મહાભારત · અધ્યાય 1.29

તસ્ય કણ્ઠમનુપ્રાપ્તો બ્રાહ્મણઃ સહ ભાર્યયા ।
દહન્દીપ્ત ઇવાઙ્ગારસ્તમુવાચાન્તરિક્ષગઃ ॥

દ્વિજોત્તમ વિનિર્ગચ્છ તૂર્ણમાસ્યાદપાવૃતાત્ ।
ન હિ મે બ્રાહ્મણો વધ્યઃ પાપેષ્વપિ રતઃ સદા ॥
સૌતિરુવાચ ।

બ્રુવાણમેવં ગરુડં બ્રાહ્મણઃ પ્રત્યભાષત ।
નિષાદી મમ ભાર્યેયં નિર્ગચ્છતુ મયા સહ ॥
ગરુડ ઉવાચ ।

એતામપિ નિષાદીં ત્વં પરિગૃહ્યાશુ નિષ્પત ।
તૂર્ણં સમ્ભાવયાત્માનમજીર્ણં મમ તેજસા ॥
સૌતિરુવાચ ।

તતઃ સ વિપ્રો નિષ્ક્રાન્તો નિષાદીસહિતસ્તદા ।
વર્ધયિત્વા ચ ગરુડમિષ્ટં દેશં જગામ હ ॥

સહભાર્યે વિનિષ્ક્રાન્તે તસ્મિન્વિપ્રે સ પક્ષિરાટ્ ।
વિતત્ય પક્ષાવાકાશમુત્પપાત મનોજવઃ ॥

તતોઽપશ્યત્સ્વપિતરં પૃષ્ટશ્ચાખ્યાતવાન્પિતુઃ ।
યથાન્યાયમમેયાત્મા તં ચોવાચ મહાનૃષિઃ ॥
કશ્યપ ઉવાચ ।

કચ્ચિદ્વઃ કુશલં નિત્યં ભોજને બહુલં સુત ।
કચ્ચિચ્ચ માનુષે લોકે તવાન્નં વિદ્યતે બહુ ॥
ક્વ ગન્તાસ્યતિવેગેન મમ ત્વં વક્તુમર્હસિ ॥
ગરુડ ઉવાચ ।

માતા મે કુશલા શશ્વત્તથા ભ્રાતા તથા હ્યહમ્ ।
ન હિ મે કુશલં તાત ભોજને બહુલે સદા ॥

અહં હિ સર્પૈઃ પ્રહિતઃ સોમમાહર્તુમુત્તમમ્ ।
મહાતુર્દાસ્યવિમોક્ષાર્થમાહરિષ્યે તમદ્ય વૈ ॥

માત્રા ચાત્ર સમાદિષ્ટો નિષાદાન્ભક્ષયેતિ હ ।
ન ચ મે તૃપ્તિરભવદ્ભક્ષયિત્વા સહસ્રશઃ ॥

તસ્માદ્ભક્ષ્યં ત્વમપરં ભગવન્પ્રદિશસ્વ મે ।
યદ્ભુક્ત્વાઽમૃતમાહર્તું સમર્તઃ સ્યામહં પ્રભો ॥

ક્ષુત્પિપાસાવિઘાતાર્થં ભક્ષ્યમાખ્યાતુ મે ભવાન્ ।
કશ્યપ ઉવાચ ।
ઇદં સરો મહાપુણ્યં દેવલોકેઽપિ વિશ્રુતમ્ ॥

યત્ર કૂર્માગ્રજં હસ્તી સદા કર્ષત્યવાઙ્મુખઃ ।
તયોર્જન્માન્તરે વૈરં સમ્પ્રવક્ષ્યામ્યસોષતઃ ॥

તન્મે તત્ત્વં નિબોધસ્ય યત્પ્રમાણૌ ચ તાવુભૌ ।
શૃણુ ત્વં વત્સ ભદ્રં તે કથાં વૈરાગ્યવર્ધિનીમ્ ॥

પિત્રોરર્થવિભાગે વૈ સમુત્પન્નાં પુરાણ્ડજ । આસીદ્વિભાવસુર્નામ મહર્ષિઃ કોપનો ભૃશમ્ ॥

ભ્રાતા તસ્યાનુજશ્ચાસીત્સુપ્રતીકો મહાતપાઃ ।
સ નેચ્છતિ ધનં ભ્રાત્રા સહૈકસ્થં મહામુનિઃ ॥

વિભાગં કીર્તયત્યેવ સુપ્રતીકો હિ નિત્યશઃ ।
અથાબ્રવીચ્ચ તં ભ્રાતા સુપ્રતીકં વિભાવસુઃ ॥

વિભાગે બહવો દોષા ભવિષ્યન્તિ મહાતપઃ । વિભાગં બહવો મોહાત્કર્તુમિચ્છન્તિ નિત્યશઃ ।
તતો વિભક્તાસ્ત્વન્યોન્યં નાદ્રિયન્તેઽર્થમોહિતાઃ ॥

તતઃ સ્વાર્થપરાન્મૂઢાન્પૃથગ્ભૂતાન્સ્વકૈર્ધનૈઃ ।
વિદિત્વા ભેદયન્ત્યેતાનમિત્રા મિત્રરૂપિણઃ ॥

વિદિત્વા ચાપરે ભિન્નાનન્તરેષુ પતન્ત્યથ ।
ભિન્નાનામતુલો નાશઃ ક્ષિપ્રમેવ પ્રવર્તતે ॥

તસ્માદ્વિભાગં ભ્રાતૄણાં ન પ્રશંસન્તિ સાધવઃ ।
એવમુક્તઃ સુપ્રતીકો ભાગં કીર્તયતેઽનિશમ્ ॥

એવં નિર્બધ્યમાનસ્તુ શશાપૈનં વિભાવસુઃ । ગુરુશાસ્ત્રેઽનિબદ્ધાનામન્યોન્યેનાભિશઙ્કિનામ્ ॥

નિયન્તુ ન હિ શક્યસ્ત્વં ભેદતો ધનમિચ્છસિ ।
યસ્માત્તસ્માત્સુપ્રતીક હસ્તિત્વં સમવાપ્સ્યસિ ॥
કશ્યપ ઉવાચ ।

શપ્તસ્ત્વેવં સુપ્રતીકો વિભાવસુમથાબ્રવીત્ ।
ત્વમપ્યન્તર્જલચરઃ કચ્છપઃ સમ્ભવિષ્યસિ ॥

એવમન્યોન્યશાપાત્તૌ સુપ્રતીકવિભાવસૂ ।
ગજકચ્છપતાં પ્રાપ્તાવર્થાર્થં મૂઢચેતસૌ ॥

રોષદોષાનુષઙ્ગેણ તિર્યગ્યોનિગતાવપિ ।
પરસ્પરદ્વેષરતૌ પ્રમાણબલદર્પિતૌ ॥

સરસ્યસ્મિન્મહાકાયૌ પૂર્વવૈરાનુસારિણૌ ।
તયોરન્યતરઃ શ્રીમાન્સમુપૈતિ મહાગજઃ ॥

યસ્ય બૃંહિતશબ્દેન કૂર્મોઽપ્યન્તર્જલેશયઃ ।
ઉત્થિતોઽસૌ મહાકાયઃ કૃત્સ્નં વિક્ષોભયન્સરઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વાઽવેષ્ટિતકરઃ પતત્યેષ ગજો જલમ્ ।
દન્તહસ્તાગ્રલાઙ્ગૂલપાદવેગેન વીર્યવાન્ ॥

વિક્ષોભયંસ્તતો નાગઃ સરો બહુઝષાકુલમ્ ।
કૂર્મોઽપ્યભ્યુદ્યતશિરા યુદ્ધાયાભ્યેતિ વીર્યવાન્ ॥

ષડુચ્છ્રિતો યોજનાનિ ગજસ્તદ્દ્વિગુણાયતઃ ।
કૂર્મસ્ત્રિયોજનોત્સેધો દશયોજનમણ્ડલઃ ॥

તાવુભૌ યુદ્ધસમ્મત્તૌ પરસ્પરવધૈષિણૌ ।
ઉપયુજ્યાશુ કર્મેદં સાધયે હિતમાત્મનઃ ॥

મહાભ્રઘનસન્કાશં તં ભુક્ત્વામૃતમાનય ।
મહાગિરિસમપ્રખ્યં ઘોરરૂપં ચ હસ્તિનમ્ ॥
સૌતિરુવાચ ।

ઇત્યુક્ત્વા ગરુડં સોઽથ માઙ્ગલ્યમકરોત્તદા ।
યુધ્યતઃ સહ દેવૈસ્તે યુદ્ધે ભવતુ મઙ્ગલમ્ ॥

પૂર્ણકુમ્ભો દ્વિજા ગાવો યચ્ચાન્યત્કિઞ્ચિદુત્તમમ્ ।
શુભં સ્વસ્ત્યયનં ચાપિ ભવિષ્યતિ તવાણ્ડજા ॥

યુધ્યમાનસ્ય સઙ્ગ્રામે દેવૈઃ સાર્ધં મહાબલ ।
ઋચો યજૂંષિ સામાનિ પવિત્રાણિ હવીંષિ ચ ॥

રહસ્યાનિ ચ સર્વાણિ સર્વે વેદાશ્ચ તે બલમ્ । વર્ધયિષ્યન્તિ સમરે ભવિષ્યતિ ખગોત્તમ ।
ઇત્યુક્તો ગરુડઃ પિત્રા ગતસ્તં હ્વદમન્તિકાત્ ॥

અપશ્યન્નિર્મલજલં નાનાપક્ષિસમાકુલમ્ ।
સ તત્સ્મૃત્વા પિતુર્વાક્યં ભીમવેગોઽન્તરિક્ષગઃ ॥

નખેન ગજમેકેન કૂર્મમેકેન ચાક્ષિપત્ ।
સધુત્પપાત ચાકાશં તત ઉચ્ચૈર્વિહઙ્ગમઃ ॥

સોઽલમ્બં તીર્થણાસાદ્ય દેવવૃક્ષાનુપાગમત્ ।
તે ભીતાઃ સમકમ્પન્ત તસ્ય પક્ષાનિલાહતાઃ ॥

ન નો ભઞ્જ્યાદિતિ તદા દિવ્યાઃ કનકશાખિનઃ ।
પ્રચલાઙ્ગાન્સ તાન્દૃષ્ટ્વા મનોરથફલદ્રુમાન્ ॥

અન્યાનતુલરૂપાઙ્ગાનુપચક્રામ ખેચરઃ । કાઞ્ચનૈ રાજતૈશ્ચૈવ ફલૈર્વૈદૂર્યશાખિનઃ ।
સાગરામ્બુપરિક્ષિપ્તાન્ભ્રાજમાનાન્મહાદ્રુમાન્ ॥

તેષાં મધ્યે મહાનાસીત્પાદપઃ સુમનોહરઃ ।
સહસ્રયોજનોત્સેધો બહુશાખાસમન્વિતઃ ॥

ખગાનામાલયો દિવ્યો નામ્ના રૌહિણપાદપઃ ।
યસ્ય છાયાં સમાશ્રિત્ય સદ્યો ભવતિ નિર્વૃતઃ; ॥

તમુવાચ ખગશ્રેષ્ઠં તત્ર રૌહિણપાદપઃ ।
અતિપ્રવૃદ્ધઃ સમુહાનાપતન્તં મનોજવમ્ ॥
રૌહિણ ઉવાચ ।

યૈષા મમ મહાશાખા શતયોજનમાયતા ।
એતામાસ્થાય શાખાં ત્વં ખાદેમૌ ગજકચ્છપૌ ॥
સૌતિરુવાચ ।

તતો દ્રુમં પતગસહસ્રસેવિતં મહીધરપ્રતિમવપુઃ પ્રકમ્પયન્ ।
ખગોત્તમો દ્રુતમભિપત્ય વેગવા- ન્બભઞ્જ તામવિરલપત્રસઞ્ચયામ્ ॥