મહાભારત · અધ્યાય 1.176

કરિષ્ય ઇતિ ભીમેન પ્રતિજ્ઞાતેઽથ ભારત ।
આજગ્મુસ્તે તતઃ સર્વે ભૈક્ષમાદાય પાણ્ડવાઃ ॥

ભીમસેનં તતો દૃષ્ટ્વા આપૂર્ણવદનં તથા ।
બુબોધ ધર્મરાજસ્તુ હૃષિતં ભીમમચ્યુતમ્ ॥

તોષસ્ય કારણં યત્તુ મનસાઽચિન્તયદ્ગુરુઃ । સ સમીક્ષ્ય તદા રાજન્યોદ્ધુકામં યુધિષ્ઠિરઃ ॥

આકારેણૈવ તં જ્ઞાત્વા પાણ્ડુપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
રહઃ સમુપવિશ્યૈકસ્તતઃ પપ્રચ્છ માતરમ્ ॥

કિં ચિકીર્ષત્યયં કર્મ ભીમો ભમપરાક્રમઃ ।
ભવત્યનુમતે કચ્ચિત્સ્વયં વા કર્તુમિચ્છતિ ॥
કુન્ત્યુવાચ ।

મમૈવ વચનાદેષ કરિષ્યતિ પરન્તપઃ ।
બ્રાહ્મણાર્થે મહત્કૃત્યં મોક્ષાય નગરસ્ય ચ ॥

બકાય કલ્પિતં પુત્ર મહાન્તં બલિમુત્તમમ્ । ભીમો ભુનક્તુ સુસ્પષ્ટમપ્યેકાહં તપઃસુતઃ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

કિમિદં સાહસં તીક્ષ્ણં ભવત્યા દુષ્કરં કૃતમ્ ।
પરિત્યાગં હિ પુત્રસ્ય ન પ્રશંસન્તિ સાધવઃ ॥

કથં પરસુતસ્યાર્થે સ્વસુતં ત્યક્તુમિચ્છસિ ।
લોકવેદવિરુદ્ધં હિ પુત્રત્યાગાત્કૃતં ત્વયા ॥

યસ્ય બાહૂ સમાશ્રિત્ય સુખં સર્વે શયામહે ।
રાજ્યં ચાપહૃતં ક્ષુદ્રૈરાજિહીર્ષામહે પુનઃ ॥

યસ્ય દુર્યોધનો વીર્યં ચિન્તયન્નમિતૌજસઃ ।
ન શેતે રજનીઃ સર્વા દુઃખાચ્છકુનિના સહ ॥

યસ્ય વીરસ્ય વીર્યેણ મુક્તા જતુગૃહાદ્વયમ્ ।
અન્યેભ્યશ્ચૈવ પાપેભ્યો નિહતશ્ચ પુરોચનઃ ॥

યસ્ય વીર્યં સમાશ્રિત્ય વસુપૂર્ણાં વસુન્ધરામ્ ।
ઇમાં મન્યામહે પ્રાપ્તાં નિહત્ય ધૃતરાષ્ટ્રજાન્ ॥

તસ્ય વ્યવસિતસ્ત્યાગો બુદ્ધિમાસ્થાય કાં ત્વયા ।
કચ્ચિન્નુ દુઃખૈર્બુદ્ધિસ્તે વિલુપ્તા ગતચેતસઃ ॥
કુન્ત્યુવાચ ।

યુધિષ્ઠિર ન સન્તાપસ્ત્વયા કાર્યો વૃકોદરે ।
ન ચાયં બુદ્ધિદૌર્બલ્યાદ્વ્યવસાયઃ કૃતો મયા ॥

ન ચ શોકેન બુદ્ધિઃ સા વિલુપ્તા ગતચેકસઃ । ઇહ વિપ્રસ્ય ભવને વયં પુત્ર સુખોષિતાઃ ।
અજ્ઞાતા ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં સત્કૃતા વીતમન્યવઃ ॥

તસ્ય પ્રતિક્રિયા પાર્થ મયેયં પ્રસમીક્ષિતા ।
એતાવાનેવ પુરુષઃ કૃતં યસ્મિન્ન નશ્યતિ ॥

યાવચ્ચ કુર્યાદન્યોઽસ્ય કુર્યાદ્બહુગુમં તતઃ । બ્રાહ્મણાર્થે મહાન્ધર્મો જાનામીત્થં વૃકોદરે ॥

દૃષ્ટ્વા ભીમસ્ય વિક્રાન્તં તદા જતુગૃહે મહત્ ।
હિડિમ્બસ્ય વધાચ્ચૈવં વિશ્વાસો મે વૃકોદરે ॥

બાહ્વોર્બલં હિ ભીમસ્ય નાગાયુતસમં મહત્ ।
યેન યૂયં ગજપ્રખ્યા નિર્વ્યૂઢા વારણાવતાત્ ॥

વૃકોદરેણ સદૃશો બલેનાન્યો ન વિદ્યતે ।
યો વ્યતીયાદ્યુધિ શ્રેષ્ઠમપિ વજ્રધરં સ્વયમ્ ॥

જાતમાત્રઃ પુરા ચૈવ મમાઙ્કાત્પતિતો ગિરૌ ।
શરીરગૌરવાદસ્ય શિલા ગાત્રૈર્વિચૂર્ણિતા ॥

તદહં પ્રજ્ઞયા જ્ઞાત્વા બલં ભીમસ્ય પાણ્ડવ ।
પ્રતિકાર્યે ચ વિપ્રસ્ય તતઃ કૃતવતી મતિમ્ ॥

નેદં લોભાન્ન ચાજ્ઞાનાન્ન ચ મોહાદ્વિનિશ્ચિતમ્ ।
બુદ્ધિપૂર્વં તુ ધર્મસ્ય વ્યવસાયઃ કૃતો મયા ॥

અર્થૌ દ્વાવપિ નિષ્પન્નૌ યુધિષ્ઠિર ભવિષ્યતઃ ।
પ્રતીકારશ્ચ વાસસ્ય ધર્મશ્ચ ચરિતો મહાન્ ॥

યો બ્રાહ્મણસ્ય સાહાય્યં કુર્યાદર્થેષુ કર્હિચિત્ ।
ક્ષત્રિયઃ સ શુભાઁલ્લોકાનાપ્નુયાદિતિ મે મતિઃ ॥

ક્ષત્રિયસ્યૈવ કુર્વાણઃ ક્ષત્રિયો વધમોક્ષણમ્ ।
વિપુલાં કીર્તિમાપ્નોતિ લોકેઽસ્મિંશ્ચ પરત્ર ચ ॥

વૈશ્યસ્યાર્થે ચ સાહાય્યં કુર્વાણઃ ક્ષત્રિયો ભુવિ ।
સ સર્વેષ્વપિ લોકેષુ પ્રજા રઞ્જયતે ધ્રુવમ્ ॥

શૂદ્રં તુ મોચયેદ્રાજા શરણાર્થિનમાગતમ્ ।
પ્રાપ્નોતીહ કુલે જન્મ સદ્દ્રવ્યે રાજપૂજિતે ॥

એવં માં ભગવાન્વ્યાસઃ પુરા પૌરવનન્દન ।
પ્રોવાચાસુકરપ્રજ્ઞસ્તસ્માદેવં ચિકીર્ષિતમ્ ॥