મહાભારત · અધ્યાય 1.228

એવં સમ્પ્રાપ્ય રાજ્યં તદિન્દ્રપ્રસ્થે તપોધન ।
અત ઊર્ધ્વં નરવ્યાઘ્રાઃ કિમકુર્વત પાણ્ડવાઃ ॥

સર્વ એવ મહાત્માનઃ સર્વે મમ પિતામહાઃ ।
દ્રૌપદી ધર્મપત્ની ચ કથં તાનન્વવર્તત ॥

કથમાસુશ્ચ કૃષ્ણાયામેકસ્યાં તે નરર્ષભાઃ ।
વર્તમાના મહાભાગા નાભિદ્યન્ત પરસ્પરમ્ ॥

શ્રોતુમિચ્છામ્યહં તત્ર વિસ્તરેણ યથાતથમ્ ।
તેષાં ચેષ્ટિતમન્યોન્યં યુક્તાનાં કૃષ્ણયા સહ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ધૃતરાષ્ટ્રાભ્યનુજ્ઞાતા ઇન્દ્રપ્રસ્થં પ્રવિશ્ય તત્ ।
રેમિરે પુરુષવ્યાઘ્રાઃ કૃષ્ણયા સહ પાણ્ડવાઃ ॥

પ્રાપ્ય રાજ્યં મહાતેજાઃ સત્યસન્ધો યુધિષ્ઠિરઃ ।
પાલયામાસ ધર્મેણ પૃથિવીં ભ્રાતૃભિઃ સહ ॥

જિતારયો મહાત્માનઃ સત્યધર્મપરાયણાઃ ।
એવં પુરમિદં પ્રાપ્ય તત્રોષુઃ પાણ્ડુનન્દનાઃ ॥

કુર્વાણાઃ પૌરકાર્યાણિ સર્વાણિ ભરતર્ષભાઃ ।
આસાઞ્ચક્રુર્મહાર્હેષુ પાર્થિવેષ્વાસનેષુ ચ ॥

તેષુ તત્રોપવિષ્ટેષુ પાણ્ડવેષુ મહાત્મસુ ।
આયયૌ ધર્મરાજં તુ દ્રષ્ટુકામોઽથ નારદઃ ॥

પથા નક્ષત્રજુષ્ટેન સુપર્ણાચરિતેન ચ ।
ચન્દ્રસૂર્યપ્રકાશેન સેવિતેન મહર્ષિભિઃ ॥

નભસ્સ્થલેન દિવ્યેન દુર્લભેનાતપસ્વિનામ્ ।
ભૂતાર્ચિતો ભૂતધરાં રાષ્ટ્રમન્દિરભૂષિતામ્ ॥

અવેક્ષમાણો દ્યુતિમાનાજગામ મહાતપાઃ ।
સર્વવેદાન્તગો વિપ્રઃ સર્વવેદાઙ્ગપારગઃ ॥

પરેણ તપસા યુક્તો બ્રાહ્મેણ તપસા વૃતઃ ।
નયે નીતૌ ચ નિસ્તો વિશ્રુતશ્ચ મહામુનિઃ ॥

પરાત્પરતરં પ્રાપ્તો ધર્માન્સમભિજગ્મિવાન્ ।
ભાવિતાત્મા ગતરજાઃ શાન્તો મૃદુરૃજુર્દિવજઃ ॥

ધર્મેણાધિગતઃ સર્વૈર્દેવદાનવમાનુષૈઃ ।
ક્ષીણકર્મસુ પાપેષુ ભૂતેષુ વિવિધેષુ ચ ॥

સર્વથા કૃતમર્યાદો વેદેષુ વિવિધેષુ ચ ।
શતશઃ સોમપા યજ્ઞે પુણ્યે પુણ્યકૃદગ્નિચિત્ ॥

ઋક્સામયજુષાં વેત્તા ન્યાયદૃગ્ધર્મકોવિદઃ ।
ઋજુરારોહબાન્વૃદ્ધો ભૂયિષ્ઠપથિકોઽનઘઃ ॥

શ્લક્ષ્ણયા શિખયોપેતઃ સમ્પન્નઃ પરમત્વિષા ।
અવદાતે ચ સૂક્ષ્મે ચ દિવ્યે ચ રચિતે શુભે ॥

મહેન્દ્રદત્તે મહતી બિભ્રત્પરમવાસસી ।
જામ્બૂનદમયે દિવ્યે ગણ્ડૂપદમુખે નવે ॥

અગ્ન્યર્કસદૃશે દિવ્યે ધારયન્કુણ્ડલે શુભે ।
રાજતચ્છત્રમુચ્છ્રિત્ય ચિત્રં પરમવર્ચસમ્ ॥

પ્રાપ્ય દુષ્પ્રાપમન્યેન બ્રહ્મવર્ચસમુત્તમમ્ ।
ભવને ભૂમિપાલસ્ય બૃહસ્પતિરિવાપ્લુતઃ ॥

સંહિતાયાં ચ સર્વેષાં સ્થિતસ્યોપસ્થિતસ્ય ચ ।
દ્વિપદસ્ય ચ ધર્મસ્ય ક્રમધર્મસ્ય પારગઃ ॥

ગાધા સામાનુસામજ્ઞઃ સામ્નાં પરમવલ્ગુનામ્ ।
આત્મનઃ સર્વમોક્ષિભ્યઃ કૃતિમાન્કૃત્યવિત્સદા ॥

યજુર્ધર્મૈર્બહુવિધૈર્મતો મતિમતાં વરઃ ।
વિદિતાર્થઃ સમશ્ચૈવ ચ્છેત્તા નિગમસંશયાન્ ॥

અર્થનિર્વચને નિત્યં સંશયચ્છિદસંશયઃ ।
પ્રકૃત્યા ધર્મકુશલો દાતા ધર્મવિશારદઃ ॥

લોપેનાગમધર્મેણ સન્ક્રમેણ ચ વૃત્તિષુ ।
એકશબ્દાંશ્ચ નાનાર્થાનેકાર્થાંશ્ચ પૃથક્કૃતાન્ ॥

પૃથગર્થાભિધાનાંશ્ચ પ્રયોગાનન્વવેક્ષિતા ।
પ્રમાણભૂતો લોકેષુ સર્વાધિકરણેષુ ચ ॥

સર્વવર્ણવિકારેષુ નિત્યં કુશલપૂજિતઃ ।
સ્વરેઽસ્વરે ચ વિવિધે વૃત્તેષુ વિવિધેષુ ચ ॥

સમસ્થાનેષુ સર્વેષુ સમામ્નાયેષુ ધાતુષુ ।
ઉદ્દેશ્યાનાં સમાખ્યાતા સર્વમાખ્યાતમુદ્દિશન્ ॥

અભિસન્ધિષુ તત્ત્વજ્ઞઃ પદાન્યઙ્ગાન્યનુસ્મરન્ ।
કાલધર્મેણ નિર્દિષ્ટં યથાર્થં ચ વિચારયન્ ॥

ચિકીર્ષિતં ચ યો વેત્તા યથા લોકેન સંવૃતમ્ ।
વિભાષિતં ચ સમયં ભાષિતં હૃદયન્ગમમ્ ॥

આત્મને ચ પરસ્મૈ ચ સ્વરસંસ્કારયોગવિત્ ।
એષાં સ્વરાણાં જ્ઞાતા ચ બોદ્ધા પ્રવચનઃ સ્વરાટ્ ॥

વિજ્ઞાતા ચોક્તવાક્યાનામેકતાં બહુતાં તથા ।
બોદ્ધા હિ પરમાર્થાંશ્ચ વિવિધાંશ્ચ વ્યતિક્રમાન્ ॥

અભેદતશ્ચ બહુશો બહુશશ્ચાપિ ભેદતઃ ।
વક્તા વિવિધવાક્યાનાં નાનાદેશસમીક્ષિતા ॥

પઞ્ચાગમાંશ્ચ વિવિધાનાદેશાંશ્ચ સમીક્ષિતા ।
નાનાર્થકુશલસ્તત્ર તદ્ધિતેષુ ચ કૃત્સ્નશઃ ॥

પરિભૂષયિતા વાચાં વર્ણતઃ સ્વરતોઽર્થતઃ ।
પ્રત્યયં ચ સમાખ્યાતા નિયતં પ્રતિધાતુકમ્ ॥

પઞ્ચ ચાક્ષરજાતાનિ સ્વરસઞ્જ્ઞાનિ યાનિ ચ । તમાગતમૃષિં દૃષ્ટ્વા પ્રત્યુદ્ગમ્યાભિવાદ્ય ચ ॥

આસનં રુચિરં તસ્મૈ પ્રદદૌ સ યુધિષ્ઠિરઃ । કૃષ્ણાજિનોત્તરે તસ્મિન્નુપવિષ્ટો મહાનૃષિઃ ॥

દેવર્ષેરુપવિષ્ટસ્ય સ્વયમર્ધ્યં યથાવિધિ । પ્રાદાદ્યુધિષ્ઠિરો ધીમાન્રાજ્યં તસ્મૈ ન્યવેદયત્ ।
પ્રતિગૃહ્ય તુ તાં પૂજામૃષિઃ પ્રીતમનાસ્તદા ॥

આશીર્ભિર્વર્ધયિત્વા ચ તમુવાચાસ્યતામિતિ ।
નિષસાદાભ્યનુજ્ઞાતસ્તતો રાજા યુધિષ્ઠિરઃ ॥

પ્રેષયામાસ કૃષ્ણાયૈ ભગવન્તમુપસ્થિતમ્ ।
શ્રુત્વૈતદ્દ્રૌપદી ચાપિ શુચિર્ભૂત્વા સમાહિતા ॥

જગામ તત્ર યત્રાસ્તે નારદઃ પાણ્ડવૈઃ સહ ।
તસ્યાભિવાદ્ય ચરણૌ દેવર્ષેર્ધર્મચારિણી ॥

કૃતાઞ્જલિઃ સુસંવીતા સ્થિતાઽથ દ્રુપદાત્મજા ।
તસ્યાશ્ચાપિ સ ધર્માત્મા સત્યવાગૃષિસત્તમઃ ॥

આશિષો વિવિધાઃ પ્રોચ્ય રાજપુત્ર્યાસ્તુ નારદઃ ।
ગમ્યતામિતિ હોવાચ ભગવાંસ્તામનિન્દિતામ્ ॥

ગતાયામથ કૃષ્ણાયાં યુધિષ્ઠિરપુરોગમાન્ ।
વિવિક્તે પાણ્ડવાન્સર્વાનુવાચ ભગવાનૃષિઃ ॥

પાઞ્ચાલી ભવતામેકા ધર્મપત્ની યશસ્વિની ।
યથા વો નાત્ર ભેદઃ સ્યાત્તથા નીતિર્વિધીયતાં ॥

સુન્દોપસુન્દૌ હિ પુરા ભ્રાતરૌ સહિતાવુભૌ ।
આસ્તામવધ્યાવન્યેષાં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતૌ ॥

એકરાજ્યાવેકગૃહાવેકશય્યાસનાશનૌ ।
તિલોત્તમાયાસ્તૌ હેતોરન્યોન્યમભિજઘ્નતુઃ ॥

રક્ષ્યતાં સૌહૃદં તસ્માદન્યોન્યપ્રીતિભાવકમ્ ।
યથા વો નાત્ર ભેદઃ સ્યાત્તત્કુરુષ્વ યુધિષ્ઠિર ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

સુન્દોપસુન્દાવસુરૌ કસ્ય પુત્રૌ મહામુને ।
ઉત્પન્નશ્ચ કથં ભેદઃ કથં ચાન્યોન્યમઘ્નતામ્ ॥

અપ્સરા દેવકન્યા વૈ કસ્ય ચૈષા તિલોત્તમા ।
યસ્યાઃ કામેન સમ્મત્તૌ જઘ્નતુસ્તૌ પરસ્પરમ્ ॥

એતત્સર્વં યથા વૃત્તં વિસ્તરેણ તપોધન ।
શ્રોતુમિચ્છામહે બ્રહ્મન્પરં કૌતૂહલં હિ મે ॥