મહાભારત · અધ્યાય 1.208

તતસ્તથોક્તઃ પરિહૃષ્ટરૂપઃ પિત્રે શશંસાથ સ રાજપુત્રઃ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ સોમકાનાં પ્રબર્હો વૃત્તં યથા યેન હૃતા ચ કૃષ્ણા ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન ઉવાચ ।

યોઽસૌ યુવા વ્યાયતલોહિતાક્ષઃ કૃષ્ણાજિની દેવસમાનરૂપઃ ।
યઃ કાર્મુકાગ્ર્યં કૃતવાનધિજ્યં લક્ષં ચ યઃ પાતિતવાન્પૃથિવ્યામ્ ॥

અસજ્જમાનશ્ચ તતસ્તરસ્વી વૃતો દ્વિજાગ્ર્યૈરભિપૂજ્યમાનઃ ।
ચક્રામ વજ્રીવ દિતેઃ સુતેષુ સર્વૈશ્ચ દેવૈરૃષિભિશ્ચ જુષ્ટઃ ॥

કૃષ્મા પ્રગૃહ્યાજિનમન્વયાત્તં નાગં યથા નાગવધૂઃ પ્રહૃષ્ટા ।
શ્યામો યુવા વારણમત્તગામી કૃત્વા મહત્કર્મ સુદુષ્કરં તત્ ॥

યઃ સૂતપુત્રેણ ચકાર યુદ્ધં શઙ્કેઽર્જુનં તં ત્રિદશેશવીર્યમ્ ।
અમૃષ્યમાણેષુ નરાધિપેષુ ક્રુદ્ધેષુ વૈ તત્ર સમાપતત્સુ ॥

તતોઽપરઃ પાર્થિવસઙ્ઘમધ્યે પ્રવૃદ્ધમારુજ્ય મહીપ્રરોહમ્ ।
પ્રાકાલયત્તેન સ પાર્થિવૌઘાન્ ભીમોઽન્તકઃ પ્રાણભૃતો યથૈવ ॥

તૌ પાર્થિવાનાં મિષતાં નરેન્દ્ર કૃષ્ણામુપાદાય ગતૌ નરાગ્ર્યૌ ।
વિક્ષોભ્ય વિદ્રાવ્ય ચ પાર્તિવાંસ્તા- ન્સ્વતેજસા દુષ્પ્રતિવીક્ષ્યરૂપૌ । વિભ્રાજમાનાવિવ ચન્દ્રસૂર્યૌ બાહ્યાં પુરાદ્ભાર્ગવકર્મશાલામ્ ॥

તત્રોપવિષ્ટાર્ચિરિવાનલસ્ય તેષાં જનિત્રીતિ મમ પ્રતર્કઃ ।
તથાવિધૈરેવ નરપ્રવીરૈ- રુપોપવિષ્ટૈસ્ત્રિબિરગ્નિકલ્પૈઃ ॥

તસ્યાસ્તતસ્તાવભિવાદ્ય પાદા- વુક્ત્વા ચ કૃષ્ણામભિવાદયેતિ ।
સ્થિતૌ ચ તત્રૈવ નિવેદ્ય કૃષ્ણાં ભિક્ષાપ્રચારાય ગતા નરાગ્ર્યાઃ ॥

તેષાં તુ ભૈક્ષં પ્રતિગૃહ્ય કૃષ્ણા દત્વા બલિં બ્રાહ્મણસાચ્ચ કૃત્વા ।
તાં ચૈવ વૃદ્ધાં પરિવેષ્ય તાંશ્ચ નરપ્રવીરાન્સ્વયમપ્યભુઙ્ક્ત ॥

સુપ્તાસ્તુ તે પાર્થિવ સર્વ એવ કૃષ્ણા ચ તેષાં ચરણોપધાને ।
આસીત્પૃથિવ્યાં શયનં ચ તેષાં દર્ભાજિનાગ્રાસ્તરણોપપન્નમ્ ॥

તે નર્દમાના ઇવ કાલમેઘાઃ કથા વિચિત્રાઃ કથયામ્બભૂવુઃ ।
ન વૈશ્યશૂદ્રૌપયિકીઃ કથાસ્તા ન ચ દ્વિજાનાં કથયન્તિ વીરાઃ ॥

નિઃસંશયં ક્ષત્રિયપુન્ગવાસ્તે યથા હિ યુદ્ધં કથયન્તિ રાજન્ ।
આશા હિ નો વ્યક્તમિયં સમૃદ્ધા મુક્તાન્હિ પાર્થાઞ્શૃણુમોઽગ્નિદાહાત્ ॥

યથા હિ લક્ષ્યં નિહતં ધનુશ્ચ સજ્યં કૃતં તેન તથા પ્રસહ્ય ।
યથા હિ ભાષન્તિ પરસ્પરં તે છન્ના ધ્રુવં તે પ્રચરન્તિ પાર્થાઃ ॥ 1-208015x વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતઃ સ રાજા દ્રુપદઃ પ્રહૃષ્ટઃ પુરોહિતં પ્રેષાયામાસ તેષામ્ ।
વિદ્યામ યુષ્માનિતિ ભાષમાણો મહાત્માનઃ પાણ્ડુસુતાઃ સ્થ કચ્ચિત્ ॥

ગૃહીતવાક્યો નૃપતેઃ પુરોધા ગત્વા પ્રશંસામભિધાય તેષામ્ ।
વાક્યં સમગ્રં નૃપતેર્યથાવ- દુવાચ ચાનુક્રમવિક્રમેણ ॥

વિજ્ઞાતુમિચ્છત્યવનીશ્વરો વઃ પાઞ્ચાલરાજો વરદો વરાર્હાઃ ।
લક્ષ્યસ્ય વેદ્ધારમિમં હિ દૃષ્ટ્વા હર્ષસ્ય નાન્તં પ્રતિપદ્યતે સઃ ॥

આખ્યાત ચ જ્ઞાતિકુલાનુપૂર્વી પદં શિરઃસુ દ્વિષતાં કુરુધ્વમ્ ।
પ્રહ્લાદયધ્વં હૃદયં મમેદં પાઞ્ચાલરાજસ્ય ચ સાનુગસ્ય ॥

પાણ્ડુર્હિ રાજા દ્રુપદસ્ય રાજ્ઞઃ પ્રિયઃ સખા ચાત્મસમો બભૂવ ।
તસ્યૈષ કામો દુહિતા મમેયં સ્નુષા યદિ સ્યાદિહ કૌરવસ્ય ॥

અયં હિ કામો દ્રુપદસ્ય રાજ્ઞો હૃદિ સ્થિતો નિત્યમનિન્દિતાઙ્ગાઃ ।
યદર્જુનો વૈ પૃથુદીર્ઘબાહુ- ર્ધર્મેણ વિન્દેત સુતાં મમૈતામ્ ॥

કૃતં હિ તત્સ્યાત્સુકૃતં મમેદં યશશ્ચ પુણ્યં ચ હિતં તદેતત્ ।
અથોક્તવાક્યં હિ પુરોહિતં સ્થિતં તતો વિનીતં સમુદીક્ષ્ય રાજા ॥

સમીપતો ભીમમિદં શશાસ પ્રદીયતાં પાદ્યમર્ધ્યં તથાઽસ્મૈ ।
માન્યઃ પુરોધા દ્રુપદસ્ય રાજ્ઞ- સ્તસ્મૈ પ્રયોજ્યાઽભ્યધિકા હિ પૂજા ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ભીમસ્તતસ્તત્કૃતવાન્નરેન્દ્ર તાં ચૈવ પૂજાં પ્રતિગૃહ્ય હર્ષાત્ ।
સુખોપવિષ્ટં તુ પુરોહિતં તદા યુધિષ્ઠિરો બ્રાહ્મણમિત્યુવાચ ॥

પાઞ્ચાલરાજેન સુતા નિસૃષ્ટા સ્વધર્મદૃષ્ટેન યથા ન કામાત્ ।
પ્રદિષ્ટશુંલ્કા દ્રુપદેન રાજ્ઞા સા તેન વીરેણ તથાઽનુવૃત્તા ॥

ન તત્ર વર્ણેષુ કૃતા વિવક્ષા ન ચાપિ શીલે ન કુલે ન ગોત્રે ।
કૃતેન સજ્યેન હિ કાર્મુકેણ વિદ્ધેન લક્ષ્યેણ હિ સા વિસૃષ્ટા ॥

સેયં તથાઽનેન મહાત્મનેહ કૃષ્ણા જિતા પાર્થિવસઙ્ઘમધ્યે ।
નૈવં ગતે સૌમકિરદ્ય રાજા સન્તાપમર્હત્યસુખાય કર્તુમ્ ॥

કામશ્ચ યોઽસૌ દ્રુપદસ્ય રાજ્ઞઃ સ ચાપિ સમ્પત્સ્યતિ પાર્થિવસ્ય ।
સમ્પ્રાપ્યરૂપાં હિ નરેન્દ્રકન્યા- મિમામહં બ્રાહ્મણ સાધુ મન્યે ॥

ન તદ્ધનુર્મન્દબલેન શક્યં મૌર્વ્યા સમાયોજયિતું તથાહિ ।
ન ચાકૃતાસ્ત્રેણ ન હીનજેન લક્ષ્યં તથા પાતયિતું હિ શક્યમ્ ॥

તસ્માન્ન તાપં દુહિતુર્નિમિત્તં પાઞ્ચાલરાજોઽર્હતિ કર્તુમદ્ય ।
ન ચાપિ તત્પાતનમન્યથેહ કર્તું હિ શક્યં ભુવિ માનવેન ॥

એવં બ્રુવત્યેવ યુધિષ્ઠિરે તુ પાઞ્ચાલરાજસ્ય સમીપતોઽન્યઃ ।
તત્રાજગામાશુ નરો દ્વિતીયો નિવેદયિષ્યન્નિહ સિદ્ધમન્નમ્ ॥