મહાભારત · અધ્યાય 1.118

ધૃતરાષ્ટ્રે ચ પાણ્ડૌ ચ વિદુરે ચ મહાત્મનિ । એષુ ત્રિષુ કુમારેષુ જાતેષુ કુરુજાઙ્ગલમ્ ।
કુરવોઽથ કુરુક્ષેત્રં ત્રયમેતદવર્ધત ॥

ઊર્ધ્વસસ્યાઽભવદ્ભૂમિઃ સસ્યાનિ ફલવન્તિ ચ ।
યથર્તુવર્ષી પર્જન્યો બહુપુષ્પફલા દ્રુમાઃ ॥

વાહનાનિ પ્રહૃષ્ટાનિ મુદિતા મૃગપક્ષિણઃ ।
ગન્ધવન્તિ ચ માલ્યાનિ રસવન્તિ ફલાનિ ચ ॥

વણિગ્ભિશ્ચાન્વકીર્યન્ત નગરાણ્યથ શિલ્પિભિઃ ।
શૂરાશ્ચ કૃતવિદ્યાશ્ચ સન્તશ્ચ સુખિનોઽભવન્ ॥

નાભવન્દસ્યવઃ કેચિન્નાધર્મરુચયો જનાઃ ।
પ્રદેશેષ્વપિ રાષ્ટ્રાણાં કૃતં યુગમવર્તત ॥

ધર્મક્રિયા યજ્ઞશીલાઃ સત્યવ્રતપરાયણાઃ ।
અન્યોન્યપ્રીતિસંયુક્તા વ્યવર્ધન્ત પ્રજાસ્તદા ॥

માનક્રોધવિહીનાશ્ચ નરા લોભવિવર્જિતાઃ ।
અન્યોન્યમભ્યનન્દન્ત ધર્મોત્તરમવર્તત ॥

તન્મહોદધિવત્પૂર્ણં નગરં વૈ વ્યરોચત ।
દ્વારતોરણનિર્યૂહૈર્યુક્તમભ્રચયોપમૈઃ ॥

પ્રસાદશતસમ્બાધં મહેન્દ્રપુરસન્નિભમ્ । નદીષુ વનખણ્ડેષુ વાપીપલ્વલસાનુષુ ।
કાનનેષુ ચ રમ્યેષુ વિજહ્રુર્મુદિતા જનાઃ ॥

ઉત્તરૈઃ કુરુભિઃ સાર્ધં દક્ષિણાઃ કુરવસ્તથા ।
વિસ્પર્ધમાના વ્યચરંસ્તથા દેવર્ષિચારણૈઃ ॥

નાભવત્કૃપણઃ કશ્ચિન્નાભવન્વિધવાઃ સ્ત્રિયઃ ।
તસ્મિઞ્જનપદે રમ્યે કુરુભિર્બહુલીકૃતે ॥

કૂપારામસભાવાપ્યો બ્રાહ્મણાવસથાસ્તથા ।
બભૂવુઃ સર્વર્દ્ધિયુતાસ્તસ્મિન્રાષ્ટ્રે સદોત્સવાઃ ॥

ભીષ્મેણ ધર્મતો રાજન્સર્વતઃ પરિરક્ષિતે ।
બભૂવ રમણીયશ્ચ ચૈત્યયૂપશતાઙ્કિતઃ ॥

સ દેશઃ પરરાષ્ટ્રાણિ વિમૃજ્યાભિપ્રવર્ધિતઃ ।
ભીષ્મેણ વિહિતં રાષ્ટ્રે ધર્મચક્રમવર્તત ॥

ક્રિયમાણેષુ કૃત્યેષુ કુમારાણાં મહાત્મનામ્ ।
પૌરજાનપદાઃ સર્વે બભૂવુઃ પરમોત્સુકાઃ ॥

ગૃહેષુ કુરુમુખ્યાનાં પૌરાણાં ચ નરાધિપ ।
દીયતાં ભુજ્યતાં ચેતિ વાચોઽશ્રૂયન્ત સર્વશઃ ॥

ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ પાણ્ડુશ્ચ વિદુરશ્ચ મહામતિઃ ।
જન્મપ્રભૃતિ ભીષ્મેણ પુત્રવત્પરિપાલિતાઃ ॥

સંસ્કારૈઃ સંસ્કૃતાસ્તે તુ વ્રતાધ્યયનસંયુતાઃ ।
શ્રમવ્યાયામકુશલાઃ સમપદ્યન્ત યૌવનમ્ ॥

ધનુર્વેદે ચ વેદે ચ ગદાયુદ્ધેઽસિચર્મણિ ।
તથૈવ ગજશિક્ષાયાં નીતિશાસ્ત્રેષુ પારગાઃ ॥

ઇતિહાસપુરાણેષુ નાનાશિક્ષાસુ બોધિતાઃ ।
વેદવેદાઙ્ગતત્ત્વજ્ઞાઃ સર્વત્ર કૃતનિશ્ચયાઃ ॥

વૈદિકાધ્યયને યુક્તો નીતિશાસ્ત્રેષુ પારગઃ ।
ભીષ્મેણ રાજા કૌરવ્યો ધૃતરાષ્ટ્રોઽભિષેચિતઃ ॥

ધનુર્વેદેઽશ્વપૃષ્ઠે ચ ગદાયુદ્ધેઽસિચર્મણિ ।
તથૈવ ગજશિક્ષાયામસ્ત્રેષુ વિવિધેષુ ચ ॥

અર્થધર્મપ્રધાનાસુ વિદ્યાસુ વિવિધાસુ ચ । ગતઃ પારં યદા પાણ્ડુસ્તદા સેનાપતિઃ કૃતઃ ॥

પાણ્ડુર્ધનુષિ વિક્રાન્તો નરેષ્વભ્યદિકોઽભવત્ ।
અન્યેભ્યો બલવાનાસીદ્ધૃતરાષ્ટ્રો મહીપતિઃ ॥

અમાત્યો મનુજેન્દ્રસ્ય બાલ એવ યશસ્વિનઃ ।
ભીષ્મેણ સર્વધર્માણાં પ્રણેતા વિદુરઃ કૃતઃ ॥

સર્વશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વજ્ઞો બુદ્ધિમેધાપટુર્યુવા । ભાવેનાગમયુક્તેન સર્વં વેદયતે જગત્ ॥

ત્રિષુ લોકેષુ ન ત્વાસીત્કશ્ચિદ્વિદુરસમ્મિતઃ ।
ધર્મનિત્યસ્તથા રાજન્ધર્મં ચ પરમં ગતઃ ॥

પ્રનષ્ટં શાન્તનોર્વંશં સમીક્ષ્ય પુનરુદ્ધૃતમ્ ।
તતો નિર્વચનં લોકે સર્વરાષ્ટ્રેષ્વવર્તત ॥

વીરસૂનાં કાશિસુતે દેશાનાં કુરુજાઙ્ગલમ્ ।
સર્વધ્રમવિદાં ભીષ્મઃ પુરાણાં ગજસાહ્વયમ્ ॥

ધૃતરાષ્ટ્રસ્ત્વચક્ષુષ્ટ્વાદ્રજ્યં ન પ્રત્યપદ્યત ।
પારસવત્વાદ્વિદુરો રાજા પાણ્ડુર્બભૂવ હ ॥

અથ શુશ્રાવ વિપ્રેભ્યઃ કુન્તિભોજમહીપતેઃ ।
રૂપયૌવનસમ્પન્નાં સુતાં સાગરગાસુતઃ ॥

સુબલસ્ય ચ કલ્યાણીં ગાન્ધારાધિપતેઃ સુતામ્ । સુતાં ચ મદ્રરાજસ્ય રૂપેણાપ્રતિમાં ભુવિ ॥

કદાચિદથ ગાઙ્ગેયઃ સર્વનીતિમતાં વરઃ ।
વિદુરં ધર્મતત્ત્વજ્ઞં વાક્યમાહ યથોચિતમ્ ॥