મહાભારત · અધ્યાય 1.40

જરત્કારુરિતિ ખ્યાતો યસ્ત્વયા સૂતનન્દન ।
ઇચ્છામિ તદહં શ્રોતું ઋષેસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ॥

કિં કારણં જરત્કારોર્નામૈતત્પ્રથિતં ભુવિ ।
જરત્કારુનિરુક્તિં ત્વં યથાવદ્વક્તુમર્હસિ ॥
સૌતિરુવાચ ।

જરેતિ ક્ષયમાહુર્વૈ દારુણં કારુસઞ્જ્ઞિતમ્ ।
શરીરં કારુ તસ્યાસીત્તત્સ ધીમાઞ્શનૈઃશનૈઃ ॥

ક્ષપયામાસ તીવ્રેણ તપસેત્યત ઉચ્યતે ।
જરત્કારુરિતિ બ્રહ્મન્વાસુકેર્ભગિની તથા ॥

એવમુક્તસ્તુ ધર્માત્મા શૌનકઃ પ્રાહસત્તદા ।
ઉગ્રશ્રવસમામન્ત્ર્ય ઉપપન્નમિતિ બ્રુવન્ ॥
શૌનક ઉવાચ ।

ઉક્તં નામ યથા પૂર્વં સર્વં તચ્છ્રુતવાનહમ્ । યથા તુ જાતો હ્યાસ્તીક એતદિચ્છામિ વેદિતુમ્ ।
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય સૌતિઃ પ્રોવાચ શાસ્ત્રતઃ ॥
સૌતિરુવાચ ।

સન્દિશ્ય પન્નગાન્સર્વાન્વાસુકિઃ સુસમાહિતઃ ।
સ્વસારમુદ્યમ્ય તદા જરત્કારુમૃષિં પ્રતિ ॥

અથ કાલસ્ય મહતઃ સ મુનિઃ સંશિતવ્રતઃ ।
તપસ્યભિરતો ધીમાન્સ દારાન્નાભ્યકાઙ્ક્ષત ॥

સ તૂર્ધ્વરેતાસ્તપસિ પ્રસક્તઃ સ્વાધ્યાયવાન્વીતભયઃ કૃતાત્મા ।
ચચાર સર્વાં પૃથિવીં મહાત્મા ન ચાપિ દારાન્મનસાધ્યકાઙ્ક્ષત્ ॥

તતોઽપરસ્મિન્સમ્પ્રાપ્તે કાલે કસ્મિંશ્ચિદેવ તુ ।
પરિક્ષિન્નામ રાજાસીદ્બ્રહ્મન્કૌરવવંશજઃ ॥

યથા પાણ્ડુર્મહાબાહુર્ધનુર્ધરવરો યુધિ ।
બભૂવ મૃગયાશીલઃ પુરાસ્ય પ્રપિતામહઃ ॥

તથા વિખ્યાતવાઁલ્લોકે પરીક્ષિદભિમન્યુજઃ । મૃગાન્વિધ્યન્વરાહાંશ્ચ તરક્ષૂન્મહિષાંસ્તથા ।
અન્યાંશ્ચ વિવિધાન્વન્યાંશ્ચચાર પૃથિવીપતિઃ ॥

સ કદાચિન્મૃગં વિદ્ધ્વા બાણેનાનતપર્વણા ।
પૃષ્ઠતો ધનુરાદાય સસાર ગહને વને ॥

યથૈવ ભગવાન્રુદ્રો વિદ્ધ્વા યજ્ઞમૃગં દિવિ ।
અન્વગચ્છદ્ધનુષ્પાણિઃ પર્યન્વેષ્ટુમિતસ્તતઃ ॥

ન હિ તેન મૃગો વિદ્ધો જીવન્ગચ્છતિ વૈ વને ।
પૂર્વરૂપં તુ તત્તૂર્ણં તસ્યાસીત્સ્વર્ગતિં પ્રતિ ॥

પરિક્ષિતો નરેન્દ્રસ્ય વિદ્ધો યન્નષ્ટવાન્મૃગઃ ।
દૂરં ચાપહૃતસ્તેન મૃગેણ સ મહીપતિઃ ॥

પરિશ્રાન્તઃ પિપાસાર્ત આસસાદ મુનિં વને ।
ગવાં પ્રચારેષ્વાસીનં વત્સાનાં મુખનિઃસૃતમ્ ॥

ભૂયિષ્ઠમુપયુઞ્જાનં ફેનમાપિબતાં પયઃ ।
તમભિદ્રુત્ય વેગેન સ રાજા સંશિતવ્રતમ્ ॥

અપૃચ્છદ્ધનુરુદ્યમ્ય તં મુનિં ક્ષુચ્છ્રમાન્વિતઃ ।
ભોભો બ્રહ્મન્નહં રાજા પરીક્ષિદભિમન્યુજઃ ॥

મયા વિદ્ધો મૃગો નષ્ટઃ કચ્ચિત્તં દૃષ્ટવાનસિ ।
સ મુનિસ્તં તુ નોવાચ કિઞ્ચિન્મૌનવ્રતે સ્થિતઃ ॥

તસ્ય સ્કન્ધે મૃતં સર્પં ક્રુદ્ધો રાજા સમાસજત્ ।
સમુત્ક્ષિપ્ય ધનુષ્કોટ્યા સ ચૈનં સમુપૈક્ષત ॥

ન સ કિઞ્ચિદુવાચૈનં શુભં વા યદિ વાઽશુભમ્ । સ રાજા ક્રોધમુત્સૃજ્ય વ્યથિતસ્તં તથાગતમ્ ।
દૃષ્ટ્વા જગામ નગરમૃષિસ્ત્વાસીત્તથૈવ સઃ ॥

ન હિ તં રાજશાર્દૂલં ક્ષમાશીલો મહામુનિઃ ।
સ્વધર્મનિરતં ભૂપં સમાક્ષિપ્તોઽપ્યધર્ષયત્ ॥

ન હિ તં રાજશાર્દૂલસ્તથા ધર્મપરાયણમ્ ।
જાનાતિ ભરતશ્રેષ્ઠસ્તત એનમધર્ષયત્ ॥

તરુણસ્તસ્ય પુત્રોઽભૂત્તિગ્મતેજા મહાતપાઃ ।
શૃઙ્ગી નામ મહાક્રોધો દુષ્પસાદોમહાવ્રતઃ ॥

સ દેવં પરમાસીનં સર્વભૂતહિતે રતમ્ ।
બ્રહ્માણમુપતસ્થે વૈ કાલે કાલે સુંસયતઃ ॥

સતેન સમનુજ્ઞાતો બ્રહ્મણા ગૃહમેયિવાન્ ।
સખ્યોક્તઃ ક્રીડમાનેન સ તત્ર હસતા કિલ ॥

સંરમ્ભાત્કોપનોઽતીવ વિષકલ્પો મુનેઃ સુતઃ । ઉદ્દિશ્ય પિતરં તસ્ય યચ્છ્રુત્વા રોષમાહરત્ ।
ઋષિપુત્રેણ નર્માર્થે કૃશેન દ્વિજસત્તમ ॥
કૃશ ઉવાચ ।

તેજસ્વિનસ્તવ પિતા તથૈવ ચ તપસ્વિનઃ ।
શવં સ્કન્ધેન વહતિ મા શૃઙ્ગિન્ગર્વિતો ભવ ॥

વ્યાહરત્સ્વૃષિપુત્રેષુ મા સ્મ કિઞ્ચિદ્વચો વદ ।
અસ્મદ્વિધેષુ સિદ્ધેષુ બ્રહ્મવિત્સુ તપસ્વિષુ ॥

ક્વ તે પુરુષમાનિત્વં ક્વ તે વાચસ્તથાવિધાઃ ।
દર્પજાઃ પિતરં દ્રષ્ટા યસ્ત્વં શવધરં તથા ॥

પિત્રા ચ તવ તત્કર્મ નાનુરૂપમિવાત્મનઃ ।
કૃતં મુનિજનશ્રેષ્ઠ યેનાહં ભૃશદુઃખિતઃ ॥