મહાભારત · અધ્યાય 1.123

ધૃતરાષ્ટ્રાભ્યનુજ્ઞાતઃ સ્વબાહુવિજિતં ધનમ્ ।
ભીષ્માય સત્યવત્યૈ ચ માત્રે ચોપજહાર સઃ ॥

વિદુરાય ચ વૈ પાણ્ડુઃ પ્રેષયામાસ તદ્ધનમ્ ।
સુહૃદશ્ચાપિ ધર્માત્મા ધનેન સમતર્પયત્ ॥

તતઃ સત્યવતીં ભીષ્મં કૌસલ્યાં ચ યશસ્વિનીમ્ ।
શુભૈઃ પાણ્ડુર્જિતૈરર્થૈસ્તોષયામાસ ભારત ॥

નનન્દ માતા કૌસલ્યા તમપ્રતિમતેજસમ્ ।
જયન્તમિવ પૌલોમી પરિષ્વજ્ય નર્ષભમ્ ॥

તસ્ય વીરસ્ય વિક્રાન્તૈઃ સહસ્રશતદક્ષિણૈઃ ।
અશ્વમેધશતૈરીજે ધૃતરાષ્ટ્રો મહામખૈઃ ॥

સમ્પ્રયુક્તસ્તુ કુન્ત્યા ચ માદ્ર્યા ચ ભરતર્ષભ ।
જિતતન્દ્રિસ્તદા પાણ્ડુર્બભૂવ વનગોચરઃ ॥

હિત્વા પ્રાસાદનિલયં શુભાનિ શયનાનિ ચ ।
અરણ્યનિત્યઃ સતતં બભૂવ મૃગયાપરઃ ॥

સ ચરન્દક્ષિણં પાર્શ્વં રમ્યં હિમવતો ગિરઃ ।
ઉવાસ ગિરિપૃષ્ઠેષુ મહાશાલવનેષુ ચ ॥

રરાજ કુન્ત્યા માદ્ર્યા ચ પાણ્ડુઃ સહ વને ચરન્ ।
કરેણ્વોરિવ મધ્યસ્થઃ શ્રીમાન્પૌરન્દરો ગજઃ ॥

ભારતં સહ ભાર્યાભ્યાં ખઙ્ગબાણધનુર્ધરમ્ । વિચિત્રકવચં વીરં પરમાસ્ત્રવિદં નૃપમ્ ।
દેવોઽયમિત્યમન્યન્ત ચરન્તં વનવાસિનઃ ॥

તસ્ય કામાંશ્ચ ભોગાંશ્ચ નરા નિત્યમતન્દ્રિતાઃ ।
ઉપજહ્રુર્વનાન્તેષુ ધૃતરાષ્ટ્રેણ ચોદિતાઃ ॥

તદાસાદ્ય મહારણ્યં મૃગવ્યાલનિષેવિતમ્ ।
તત્ર મૈથુનકાલસ્થં દદર્શ મૃગયૂથપમ્ ॥

તતસ્તં ચ મૃગીં ચૈવ રુક્મપુઙ્ખૈઃ સુપત્રિભિઃ ।
નિર્બિભેદ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ પાણ્ડુઃ પઞ્ચભિરાશુગૈઃ ॥

સ ચ રાજન્મહાતેજા ઋષિપુત્રસ્તપોધનઃ ।
ભાર્યયા સહ તેજસ્વી મૃગરૂપેણ સઙ્ગતઃ ॥

સ સંયુક્તસ્તયા મૃગ્યા માનુષીં વાચમીરયન્ ।
ક્ષણેન પતિતો ભૂમૌ વિલલાપાતુરો મૃગઃ ॥
મૃગ ઉવાચ ।

કામમન્યુવશં પ્રાપ્તા બુદ્ધ્યન્તરગતા અપિ ।
વર્જયન્તિ નૃશંસાનિ પાપેષ્વપિ રતા નરાઃ ॥

ન વિધિં ગ્રસતે પ્રજ્ઞા પ્રજ્ઞાં તુ ગ્રસતે વિધિઃ ।
વિધિપર્યાગતાનર્થાન્પ્રજ્ઞાવાન્પ્રતિપદ્યતે ॥

શસ્વદ્ધર્માત્મનાં મુખ્યે કુલે જાતસ્ય ભારત ।
કામલોભાભિભૂતસ્ય કથં તે ચલિતા મતિઃ ॥
પાણ્ડુરુવાચ ।

શત્રૂણાં યા વધે વૃત્તિઃ સા મૃગાણાં વધે સ્મૃતા ।
રાજ્ઞાં મૃગ ન માં મોહાત્ત્વં ગર્હયિતુમર્હસિ ॥

અચ્છદ્મનાઽમાયયા ચ મૃગાણાં વધ ઇષ્યતે ।
સ એવ ધર્મો રાજ્ઞાં તુ તદ્ધિ ત્વં કિં નુ ગર્હસે ॥

અગસ્ત્યઃ સત્રમાસીનશ્ચકાર મૃગયામૃષિઃ ।
આરણ્યાન્સર્વદૈવત્યાન્મૃગાન્પ્રોક્ષ્ય મહાવને ॥

પ્રમાણદૃષ્ટધર્મેણ કથમસ્માન્વિગર્હસે ।
અગસ્ત્યસ્યાભિચારેણ યુષ્માકં વિહિતો વધઃ ॥

ન રિપૂન્વૈ સમુદ્દિશ્ય વિમુઞ્ચન્તિ નરાઃ શરાન્ ।
રન્ધ્ર એષાં વિશેષેણ વધકાલઃ પ્રશસ્યતે ॥

પ્રમત્તમપ્રમત્તં વા વિવૃતં ઘ્નન્તિ ચૌજસા ।
ઉપાયૈર્વિવિધૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ કસ્માન્મૃગ વિગર્હસે ॥
મૃગ ઉવાચ ।

નાહં ઘ્ન્તં મૃગન્રાજન્વિગર્હે ચાત્મકારણાત્ ।
મૈથુનં તુ પ્રતીક્ષ્યં મે ત્વયેહાદ્યાનૃશંસ્યતઃ ॥

સર્વભૂતહિતે કાલે સર્વભૂતેપ્સિતે તથા ।
કો હિ વિદ્વાન્મૃગં હન્યાચ્ચરન્તં મૈથુનં વને ॥

અસ્યાં મૃગ્યાં ચ રાજેન્દ્ર હર્ષાન્મૈથુનમાચરમ્ ।
પુરુષાર્થફલં કર્તું તત્ત્વયા વિફલીકૃતમ્ ॥

પૌરવાણાં મહારાજ તેષામક્લિષ્ટકર્મણામ્ ।
વંશે જાતસ્ય કૌરવ્ય નાનુરૂપમિદં તવ ॥

નૃશંસં કર્મ સુમહત્સર્વલોકવિગર્હિતમ્ ।
અસ્વર્ગ્યમયશસ્યં ચાપ્યધર્મિષ્ઠં ચ ભારત ॥

સ્ત્રીભોગાનાં વિશેષજ્ઞઃ શાસ્ત્રધર્માર્થતત્ત્વવિત્ ।
નાર્હસ્ત્વં સુરસઙ્કાશ કર્તુમસ્વર્ગ્યમીદૃશમ્ ॥

ત્વયા નૃશંસકર્તારઃ પાપાચારાશ્ચ માનવાઃ ।
નિગ્રાહ્યાઃ પાર્થિવશ્રેષ્ઠ ત્રિવર્ગપરિવર્જિતાઃ ॥

કિં કૃતં તે નરશ્રેષ્ઠ મામિહાનાગસં ઘ્નતઃ ।
મુનિં મૂલફલાહારં મૃગવેષધરં નૃપ ॥

વસમાનમરણ્યેષુ નિત્યં શમપરાયણમ્ ।
ત્વયાઽહં હિંસિતો યસ્માત્તસ્માત્ત્વામપ્યનાગસઃ ॥

દ્વયોર્નૃશંસકર્તારમવશં કામમોહિતમ્ ।
જીવિતાન્તકરો ભાવો મૈથુને સમુપૈષ્યતિ ॥

અહં હિ કિન્દમો નામ તપસા ભાવિતો મુનિઃ ।
વ્યપત્રપન્મનુષ્યાણાં મૃગ્યાં મૈથુનમાચરમ્ ॥

મૃગો ભત્વા મૃગૈઃ સાર્ધં ચરામિ ગહને વને ।
ન તુ તે બ્રહ્મહત્યેયં ભવિષ્યત્યવિજાનતઃ ॥

મૃગરૂપધરં હત્વા મામેવં કામમોહિતમ્ ।
અસ્ય તુ ત્વં ફલં મૂઢ પ્રાપ્સ્યસીદૃશમેવ હિ ॥

પ્રિયયા સહ સંવાસં પ્રાપ્ય કામવિમોહિતઃ ।
ત્વમપ્યસ્યામવસ્થાયાં પ્રેતલોકં ગમિષ્યસિ ॥

અન્તકાલે હિ સંવાસં યયા ગન્તાસિ કાન્તયા । પ્રેતરાજપુરં પ્રાપ્તં સર્વભૂતદુરત્યયમ્ ।
ભક્ત્યા મતિમતાં શ્રેષ્ઠ સૈવ ત્વાઽનુગમિષ્યતિ ॥

વર્તમાનઃ સુખે દુઃખં યથાઽહં પ્રાપિતસ્ત્વયા ।
તથા ત્વાં ચ સુખં પ્રાપ્તં દુઃખમભ્યાગમિષ્યતિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા સુદુઃખાર્તો જીવિતાત્સ વ્યમુચ્યત ।
મૃગઃ પાણ્ડુશ્ચ દુઃખાર્તઃ ક્ષણેન સમપદ્યત ॥