મહાભારત · અધ્યાય 1.45

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ જરત્કારુર્મહાતપાઃ ।
ચચાર પૃથિવીં કૃત્સ્નાં યત્રસાયન્ગૃહો મુનિઃ ॥

ચરન્દીક્ષાં મહાતેજા દુશ્ચરામકૃતાત્મભિઃ ।
તીર્થેષ્વાપ્લવનં કુર્વન્પુણ્યેષુ વિચચાર હ ॥

વાયુભક્ષો નિરાહારઃ શુષ્યન્નહરહર્મુનિઃ ।
સં દદર્શ પિતૄન્ગર્તે લમ્બમાનાનધોમુખાન્ ॥

એકતન્ત્વવશિષ્ટં વૈ વીરણસ્તમ્બમાશ્રિતાન્ ।
તં તન્તું ચ શનૈરાખુમાદદાનં બિલેશયમ્ ॥

નિરાહારાન્કૃશાન્દીનાન્ગર્તે સ્વત્રાણમિચ્છતઃ ।
ઉપસૃત્ય સ તાન્દીનાન્દીનરૂપોઽભ્યભાષત ॥

કે ભવન્તોઽવલમ્બન્તે વીરમસ્તમ્બમાશ્રિતાઃ ।
દુર્બલં ખાદિતૈર્મૂલૈરાખુના બિલવાસિના ॥

વીરણસ્તમ્બકે મૂલં યદપ્યેકમિહ સ્થિતમ્ ।
તદ્ભપ્યયં શનૈરાખુરાદત્તે દશનૈઃ શિતૈઃ ॥

છેત્સ્યતેઽલ્પાવશિષ્ટત્વાદેતદપ્યચિરાદિવ ।
તતસ્તુ પતિતારોઽત્ર ગર્તે વ્યક્તમધોમુખાઃ ॥

અત્ર મે દુઃખમુત્પન્નં દૃષ્ટ્વા યુષ્માનધોમુખાન્ ।
કૃચ્છ્રામાપદમાપન્નાન્પ્રિયં કિં કરવાણિ વઃ ॥

તપસોઽસ્ય ચતુર્થેન તૃતીયેનાથ વા પુનઃ ।
અર્ધેન વાપિ નિસ્તર્તુમાપદં બ્રૂત મા ચિરમ્ ॥

અથવાપિ સમગ્રેણ તરન્તુ તપસા મમ ।
ભવન્તઃ સર્વ એવેહ કામમેવં વિધીયતામ્ ॥
પિતર ઊચુઃ ।

કુતો ભવાન્બ્રહ્મચારી યો નસ્ત્રાતુમિહેચ્છસિ ।
ન તુ વિપ્રાગ્ર્ય તપસા શક્યમેતદ્વ્યપોહિતુમ્ ॥

અસ્તિ નસ્તાત તપસઃ ફલં પ્રવદતાં વર ।
સન્તાનપ્રક્ષયાદ્બ્રહ્મન્પતામો નિરયેઽશુચૌ ॥

સન્તાનં હિ પરો ધર્મં એવમાહ પિતામહઃ ।
લમ્બતામિહ નસ્તાત ન જ્ઞાનં પ્રતિભાતિ વૈ ॥

યેન ત્વાં નાભિજાનીમો લોકે વિખ્યાતપૌરુષમ્ ।
વૃદ્ધો ભવાન્મહાભાગોયોનઃ શોચ્યાન્સુદુઃખિતાન ॥

શોચતે ચૈવ કારુણ્યાચ્છૃણુ યે વૈ વયં દ્વિજ ।
યાયાવરા નામ વયમૃષયઃ સંશિતવ્રતાઃ ॥

લોકાત્પુમ્યાદિહ ભ્રષ્ટાઃ સન્તાનપ્રક્ષયાન્મુને ।
પ્રણષ્ટં નસ્તપસ્તીવ્રં ન હિ નસ્તન્તુરસ્તિ વૈ ॥

અસ્તિત્વેકોઽદ્ય નસ્તન્તુઃ સોઽપિ નાસ્તિ યથા તથા ।
મન્દભાગ્યોઽલ્પભાગ્યાનાં તપ એકં સમાસ્થિતઃ ॥

જરત્કારુરિતિ ખ્યાતો વેદવેદાઙ્ગપારગઃ ।
નિયતાત્મા મહાત્મા ચ સુવ્રતઃ સુમહાતપાઃ ॥

તેન સ્મ તપસો લોભાત્કૃચ્છ્રમાપાદિતા વયમ્ ।
ન તસ્ય ભાર્યા પુત્રો વા બાન્ધવો વાઽસ્તિ કશ્ચન ॥

તસ્માલ્લમ્બામહે ગર્તે નષ્ટસઞ્જ્ઞા હ્યનાથવત્ ।
સ વક્તવ્યસ્ત્વયા દૃષ્ટો હ્યસ્માકં નાથવત્તયા ॥

પિતરસ્તેઽવલમ્બન્તે ગર્તે દીના અધોમુખાઃ ।
સાધુ દારાન્કુરુષ્વેતિ પ્રજાયસ્વેતિ ચાભિ ભોઃ ॥

કુલતન્તુર્હિ નઃ શિષ્ટઃ સ એકૈકસ્તપોધન ।
યં તુ પશ્યસિ નો બ્રહ્મન્વીરણસ્તમ્બમાશ્રયમ્ ॥

એષોઽસ્માકં કુલસ્તમ્બ આસ્તે સ્વકુલવર્ધનઃ ।
યાનિ પશ્યસિ વૈ બ્રહ્મન્મૂલાનીહાસ્ય વીરુધઃ ॥

એતે નસ્તન્તવસ્તાત કાલેન પરિભક્ષિતાઃ ।
યત્ત્વેતત્પશ્યસિ બ્રહ્મન્મૂલમસ્યાર્ધભક્ષિતમ્ ॥

યત્ર લમ્બામહે ગર્તે સોઽપ્યેકસ્તપ આસ્થિતઃ ।
યમાખું પશ્યસિ બ્રહ્મન્કાલ એષ મહાબલઃ ॥

સ તં તપોરતં મન્દં શનૈઃ ક્ષપયતે તુદન્ ।
જરત્કારું તપોલુબ્ધં મન્દાત્માનમચેતસમ્ ॥

ન હિ નસ્તત્તપસ્તસ્ય તારયિષ્યતિ સત્તમ ।
છિન્નમૂલાન્પરિભ્રષ્ટાન્કાલોપહતચેતસઃ ॥

અધઃ પ્રવિષ્ટાન્પશ્યાસ્માન્યથા દુષ્કૃતિનસ્તથા ।
અસ્માસુ પતિતેષ્વત્ર સહ સર્વૈઃ સબાન્ધવૈઃ ॥

છિન્નઃ કાલેન સોઽપ્યત્ર ગન્તા વૈ નરકં તતઃ ।
તપો વાઽપ્યથ ચા યજ્ઞો યચ્ચાન્યત્પાવનં મહત્ ॥

તત્સર્વં ન સમં તાત સન્તત્યેતિ સતાં મતમ્ ।
સ તાત દૃષ્ટ્વા બ્રૂયાસ્તં જરત્કારું તપોધન ॥

યથા દૃષ્ટમિદં ચાત્ર ત્વયાઽખ્યેયમશેષતઃ ।
યથા દારાન્પ્રકુર્યાત્સ પુત્રાનુત્પાદયેદ્યથા ॥

વા બ્રહ્મંસ્ત્વયા વાચ્યઃ સોઽસ્માકં નાથવત્તયા ।
બાન્ધવાનાં હિતસ્યેહ યથા ચાત્મકુલં તથા ॥

કસ્ત્વં બન્ધુમિવાસ્માકમનુશોચસિ સત્તમ ।
શ્રોતુમિચ્છામ સર્વેષાં કો ભવાનિહ તિષ્ઠતિ ॥