મહાભારત · અધ્યાય 1.219

વૃત્તે સ્વયંવરે ચૈવ રાજાનઃ સર્વ એવ તે ।
યથાગતં વિપ્રજગ્મુર્વિદિત્વા પાણ્ડવાન્વૃતાન્ ॥

અથ દુર્યોધનો રાજા વિમના ભ્રાતૃભિઃ સહ ।
અશ્વત્થામ્ના માતુલેન કર્ણેન ચ કૃપેણ ચ ॥

વિનિવૃત્તો વૃતં દૃષ્ટ્વા દ્રૌપદ્યા શ્વેતવાહનમ્ ।
તં તુ દુઃશાસનોઽવ્રીડો મન્દમ્મન્દમિવાબ્રવીત્ ॥

યદ્યસૌ બ્રાહ્મણો ન સ્યાદ્વિન્દેત દ્રૌપદીં ન સઃ ।
ન હિ તં તત્ત્વતો રાજન્વેદ કશ્ચિદ્ધનઞ્જયમ્ ॥

દૈવં ચ પરમં મન્યે પૌરુષં ચાપ્યનર્થકમ્ ।
ધિગસ્તુ પૌરુષં મન્ત્રં યદ્ધરન્તીહ પાણ્ડવાઃ ॥

બધ્વા ચક્ષૂંષિ નઃ પાર્થા રાજ્ઞાં ચ દ્રુપદાત્મજામ્ ।
ઉદ્વાહ્ય રાજ્ઞાં તૈર્ન્યસ્તો વામઃ પાદઃ પૃથાસુતૈઃ ॥

વિમુક્તાઃ કથમેતેન જતુવેશ્મવિર્ભુજઃ ।
અસ્માકં પૌરુષં સત્વં બુદ્ધિશ્ચાપિ ગતા તતઃ ॥

વયં હતા માતુલાદ્ય વિશ્વસ્ય ચ પુરોચનમ્ ।
અદગ્ધ્વા પાણ્ડવાનેતાન્સ્વયં દગ્ધો હુતાશને ॥

મત્તો માતુલ મન્યેઽહં પાણ્ડવા બુદ્ધિમત્તરાઃ ।
તેષાં નાસ્તિ ભયં મૃત્યોર્મુક્તાનાં જતુવેશ્મનઃ ॥
વૈશમ્પાવયન ઉવાચ ।

એવં સમ્ભાષમાણાસ્તે નિન્દન્તશ્ચ પુરોચનમ્ । પઞ્ચપુત્રાં કિરાતીં ચ વિદુરં ચ મહામતિમ્ ॥

વિવિશુર્હાસ્તિનપુરં દીના વિગતચેતસઃ ॥

ત્રસ્તા વિગતસન્કલ્પા દૃષ્ટ્વા પાર્થાન્મહૌજસઃ ।
મુક્તાન્હવ્યભુજશ્ચૈવ સંયુક્તાન્દ્રુપદેન ચ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નં તુ સઞ્ચિન્ત્ય તથૈવ ચ શિખણ્ડિનમ્ ।
દ્રુપદસ્યાત્મજાંશ્ચાન્યાન્સર્વયુદ્ધવિશારદાન્ ॥

વિદુરસ્ત્વથ તાઞ્શ્રુત્વા દ્રૌપદ્યા પાણ્ડવાન્વૃતાન્ ।
વ્રીડિતાન્ધાર્તરાષ્ટ્રાંશ્ચ ભગ્નદર્પાનુપાગતાન્ ॥

તતઃ પ્રીતમનાઃ ક્ષત્તા ધૃતરાષ્ટ્રં વિશામ્પતે ।
ઉવાચ દિષ્ટ્યા કુરવો વર્ધ્ત ઇતિ વિસ્મિતઃ ॥

વૈચિત્રવીર્યસ્તુ નૃપો નિશમ્ય વિદુરસ્ય તત્ ।
અબ્રવીત્પરમપ્રીતો દિષ્ટ્યા દિષ્ટ્યેતિ ભારત ॥

મન્યતે સ વૃતં પુત્રં જ્યેષ્ઠં દ્રુપદકન્યયા ।
દુર્યોધનમવિજ્ઞાનાત્પ્રજ્ઞાચક્ષુર્નરેશ્વરઃ ॥

અથ ત્વાજ્ઞાપયામાસ દ્રૌપદ્યા ભૂષણં બહુ ।
આનીયતાં વૈ કૃષ્ણેતિ પુત્રં દુર્યોધનં તદા ॥

અથ સ્મ પશ્ચાદ્વિદુર આચખ્યાવમ્બિકાત્મજમ્ ।
કૌરવ્યા ઇતિ સામાન્યાન્ન મન્યેથાસ્તવાત્મજાન્ ॥

વર્ધન્ત ઇતિ મદ્વાક્યાદ્વર્ધિતાઃ પાણ્ડુનન્દનાઃ ।
કૃષ્ણયા સંવૃતાઃ પાર્થા વિમુક્તા રાજસઙ્ગરાત્ ॥

દિષ્ટ્યા કુશલિનો રાજન્પૂજિતા દ્રુપદેન ચ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં વિદુરસ્ય નરાધિપઃ ।
આકારચ્છાદનાર્થાય દિષ્ટ્યાદિષ્ટ્યેતિ ચાબ્રવીત્ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

એવં વિદુર ભદ્રં તે યદિ જીવન્તિ પાણ્ડવાઃ ।
ન મમૌ મે તનૌ પ્રીતિસ્ત્વદ્વાક્યામૃતસમ્ભવા ॥

સાધ્વાચારતયા તેષાં સમ્બન્ધો દ્રુપદેન ચ ।
બભૂવ પરમશ્લાઘ્યો દિષ્ટ્યાદિષ્ટ્યેતિ ચાબ્રવીત્ ॥

અન્વવાયે વસોર્જાતઃ પ્રવરે માત્સ્યકે કુલે ।
વૃત્તવિદ્યાતપોવૃદ્ધઃ પાર્થિવાનાં ચ સમ્મતઃ ॥

પુત્રાશ્ચાસ્ય તથા પૌત્રાઃ સર્વે સુચરિતવ્રતાઃ ।
તેષાં સમ્બન્ધિનશ્ચાન્યે બહવઃ સુમહાબલાઃ ॥

યથૈવ પાણ્ડોઃ પુત્રાસ્તે તતોઽપ્યભ્યધિકા મમ ।
સેયમભ્યધિકાન્યેભ્યો વૃત્તિર્વિદુર મે મતા ॥

યા પ્રીતિઃ પાણ્ડુપુત્રેષુ ન સાઽન્યત્ર મમાભિભો ।
નિત્યોઽયં ચિન્તિતઃ ક્ષત્તઃ સત્યં સત્યેન શપે ॥

યત્તે કુશલિનો વીરાઃ પાણ્ડુપુત્રા મહારથાઃ ।
મિત્રવન્તોઽભવન્પુત્રા દુર્યોધનમુખાસ્તથા ॥

મયા શ્રુતં યદા વહ્નેર્દગ્ધાઃ પાણ્ડુસુતા ઇતિ ।
તદાઽદહ્યં દિવારાત્રં ન ભોક્ષ્યે ન સ્વપામિ ચ ॥

અસહાયાશ્ચં મે પુત્રા લૂનપક્ષા ઇવ દ્વિજાઃ । તત્ત્વતઃ શૃણુ મે ક્ષત્તઃ સુસહાયાઃ સુતા મમ ।
અદ્ય વૈ સ્થિરસામ્રાજ્યમાચન્દ્રાર્કં મમાભવત્ ॥

કો હિ દ્રુપદમાસાદ્ય મિત્રં ક્ષત્તઃ સબાન્ધવમ્ ।
ન બુભૂષેદ્ભવેનાર્થી ગતશ્રીરપિ પાર્થિવઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તં તથા ભાષમાણં તુ વિદુરઃ પ્રત્યભાષત । નિત્યં ભવતુ તે બુદ્ધિરેષા રાજઞ્છતં સમાઃ ।
ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ રાજન્વિદુરઃ સ્વં નિવેશનમ્ ॥

તતો દુર્યોધનશ્ચાપિ રાધેયશ્ચ વિશામ્પતે ।
ધૃતરાષ્ટ્રમુપાગમ્ય વચોઽબ્રૂતામિદં તદા ॥

સન્નિધૌ વિદુરસ્ય ત્વાં દોષં વક્તું ન શક્નુવઃ ।
વિવિક્તમિતિ વક્ષ્યાવઃ કિં તવેદં ચિકીર્ષિતમ્ ॥

સપત્નવૃદ્ધિં યત્તાત મન્યસે વૃદ્ધિમાત્મનઃ ।
અભિષ્ટૌષિ ચ યત્ક્ષત્તુઃ સમીપે દ્વિપદાંવર ॥

અન્યસ્મિન્નૃપ કર્તવ્યે ત્વમન્યત્કુરુષેઽનઘ ।
તેષાં બલવિઘાતો હિ કર્તવ્યસ્તાત નિત્યશઃ ॥

તે વયં પ્રાપ્તકાલસ્ય ચિકીર્ષાં મન્ત્રયામહે ।
યથા નો ન ગ્રસેયુસ્તે સપુત્રબલબાન્ધવાન્ ॥