મહાભારત · અધ્યાય 1.13

કિમર્થં રાજશાર્દૂલઃ સ રાજા જનમેજયઃ ।
સર્પસત્રેણ સર્પાણાં ગતોઽન્તં તદ્વદસ્વ મે ॥

નિખિલેન યથાતત્ત્વં સૌતે સર્વમશેષતઃ ।
આસ્તીકશ્ચ દ્વિજશ્રેષ્ઠઃ કિમર્થં જપતાં વરઃ ॥

મોક્ષયામાસ ભુજગાન્પ્રદીપ્તાદ્વસુરેતસઃ ।
કસ્ય પુત્રઃ સ રાજાસીત્સર્પસત્રં ય આહરત્ ॥

સ ચ દ્વિજાતિપ્રવરઃ કસ્ય પુત્રોઽભિધત્સ્વ મે ।
સૌતિરુવાચ ।
મહદાક્યાનમાસ્તીકં યથૈતત્પ્રોચ્યતે દ્વિજ ॥

સર્વમેતદશેષેણ શૃણુ મે વદતાં વર ।
શૌનક ઉવાચ ।
શ્રોતુમિચ્છામ્યશેષેણ કથામેતાં મનોરમામ્ ॥

આસ્તીકસ્ય પુરાણર્ષેર્બ્રાહ્મણસ્ય યશસ્વિનઃ ।
સૌતિરુવાચ ।
ઇતિહાસમિમં વિપ્રાઃ પુરાણં પરિચક્ષતે ॥

કૃષ્ણદ્વૈપાયનપ્રોક્તં નૈમિષારણ્યવાસિષુ ।
પૂર્વં પ્રચોદિતઃ સૂતઃ પિતા મે લોમહર્ષણઃ ॥

શિષ્યો વ્યાસસ્ય મેધાવી બ્રાહ્મણેષ્વિદમુક્તવાન્ ।
તસ્માદહમુપશ્રુત્ય પ્રવક્ષ્યામિ યથાતથમ્ ॥

ઇદમાસ્તીકમાખ્યાનં તુભ્યં શૌનક પૃચ્છતે ।
કથયિષ્યામ્યશેષેણ સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥

આસ્તીકસ્ય પિતા હ્યાસીત્પ્રજાપતિસમઃ પ્રભુઃ ।
બ્રહ્મચારી યતાહારસ્તપસ્યુગ્રે રતઃ સદા ॥

જરત્કારુરિતિ ખ્યાત ઊર્ધ્વરેતા મહાતપાઃ ।
યાયાવરાણાં પ્રવરો ધર્મજ્ઞઃ સંશિતવ્રતઃ ॥

સ કદાચિન્મહાભાગસ્તપોબલસમન્વિતઃ ।
ચચાર પૃથિવીં સર્વાં યત્રસાયન્ગૃહો મુનિઃ ॥

તીર્થેષુ ચ સમાપ્લાવં કુર્વન્નટતિ સર્વશઃ ।
ચરન્દીક્ષાં મહાતેજા દુશ્ચરામકૃતાત્મભિઃ ॥

વાયુભક્ષો નિરાહારઃ શુષ્યન્નનિમિષો મુનિઃ ।
ઇતસ્તતઃ પરિચરન્દીપ્તપાવકસપ્રભઃ ॥

અટમાનઃ કદાચિત્સ્વાન્સ દદર્શ પિતામહાન્ ।
લમ્બમાનાન્મહાગર્તે પાદૈરૂર્ધ્વૈરવાઙ્મુખાન્ ॥

તાનબ્રવીત્સ દૃષ્ટ્વૈ જરત્કારુઃ પિતામહાન્ ।
કે ભવન્તોઽવલમ્બન્તે ગર્તે હ્યસ્મિન્નધોમુખાઃ ॥

વીરણસ્તમ્ભકે લગ્નાઃ સર્વતઃ પરિભક્ષિતે ।
મૂષકેન નિગૂઢેન ગર્તેઽસ્મિન્નિત્યવાસિના ॥
પિતર ઊચુઃ ।

યાયાવરા નામ વયમૃષયઃ સંશિતવ્રતાઃ ।
સન્તાનપ્રક્ષયાદ્બ્રહ્મન્નધો ગચ્છામ મેદિનીમ્ ॥

અસ્માકં સન્તતિસ્ત્વેકો જરત્કારુરિતિ સ્મૃતઃ ।
મન્દભાગ્યોઽલ્પભાગ્યાનાં તપ એકં સમાસ્થિતઃ ॥

ન સ પુત્રાઞ્જનયિતું દારાન્મૂઢશ્ચિકીર્ષતિ ।
તેન લમ્બામહે ગર્તે સન્તાનસ્ય ક્ષયાદિહ ॥

અનાથાસ્તેન નાથેન યથા દુષ્કૃતિનસ્તથા ।
યેષાં તુ સન્તતિર્નાસ્તિ મર્ત્યલોકે સુખાવહા ॥

ન તે લભન્તે વસતિં સ્વર્ગે પુણ્યકૃતોઽપિ હિ । કસ્ત્વં બન્ધુરિવાસ્માકમનુશોચસિ સત્તમ ॥

જ્ઞાતુમિચ્છામહે બ્રહ્મન્કો ભવાનિહ નઃ સ્થિતઃ ।
કિમર્થં ચૈવ નઃ શોચ્યાનનુશોચસિ સત્તમ ॥
જરત્કારુરુવાચ ।

મમ પૂર્વે ભવન્તો વૈ પિતરઃ સપિતામહાઃ ।
બ્રૂત કિં કરવાણ્યદ્ય જરત્કારુરહં સ્વયમ્ ॥
પિતર ઊચુઃ ।

યતસ્વ યત્નવાંસ્તાત સન્તાનાય કુલસ્ય નઃ ।
આત્મનોઽર્થેઽસ્મદર્થે ચ ધર્મ ઇત્યેવ વા વિભો ॥

ન હિ ધર્મફલૈસ્તાત ન તપોઽભિઃ સુસઞ્ચિતૈઃ ।
તાં ગતિં પ્રાપ્નુવન્તીહ પુત્રિણો યાં વ્રજન્તિ વૈ ॥

તદ્દારગ્રહણે યત્નં સન્તત્યાં ચ મનઃ કુરુ ।
પુત્રકાસ્મન્નિયોગાત્ત્વમેતન્નઃ પરમં હિતમ્ ॥
જરત્કારુરુવાચ ।

ન દારાન્વૈ કરિષ્યેઽહં ન ધનં જીવિતાર્થતઃ ।
ભવતાં તુ હિતાર્થાય કરિષ્યે દારસન્ગ્રહમ્ ॥

સમયેન ચ કર્તાઽહમનેન વિધિપૂર્વકમ્ ।
તથા યદ્યુપલપ્સ્યામિ કરિષ્યે નાન્યથા હ્યહમ્ ॥

સનામ્ની યા ભવિત્રી મે દિત્સિતા ચૈવ બન્ધુભિઃ ।
ભૈક્ષ્યવત્તામહં કન્યામુપયંસ્યે વિધાનતઃ ॥

દરિદ્રાય હિ મે ભાર્યાં કો દાસ્યતિ વિશેષતઃ ।
પ્રતિગ્રહીષ્યે ભિક્ષાં તુ યદિ કશ્ચિત્પ્રદાસ્યતિ ॥

એવં દારક્રિયાહેતોઃ પ્રયતિષ્યે પિતામહાઃ ।
અનેન વિધિના શશ્વન્ન કરિષ્યેઽહમન્યથા ॥

તત્ર ચોત્પત્સ્યતે જન્તુર્ભવતાં તારણાય વૈ ।
શાશ્વતં સ્થાનમાસાદ્ય મોદન્તાં પિતરો મમ ॥