મહાભારત · અધ્યાય 1.200

તતસ્તે નરશાર્દૂલા ભ્રાતરઃ પઞ્ચ પાણ્ડવાઃ । તં બ્રાહ્મણં પુરસ્કૃત્ય પાઞ્ચાલ્યાશ્ચ સ્વયંવરમ્ ।
પ્રયયુર્દ્રૌપદીં દ્રષ્ટું તં ચ દેશં મહોત્સવમ્ ॥

તતસ્તે તં મહાત્માનં શુદ્ધાત્માનમકલ્મષમ્ ।
દદૃશુઃ પાણ્ડવા વીરાઃ પથિ દ્વૈપાયનં તદા ॥

તસ્મૈ યથાવત્સત્કારં કૃત્વા તેન ચ સત્કૃતાઃ ।
કથાન્તે ચાભ્યનુજ્ઞાતાઃ પ્રયયુર્દ્રુપદક્ષયમ્ ॥

પશ્યન્તો રમણીયાનિ વનાનિ ચ સરાંસિ ચ ।
તત્રતત્ર વસન્તશ્ચ શનૈર્જગ્મુર્મહરાથાઃ ॥

સ્વાધ્યાયવન્તઃ શુચયો મધુરાઃ પ્રિયવાદિનઃ ।
આનુપૂર્વ્યેણ સમ્પ્રાપ્તાઃ પાઞ્ચાલાન્પાણ્ડુનન્દનાઃ ॥

તે તુ દૃષ્ટ્વા પુરં તચ્ચ સ્કન્ધાવારં ચ પાણ્ડવાઃ ।
કુમ્ભકારસ્ય શાલાયાં નિવાસં ચક્રિરે તદા ॥

તત્ર ભૈક્ષં સમાજહ્રુર્બ્રાહ્મણીં વૃત્તિમાશ્રિતાઃ ।
તાન્સમ્પ્રાપ્તાંસ્તથા વીરાઞ્જજ્ઞિરે ન નરાઃ ક્વચિત્ ॥

યજ્ઞસેનસ્તુ પાઞ્ચાલો ભીષ્મદ્રોમકૃતાગસમ્ ।
જ્ઞાત્વાઽત્માનં તદારેભે ત્રાણાયાત્મક્રિયાં ક્ષમાં ॥

અવાપ્ય ધૃષ્ટદ્યુમ્નં હિ ન સ દ્રોણમચિન્તયત્ ।
સ તુ વૈરપ્રસઙ્ગાચ્ચ ભીષ્માદ્ભયમચિન્તયત્ ॥

કન્યાદાનાત્તુ શરણં સોઽમન્યત મહીપતિઃ । યજ્ઞસેનસ્ય કામસ્તુ પાણ્ડવાય કિરીટિને ॥

દાસ્યામિ કૃષ્મામિતિ વૈ ન ચૈનં વિવૃણોતિ સઃ । જામાતૃબલસંયોગં મેને હિ બલવત્તરમ્ ॥

સોઽન્વેષમાણઃ કૌન્તેયાન્પાઞ્ચાલો જનમેજય ।
દૃઢં ધનુરથાનમ્યં કારયામાસ ભારત ॥

વૈયાઘ્રપદ્યસ્યોગ્રં વૈ સૃઞ્જયસ્ય મહીપતિઃ ।
તદ્ધનુઃ કિન્ધુરં નામ દેવદત્તમુપાનયત્ ॥

આયસી તસ્ય ચ જ્યાઽસીત્પ્રતિબદ્ધા મહાબલા ।
ન તુ જ્યાં પ્રસહેદન્યસ્તદ્ધનુઃપ્રવરં મહત્ ॥

શઙ્કરેણ વરં દત્તં પ્રીતેન ચ મહાત્મના ।
તન્નિષ્ફલં સ્યાન્ન તુ મે ઇતિ પ્રામાણ્યમાગતઃ ॥

મયા કર્તવ્યમધુના દુષ્કરં લક્ષ્યવેધનમ્ । ઇતિ નિશ્ચિત્ય મનસા કારિતં લક્ષ્યમુત્તમમ્ ॥

યન્ત્રં વૈહાયસં ચાપિ કારયામાસ કૃત્રિમમ્ ।
તેન યન્ત્રેણ સહિતં રાજઁલ્લક્ષ્યં ચ કાઞ્ચનમ્ ॥
દ્રુપદ ઉવાચ ।

ઇદં સજ્યં ધનુઃ કૃત્વા સજ્જૈરેભિશ્ચ સાયકૈઃ ।
અતીત્ય લક્ષ્ય યો વેદ્ધા સ લબ્ધા મત્સુતામિતિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઇતિ સ દ્રુપદો રાજા સ્વયંવરમઘોષયત્ ।
તચ્છ્રુત્વા પાર્થિવાઃ સર્વે સમીયુસ્તત્ર ભારત ॥

ઋષયશ્ચ મહાત્માનઃ સ્વયંવરદિદૃક્ષવઃ ।
દુર્યોધનપુરોગાશ્ચ સકર્ણાઃ કુરવો નૃપ ॥

યાદવા વાસુદેવેન સાર્ધમન્ધકવૃષ્ણયઃ । તતોઽર્ચિતા રાજગુણા દ્રુપદેન મહાત્મના ॥

ઉપોપવિષ્ટા મઞ્ચેષુ દ્રષ્ટુકામાઃ સ્વયંવરમ્ ।
બ્રાહ્મણાશ્ચ મહાભાગા દેશેભ્યઃ સમુપાગમન્ ॥

બ્રાહ્મણૈરેવ સહિતાઃ પાણ્ડવાઃ સમુપાવિશન્ ।
ત્રયસ્ત્રિંશત્સુરાઃ સર્વે વિમાનૈર્વ્યોમ્ન્યવસ્થિતાઃ ॥

તતઃ પૌરજનાઃ સર્વે સાગરોદ્ધૂતનિઃસ્વનાઃ ।
શિંશુમારશિરઃ પ્રાપ્ય ન્યવિશંસ્તે સ્મ પાર્થિવાઃ ॥

પ્રાગુત્તરેણ નગરાદ્ભૂમિભાગે સમે શુભે ।
સમાજવાટઃ શુશુભે ભવનૈઃ સર્વતો વૃતઃ ॥

પ્રાકારપરિખોપેતો દ્વારતોરણમણ્ડિતઃ ।
વિતાનેન વિચિત્રેણ સર્વતઃ સમલઙ્કૃતઃ ॥

તૂર્યૌઘશતસઙ્કીર્ણઃ પરાર્ધ્યાગુરુધૂપિતઃ ।
ચન્દનોદકસિક્તશ્ચ માલ્યદામોપશોભિતઃ ॥

કૈલાસશિખરપ્રખ્યૈર્નભસ્તલવિલેખિભિઃ ।
સર્વતઃ સંવૃતઃ શુભ્રૈઃ પ્રાસાદૈઃ સુકૃતોચ્છ્રયૈ ॥

સુવર્ણજાલસંવીતૈર્મણિકુટ્ટિમભૂષણૈઃ ।
સુખારોહણસોપાનૈર્મહાસનપરિચ્છદૈઃ ॥

સ્રગ્દામસમવચ્છન્નૈરગુરૂત્તમવાસિતૈઃ ।
હંસાંશુવર્ણૈર્બહુભિરાયોજનસુગન્ધિભિઃ ॥

અસમ્બાધશતદ્વારૈઃ શયનાસનશોભિતૈઃ ।
બહુધાતુપિનદ્ધાઙ્ગૈર્હિમવચ્છિખરૈરિવ ॥

તત્ર નાનાપ્રકારેષુ વિમાનેષુ સ્વલઙ્કૃતાઃ ।
સ્પર્ધમાનાસ્તદાઽન્યોન્યં નિષેદુઃ સર્વપાર્થિવાઃ ॥

તત્રોપવિષ્ટાન્દદૃશુર્મહાસત્વાન્પૃથગ્જનાઃ ।
રાજસિંહાન્મહાભાગાન્કૃષ્ણાગુરુવિભૂષિતાન્ ॥

મહાપ્રસાદાન્બ્રાહ્મણ્યાન્સ્વરાષ્ટ્રપરિરક્ષિણઃ ।
પ્રિયાન્સર્વસ્ય લોકસ્ય સુકૃતૈઃ કર્મભિઃ શુભૈઃ ॥

મઞ્ચેષુ ચ પરાર્દ્ધ્યેષુ પૌરજાનપદા જનાઃ ।
કૃષ્ણાદર્શનસિદ્ધ્યર્થં સર્વતઃ સમુપાવિશન્ ॥

બ્રાહ્મણૈસ્તે ચ સહિતાઃ પાણ્ડવાઃ સમુપાવિશન્ ।
ઋદ્ધિં પઞ્ચાલરાજસ્ય પશ્યન્તસ્તામનુત્તમામ્ ॥

તતઃ સમાજો વવૃધે સ રાજન્દિવસાન્બહૂન્ ।
રત્નપ્રદાનબહુલઃ શોભિતો નટનર્તકૈઃ ॥

વર્તમાને સમાજે તુ રમણીયેઽહ્નિ ષોડશે । મૈત્રે મુહૂર્તે તસ્યાશ્ચ રાજદારાઃ પુરાવિદઃ ।
પુત્રવત્યઃ સુવસનાઃ પ્રતિકર્મોપચક્રમુઃ ॥

વૈડૂર્યમયપીઠે તુ નિવિષ્ટાં દ્રૌપદીં તદા ।
સતૂર્યં સ્નાપયાઞ્ચક્રુઃ સ્વર્ણકુમ્ભસ્થિતૈર્જલૈઃ ॥

તાં નિવૃત્તાભિષેકાં ચ દુકૂલદ્વયધારિણીમ્ ।
નિન્યુર્મણિસ્તમ્ભવતીં વેદિં વૈ સુપરિષ્કૃતામ્ ॥

નિવેશ્ય પ્રાઙ્મુખીં હૃષ્ટાં વિસ્મિતાક્ષ્યઃ પ્રસાધિકાઃ ।
કેનાલઙ્કરણેનેમામિત્યન્યોન્યં વ્યલોકયન્ ॥

ધૂપોષ્મણા ચ કેશાનામાર્દ્રભાવં વ્યપોહયન્ ।
બબન્ધુરસ્યા ધમ્મિલ્લં માલ્યૈઃ સુરભિગન્ધિભિઃ ॥

દૂર્વામધૂકરચિતં માલ્યં તસ્યા દદુઃ કરે ।
ચક્રુશ્ચ કૃષ્ણાગરુણા પત્રસઙ્ગં કુચદ્વયે ॥

રેજે સા ચક્રવાકાઙ્કા સ્વર્ણદીર્ઘા સરિદ્વરા ।
અલકૈઃ કુટિલૈસ્તસ્યા મુખં વિકસિતં બભૌ ॥

આસક્તભૃઙ્ગં કુસુમં શશિમ્બિમ્બં જિગાય તત્ ।
કાલાઞ્જનં નયનયોરાચારાર્થં સમાદધુઃ ॥

ભૂષણં રત્નખચિતૈરલઞ્ચક્રુર્યથોચિતમ્ ।
માતા ચ તસ્યાઃ પૃષતી હરિતાલમનશ્શિલામ્ ॥

અઙ્ગુલીભ્યામુપાદાય તિલકં વિદધે મુખે ।
અલઙ્કૃતાં વધૂં દૃષ્ટ્વા યોષિતો મુદમાયયુઃ ॥

માતા ન મુમુદે તસ્યાઃ પતિઃ કીદૃગ્ભવિષ્યતિ ।
સૌવિદલ્લાઃ સમાગમ્ય દ્રુપદસ્યાજ્ઞયા તતઃ ॥

એનામારોપયામાસુઃ કરિણીં કુચભૂષિતામ્ ।
તતોઽવાદ્યન્ત વાદ્યાનિ મઙ્ગલાનિ દિવિ સ્પૃશન્ ॥

વિલાસિનીજનાશ્ચાપિ પ્રવરં કરિણીશતમ્ ।
માઙ્ગલ્યગીતં ગાયન્ત્યઃ પાર્સ્વયોરુભયોર્યયુઃ ॥

જનાપસરણે વ્યગ્રાઃ પ્રતિહાર્યઃ પુરા યયુઃ ।
કોલાહલો મહાનાસીત્તસ્મિન્પુરવરે તદા ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નો યયાવગ્રે હયમારુહ્ય ભારત ।
દ્રુપદો રઙ્ગદેશે તુ બલેન મહતા યુતઃ ॥

તસ્થૌ વ્યૂહ્ય મહાનીકં પાલિતં દૃઢધન્વિભિઃ । આપ્લુતાઙ્ગીં સુવસનાં સર્વાભરણભૂષિતામ્ ॥

માલાં ચ સમુપાદાય કાઞ્ચનીં સમલઙ્કૃતામ્ । આગતાં દદૃશુઃ સર્વે રઙ્ગભૂમિમલઙ્કૃતામ્ ॥

અવતીર્ણા તતો રઙ્ગં દ્રૌપદી ભરતર્ષભ । તસ્થૌ પ્રમુદિતાન્સર્વાન્નૃપતીન્રઙ્ગમણ્ડલે ।
પ્રેક્ષન્તી વ્રીડિતાપાઙ્ગી દ્રષ્ટૃણાં સુમનોહરા ॥

પુરોહિતઃ સોમકાનાં મન્ત્રવિદ્બ્રાહ્મણઃ શુચિઃ ।
પરિસ્તીર્ય જુહાવાગ્નિમાજ્યેન વિધિવત્તદા ॥

સન્તર્પયિત્વા જ્વલનં બ્રાહ્મણાન્સ્વસ્તિ વાચ્ય ચ ।
વારયામાસ સર્વાણિ વાદિત્રાણિ સમન્તતઃ ॥

નિઃશબ્દે તુ કૃતે તસ્મિન્ધૃષ્ટદ્યુમ્નો વિશામ્પતે ।
કૃષ્ણામાદાય વિધિવન્મેઘદુન્દુભિનિઃસ્વનઃ ॥

રઙ્ગમધ્યં ગતસ્તત્ર મેઘગમ્ભીરયા ગિરા ।
વાક્યમુચ્ચૈર્જગાદેદં શ્લક્ષ્ણમર્થવદુત્તમમ્ ॥

ઇદં ધનુર્લક્ષ્યમિમે ચ બાણાઃ શૃણ્વન્તુ મે ભૂપતયઃ સમેતાઃ ।
છિદ્રેણ યન્ત્રસ્ય મસર્પયધ્વં શરૈઃ શિતૈર્વ્યોમચરૈર્દશાર્ધૈઃ ॥

એતન્મહત્કર્મ કરોતિ યો વૈ કુલેન રૂપેણ બલેન યુક્તઃ ।
તસ્યાદ્ય ભાર્યા ભગિની મમેયં કૃષ્ણા ભવિત્રી ન મૃષા બ્રવીમિ ॥

તાનેવમુક્ત્વા દ્રુપદસ્ય પુત્રઃ પશ્ચાદિદં તાં ભગિનીમુવાચ ।
નામ્ના ચ ગોત્રેણ ચ કર્મણા ચ સન્કીર્તયન્ભૂમિપતીન્સમેતાન્ ॥