મહાભારત · અધ્યાય 1.120

શૂરો નામ યદુશ્રેષ્ઠો વસુદેવપિતાઽભવત્ ।
તસ્ય કન્યા પૃથા નામ રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ ॥

પિતૃષ્વસ્રીયાય સ તામનપત્યાય ભારત ।
અગ્ર્યમગ્રે પ્રતિજ્ઞાય સ્વસ્યાપત્યં સ સત્યવાક્ ॥

અગ્રજામથ તાં કન્યાં શૂરોઽનુગ્રહકાઙ્ક્ષિણે ।
પ્રદદૌ કુન્તિભોજાય સખા સખ્યે મહાત્મને ॥

નિયુક્તા સા પિતુર્ગેહે બ્રાહ્મણાતિથિપૂજને ।
ઉગ્રં પર્યચરત્તત્ર બ્રાહ્મણં સંશિતબ્રતમ્ ॥

નિગૂઢનિશ્ચયં ધર્મે યં તં દુર્વાસસં વિદુઃ ।
તમુગ્રં સંશિતાત્માનં સર્વયત્નૈરતોષયત્ ॥

દધ્યાજ્યકાદિભિર્નિત્યં વ્યઞ્જનૈઃ પ્રત્યહં શુભા ।
સહસ્રસઙ્ખ્યૈર્યોગીન્દ્રમુપચારદનુત્તમા ॥

દુર્વાસા વત્સરસ્યાન્તે દદૌ મન્ત્રમનુત્તમમ્ । યશસ્વિન્યૈ પૃથાયૈ તદાપદ્ધર્માન્વવેક્ષયા ।
અભિચારાભિસંયુક્તમબ્રવીચ્ચૈવ તાં મુનિઃ ॥

યં યં દેવં ત્વમેતેન મન્ત્રેણાવાહયિષ્યસિ ।
તસ્ય તસ્ય પ્રભાવેણ તવ પુત્રો ભવિષ્યતિ ॥

તથોક્તા સા તુ વિપ્રેણ કુન્તી કૌતૂહલાન્વિતા ।
કન્યા સતી દેવમર્કમાજુહાવ યશસ્વિની ॥

તતો ઘનાન્તરં કૃત્વા સ્વમાર્ગં તપનસ્તદા ।
ઉપતસ્થે સ તાં કન્યાં પૃથાં પૃથુલલોચનામ્ ॥

સા દદર્શ તમાયાન્તં ભાસ્કરં લોકભાવનમ્ ।
વિસ્મિતા ચાનવદ્યાઙ્ગી દૃષ્ટ્વા તન્મહદદ્ભુતમ્ ॥

સાબ્રવીદ્ભગવન્કસ્ત્વમાવિર્ભૂતો મમાગ્રતઃ ।
આદિત્ય ઉવાચ ।
આહૂતોપસ્થિતં ભદ્રે ઋષિમન્ત્રેણ ચોદિતમ્ ।
વિદ્ધિ માં પુત્રલાભાય દેવમર્કં શુચિસ્મિતે ॥

પુત્રસ્તે નિર્મિતઃ સુભ્રુ શૃણુ મહાદૃક્છુભાનને ।
આદિત્યે કુણ્ડલે બિભ્રત્કવચં ચૈવ મામકમ્ ॥

શસ્ત્રાસ્ત્રાણામભેદ્યશ્ચ ભવિષ્યતિ શુચિસ્મિતે ।
નાસ્ય કિઞ્ચિદદેયં ચ બ્રાહ્મણેભ્યો ભવિષ્યતિ ॥

ચોદ્યમાનો મયા ચાપિ ન ક્ષમં ચિન્તયિષ્યતિ ।
દાસ્યત્યેવ હિ વિપ્રેભ્યો માની ચૈવ ભવિષ્યતિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તા તતઃ કુન્તી ગોપતિં પ્રત્યુવાચ હ । કન્યા પિતૃસા ચાહં પુરુષાર્થો ન ચૈવ મે ॥

કશ્ચિન્મે બ્રાહ્મણઃ પ્રાદાદ્વરં વિદ્યાં ચ શત્રુહન્ ।
તદ્વિજિજ્ઞાસયાઽહ્વાનં કૃતવત્યસ્મિ તે વિભો ॥

એતસ્મિન્નપરાધે ત્વાં શિરસાઽહં પ્રસાદયે ।
યોષિતો હિ સદા રક્ષ્યાસ્ત્વપરાધેઽપિ નિત્યશઃ ॥
સૂર્ય ઉવાચ ।

વેદાહં સર્વમેવૈતદ્યદ્દુર્વાસા વરં દદૌ ।
સન્ત્યજ્ય ભયમેવેહ ક્રિયતાં સઙ્ગમો મમ ॥

અમોઘં દર્શનં મહ્યમાહૂતશ્ચાસ્મિ તે શુભે ।
વૃથાઽહ્વાનેઽપિ તે ભીરુ દોષઃ સ્યાન્નાત્ર સંશયઃ ॥

યદ્યેવં મન્યસે ભીરુ કિમાહ્વયસિ ભાસ્કરમ્ ।
યદિ મામવજાનાસિ ઋષિઃ સ ન ભવિષ્યતિ ॥

મન્ત્રદાનેન યસ્માત્ત્વમવલેપેન દર્પિતા ।
કુલં ચ તેઽદ્ય ધક્ષ્યામિ ક્રોધદીપ્તેન ચક્ષુષા ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તા બહુવિધં સાન્ત્વપૂર્વં વિવસ્વતા ।
સા તુ નૈચ્છદ્વરારોહા કન્યાહમિતિ ભારત ॥

બન્ધુપક્ષભયાદ્ભીતા લજ્જયા ચ યશસ્વિની ।
તામર્કઃ પુનરેવેદબ્રવીદ્ભરતર્ષભ ॥

મત્પ્રસાદાન્ન તે રાજ્ઞિ ભવિતા દોષ ઇત્યુત ॥
કુન્ત્યુવાચ ।

પ્રસીદ ભગવન્મહ્યમવલેપો હિ નાસ્તિ મે ।
ત્વયૈવ પરિહાર્યં સ્યાત્કન્યાભાવસ્ય દૂષણમ્ ॥
આદિત્ય ઉવાચ ।

વ્યપયાતુ ભયં તેઽદ્ય કુમારં પ્રસમીક્ષસે ।
મયા ત્વં ચાપ્યનુજ્ઞાતા પુનઃ કન્યા ભવિષ્યસિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તા તતઃ કુન્તી સમ્પ્રહૃષ્ટતનૂરુહા ।
સઙ્ગતાઽભૂત્તદા સુભ્રૂરાદિત્યેન મહાત્મના ॥

પ્રકાશકર્મા તપનઃ કન્યાગર્ભં દદૌ પુનઃ । તત્ર વીરઃ સમભવત્સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ ॥

આમુક્તકવચઃ શ્રીમાન્દેવગર્ભઃ શ્રિયાન્વિતઃ ।
સહજં કવચં બિભ્રત્કુણ્ડલોદ્દ્યોતિતાનનઃ ॥

અજાયત સુતઃ કર્ણઃ સર્વલોકેષુ વિશ્રુતઃ ।
પ્રાદાચ્ચ તસ્યૈ કન્યાત્વં પુનઃ સ પરમદ્યુતિઃ ॥

દત્ત્વા ચ તપતાં શ્રેષ્ઠો દિવમાચક્રમે તતઃ ।
દૃષ્ટ્વા કુમારં જાતં સા વાર્ષ્ણેયી દીનમાનસા ॥

એકાગ્રં ચિન્તયામાસ કિં કૃત્વા સુકૃતં ભવેત્ ।
ગૂહમાનાપચારં સા બન્ધુપક્ષભયાત્તદા ॥

મઞ્જૂષાં રત્નસમ્પૂર્ણાં કૃત્વા બાલસમાશ્રિતામ્ ।
ઉત્સસર્જ કુમારં તં જલે કુન્તી મહાબલમ્ ॥

તમુત્સૃષ્ટં જલે ગર્ભં રાધાભર્તા મહાયશાઃ ।
પુત્રત્વે કલ્પયામાસ સભાર્યઃ સૂતનન્દનઃ ॥

નામધેયં ચ ચક્રાતે તસ્ય બાલસ્ય તાવુભૌ ।
વસુના સહ જાતોઽયં વસુષેણો ભવત્વિતિ ॥

સ વર્ધમાનો બલવાન્સર્વાસ્ત્રેષૂદ્યતોઽભવત્ ।
આપૃષ્ઠતાપાદાદિત્યમુપાતિષ્ઠત વીર્યવાન્ ॥

તસ્મિન્કાલે તુ જપતસ્તસ્ય વીરસ્ય ધીમતઃ ।
નાદેયં બ્રાહ્મણેષ્વાસીત્કિઞ્ચિદ્વસુ મહીતલે ॥

તતઃ કાલે તુ કસ્મિંશ્ચિત્સ્વપ્નાન્તે કર્ણમબ્રવીત્ ।
આદિત્યો બ્રાહ્મણો ભૂત્વા શૃણુ વીર વચો મમ ॥

પ્રભાતાયાં રજન્યાં ત્વામાગમિષ્યતિ વાસવઃ ।
ન તસ્ય ભિક્ષા દાતવ્યા વિપ્રરૂપી ભવિષ્યતિ ॥

નિશ્ચયોઽસ્યાપહર્તું તે કવચં કુણ્ડલે તથા ।
અતસ્ત્વાં બોધયામ્યેષ સ્મર્તાસિ વચનં મમ ॥
કર્ણ ઉવાચ ।

શક્રો માં વિપ્રરૂપેણ યદિ વૈ યાચતે દ્વિજ ।
કથં તસ્મૈ ન દાસ્યામિ યથા ચાસ્મ્યવબોધિતઃ ॥

વિપ્રાઃ પૂજ્યાસ્તુ દેવાનાં સતતં પ્રિયમિચ્છતામ્ ।
તં દેવદેવં જાનન્વૈ ન શક્તોઽસ્મ્યવમન્ત્રણે ॥
સૂર્ય ઉવાચ ।

યદ્યેવં શૃણુ મે વીર વરં તે સોઽપિ દાસ્યતિ ।
શક્તિં ત્વમપિ યાચેથાઃ સર્વશત્રુવિબાધિનીમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા દ્વિજઃ સ્વપ્ને તત્રૈવાન્તરધીયત ।
કર્ણઃ પ્રબુદ્ધસ્તં સ્વપ્નં ચિન્તયાનોઽભવત્તદા ॥

તમિન્દ્રો બ્રાહ્મણો ભૂત્વા પુત્રાર્થં ભૂતભાવનઃ ।
કુણ્ડલે પ્રાર્થયામાસ કવચં ચ મહાદ્યુતિઃ ॥

ઉત્કૃત્યાવિમનાઃ સ્વાઙ્ગાત્કવચં રુધિરસ્રવમ્ ।
કર્ણૌ પાર્શ્વે ચ દ્વે છિત્ત્વા પ્રાયચ્છત્સ કૃતાઞ્જલિઃ ॥

પ્રતિગૃહ્ય તુ દેવેશસ્તુષ્ટસ્તેનાસ્ય કર્મણા ।
અહો સાહસમિત્યાહ મનસા વાસવો હસન્ ॥

દેવદાનવયક્ષાણાં ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્ ।
ન તં પશ્યામિ યો હ્યેતત્કર્મ કર્તા ભવિષ્યતિ ॥

પ્રીતોઽસ્મિ કર્મણા તેન વરં બ્રૂહિ યદિચ્છસિ ।
કર્ણ ઉવાચ ।
ઇચ્છામિ ભગવદ્દત્તાં શક્તિં શત્રુનિબર્હણીમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

શક્તિં તસ્મૈ દદૌ શક્રો વિસ્મયાદ્વાક્યમબ્રવીત્ ।
દેવદાનવયક્ષાણાં ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્ ॥

યસ્મૈ ક્ષેપ્સ્યસિ રુષ્ટઃ સન્સોઽનયા ન ભવિષ્યતિ । હત્વૈકં સમરે શત્રું તતો મામાગમિષ્યતિ ।
ઇત્યુક્ત્વાન્તર્દધે શક્રો વરં દત્ત્વા તુ તસ્ય વૈ ॥

પ્રાઙ્નામ તસ્ય કથિતં વસુષેણ ઇતિ ક્ષિતૌ ।
કર્ણો વૈકર્તનશ્ચૈવ કર્મણા તેન સોઽભવત્ ॥