મહાભારત · અધ્યાય 1.205

અજિનાનિ વિધુન્વન્તઃ કરકાશ્ચ દ્વિજર્ષભાઃ ।
ઊચુસ્તે ભીર્ન કર્તવ્યા વયં યોત્સ્યામહે પરાન્ ॥

તાનેવં વદતો વિપ્રાનર્જુનઃ પ્રહસન્નિવ ।
ઉવાચ પ્રેક્ષકા ભૂત્વા યૂયં તિષ્ઠત પાર્શ્વતઃ ॥

અહમેનાનજિહ્માગ્રૈઃ શતશો વિકિરઞ્છરૈઃ ।
વારયિષ્યામિ સન્ક્રુદ્ધાન્મન્ત્રૈરાશીવિષાનિવ ॥

ઇતિ તદ્ધનુરાનમ્ય શુલ્કાવાપ્તં મહાબલઃ ।
ભ્રાત્રા ભીમેન સહિતસ્તસ્થૌ ગિરિરિવાચલઃ ॥

તતઃ કર્ણમુખાન્દૃષ્ટ્વા ક્ષત્રિયાન્યુદ્ધદુર્મદાન્ ।
સમ્પેતતુરભીતૌ તૌ ગજૌ પ્રતિગજાનિવ ॥

ઊચુશ્ચ વાચઃ પરુષાસ્તે રાજાનો યુયુત્સવઃ ।
આહવે હિ દ્વિજસ્યાપિ વધો દૃષ્ટો યુયુત્સતઃ ॥

ઇત્યેવમુક્ત્વા રાજાનઃ સહસા દુદ્રુવુર્દ્વિજાન્ ।
તતઃ કર્ણો મહાતેજા જિષ્ણું પ્રતિ યયૌ રણે ॥

યુદ્ધાર્થી વાસિતાહેતોર્ગજઃ પ્રતિગજં યથા ।
ભીમસેનં યયૌ શલ્યો મદ્રાણામીશ્વરો બલી ॥

દુર્યોધનાદયઃ સર્વે બ્રાહ્મણૈઃ સહ સન્ગતાઃ ।
મૃદુપૂર્વમયત્નેન પ્રત્યયુધ્યંસ્તદાઽહવે ॥

તતોઽર્જુનઃ પ્રત્યવિધ્યદાપતન્તં શિતૈઃ શરૈઃ ।
કર્ણં વૈકર્તનં શ્રીમાન્વિકૃષ્ય બલવદ્ધનુઃ ॥

તેષાં શરાણાં વેગેન શિતાનાં તિગ્મતેજસામ્ ।
વિમુહ્યમાનો રાધેયો યત્નાત્તમનુધાવતિ ॥

તાવુભાવપ્યનિર્દેશ્યૌ લાઘવાજ્જયતાં વરૌ ।
અયુધ્યેતાં સુસંરબ્ધાવન્યોન્યવિજિગીષિણૌ ॥

કૃતે પ્રતિકૃતં પશ્ય પશ્ય બાહુબલં ચ મે ।
ઇતિ શૂરાર્થવચનૈરભાષેતાં પરસ્પરમ્ ॥

તતોઽર્જુનસ્ય ભુજયોર્વીર્યમપ્રતિમં ભુવિ ।
જ્ઞાત્વા વૈકર્તનઃ કર્ણઃ સંરબ્ધઃ સમયોધયત્ ॥

અર્જુનેન પ્રયુક્તાંસ્તાન્બાણાન્વેગવતસ્તદા ।
પ્રતિહત્ય નનાદોચ્ચૈઃ સૈન્યાનિ તદપૂજયન્ ॥
કર્ણ ઉવાચ ।

તુષ્યામિ તે વિપ્રમુખ્ય ભુજવીયર્સ્ય સંયુગે ।
અવિષાદસ્ય ચૈવાસ્ય શસ્ત્રાસ્ત્રવિજયસ્ય ચ ॥

કિં ત્વં સાક્ષાદ્ધનુર્વેદો રામો વા વિપ્રસત્તમ ।
અથ સાક્ષાદ્ધરિહયઃ સાક્ષાદ્વા વિષ્ણુરચ્યુતઃ ॥

આત્મપ્રચ્છાદનાર્થં વૈ બાહુવીર્યમુપાશ્રિતઃ ।
વિપ્રરૂપં વિધાયેદં મન્યે માં પ્રતિયુધ્યસે ॥

ન હિ મામાહવે ક્રુદ્ધમન્યઃ સાક્ષાચ્છચીપતેઃ ।
પુમાન્યોધયિતું શક્તઃ પાણ્ડવાદ્વા કિરીટિનઃ ॥

દગ્ધા જતુગૃહે સર્વે પાણ્ડવાઃ સાર્જુનાસ્તદા । વિનાર્જુનં વા સમરે માં નિહન્તુમશક્નુવન્ ॥

તમેવંવાદિનં તત્ર ફાલ્ગુનઃ પ્રત્યભાષત ।
નાસ્મિ કર્ણ ધનુર્વેદો નાસ્મિ રામઃ પ્રતાપવાન્ ॥

બ્રાહ્મણોઽસ્મિ યુધાં શ્રેષ્ઠઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ ।
બ્રાહ્મે પૌરન્દરે ચાસ્ત્રે નિષ્ઠિતોગુરુશાસનાત્ ॥

સ્થિતોઽસ્મ્યદ્ય રણે જેતું ત્વાં વૈ વીર સ્થિરો ભવ ।
નિર્જિતોઽસ્મીતિ વા બ્રૂહિ તતો વ્રજ યથાસુખમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વાઽથ કર્ણસ્ય ધનુશ્ચિચ્છેદ પાણ્ડવઃ ।
તતોઽન્યદ્ધનુરાદાય સંયોદ્ધું સન્દધે શરમ્ ॥

દૃષ્ટ્વા તચ્ચાપિ કૌન્તેયશ્છિત્વા તદ્ધનુરાશુગૈઃ ।
તથા વૈકર્તનં કર્ણં બિભેદ સમરેઽર્જુનઃ ॥

તતઃ કર્ણસ્તુ રાધેયઃ છિન્નછન્વા મહાબલઃ ।
શરૈરતીવ વિદ્ધાઙ્ગઃ પલાયનમથાકરોત્ ॥

પુનરાયાન્મુહૂર્તેન ગૃહીત્વા સશરં ધનુઃ ।
વવર્ષ શરવર્ષાણિ પાર્થં વૈકર્તનસ્તથા ॥

તાનિ વૈ શરજાલાનિ કૌન્તેયોઽભ્યહનચ્છરૈઃ । જ્ઞાત્વા સર્વાઞ્શરાન્ઘોરાન્કર્ણોઽદાવદ્દ્રુતં બહિઃ ॥

બ્રાહ્મં તેજસ્તદાઽજય્યં મન્યમાનો મહારથઃ ।
અપરસ્મિન્વનોદ્દેશે વીરૌ શલ્યવૃકોદરૌ ॥

બલિનૌ યુદ્ધસમ્પન્નૌ વિદ્યયા ચ બલેન ચ ।
અન્યોન્યમાહ્વયન્તૌ તુ મત્તાવિવ મહાગજૌ ॥

મુષ્ટિભિર્જાનુભિશ્ચૈવ નિઘ્નન્તાવિતરેતરમ્ ।
પ્રકર્ષણાકર્ષણયોરભ્યાકર્ષવિકર્ષણૈઃ ॥

આચકર્ષતુરન્યોન્યં મુષ્ટિભિશ્ચાપિ જઘ્નતુઃ ।
તતશ્ચટચટાશબ્દઃ સુઘોરો હ્યભવત્તયોઃ ॥

પાષાણસમ્પાતનિભૈઃ પ્રહારૈરભિજઘ્નતુઃ ।
મુહૂર્તં તૌ તદાઽન્યોન્યં સમરે પર્યકર્ષતામ્ ॥

તતો ભીમઃ સમુત્ક્ષિપ્ય બાહુભ્યાં શલ્યમાહવે ।
અપાતયત્કુરુશ્રેષ્ઠો બ્રાહ્મણા જહસુસ્તદા ॥

તત્રાશ્ચર્યં ભીમસેનશ્ચકાર પુરુષર્ષભઃ ।
યચ્છલ્યં પાતિતં ભૂમૌ નાવધીદ્બલિનં બલી ॥

પાતિતે ભીમસેનેન શલ્યે કર્ણે ચ શઙ્કિતે ।
વિસ્મયઃ પરમો જજ્ઞે સર્વેષાં પશ્યતાં નૃણામ્ ॥

તતો રાજસમૂહસ્ય પશ્યતો વૃક્ષમારુજત્ ।
તતસ્તુ ભીમં સઞ્જ્ઞાભિર્વારયામાસ ધર્મરાટ્ ॥

આકારજ્ઞસ્તથા ભ્રાતુઃ પાણ્ડવોઽપિ ન્યવર્તત ।
ધર્મરાજશ્ચ કૌરવ્ય દુર્યોધનમમર્ષણમ્ ॥

અયોધયત્સભામધ્યે પશ્યતાં વૈ મહીક્ષિતામ્ ।
તતો દુર્યોધનસ્તં તુ હ્યવજ્ઞાય યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

નાયોધયત્તદા તેન બલવાન્વૈ સુયોધનઃ ।
એતસ્મિન્નન્તરેઽવિધ્યદ્બાણેનાનતપર્વણા ॥

દુર્યોધનમમિત્રઘ્નં ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ।
તતો દુર્યોધનઃ ક્રુદ્ધો દણ્ડાહત ઇવોરગઃ ॥

પ્રત્યયુધ્યત રાજાનં યત્નં પરમમાસ્થિતઃ ।
છિત્ત્વા રાજા ધનુઃ સજ્યં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સંયુગે ॥

અભ્યવર્ષચ્છરૌઘૈસ્તં સ હિત્વા પ્રાદ્રવદ્રણમ્ ।
દુઃશાસનસ્તુ સન્ક્રુદ્ધઃ સહદેવેન પાર્થિવ ॥

યુદ્ધ્વા ચ સુચિરં કાલં સહદેવેન નિર્જિતઃ । ઉત્સૃજ્ય ચ ધનુઃ સઙ્ખ્યે જાનુભ્યામવનીં ગતઃ ।
ઉત્થાય સોઽભિદુદ્રાવ સોસિં જગ્રાહ ચર્મ ચ ॥

વિકર્ણચિત્રસેનાભ્યાં નિગૃહીતશ્ચ કૌરવઃ ।
મા યુદ્ધમિતિ કૌરવ્ય બ્રાહ્મણેનાબલેન વૈ ॥

દુઃસહો નકુલશ્ચોભૌ યુદ્ધં કર્તું સમુદ્યતૈ ।
તૌ દૃષ્ટ્વા કૌરવા યુદ્ધં વાક્યમૂચુર્મહાબલૌ ॥

નિવર્તન્તાં ભવન્તો વૈ કુતો વિપ્રેષુ ક્રૂરતા ।
દુર્બલા બ્રાહ્મણાશ્ચેમે ભવન્તો વૈ મહાબલાઃ ॥

દ્વાવત્ર બ્રાહ્મણૌ ક્રૂરૌ વાય્વિન્દ્રસદૃશૌ બલે ।
યે વા કે વા નમસ્તેભ્યો ગચ્છામઃ સ્વપુરં વયમ્ ॥

એવં સમ્ભાષમાણાસ્તે ન્યવર્તન્તાથ કૌરવાઃ ।
જહૃષુર્બ્રાહ્મણાસ્તત્ર સમેતાસ્તત્ર સઙ્ઘશઃ ॥

બહુશસ્તે તતસ્તત્ર ક્ષત્રિયા રણમૂર્ધનિ ।
પ્રેક્ષમાણાસ્તથાઽતિષ્ઠન્બ્રાહ્મણાંશ્ચ સમન્તતઃ ॥

બ્રાહ્મણાશ્ચ જયં પ્રાપ્તાઃ કન્યામાદાય નિર્યયુઃ ।
વિજિતે ભીમસેનેન શલ્યે કર્ણે ચ નિર્જિતે ॥

દુર્યોધને ચાપયાતે તથા દુઃશાસને રણાત્ । શઙ્કિતાઃ સર્વરાજાનઃ પરિવવ્રુર્વૃકોદરમ્ ॥

ઊચુશ્ચ સહિતાસ્તત્ર સાધ્વિમૌ બ્રાહ્મણર્ષભૌ ।
વિજ્ઞાયેતાં ક્વજન્માનૌ ક્વનિવાસૌ તથૈવ ચ ॥

કો હિ રાધાસુતં કર્ણં શક્તો યોધયિતું રણે ।
અન્યત્ર રામાદ્દ્રોણાદ્વા પાણ્ડવાદ્વા કિરીટિનઃ ॥

કૃષ્ણાદ્વા દેવકીપુત્રાત્કૃપાદ્વાપિ શરદ્વતઃ ।
કો વા દુર્યોધનં શક્તઃ પ્રતિયોથયિતું રણે ॥

તથૈવ મદ્રાધિપતિં શલ્યં બલવતાંવરમ્ ।
બલદેવાદૃતે વીરાત્પાણ્ડવાદ્વા વૃકોદરાત્ ॥

વીરાદ્દુર્યોધનાદ્વાઽન્યઃ શક્તઃ પાતયિતું રણે ।
ક્રિયતામવહારોઽસ્માદ્યુદ્ધાદ્બ્રાહ્મણસંવૃતાત્ ॥

બ્રાહ્મણા હિ સદા રક્ષ્યાઃ સાપરાધાઽપિનિત્યદા ।
અથૈનાનુપલભ્યેહ પુનર્યોત્સ્યામ હૃષ્ટવત્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તાંસ્તથાવાદિનઃ સર્વાન્પ્રસમીક્ષ્ય ક્ષિતીશ્વરાન્ ।
અથાન્યાન્પુરુષાંશ્ચાપિ કૃત્વા તત્કર્મ સંયુગે ॥

તત્કર્મ ભીમસ્ય સમીક્ષ્ય કૃષ્ણઃ કુન્તીસુતૌ તૌ પરિશઙ્કમાનઃ ।
નિવારયામાસ મહીપતીંસ્તા- ન્ધર્મેણ લબ્ધેત્યનુનીય સર્વાન્ ॥

એવં તે વિનિવૃત્તાસ્તુ યુદ્ધાદ્યુદ્ધવિશારદાઃ ।
યથાવાસં યયુઃ સર્વે વિસ્મિતા રાજસત્તમાઃ ॥

વૃત્તો બ્રહ્મોત્તરો રઙ્ગઃ પાઞ્ચાલી બ્રાહ્મણૈર્વૃતા ।
ઇતિ બ્રુવન્તઃ પ્રયયુર્યે તત્રાસન્સમાગતાઃ ॥

બ્રાહ્મણૈસ્તુ પ્રતિચ્છન્નૌ રૌરવાજિનવાસિભિઃ ।
કૃચ્છ્રેણ જગ્મતુસ્તૌ તુ ભીમસેનધનઞ્જયૌ ॥

વિમુક્તૌ જનસમ્બાધાચ્છત્રુભિઃ પરિવિક્ષતૌ ।
કૃષ્ણયાનુગતૌ તત્ર નૃવીરૌ તૌ વિરેજતુઃ ॥

પૌર્ણમાસ્યાં ઘનૈર્મુક્તૌ ચન્દ્રસૂર્યાવિવોદિતૌ ।
તેષાં માતા બહુવિધં વિનાશં પર્યચિન્તયત્ ॥

અનાગચ્છત્સુ પુત્રેષુ ભૈક્ષકાલે ચ લિઙ્ઘિતે ।
ધાર્તરાષ્ટ્રૈર્હતાશ્ચ સ્યુર્વિજ્ઞાય કુરુપુઙ્ગવાઃ ॥

માયાન્વિતૈર્વા રક્ષોભિઃ સુઘોરૈર્દૃઢવૈરિભિઃ ।
વિપરીતં મતં જાતં વ્યાસસ્યાપિ મહાત્મનઃ ॥

ઇત્યેવં ચિન્તયામાસં સુતસ્નેહાવૃતા પૃથા ।
તતઃ સુપ્તજનપ્રાયે દુર્દિને મેઘસમ્પ્લુતે ॥

મહત્યથાપરાહ્ણે તુ ઘનૈઃ સૂર્ય ઇવાવૃતઃ ।
બ્રાહ્મણૈઃ પ્રાવિશત્તત્ર જિષ્ણુર્ભાર્ગવવેશ્મ તત્ ॥