મહાભારત · અધ્યાય 1.47

વાસુકિસ્ત્વબ્રવીદ્વાક્યં જરત્કારુમૃષિં તદા ।
સનામ્ની તવ કન્યેયં સ્વસા મે તપસાન્વિતા ॥

ભરિષ્યામિ ચ તે ભાર્યાં પ્રતીચ્છેમાં દ્વિજોત્તમ । રક્ષણં ચ કરિષ્યેઽસ્યાઃ સર્વશક્ત્યા તપોધન ।
ત્વદર્થં રક્ષ્યતે ચૈષા મયા મુનિવરોત્તમ ॥
જરત્કારુરુવાચ ।

ન ભરિષ્યેઽહમેતાં વૈ એષ મે સમયઃ કૃતઃ ।
અપ્રિયં ચ ન કર્તવ્યં કૃતે ચૈનાં ત્યજામ્યહમ્ ॥
સૌતિરુવાચ ।

પ્રતિશ્રુતે તુ નાગેન ભરિષ્યે ભગિનીમિતિ ।
જરત્કારુસ્તદા વેશ્મ ભુજગસ્ય જગામ હ ॥

તત્ર મન્ત્રવિદાં શ્રેષ્ઠસ્તપોવૃદ્ધો મહાવ્રતઃ ।
જગ્રાહ પાણિં ધર્માત્મા વિધિમન્ત્રપુરસ્કૃતમ્ ॥

તતો વાસગૃહં રમ્યં પન્નગેન્દ્રસ્ય સમ્મતમ્ ।
જગામ ભાર્યામ દાય સ્તૂયમાનો મહર્ષિભિઃ ॥

શયનં તત્ર સન્ક્લૃપ્તં સ્પર્ધ્યાસ્તરણસંવૃતમ્ ।
તત્ર ભાર્યાસહાયો વૈ જરત્કારુરુવાસ હ ॥

સ તત્ર સમયં ચક્રે ભાર્યયા સહ સત્તમઃ ।
વિપ્રિયં મે ન કર્તવ્યં ન ચ વાચ્યં કદાચન ॥

ત્યજેયં વિપ્રિયે ચ ત્વાં કૃતે વાસં ચ તે ગૃહે ।
એતદ્ગૃહાણ વચનં મયા યત્સમુદીરિતમ્ ॥

તતઃ પરમસંવિગ્ના સ્વસા નાગપતેસ્તદા ।
અતિદુઃખાન્વિતા વાક્યં તમુવાચૈવમસ્ત્વિતિ ॥

તથૈવ સા ચ ભર્તારં દુઃખશીલમુપચારત્ ।
ઉપાયૈઃ શ્વેતકાકીયૈઃ પ્રિયકામા યશસ્વિની ॥

ઋતુકાલે તતઃ સ્નાતા કદાચિદ્વાસુકેઃ સ્વસા ।
ભર્તારં વૈ યથાન્યાયમુપતસ્થે મહામુનિમ્ ॥

તત્ર તસ્યાઃ સમભવદ્ગર્ભો જ્વલનસન્નિભઃ ।
અતીવ તેજસા યુક્તો વૈશ્વાનરસમદ્યુતિઃ ॥

શુક્લપક્ષે યથા સોમો વ્યવર્ધત તથૈવ સઃ ।
તતઃ કતિપયાહસ્તુ જરત્કારુર્મહાયશાઃ ॥

ઉત્સઙ્ગેઽસ્યાઃ શિરઃ કૃત્વા સુષ્વાપ પરિખિન્નવત્ ।
તસ્મિંશ્ચ સુપ્તે વિપ્રેન્દ્રે સવિતાસ્તમિયાદ્ગિરિમ્ ॥

અહ્નઃ પરિક્ષયે બ્રહ્મંસ્તતઃ સાઽચિન્તયત્તદા ।
વાસુકેર્ભગિની ભીતા ધર્મલોપાન્મનસ્વિની ॥

કિં નુ મે સુકૃતં ભૂયાદ્ભર્તુરુત્થાપનં ન વા ।
દુઃખશીલો હિ ધર્માત્મા કથં નાસ્યાપરાધ્નુયામ્ ॥

કોપો વા ધર્મશીલસ્ય ધર્મલોપોઽથવા પુનઃ ।
ધર્મલોપો ગરીયાન્વૈ સ્યાદિત્યત્રાકરોન્મતિમ્ ॥

ઉત્થાપયિષ્યે યદ્યેનં ધ્રુવં કોપં કરિષ્યતિ ।
ધર્મલોપો ભવેદસ્ય સન્ધ્યાતિક્રમણે ધ્રુવમ્ ॥

ઇતિ નિશ્ચિત્ય મનસા જરત્કારુર્ભુજન્ગમા ।
તમૃષિં દીપ્તતપસં શયાનમનલોપમમ્ ॥

ઉવાચેદં વચઃ શ્લક્ષ્ણં તતો મધુરભાષિણી ।
ઉત્તિષ્ઠ ત્વં મહાભાગ સૂર્યોઽસ્તમુપગચ્છતિ ॥

સન્ધ્યામુપાસ્સ્વ ભગવન્નપઃ સ્પૃષ્ટ્વા યતવ્રતઃ ।
પ્રાદુષ્કૃતાગ્નિહોત્રોઽયં મુહૂર્તો રમ્યદારુણઃ ॥

સન્ધ્યા પ્રવર્તતે ચેયં પશ્ચિમાયાં દિશિ પ્રભો ।
એવમુક્તઃ સ ભગવાઞ્જરત્કારુર્મહાતપાઃ ॥

ભાર્યાં પ્રસ્ફુરમાણૌષ્ઠ ઇદં વચનમબ્રવીત્ ।
અવમાનઃ પ્રયુક્તોઽયં ત્વયા મમ ભુજન્ગમે ॥

સમીપે તે ન વત્સ્યામિ ગમિષ્યામિ યથાગતમ્ ।
શક્તિરસ્તિ ન વામોરુ મયિ સુપ્તે વિભાવસોઃ ॥

અસ્તં ગન્તું યથાકાલમિતિ મે હૃદિ વર્તતે ।
ન ચાપ્યવમતસ્યેહ વાસો રોચેત કસ્યચિત્ ॥

કિં પુનર્ધર્મશીલસ્ય મમ વા મદ્વિધસ્ય વા ।
એવમુક્તા જરત્કારુર્ભર્ત્રા હૃદયકમ્પનમ્ ॥

અબ્રવીદ્ભગિની તત્ર વાસુકેઃ સન્નિવેશને ।
નાવમાનાત્કૃતવતી તવાહં વિપ્રે બોધનમ્ ॥

ધર્મલોપો ન તે વિપ્ર સ્યાદિત્યેતન્મયા કૃતમ્ ।
ઉવાચ ભાર્યામિત્યુક્તો જરત્કારુર્મહાતપાઃ ॥

ઋષિઃ કોપસમાવિષ્ટસ્ત્યક્તુકામો ભુજન્ગમામ્ ।
ન મે વાગનૃતં પ્રાહ ગમિષ્યેઽહં ભુજન્ગમે ॥

સમયો હ્યેષ મે પૂર્વં ત્વયા સહ મિથઃ કૃતઃ ।
સુખમસ્મ્યુષિતો ભદ્રે બ્રૂયાસ્ત્વં ભ્રાતરં શુભે ॥

ઇતો મયિ ગતે ભીરુ ગતઃ સ ભગવાનિતિ ।
ત્વં ચાપિ મયિ નિષ્ક્રાન્તે ન શોકં કર્તુમર્હસિ ॥

ઇત્યુક્તા સાઽનવદ્યાઙ્ગી પ્રત્યુવાચ મુનિં તદા ।
જરત્કારું જરત્કારુશ્ચિન્તાશોકપરાયણા ॥

બાષ્પગદ્ગદયા વાચા મુખેન પરિશુષ્યતા ।
કૃતાઞ્જલિર્વરારોહા પર્યશ્રુનયના તતઃ ॥

ધૈર્યમાલમ્બ્ય વામોરૂર્હૃદયેન પ્રવેપતા ।
ન મામર્હસિ ધર્મજ્ઞ પરિત્યક્તુમનાગસમ્ ॥

ધર્મે સ્થિતાં સ્થિતો ધર્મે સદા પ્રિયહિતે રતામ્ ।
પ્રદાને કારણં યચ્ચ મમ તુભ્યં દ્વિજોત્તમ ॥

તદલબ્ધવતીં મન્દાં કિં માં વક્ષ્યતિ વાસુકિઃ ।
માતૃશાપાભિભૂતાનાં જ્ઞાતીનાં મમ સત્તમ ॥

અપત્યમીપ્સિતં ત્વત્તસ્તચ્ચ તાવન્ન દૃશ્યતે ।
ત્વત્તો હ્યપત્યલાભેન જ્ઞાતીનાં મે શિવં ભવેત્ ॥

સમ્પ્રયોગો ભવેન્નાયાં મમ મોઘસ્ત્વયા દ્વિજ ।
જ્ઞાતીનાં હિતમિચ્છન્તી ભગવંસ્ત્વાં પ્રસાદયે ॥

ઇમમવ્યક્તરૂપં મે ગર્ભમાધાય સત્તમ ।
કથં ત્યક્ત્વા મહાત્મા સન્ગન્તુમિચ્છસ્યનાગસમ્ ॥

એવમુક્તસ્તુ સ મુનિર્ભાર્યાં વચનમબ્રવીત્ ।
યદ્યુક્તમનુરૂપં ચ જરત્કારું તપોધનઃ ॥

અસ્ત્યયં સુભગે ગર્ભસ્તવ વૈશ્વાનરોપમઃ ।
ઋષિઃ પરમધર્માત્મા વેદવેદાઙ્ગપારગઃ ॥

એવમુક્ત્વા સ ધર્માત્મા જરત્કારુર્મહાનૃષિઃ ।
ઉગ્રાય તપસે ભૂયો જગામ કૃતનિશ્ચયઃ ॥