મહાભારત · અધ્યાય 1.37

માતુઃ સકાશાત્તં શાપં શ્રુત્વા વૈ પન્નગોત્તમઃ ।
વાસુકિશ્ચિન્તયામાસ શાપોઽયં ન ભવેત્કથમ્ ॥

તતઃ સ મન્ત્રયામાસ ભ્રાતૃભિઃ સહ સર્વશઃ ।
ઐરાવતપ્રભૃતિભિઃ સર્વૈર્ધર્મપરાયણૈઃ ॥
વાસુકિરુવાચ ।

અયં શાપો યથોદ્દિષ્ટો વિદિતં વસ્તથાઽનઘાઃ ।
તસ્ય શાપસ્ય મોક્ષાર્થં મન્ત્રયિત્વા યતામહે ॥

સર્વેષામેવ શાપાનાં પ્રતિઘાતો હિ વિદ્યતે ।
ન તુ માત્રાઽભિશપ્તાનાં મોક્ષઃ ક્વચન વિદ્યતે ॥

અવ્યયસ્યાપ્રમેયસ્ય સત્યસ્ય ચ તથાગ્રતઃ ।
શપ્તા ઇત્યેવ મે શ્રુત્વા જાયતે હૃદિ વેપથુઃ ॥

નૂનં સર્વવિનાશોઽયમસ્માકં સમુપાગતઃ । શાપઃ સૃષ્ટો મહાઘોરો માત્રા ખલ્વવિનીતયા ।
ન હ્યેતાં સોઽવ્યયો દેવઃ શપત્નીં પ્રત્યષેધયત્ ॥

તસ્માત્સમ્મન્ત્રયામોઽદ્ય ભુજઙ્ગાનામનામયમ્ ।
યથા ભવેદ્ધિ સર્વેષાં મા નઃ કાલોઽત્યગાદયમ્ ॥

સર્વ એવ હિ નસ્તાવદ્બુદ્ધિમન્તો વિચક્ષણાઃ ।
અપિ મન્ત્રયમાણા હિ હેતું પશ્યામ મોક્ષણે ॥

યથા નષ્ટં પુરા દેવા ગૂઢમગ્નિં ગુહાગતમ્ । યથા સ યજ્ઞો ન ભવેદ્યથા વાઽપિ પરાભવઃ ।
જનમેજયસ્ય સર્પાણાં વિનાશકરણાય વૈ ॥
સૌતિરુવાચ ।

તથેત્યુક્ત્વા તતઃ સર્વે કાદ્રવેયાઃ સમાગતાઃ ।
સમયં ચકિરે તત્ર મન્ત્રબુદ્ધિવિશારદાઃ ॥

એકે તત્રાબ્રુવન્નાગા વયં ભૂત્વા દ્વિજર્ષભાઃ ।
જનમેજયં તુ ભિક્ષામો યજ્ઞસ્તે ન ભવેદિતિ ॥

અપરે ત્વબ્રુવન્નાગાસ્તત્ર પણ્ડિતમાનિનઃ ।
મન્ત્રિણોઽસ્ય વયં સર્વે ભવિષ્યામઃ સુસમ્મતાઃ ॥

સ નઃ પ્રક્ષ્યતિ સર્વેષુ કાર્યેષ્વર્થવિનિશ્ચયમ્ ।
તત્ર બુદ્ધિં પ્રદાસ્યામો યથા યજ્ઞો નિવર્ત્સ્યતિ ॥

સ નો બહુમતાન્રાજા બુદ્ધ્યા બુદ્ધિમતાં વરઃ ।
યજ્ઞાર્થં પ્રક્ષ્યતિ વ્યક્તં નેતિ વક્ષ્યામહે વયમ્ ॥

દર્શયન્તો બહૂન્દોષાન્પ્રેત્ય ચેહ ચ દારુણાન્ ।
હેતુભિઃ કારણૈશ્ચૈવ યથા યજ્ઞો ભવેન્ન સઃ ॥

અથવા ય ઉપાધ્યાયઃ ક્રતોસ્તસ્ય ભવિષ્યતિ ।
સર્પસત્રવિધાનજ્ઞો રાજકાર્યહિતે રતઃ ॥

તં ગત્વા દશતાં કશ્ચિદ્ભુજઙ્ગઃ સ મરિષ્યતિ ।
તસ્મિન્મૃતે યજ્ઞકારે ક્રતુઃ સ ન ભવિષ્યતિ ॥

યે ચાન્યે સર્પસત્રજ્ઞા ભવિષ્યન્ત્યસ્ય ચર્ત્વિજઃ ।
તાંશ્ચ સર્વાન્દશિષ્યામઃ કૃતમેવં ભવિષ્યતિ ॥

અપરે ત્વબ્રુવન્નાગા ધર્માત્માનો દયાલવઃ ।
અબુદ્ધિરેષા ભવતાં બ્રહ્મહત્યા ન શોભનમ્ ॥

સમ્યક્સદ્ધર્મમૂલા વૈ વ્યસને શાન્તિરુત્તમા ।
અધર્મોત્તરતા નામ કૃત્સ્નં વ્યાપાદયેજ્જગત્ ॥

અપરે ત્વબ્રુવન્નાગાઃ સમિદ્ધં જાતવેદસમ્ ।
વર્ષૈર્નિર્વાપયિષ્યામો મેઘા ભૂત્વા સવિદ્યુતઃ ॥

સ્રુગ્ભાણ્ડં નિશિ ગત્વા ચ અપરે ભુજગોત્તમાઃ ।
પ્રમત્તાનાં હરન્ત્વાશુ વિઘ્ન એવં ભવિષ્યતિ ॥

યજ્ઞે વા ભુજગાસ્તસ્મિઞ્શતશોઽથ સહસ્રશઃ ।
જનાન્દશન્તુ વૈ સર્વે નૈવં ત્રાસો ભવિષ્યતિ ॥

અથવા સંસ્કૃતં ભોજ્યં દૂષયન્તુ ભુજઙ્ગમાઃ ।
સ્વેન મૂત્રપુરીષેણ સર્વભોજ્યવિનાશિના ॥

અપરે ત્વબ્રુવંસ્તત્ર ઋત્વિજોઽસ્ય ભવામહે ।
યજ્ઞવિઘ્નં કરિષ્યામો દક્ષિણા દીયતામિતિ ॥

વશ્યતાં ચ ગતોઽસૌ નઃ કરિષ્યતિ યથેપ્સિતમ્ ।
અપરે ત્વબ્રુવંસ્તત્ર જલે પ્રક્રીડિતં નૃપમ્ ॥

ગૃહમાનીય બધ્નીમઃ ક્રતુરેવં ભવેન્ન સઃ ।
અપરે ત્વબ્રુવંસ્તત્ર નાગાઃ પણ્ડિતમાનિનઃ ॥

દશામસ્તં પ્રગૃહ્યાશુ કૃતપેવં ભવિષ્યતિ ।
છિન્નં મૂલમનર્થાનાં મૃતે તસ્મિન્ભવિષ્યતિ ॥

એષા નો નૈષ્ઠિકી બુદ્ધિઃ સર્વેષામીક્ષણશ્રવઃ ।
અથ યન્મન્યસે રાજન્દ્રુતં તત્સંવિધીયતામ્ ॥

ઇત્યુક્ત્વા સમુદૈક્ષન્ત વાસુકિં પન્નગોત્તમમ્ ।
વાસુકિશ્ચાપિ સઞ્ચિન્ત્ય તાનુવાચ ભુજઙ્ગમાન્ ॥

નૈષા વો નૈષ્ઠિકી બુદ્ધિર્મતા કર્તું ભુજઙ્ગમાઃ ।
સર્વેષામેવ મે બુદ્ધિઃ પન્નગાનાં ન રોચતે ॥

કિં તત્ર સંવિધાતવ્યં ભવતાં સ્યાદ્ધિતં તુ યત્ ।
શ્રેયઃ પ્રસાદનં મન્યે કશ્યપશ્ય મહાત્મનઃ ॥

જ્ઞાતિવર્ગસ્ય સૌહાર્દાદાત્મનશ્ચ ભુજઙ્ગમાઃ ।
ન ચ જાનાતિ મે બુદ્ધિઃ કિઞ્ચિત્કર્તું વચો હિવઃ ॥

મયા હીદં વિધાતવ્યં ભવતાં યદ્ધિતં ભવેત્ ।
અનેનાહં ભૃશં તપ્યે ગુણદોષૌ મદાશ્રયૌ ॥