મહાભારત · અધ્યાય 1.126

અથ પારસવીં કન્યાં દેવકસ્ય મહીપતેઃ ।
રૂપયૌવનસમ્પન્નાં સ સુશ્રાવાપગાસુતઃ ॥

તતસ્તુ વરયિત્વા તામાનીય ભરતર્ષભઃ ।
વિવાહં કારયામાસ વિદુરસ્ય મહામતેઃ ॥

તસ્યાં ચોત્પાદયામાસ વિદુરઃ કુરુનન્દન ।
પુત્રાન્વિનયસમ્પન્નાનાત્મનઃ સદૃશાન્ગુણૈઃ ॥

તતઃ પુત્રશતં જજ્ઞે ગાન્ધાર્યા જનમેજય ।
ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય વૈશ્યાયામેકશ્ચાપિ શતાત્પરઃ ॥

પાણ્ડોઃ કૃન્ત્યાં ચ માદ્ર્યાં ચ પુત્રાઃ પઞ્ચ મહારથાઃ ।
દેવેભ્યઃ સમપદ્યન્ત સન્તાનાય કુલસ્ય વૈ ॥
જનમેજય ઉવાચ ।

કથં પુત્રશતં જજ્ઞે ગાન્ધાર્યાં દ્વિજસત્તમ ।
કિયતા ચૈવ કાલેન તેષામાયુશ્ચ કિં પરમ્ ॥

કથં ચૈકઃ સ વૈશ્યાયાં ધૃતરાષ્ટ્રસુતોઽભવત્ ।
કથં ચ સદૃશીં ભાર્યાં ગાન્ધારીં ધર્મચારિણીમ્ ॥

આનુકૂલ્યે વર્તમાનાં ધૃતરાષ્ટ્રોઽત્યવર્તત ।
કથં ચ શપ્તસ્ય સતઃ પાણ્ડોસ્તેન મહાત્મના ॥

સમુત્પન્ના દૈવતેભ્યઃ પુત્રાઃ પઞ્ચ મહારથાઃ ।
એતદ્વિદ્વન્યથાન્યાયં વિસ્તરેણ તપોધન ॥

કથયસ્વ ન મે તૃપ્તિઃ કથ્યમાનેષુ બન્ધુષુ ।
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
ઋષિં બુભુક્ષિતં શ્રાન્તં દ્વૈપાયનમુપસ્થિતમ્ ॥

તોષયામાસ ગાન્ધારી વ્યાસસ્તસ્યૈ વરં દદૌ ।
સા વવ્રે સદૃશં ભર્તુઃ પુત્રાણાં શતમાત્મનઃ ॥

તતઃ કાલેન સા ગર્ભમગૃહ્ણાજ્જ્ઞાનચક્ષુષઃ ॥

ગાન્ધાર્યામાહિતે ગર્ભે પાણ્ડુરમ્બાલિકાસુતઃ ।
અગચ્છત્પરમં દુઃખમપત્યાર્થમરિન્દમ ॥

ગર્ભિણ્યામથ ગાન્ધાર્યાં પાણ્ડુઃ પરમદુઃખિતઃ ।
મૃગાભિશાપાદાત્માનં શોચન્નુપરતક્રિયઃ ॥

સ ગત્વા તપસા સિદ્ધિં વિશ્વામિત્રો યથા ભુવિ ।
દેહાન્યાસે કૃતમના ઇદં વચનમબ્રવીત્ ॥
પાણ્ડુરુવાચ ।

ચતુર્ભિરૃણવાનિત્થં જાયતે મનુજો ભુવિ ।
પિતૃદેવમનુષ્યાણામૃષીણામથ ભામિનિ ॥

એતેભ્યસ્તુ યથાકાલં યો ન મુચ્યેત ધર્મવિત્ ।
ન તસ્ય લોકાઃ સન્તીતિ તતા લોકવિદો વિદુઃ ॥

યજ્ઞેન દેવાન્પ્રીણાતિ સ્વાધ્યાયાત્તપસા ઋષીન્ ।
પુત્રૈઃ શ્રાદ્ધૈરપિ પિતૄનાનૃશંસ્યેન માનવાન્ ॥

ઋષિદેવમનુષ્યાણામૃણાન્મુક્તોઽસ્મિ ધર્મતઃ ।
પિતૄણાં તુ ન મુક્તોઽસ્મિ તચ્ચ તેભ્યો વિશિષ્યતે ॥

દેહનાશે ભવેન્નાશઃ પિતૄણામેષ નિશ્ચયઃ ।
ઇતરેષાં ત્રયાણાં તુ નાશે હ્યાત્મા વિનશ્યતિ ॥

ઇહ તસ્માત્પ્રજાલાભે પ્રયતન્તે દ્વિજોત્તમાઃ ।
યથૈવાહં પિતુઃ ક્ષેત્રે સૃષ્ટસ્તેન મહાત્મના ॥

તથૈવાસ્મિન્મમ ક્ષેત્રે કથં સૃજ્યેત વૈ પ્રજા ।
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
સ સમાનીય કુન્તીં ચ માદ્રીં ચ ભરતર્ષભઃ ॥

આચષ્ટ પુત્રલાભસ્ય વ્યુષ્ટિં સર્વક્રિયાધિકામ્ ।
ઉત્તમાદવરાઃ પુંસઃ કાઙ્ક્ષન્તો પુત્રમાપદિ ॥

અપત્યં ધર્મફલદં શ્રેષ્ઠાદિચ્છન્તિ સાધવઃ । અનુનીય તુ તે સમ્યઙ્મહાબ્રાહ્મણસંસદિ ।
બ્રાહ્મણં ગુણવન્તં હિ ચિન્તયામાસ ધર્મવિત્ ॥

સોઽબ્રવીદ્વિજને કુન્તીં ધર્મપત્નીં યશસ્વિનીમ્ ।
અપત્યોત્પાદને યત્નમાપદિ ત્વં સમર્થય ॥

અપત્યં નામ લોકેષુ પ્રતિષ્ઠા ધર્મસંહિતા ।
ઇતિ કુન્તિ વિદુર્ધીરાઃ શાશ્વતં ધર્મવાદિનઃ ॥

ઇષ્ટં દત્તં તપસ્તપ્તં નિયમશ્ચ સ્વનુષ્ઠિતઃ ।
સર્વમેવાનપત્યસ્ય ન પાવનમિહોચ્યતે ॥

સોઽહમેવં વિદિત્વૈતત્પ્રપશ્યામિ શુચિસ્મિતે ।
અનપત્યઃ શુભાઁલ્લોકાન્નપ્રાપ્સ્યામીતિ ચિન્તયન્ ॥

અનપત્યો હિ મરણં કામયે નૈવ જીવિતમ્ । મૃગાભિશાપં જાનાસિ વિજને મમ કેવલમ્ ।
નૃશંસકર્મણા કૃત્સ્નં યથા હ્યુપહતં તથા ॥

ઇમે વૈ બન્ધુદાયાદાઃ ષટ્ પુત્રા ધર્મદર્શને ।
ષડેવાબન્ધુદાયાદાઃ પુત્રાસ્તાઞ્છૃણુ મે પૃથે ॥

સ્વયઞ્જાતઃ પ્રણીતશ્ચ પરિક્રીતશ્ચ યઃ સુતઃ ।
પૌનર્ભવશ્ચ કાનીનઃ સ્વૈરિણ્યાં યશ્ચ જાયતે ॥

દત્તઃ ક્રીતઃ કૃત્રિમશ્ચ ઉપગચ્છેત્સ્વયં ચ યઃ ।
સહોઢો જ્ઞાતિરેતાશ્ચ હીનયોનિધૃતશ્ચ યઃ ॥

પૂર્વપૂર્વતમાભાવં મત્ત્વા લિપ્સેત વૈ સુતમ્ ।
ઉત્તમાદ્દેવરાત્પુંસઃ કાઙ્ક્ષન્તે પુત્રમાપદિ ॥

અપત્યં ધર્મફલદં શ્રેષ્ઠં વિન્દન્તિ માનવાઃ ।
આત્મશુક્રાદપિ પૃથે મનુઃ સ્વાયમ્ભુવોઽબ્રવીત્ ॥

તસ્માત્પ્રહેષ્યામ્યદ્ય ત્વાં હીનઃ પ્રજનનાત્સ્વયમ્ ॥

સદૃશાચ્છ્રેયસો વા ત્વં વિદ્ધ્યપત્યં યશસ્વિનિ ।
શૃણુ કુન્તિ કથામેતાં શારદણ્ડાયિનીં પ્રતિ ॥

યા હિ તે ભગિની સાધ્વી શ્રુતસેના યશસ્વિની । અવાહ તાં તુ કૈકેયઃ શારદાણ્ડાયનિર્મહાન્ ॥

સા વીરપત્ની ગુરુણા નિયુક્તા પુત્રજન્મનિ ।
પુષ્પેણ પ્રયતા સ્નાતા નિશિ કુન્તિ ચતુષ્પથે ॥

વરયિત્વા દ્વિજં સિદ્ધં હુત્વા પુંસવનેઽનલમ્ ।
કર્મણ્યવસિતે તસ્મિન્સા તેનૈવ સહાવસત્ ॥

તત્ર ત્રીઞ્જનયામાસ દુર્જયાદીન્મહારથાન્ । તથા ત્વમપિ કલ્યાણિ બ્રાહ્મણાત્તપસાધિકાત્ ।
મન્નિયોગાદ્યત ક્ષિપ્રમપત્યોત્પાદનં પ્રતિ ॥