મહાભારત · અધ્યાય 1.110

અન્યપૂર્વેતિ માં સાલ્વો નાભિનન્દતિ બાલિશઃ ।
સાહં ધર્માચ્ચ કામાચ્ચ વિહીના શોકધારિણી ॥

અપતિઃ ક્ષત્રિયાન્સર્વાનાક્રન્દામિ સમન્તતઃ ।
ઇયં વઃ ક્ષત્રિયા માલા યા ભીષ્મં નિહનિષ્યતિ ॥

અહં ચ ભાર્યા તસ્ય સ્યાં યો ભીષ્મં ઘાતયિષ્યતિ ।
તસ્યાશ્ચઙ્ક્રમ્યમાણાયાઃ સમાઃ પઞ્ચ ગતાઃ પરાઃ ॥

નાભવચ્છરણં કશ્ચિત્ક્ષત્રિયો ભીષ્મજાદ્ભયાત્ ।
અગચ્છત્સોમકં સાઽમ્બા પાઞ્ચાલેષુ યશસ્વિનમ્ ॥

સત્યસન્ધં મહેષ્વાસં સત્યધર્મપરાયણમ્ ।
સા સભાદ્વારમાગમ્ય પાઞ્ચાલૈરભિરક્ષિતમ્ ॥

પાઞ્ચાલરાજમાક્રન્દત્પ્રગૃહ્ય સુભુજા ભુજૌ ।
ભીષ્મેણ હન્યમાનાં માં મજ્જન્તીમિવ ચ હ્રદે ॥

યજ્ઞસેનાભિધાવેહ પાણિમાલમ્બ્ય ચોદ્ધર ।
તેન મે સર્વધર્માશ્ચ રતિભોગાશ્ચ કેવલાઃ ॥

ઉભૌ ચ લોકૌ કીર્તિશ્ચ સમૂલૌ સફલૌ હૃતૌ ।
***ન્ત્યેવં ન વિન્દામિ રાજન્યં શરણં ક્વચિત્ ॥

કિં નુ નિઃક્ષત્રિયો લોકો યત્રાનાથોઽવસીદતિ ।
સમાગમ્ય તુ રાજાનો મયોક્તા રાજસત્તમાઃ ॥

શૃણ્વન્તુ સર્વે રાજાનો મયોક્તં રાજસત્તમાઃ ।
ઇક્ષ્વાકૂણાં તુ યે વૃદ્ધાઃ પાઞ્ચાલાનાં ચ યે વરાઃ ॥

ત્વત્પ્રસાદાદ્વિવાહેઽસ્મિન્મા ધર્મો મા પરાજયેત્ ।
પ્રસીદ યજ્ઞસેનેહ ગતિર્મે ભવ સોમક ॥
યજ્ઞસેન ઉવાચ ।

જાનામિ ત્વાં બોધયામિ રાજપુત્રિ વિશેષતઃ ।
યથાશક્તિ યથાધર્મં બલં સન્ધારયામ્યહમ્ ॥

અન્યસ્માત્પાર્થિવાદ્યત્તે ભયં સ્યાત્પાર્થિવાત્મજે ।
તસ્યાપનયને હેતું સંવિધાતુમહં પ્રભુઃ ॥

નહિ શાન્તનવસ્યાહં મહાસ્ત્રસ્ય પ્રહારિણઃ ।
ઈશ્વરઃ ક્ષત્રિયાણાં હિ બલં ધર્મોઽનુવર્તતે ॥

સા સાધુ વ્રજ કલ્યાણિ ન માં ભીષ્મો દહેદ્બલાત્ ।
ન પ્રત્યગૃહ્ણંસ્તે સર્વે કિમિત્યેવ ન વેદ્મ્યહમ્ ॥

ન હિ ભીષ્માદહં ધર્મં શક્તો દાતું કથઞ્ચન ।
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
ઇત્યુક્તા સ્રજમાસજ્ય દ્વારિ રાજ્ઞો વ્યપાદ્રવત્ ॥

વ્યુદસ્તાં સર્વલોકેષુ તપસા સંશિતવ્રતામ્ ।
તામન્વગચ્છદ્દ્રુપદઃ સાન્ત્વં જલ્પન્પુનઃ પુનઃ ॥

સ્રજં ગૃહાણ કલ્યાણિ ન નો વૈરં પ્રસઞ્જય ॥
અમ્બોવાચ ।

એવમેવ ત્વયા કાર્યમિતિ સ્મ પ્રતિકાઙ્ક્ષતે ।
ન તુ તસ્યાન્યથા ભાવો દૈવમેતદમાનુષમ્ ॥

યશ્ચૈનાં સ્રજમાદાય સ્વયં વૈ પ્રતિમોક્ષતે ।
સ ભીષ્મં સમરે હન્તા મમ ધર્મપ્રણાશનમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તાં સ્રજં દ્રુપદો રાજા કઞ્ચિત્કાલં રરક્ષ સઃ ।
તતો વિસ્રમ્ભમાસ્થાય તૂષ્ણીમેતામુપૈક્ષત ॥

તાં શિખણ્ડિન્યબધ્નાત્તુ બાલા પિતુરવજ્ઞયા ।
તાં પિતા ત્વત્યજચ્છીઘ્રં ત્રસ્તો ભીષ્મસ્ય કિલ્બિષાત્ ॥

ઇષીકં બ્રાહ્મણં ભીતા સાભ્યગચ્છત્તપસ્વિનમ્ ।
ગઙ્ગાદ્વારિ તપસ્યન્તં તુષ્ટિહેતોસ્તપસ્વિની ॥

ઉપચારાભિતુષ્ટસ્તામબ્રવીદૃષિસત્તમઃ ।
ગઙ્ગાદ્વારે વિભજનં ભવિતા નચિરાદિવ ॥

તત્ર ગન્ધર્વરાજાનં તુમ્બુરું પ્રિયદર્શનમ્ ।
આરાધયિતુમીહસ્વ સમ્યક્પરિચરસ્વ તમ્ ॥

અહમપ્યત્ર સાચિવ્યં કર્તાસ્મિ તવ શોભને ।
તં તદાચર ભદ્રં તે સ તે શ્રેયો વિધાસ્યતિ ॥

તતો વિભજનં તત્ર ગન્ધર્વાણામવર્તત ।
તત્ર દ્વાવવશિષ્યેતાં ગન્ધર્વાવમિતૌ જસૌ ॥

તયોરેકઃ સમીક્ષ્યૈનાં સ્ત્રીબુભૂષુરુવાચ હ ।
ઇદં ગૃહ્ણીષ્વ પુંલિઙ્ગં વૃણે સ્ત્રીલિઙ્ગમેવ તે ॥

નિયમં ચક્રતુસ્તત્ર સ્ત્રી પુમાંશ્ચૈવ તાવુભૌ ।
તતઃ પુમાન્સમભવચ્છિખણ્ડી પરવીરહા ॥

સ્ત્રી ભૂત્વા હ્યપચક્રામ સ ગન્ધર્વો મુદાન્વિતઃ ।
લબ્ધ્વા તુ મહતીં પ્રીતિં યાજ્ઞસેનિર્મહાયશાઃ ॥

તતો બુદ્બુદકં ગત્વા પુનરસ્ત્રાણિ સોઽકરોત્ ।
તત્ર ચાસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ કૃત્વા સ સુમહાદ્યુતિઃ ॥

સ્વદેશમભિસમ્પદે પાઞ્ચાલં કુરુનન્દન ।
સોઽભિવાદ્ય પિતુઃ પાદૌ મહેષ્વાસઃ કૃતાઞ્જલિઃ ॥

ઉવાચ ભવતા ભીષ્માન્ન ભેતવ્યં કથઞ્ચન ॥