મહાભારત · અધ્યાય 1.133

કુન્તીપુત્રેષુ જાતેષુ ધૃતરાષ્ટ્રાત્મજેષુ ચ ।
મદ્રરાજસુતા પાણ્ડું રહો વચનમબ્રવીત્ ॥

ન મેઽસ્તિ ત્વયિ સન્તાપો વિગુણેઽપિ પરન્તપ ।
નાવરત્વે વરાર્હાયાઃ સ્થિત્વા ચાનઘ નિત્યદા ॥

ગાન્ધાર્યાશ્ચૈવ નૃપતે જાતં પુત્રશતં તથા ।
શ્રુત્વા ન મે તથા દુઃખમભવત્કુરુનન્દન ॥

ઇદં તુ મે મહદ્દુઃખં તુલ્યતાયામપુત્રતા ।
દિષ્ટ્યા ત્વિદાનીં ભર્તુર્મે કુન્ત્યામપ્યસ્તિ સન્તતિઃ ॥

યદિ ત્વપત્યસન્તાનં કુન્તિરાજસુતા મયિ ।
કુર્યાદનુગ્રહો મે સ્યાત્તવ ચાપિ હિતં ભવેત્ ॥

સંરમ્ભો હિ સપત્નીત્વાદ્વક્તું કુન્તિસુતાં પ્રતિ ।
યદિ તુ ત્વં પ્રસન્નો મે સ્વયમેનાં પ્રચોદય ॥
પાણ્ડુરુવાચ ।

મમાપ્યેષ સદા માદ્રિ હૃદ્યર્થઃ પરિવર્તતે ।
ન તુ ત્વાં પ્રસહે વક્તુમિષ્ટાનિષ્ટવિવક્ષયા ॥

તવ ત્વિદં મતં મત્વા પ્રયતિષ્યામ્યતઃ પરમ્ ।
મન્યે ધ્રુવં મયોક્તા સા વચનં પ્રતિપત્સ્યતે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતઃ કુન્તીં પુનઃ પાણ્ડુર્વિવિક્ત ઇદમબ્રવીત્ । અનુગૃહ્ણીષ્વ કલ્યાણિ મદ્રરાજસુતામપિ ।
કુલસ્ય મમ સન્તાનં લોકસ્ય ચ કુરુ પ્રિયમ્ ॥

મમ ચાપિણ્ડનાશાય પૂર્વેષાં ચ મહાત્મનામ્ ।
મત્પ્રિયાર્થં ચ કલ્યાણિ કુરુ કલ્યાણમુત્તમમ્ ॥

યશસોઽર્થાય ચૈવ ત્વં કુરુ કર્મ સુદુષ્કરમ્ ।
પ્રાપ્યાધિપત્યમિન્દ્રેણ યજ્ઞૈરિષ્ટં યશોઽર્થિના ॥

તથા મન્ત્રવિદો વિપ્રાસ્તપસ્તપ્ત્વા સુદુષ્કરમ્ ।
ગુરૂનભ્યુપગચ્છન્તિ યશસોઽર્થાય ભામિનિ ॥

તથા રાજર્ષયઃ સર્વે બ્રાહ્મણાશ્ચ તપોધનાઃ ।
ચક્રુરુચ્ચાવચં કર્મ યશસોઽર્થાય દુષ્કરમ્ ॥

સા ત્વં માદ્રીં પ્લવેનૈવ તારયૈનામનિન્દિતે ।
અપત્યસંવિધાનેન પરાં કીર્તિમવાપ્નુહિ ॥
કુન્ત્યુવાચ ।

ધર્મં વૈ ધર્મશાસ્ત્રોક્તં યથા વદસિ તત્તથા । તસ્માદનુગ્રહં તસ્યાઃ કરોમિ કુરુનન્દન ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તાઽબ્રવીન્માર્દ્રીં સકૃચ્ચિન્તય દૈવતમ્ ।
તસ્માત્તે ભવિતાઽપત્યમનુરૂપમસંશયમ્ ॥

તતો મન્ત્રે કૃતે તસ્મિન્વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા । તતો રાજસુતા સ્નાતા શયને સંવિવેશ હ ॥

તતો માદ્રી વિચાર્યૈકા જગામ મનસાઽશ્વિનૌ । તાવાગમ્ય સુતૌ તસ્યાં જનયામાસતુર્યમૌ ।
નકુલં સહદેવં ચ રૂપેણાપ્રતિમૌ ભુવિ ॥

તથૈવ તાવપિ યમૌ વાગુવાચાશરીરિણી ।
ધર્મતો ભક્તિતશ્ચૈવ શીલતો વિનયૈસ્તથા ॥

સત્વરૂપગુણોપેતૌ ભવતોઽત્યશ્વિનાવિતિ ।
માસતે તેજસાઽત્યર્થં રૂપદ્રવિણસમ્પદા ॥

નામાનિ ચક્રિરે તેષાં શતશૃઙ્ગનિવાસિનઃ ।
ભક્ત્યા ચ કર્મણા ચૈવ તથાઽશીર્ભિર્વિશામ્પતે ॥

જ્યેષ્ઠં યુધિષ્ઠિરેત્યેવં ભીમસેનેતિ મધ્યમમ્ ।
અર્જુનેતિ તૃતીયં ચ કુન્તીપુત્રાનકલ્પયન્ ॥

પૂર્વજં નકુલેત્યેવં સહદેવેતિ ચાપરમ્ ।
માદ્રીપુત્રાવકથયંસ્તે વિપ્રાઃ પ્રીતમાનસાઃ ॥

અનુસંવત્સરં જાતા અપિ તે કુરુસત્તમાઃ ।
પાણ્ડુપુત્રા વ્યરાજન્ત પઞ્ચસંવત્સરા ઇવ ॥

મહાસત્ત્વા મહાવીર્યા મહાબલપરાક્રમાઃ ।
પાણ્ડુર્દૃષ્ટ્વા સુતાંસ્તાંસ્તુ દેવરૂપાન્મહૌજસઃ ॥

મુદં પરમિકાં લેભે નનન્દ ચ નરાધિપઃ ।
ઋષીણામપિ સર્વેષાં શતશૃઙ્ગનિવાસિનામ્ ॥

પ્રિયા બભૂવુસ્તાસાં ચ તથૈવ મુનિયોષિતામ્ ।
કુન્તીમથ પુનઃ પાણ્ડુર્માદ્ર્યર્થે સમચોદયત્ ॥

તમુવાચ પૃથા રાજન્ રહસ્યુક્તા તદા સતી ।
ઉક્તા સક્વદ્દ્વન્દ્વમેષા લેભે તેનાસ્મિ વઞ્ચિતા ॥

બિભેમ્યસ્યાઃ પરિભવાત્કુસ્ત્રીણાં ગતિરિદૃશી ।
નાજ્ઞાસિષમહં મૂઢા દ્વન્દ્વાહ્વાને ફલદ્વયમ્ ॥

તસ્માન્નાહં નિયોક્તવ્યા ત્વયૈષોઽસ્તુ વરો મમ ।
એવં પાણ્ડોઃ સુતાઃ પઞ્ચ દેવદત્તા મહાબલાઃ ॥

સમ્ભૂતાઃ કીર્તિમન્તશ્ચ કુરુવંશવિવર્ધનાઃ ।
શુભલક્ષણસમ્પન્નાઃ સોમવત્પ્રિયદર્શનાઃ ॥

સિંહદર્પા મહેષ્વાસાઃ સિંહવિક્રાન્તગામિનઃ ।
સિંહગ્રીવા મનુષ્યેન્દ્રા વવૃધુર્દેવવિક્રમાઃ ॥

વિવર્ધમાનાસ્તે તત્ર પુણ્યે હૈમવતે ગિરૌ ।
વિસ્મયં જનયામાસુર્મહર્ષીણાં સમેયુષામ્ ॥

જાતમાત્રાનુપાદાય શતશૃઙ્ગનિવાસિનઃ ।
પાણ્ડોઃ પુત્રાનમન્યન્ત તાપસાઃ સ્વાનિવાત્મજાન્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતસ્તુ વૃષ્ણયઃ સર્વે વસુદેવપુરોગમાઃ ॥

પાણ્ડુઃ શાપભયાદ્ભીતઃ શતશૃઙ્ગમુપેયિવાન્ ।
તત્રૈવ મુનિભિઃ સાર્ધં તાપસોઽભૂત્તપસ્વિભિઃ ॥

શાકમૂલફલાહારસ્તપસ્વી નિયતેન્દ્રિયઃ ।
યોગધ્યાનપરો રાજા બભૂવેતિ ચ વાદકાઃ ॥

પ્રબુવન્તિ સ્મ બહવસ્તચ્છ્રુત્વા શોકકર્શિતાઃ ।
પાણ્ડોઃ પ્રીતિસમાયુક્તાઃ કદા શ્રોષ્યામ સન્કથાઃ ॥

ઇત્યેવં કથયન્તસ્તે વૃષ્ણયઃ સહ બાન્ધવૈઃ ।
પાણ્ડોઃ પુત્રાગમં શ્રુત્વા સર્વે હર્ષસમન્વિતાઃ ॥

સભાજયન્તસ્તેઽન્યોન્યં વસુદેવં વચોઽબ્રુવન્ ।
ન ભવેરન્ક્રિયાહીનાઃ પાણ્ડુપુત્રા મહાબલાઃ ॥

પાણ્ડોઃ પ્રિયહિતાન્વેષી પ્રેષય ત્વં પુરોહિતમ્ ।
વસુદેવસ્તથેત્યુક્ત્વા વિસસર્જ પુરોહિતમ્ ॥

યુક્તાનિ ચ કુમારાણાં પારબર્હાણ્યનેકશઃ ।
કુન્તીં માદ્રીં ચ સન્દિશ્ય દાસીદાસપરિચ્છદમ્ ॥

ગાવો હિરણ્યં રૌપ્યં ચ પ્રેષયામાસ ભારત ।
તાનિ સર્વાણિ સન્ગૃહ્ય પ્રયયૌ સ પુરોહિતઃ ॥

તમાગતં દ્વિજશ્રેષ્ઠં કાશ્યપં વૈ પુરોહિતમ્ ।
પૂજયામાસ વિધિવત્પાણ્ડુઃ પરપુરઞ્જયઃ ॥

પૃથા માદ્રી ચ સંહૃષ્ટે વસુદેવં પ્રશંસતામ્ ।
તતઃ પાણ્ડુઃ ક્રિયાઃ સર્વાઃ પાણ્ડવાનામકારયત્ ॥

ગર્ભાધાનાદિકૃત્યાનિ ચૌલોપનયનાનિ ચ ।
કાશ્યપઃ કૃતવાન્સર્વમુપાકર્મ ચ ભારત ॥

ચૌલોપનયનાદૂર્ધ્વમૃષભાક્ષા યશસ્વિનઃ ।
વૈદિકાધ્યયને સર્વે સમપદ્યન્ત પારગાઃ ॥

શર્યાતેઃ પ્રથમઃ પુત્રઃ શુક્રો નામ પરન્તપઃ ।
યેન સાગરપર્યન્તા ધુષા નિર્જિતા મહી ॥

અશ્વમેધશતૈરિષ્ટ્વા સ મહાત્મા મહામખૈઃ ।
આરાધ્ય દેવતાઃ સર્વાઃ પિતૄનપિ મહામતિઃ ॥

શતશૃહ્ગે તપસ્તેપે શાકમૂલફલાશનઃ ।
તેનોપકરણશ્રેષ્ઠૈઃ શિક્ષયા ચોપબૃંહિતાઃ ॥

તત્પ્રસાદાદ્ધનુર્વેદે સમપદ્યન્ત પારગાઃ ।
ગદાયાં પારગો ભીમસ્તોમરેષુ યુધિષ્ઠિરઃ ॥

અસિચર્મણિ નિષ્ણાતૌ યમૌ સત્ત્વવતાં વરૌ ।
ધનુર્વેદે ગતઃ પારં સવ્યસાચી પરન્તપઃ ॥

શુક્રેણ સમનુજ્ઞાતો મત્સમોઽયમિતિ પ્રભો ।
અનુજ્ઞાય તતો રાજા શક્તિં ખઙ્ગં તતઃ શરાન્ ॥

ધનુશ્ચ દમતાં શ્રેષ્ઠસ્તાલમાત્રં મહાપ્રભમ્ ।
વિપાઠક્ષુરનારાચાન્ગૃધ્રપક્ષૈરલઙ્કૃતાન્ ॥

દદૌ પાર્થાય સંહૃષ્ટો મહોરગસમપ્રભાન્ ।
અવાપ્ય સર્વશસ્ત્રાણિ મુદિતો વાસવાત્મજઃ ॥

મેને સર્વાન્મહીપાલાનપર્યાપ્તાન્સ્વતેજસઃ ॥

એકવર્ષાન્તરાસ્ત્વેવં પરસ્પરમરિન્દમાઃ । અન્વવર્તન્ત પાર્થાશ્ચ માદ્રીપુત્રૌ તથૈવ ચ ॥

તે ચ પઞ્ચ શતં ચૈવ કુરુવંશવિવર્ધનાઃ ।
સર્વે વવૃધિરેઽલ્પેન કાલેનાપ્સ્વિવ પઙ્કજાઃ ॥