મહાભારત · અધ્યાય 1.157

પાણ્ડવાસ્તુ રથાન્યુક્તાન્સદશ્વૈરનિલોપમૈઃ ।
આરોહમાણા ભીષ્મસ્ય પાદૌ જગૃહુરાર્તવત્ ॥

રાજ્ઞશ્ચ ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય દ્રોણસ્ય ચ મહાત્મનઃ ।
અન્યેષાં ચૈવ વૃદ્ધાનાં કૃપસ્ય વિદુરસ્ય ચ ॥

એવં સર્વાન્કુરૂન્વૃદ્ધાનભિવાદ્ય યતવ્રતાઃ ।
સમાલિઙ્ગ્ય સમાનાન્વૈ બાલૈશ્ચાપ્યભિવાદિતાઃ ॥

સર્વા માતૄસ્તથાઽપૃચ્છ્ય કૃત્વા ચૈવ પ્રદક્ષિણમ્ ।
પ્રકૃતીરપિ સર્વાશ્ચ પ્રયયુર્વારણાવતમ્ ॥

વિદુરશ્ચ મહાપ્રાજ્ઞસ્તથાઽન્યે કુરુપુઙ્ગવાઃ ।
પૌરાશ્ચ પુરુષવ્યાઘ્રાનન્વીયુઃ શોકકર્શિતાઃ ॥

તત્ર કેચિદ્બ્રુવન્તિ સ્મ બ્રાહ્મણા નિર્ભયાસ્તદા ।
દીનાન્દૃષ્ટ્વા પાણ્ડુસુતાનતીવ ભૃશદુઃખિતાઃ ॥

વિષમં પશ્યતે રાજા સર્વથા સ સુમન્દધીઃ ।
કૌરવ્યો ધૃતરાષ્ટ્રસ્તુ ન ચ ધર્મં પ્રપશ્યતિ ॥

ન હિ પાપમપાપાત્મા રોચયિષ્યતિ પાણ્ડવઃ ।
ભીમો વા બલિનાં શ્રેષ્ઠઃ કૌન્તેયો વા ધનઞ્જયઃ ॥

કુત એવ મહાત્માનૌ માદ્રીપુત્રૌ કરિષ્યતઃ ।
તાન્રાજ્યં પિતૃતઃ પ્રાપ્તાન્ધૃતરાષ્ટ્રો ન મૃષ્યતિ ॥

અધર્મ્યમિદમત્યન્તં કથં ભીષ્મોઽનુમન્યતે ।
વિવાસ્યમાનાનસ્થાને નગરે યોઽભિમન્યતે ॥

પિતેવ હિ નૃપોઽસ્માકમભૂચ્છાન્તનવઃ પુરા ।
વિચિત્રવીર્યો રાજર્ષિઃ પાણ્ડુશ્ચ કુરુનન્દનઃ ॥

સ તસ્મિન્પુરુષવ્યાઘ્રે દેવભાવં ગતે સતિ ।
રાજપુત્રાનિમાન્બાલાન્ધૃતરાષ્ટ્રો ન મૃષ્યતિ ॥

વયમેતદનિચ્છન્તઃ સર્વ એવ પુરોત્તમાત્ ।
ગૃહાન્વિહાય ગચ્છામો યત્ર ગન્તા યુધિષ્ઠિરઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તાંસ્તથા વાદિનઃ પૌરાન્દુઃકિતાન્દુઃખકર્શિતઃ ।
ઉવાચ મનસા ધ્યાત્વા ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

પિતા માન્યો ગુરુઃ શ્રેષ્ઠો યદાહ પૃથિવીપતિઃ ।
અશઙ્કમાનૈસ્તત્કાર્યમસ્માભિરિતિ નો વ્રતમ્ ॥

ભવન્તઃ સુહૃદોઽસ્માકં યાત કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્ ।
પ્રતિનન્દ્ય તથાઽશીર્ભિર્નિવર્તધ્વં યથાગૃહમ્ ॥

યદા તુ કાર્યમસ્માકં ભવદ્ભિરુપપત્સ્યતે ।
તદા કરિષ્યથાસ્માકં પ્રિયાણિ ચ હિતાનિ ચ ॥

એવમુક્તાસ્તદા પૌરાઃ કૃત્વા ચાપિ પ્રદક્ષિણમ્ ।
આશીર્ભિશ્ચાભિનન્દ્યૈતાઞ્જગ્મુર્નગરમેવ હિ ॥

પૌરેષુ વિનિવૃત્તેષુ વિદુરઃ સર્વધર્મવિત્ ।
બોધયન્પાણ્ડવશ્રેષ્ઠમિદંવચનમબ્રવીત્ ॥

પ્રાજ્ઞઃ પ્રાજ્ઞં પ્રલાપજ્ઞઃ પ્રલાપજ્ઞમિદં વચઃ । યો જાનાતિ પરપ્રજ્ઞાં નીતિશાસ્ત્રાનુસારિણીમ્ ।
વિજ્ઞાયેહ તથા કુર્યાદાપદં નિસ્તરેદ્યથા ॥

અલોહં નિશિતં શસ્ત્રં શરીપરિકર્તનમ્ ।
યો વેત્તિ ન તુ તં ઘ્નન્તિ પ્રતિઘાતવિદં દ્વિષઃ ॥

કક્ષઘ્નઃ શિશિરઘ્નશ્ચ મહાકક્ષે બિલૌકસઃ ।
ન દહેદિતિ ચાત્માનં યો રક્ષતિ સ જીવતિ ॥

નાચક્ષુર્વેત્તિ પન્થાનં નાચક્ષુર્વિન્દતે દિશઃ ।
નાધૃતિર્ભૂતિમાપ્નોતિ બુધ્યસ્વૈવં પ્રબોધિતઃ ॥

અનાપ્તૈર્દત્તમાદત્તે નરઃ શસ્ત્રમલોહજમ્ ।
શ્વાવિચ્છરણમાસાદ્ય પ્રમુચ્યેત હુતાશનાત્ ॥

ચરન્માર્ગાન્વિજાનાતિ નક્ષત્રૈર્વિન્દતે દિશઃ ।
આત્મના ચાત્મનઃ પઞ્ચ પીડયન્નાનુપીડ્યતે ॥

એવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ।
વિદુરં વિદુષાં શ્રેષ્ઠં જ્ઞાતમિત્યેવ પાણ્ડવઃ ॥

અનુશિક્ષ્યાનુગમ્યૈતાન્કૃત્વા ચૈવ પ્રદક્ષિણમ્ ।
પાણ્ડવાનભ્યનુજ્ઞાય વિદુરઃ પ્રયયૌ ગૃહાન્ ॥

નિવૃત્તે વિદુરે ચાપિ ભીષ્મે પૌરજને તથા ।
અજાતશત્રુમાસાદ્ય કુન્તી વચનમબ્રવીત્ ॥

ક્ષત્તા યદબ્રવીદ્વાક્યં જનમધ્યેઽબ્રુવન્નિવ ।
ત્વયા ચ સ તથેત્યુક્તો જાનીમો ન ચ તદ્વયમ્ ॥

યદીદં શક્યમસ્માભિર્જ્ઞાતું નૈવ ચ દોષવત્ ।
શ્રોતુમિચ્છામિ તત્સર્વં સંવાદં તવ તસ્ય ચ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

વિષાદગ્નેશ્ચ બોદ્ધવ્યમિતિ માં વિદુરોઽબ્રવીત્ । પન્થાનો વેદિતવ્યાશ્ચ નક્ષત્રૈશ્ચ તથા દિશઃ ।
કુડ્યાશ્ચવિદિતાઃકાર્યાઃસ્યાચ્છુદ્ધિરિતિચાબ્રવીત્ ॥

જિતેન્દ્રિયશ્ચ વસુધાં પ્રાપ્સ્યતીતિ ચ મેઽબ્રવીત્ ।
વિજ્ઞાતમિતિ તત્સર્વં પ્રત્યુક્તો વિદુરો મયા ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

અષ્ટમેઽહનિ રોહિણ્યાં પ્રયાતાઃ ફાલ્ગુનસ્ય તે ।
વારણાવતમાસાદ્ય દદૃશુર્નાગરં જનમ્ ॥