મહાભારત · અધ્યાય 1.158

તતઃ સર્વાઃ પ્રકૃતયો નગરાદ્વારણાવતાત્ ।
સર્વમઙ્ગલસંયુક્તા યથાશાસ્ત્રમતન્દ્રિતાઃ ॥

શ્રુત્વાઽગતાન્પાણ્ડુપુત્રાન્નાનાયાનૈઃ સહસ્રશઃ ।
અભિજગ્મુર્નરશ્રેષ્ઠાઞ્શ્રુત્વૈવ પરયા મુદા ॥

તે સમાસાદ્ય કૌન્તેયાન્વારણાવતકા જનાઃ ।
કૃત્વા જયાશિષઃ સર્વે પરિવાર્યોપતસ્થિરે ॥

તૈર્વૃતઃ પુરુષવ્યાઘ્રો ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ।
વિબભૌ દેવસઙ્કાશો વજ્રપાણિરિવામરૈઃ ॥

સત્કૃતાશ્ચૈવ પૌરૈસ્તે પૌરાન્સત્કૃત્ય ચાનઘ ।
અલઙ્કૃતં જનાકીર્ણં વિવિશુર્વારણાવતમ્ ॥

તે પ્રવિશ્ય પુરીં વીરાસ્તૂર્ણં જગ્મુરથો ગૃહાન્ ।
બ્રાહ્મણાનાં મહીપાલ રતાનાં સ્વેષુ કર્મસુ ॥

નગરાધિકૃતાનાં ચ ગૃહાણિ રથિનાં વરાઃ ।
ઉપતસ્થુર્નરશ્રેષ્ઠા વૈશ્યશૂદ્રગૃહાણ્યપિ ॥

અર્ચિતાશ્ચ નરૈઃ પૌરૈઃ પાણ્ડવા ભરતર્ષભ ।
જગ્મુરાવસથં પશ્ચાત્પુરોચનપુરઃસરાઃ ॥

તેભ્યો ભક્ષ્યાણિ પાનાનિ શયનાનિ શુભાનિ ચ ।
આસનાનિ ચ મુખ્યાનિ પ્રદદૌ સ પુરોચનઃ ॥

તત્ર તે સત્કૃતાસ્તેન સુમહાર્હપરિચ્છદાઃ ।
ઉપાસ્યમાનાઃ પુરુષૈરૂષુઃ પુરનિવાસિભિઃ ॥

દશરાત્રોષિતાનાં તુ તત્ર તેષાં પુરોચનઃ ।
નિવેદયામાસ ગૃહં શિવાખ્યમશિવં તદા ॥

તત્ર તે પુરુષવ્યાઘ્રા વિવિશુઃ સપરિચ્છદાઃ ।
પુરોચનસ્ય વચનાત્કૈલાસમિવ ગુહ્યકાઃ ॥

તચ્ચાગારમભિપ્રેક્ષ્ય સર્વધર્મભૃતાં વરઃ ।
ઉવાચાગ્નેયમિત્યેવં ભીમસેનં યુધિષ્ઠિરઃ ॥

જિઘ્રાણોઽસ્ય વસાગન્ધં સર્પિર્જતુવિમિશ્રિતમ્ ।
કૃતં હિ વ્યક્તમાગ્નેયમિદં વેશ્મ પરન્તપ ॥

શણસર્જરસં વ્યક્તમાનીય ગૃહકર્મણિ ।
મુઞ્જબલ્વજવંશાદિદ્રવ્યં સર્વં ઘૃતોક્ષિતમ્ ॥

તૃણબલ્વજકાર્પાસવંશદારુકટાન્યપિ । આગ્નેયાન્યત્ર ક્ષિપ્તાનિ પરિતો વેશ્મનસ્તથા ॥

શિલ્પિભિઃ સુકૃતં હ્યાપ્તૈર્વિનીતૈર્વેશ્મકર્મણિ ।
વિશ્વસ્તં મામયં પાપો દગ્ધુકામઃ પુરોચનઃ ॥

તથા હિ વર્તતે મન્દઃ સુયોધનવશે સ્થિતઃ ।
ઇમાં તુ તાં મહાબુદ્ધિર્વિદુરો દૃષ્ટવાંસ્તથા ॥

આપદં તેન માં પાર્થ સ સમ્બોધિતવાન્પુરા ।
તે વયં બોધિતાસ્તેન નિત્યમસ્મદ્ધિતૈષિણા ॥

પિત્રા કનીયસા સ્નેહાદ્બુદ્ધિમન્તો શિવં ગૃહમ્ ।
અનાર્યૈઃ સુકૃતં ગૂઢૈર્દુર્યોધનવશાનુગૈઃ ॥
ભીમસેન ઉવાચ ।

યદીદં ગૃહામાગ્નેયં વિહિતં મન્યતે ભવાન્ ।
તત્રૈવ સાધુ ગચ્છામો યત્ર પૂર્વોષિતા વયમ્ ॥

દર્શયિત્વા પૃથગ્ગન્તું ન કાર્યં પ્રતિભાતિ મે ।
અશુભં વા શુભં વા સ્યાત્તૈર્વસામ સહૈવ તુ ॥

અદ્યપ્રભૃતિ ચાસ્માસુ ગતેષુ ભયવિહ્વલઃ ।
રૂઢમૂલો ભવેદ્રાજ્યે ધાર્તરાષ્ટ્રો જનેશ્વરઃ ॥

તદીયં તુ ભવેદ્રાજ્યં તદીયાશ્ચ જના ઇમે ।
તસ્માત્સહૈવ વત્સ્યામો ગલન્યસ્તપદા વયમ્ ॥

અસ્માકં કાલમાસાદ્ય રાજ્યમાચ્છિદ્ય શત્રુતઃ ।
અર્થં પૈતૃકમસ્માકં સુખં ભોક્ષ્યામ શાશ્વતમ્ ॥

ધૃતરાષ્ટ્રવચોઽસ્માભિઃ કિમર્થમનુપાલ્યતે ।
તેભ્યો ભિત્ત્વાઽન્યથાગન્તું દૌર્બલ્યં તે કુતો નૃપ ॥

આપત્સુ રક્ષિતાઽસ્માકં વિદુરોઽસ્તિ મહામતિઃ ।
મધ્યસ્થ એવ ગાઙ્ગેયો રાજ્યભોગપરાઙ્મુખઃ ॥

બાહ્લીકપ્રમુખા વૃદ્ધા મધ્યસ્થા એવ સર્વદા ।
અસ્મદીયો ભવેદ્દ્રોણઃ ફલ્ગુનપ્રેમસંયુતઃ ॥

તસ્માત્સહૈવ વસ્તવ્યં ન ગન્તવ્યં કથં નૃપ ।
અથવાસ્માસુ તે કુર્યુઃ કિમશક્તાઃ પરાક્રમૈઃ ॥

ક્ષુદ્રાઃ કપટિનો ધૂર્તા જાગ્રત્સુ મનુજેશ્વર ।
કિં ન કુર્યુઃ પુરા મહ્યં કિં ન દત્તં મહાવિષમ્ ॥

આશીવિષૈર્મહાઘોરૈઃ સર્પૈસ્તૈઃ કિં ન દંશિતઃ ।
પ્રમાણકોટ્યાં સન્ગૃહ્ય નિદ્રાપરવશે મયિ ॥

સર્પૈર્દૃષ્ટિવિષૈર્ગોરૈર્ગઙ્ગાયાં શૂલસન્તતૌ ।
કિં તૈર્ન પાતિતો ભૂપ તદા કિં મૃતવાનહમ્ ॥

આપત્સુ તાસુ ઘોરાસુ દુષ્પ્રયુક્તાસુ પાપિભિઃ ।
અસ્માનરક્ષદ્યો દેવો જગદ્યસ્ય વશે સ્થિતમ્ ॥

ચરાચરાત્મકં સોઽદ્ય યાતઃ કુત્ર નૃપોત્તમ ।
યાવત્સોઢવ્યમસ્માભિસ્તાવત્સોઢાસ્મિ યત્નતઃ ॥

યદા ન શક્ષ્યતેઽસ્માભિસ્તદા પશ્યામ નો હિતમ્ ।
કિં દ્રષ્ટવ્યમિહાસ્માભિર્વિગૃહ્ય તરસા બલાત્ ॥

સાન્ત્વવાદેન દાનેન ભેદેનાપિ યતામહે ।
અર્ધરાજ્યસ્ય સમ્પ્રાપ્ત્યૈ તતો દણ્ડઃ પ્રશસ્યતે ॥

તસ્માત્સહૈવ વસ્તવ્યં તન્મનોર્પિતશલ્યવત્ । દર્શયિત્વા પૃથક્ ક્વાપિ ન ગન્તવ્યં સુભીતવત્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

ઇહ યત્તૈર્નિરાકારૈર્વસ્તવ્યમિતિ રોચયે ।
અપ્રમત્તૈર્વિચિન્વદ્ભિર્ગતિમિષ્ટાં ધ્રુવામિતઃ ॥

યદિ વિન્દેત ચાકારમસ્માકં સ પુરોચનઃ ।
ક્ષિપ્રકારી તતો ભૂત્વા પ્રસહ્યાપિ દહેત્તતઃ ॥

નાયં બિભેત્યુપક્રોશાદધર્માદ્વા પુરોચનઃ ।
તથા હિ વર્તતે મન્દઃ સુયોધનવશે સ્થિતઃ ॥

અપિ ચાયં પ્રદગ્ધેષુ ભીષ્મોઽસ્માસુ પિતામહઃ ।
કોપં કુર્યાત્કિમર્થં વા કૌરવાન્કોપયીત સઃ ॥

અથવાપીહ દગ્ધેષુ ભીષ્મોઽસ્માકં પિતામહઃ ।
ધર્મ ઇત્યેવ કુપ્યેરન્યે ચાન્યે કુરુપુઙ્ગવાઃ ॥

ઉપપન્નં તુ દગ્ધેષુ કુલવંશાનુકીર્તિતાઃ । કુપ્યેરન્યદિ ધર્મજ્ઞાસ્તથાન્યે કુરુપુઙ્ગવાઃ ॥

વયં તુ યદિ દાહસ્ય બિભ્યતઃ પ્રદ્રવેમહિ ।
સ્પશૈર્નો ઘાતયેત્સર્વાન્રાજ્યલુબ્ધઃ સુયોધનઃ ॥

અપદસ્થાન્પદે તિષ્ઠન્નપક્ષાન્પક્ષસંસ્થિતઃ ।
હીનકોશાન્મહાકોશઃ પ્રયોગૈર્ઘાતયેદ્ધ્રુવમ્ ॥

તદસ્માભિરિમં પાપં તં ચ પાપં સુયોધનમ્ ।
વઞ્ચયદ્ભિર્નિવસ્તવ્યં છન્નં વીર ક્વચિત્ક્વચિત્ ॥

તે વયં મૃગયાશીલાશ્ચરામ વસુધામિમામ્ ।
તથા નો વિદિતા માર્ગા ભવિષ્યન્તિ પલાયતાં ॥

ભૌમં ચ બિલમદ્યૈવ કરવામ સુસંવૃતમ્ ।
ગૂઢોદ્ગતાન્ન નસ્તત્ર હુતાશઃ સમ્પ્રધક્ષ્યતિ ॥

દ્રવતોઽત્ર યથા ચાસ્માન્ન બુધ્યેત પુરોચનઃ ।
પૌરો વાપિ જનઃ કશ્ચિત્તથા કાર્યમતન્દ્રિતૈઃ ॥