મહાભારત · અધ્યાય 1.103

તતઃ પ્રતીપો રાજાઽસીત્સર્વભૂતહિતઃ સદા ।
નિષસાદ સમા બહ્વીર્ગઙ્ગાદ્વારગતો જપન્ ॥

તસ્ય રૂપગુણોપેતા ગઙ્ગા સ્ત્રીરૂપધારિણી ।
ઉત્તીર્ય સલિલાત્તસ્માલ્લોભનીયતમાકૃતિઃ ॥

અધીયાનસ્ય રાજર્ષેર્દિવ્યરૂપા મનસ્વિની ।
દક્ષિણં શાલસઙ્કાશમૂરું ભેજે શુભાનના ॥

પ્રતીપસ્તુ મહીપાલસ્તામુવાચ યશસ્વિનીમ્ । વાક્યં વાક્યવિદાં શ્રેષ્ઠો ધર્મનિશ્ચયતત્ત્વવિત્ ।
કરોમિ કિં તે કલ્યાણિ પ્રિયં યત્તેઽભિકાઙ્ક્ષિતમ્ ॥
સ્ત્ર્યુવાચ ।

ત્વામહં કામયે રાજન્ભજમાનાં ભજસ્વ મામ્ ।
ત્યાગઃ કામવતીનાં હિ સ્ત્રીણાં સદ્ભિર્વિગર્હિતઃ ॥
પ્રતીપ ઉવાચ ।

નાહં પરસ્ત્રિયં કામાદ્ગચ્છેદં વરવર્ણિનિ ।
ન ચાસવર્ણાં કલ્યાણિ ધર્મ્યમેતદ્ધિ મે વ્રતમ્ ॥

યઃ સ્વદારાન્પરિત્યજ્ય પારક્યાં સેવતે સ્ત્રિયમ્ । નિરયાન્નૈવ મુચ્યતે યાવદાભૂતસમ્પ્લવમ્ ॥
સ્ત્ર્યુવાચ ।

નાશ્રેયસ્યસ્મિ નાગમ્યા ન વક્તવ્યા ચ કર્હિચિત્ ।
ભજન્તીં ભજ માં રાજન્દિવ્યાં કન્યાં વરસ્ત્રિયમ્ ॥
પ્રતીપ ઉવાચ ।

ત્વયા નિવૃત્તમેતત્તુ યન્માં ચોદયસિ પ્રિયમ્ ।
અન્યથા પ્રતિપન્નં માં નાશયેદ્ધર્મવિપ્લવઃ ॥

પ્રાપ્ય દક્ષિણમૂરું મે ત્વમાશ્લિષ્ટા વરાઙ્ગને ।
અપત્યાનાં સ્નુષાણાં ચ ભીરુ વિદ્ધ્યેતદાસનમ્ ॥

સવ્યોરુઃ કામિનીભોગ્યસ્ત્વયા સ ચ વિવર્જિતઃ ।
તસ્માદહં નાચરિષ્યે ત્વયિ કામં વરાઙ્ગને ॥

સ્નુષા મે ભવ સુશ્રોણિ પુત્રાર્થં ત્વાં વૃણોમ્યહમ્ ।
સ્નુષાપક્ષં હિ વામોરુ ત્વમાગમ્ય સમાશ્રિતા ॥
સ્ત્ર્યુવાચ ।

એવમપ્યસ્તુ ધર્મજ્ઞ સંયુજ્યેયં સુતેન તે ।
ત્વદ્ભક્ત્યા તુ ભજિષ્યામિ પ્રખ્યાતં ભારતં કુલમ્ ॥

પૃથિવ્યાં પાર્થિવા યે ચ તેષાં યૂયં પરાયણમ્ ।
ગુણા ન હિ મયા શક્યા વક્તું વર્ષશતૈરપિ ॥

કુલસ્ય યે વઃ પ્રથિતાસ્તત્સાધુત્વમથોત્તમમ્ ।
સમયેનેહ ધર્મજ્ઞ આચરેયં ચ યદ્વિભો ॥

તત્સર્વમેવ પુત્રસ્તે ન મીમાંસેત કર્હિચિત્ ।
એવં વસન્તી પુત્રે તે વર્ધયિષ્યામ્યહં રતિમ્ ॥

પુત્રૈઃ પુણ્યૈઃ પ્રિયૈશ્ચૈવ સ્વર્ગં પ્રાપ્સ્યતિ તે સુતઃ ।
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
તથેત્યુક્ત્વા તુ સા રાજંસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ।
અદૃશ્યા રાજસિંહસ્ય પશ્યતઃ સાઽભવત્તદા ॥

પુત્રજન્મ પ્રતીક્ષન્વૈ સ રાજા તદધારયત્ ।
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ પ્રતીપઃ ક્ષત્રિયર્ષભઃ ॥

તપસ્તેપે સુતસ્યાર્થે સભાર્યઃ કુરુનન્દન ।
પ્રતીપસ્ય તુ ભાર્યાયાં ગર્ભઃ શ્રીમાનવર્ધત ॥

શ્રિયા પરમયા યુક્તઃ શરચ્છુક્લે યથા શશી ।
તતસ્તુ દશમે માસિ પ્રાજાયત રવિપ્રભમ્ ॥

કુમારં દેવગર્ભાભં પ્રતીપમહિષી તદા । તયોઃ સમભવત્પુત્રો વૃદ્ધયોઃ સ મહાભિષક્ ॥

શાન્તસ્ય જજ્ઞે સન્તાનસ્તસ્માદાસીત્સ શાન્તનુઃ ।
તસ્ય જાતસ્ય કૃત્યાનિ પ્રતીપોઽકારયત્પ્રભુઃ ॥

જાતકર્માદિ વિપ્રેણ વેદોક્તૈઃ કર્મભિસ્તદા ।
નામકર્મ ચ વિપ્રાસ્તુ ચક્રુઃ પરમસત્કૃતમ્ ॥

શાન્તનોરવનીપાલ વેદોક્તૈઃ કર્મભિસ્તદા ।
તતઃ સંવર્ધિતો રાજા શાન્તનુર્લોકધાર્મિકઃ ॥

સ તુ લેભે પરાં નિષ્ઠાં પ્રાપ્ય ધર્મભૃતાં વરઃ ।
ધનુર્વેદે ચ વેદે ચ ગતિં સ પરમા ગતઃ ॥

યૌવનં ચાપિ સમ્પ્રાપ્તઃ કુમારો વદતાં વરઃ । સંસ્મરંશ્ચાક્ષયાઁલ્લોકાન્વિજાતાન્સ્વેન કર્મણા ॥

પુણ્યકર્મકૃદેવાસીચ્છાન્તનુઃ કુરુસત્તમઃ ।
પ્રતીપઃ શાન્તનું પુત્રં યૌવનસ્થં તતોઽન્વશાત્ ॥

પુરા સ્ત્રી માં સમભ્યાગાચ્છાન્તનો ભૂતયે તવ ।
ત્વામાવ્રજેદ્યદિ રહઃ સા પુત્ર વરવર્ણિની ॥

કામયાનાઽભિરૂપાઢ્યા દિવ્યસ્ત્રી પુત્રકામ્યયા ।
સા ત્વયા નાનુયોક્તવ્યા કાસિ કસ્યાસિ ચાઙ્ગને ॥

યચ્ચ કુર્યાન્ન તત્કર્મ સા પ્રષ્ટવ્યા ત્વયાઽનઘ ।
સન્નિયોગાદ્ભજન્તીં તાં ભજેથા ઇત્યુવાચ તમ્ ॥

એવં સન્દિશ્ય તનયં પ્રતીપઃ શાન્તનું તદા ।
સ્વે ચ રાજ્યેઽભિષિચ્યૈનં વનં રાજા વિવેશ હ ॥

સ રાજા શાન્તનુર્ધીમાન્દેવરાજસમદ્યુતિઃ ।
બભૂવ સર્વલોકસ્ય સત્યવાગિતિ સમ્મતઃ ॥

પીનસ્કન્ધો મહાબાહુર્મત્તવારણવિક્રમઃ ।
અન્વિતઃ પરિપૂર્ણાર્થૈઃ સર્વૈર્નૃપતિલક્ષણૈઃ ॥

અમાત્યલક્ષણોપેતઃ ક્ષત્રધર્મવિશેષવિત્ ।
વશે ચક્રે મહીમેકો વિજિત્ય વસુધાધિપાન્ ॥

વેદાનાગમયત્કૃત્સ્નાન્રાજધર્માંશ્ચ સર્વશઃ ।
ઈજે ચ બહુભિઃ સત્રૈઃ ક્રતુભિર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ ॥

તર્પયામાસ વિપ્રાંશ્ચ વેદાધ્યયનકોવિદાન્ ।
રત્નૈરુચ્ચાવચૈર્ગોભિર્ગ્રામૈરશ્વૈર્ધનૈરપિ ॥

વયોરૂપેણ સમ્પન્નઃ પૌરુષેણ બલેન ચ ।
ઐશ્વર્યેણ પ્રતાપેન વિક્રમેણ ધનેન ચ ॥

વર્તમાનશ્ચ સત્યેન સર્વધર્મવિશારદઃ ।
તં મહીપં મહીપાલા રાજરાજમકુર્વત ॥

વીતશોકભયાબાધાઃ સુખસ્વપ્નપ્રબોધાઃ ।
શ્રિયા ભરતશાર્દૂલ સમપદ્યન્ત ભૂમિપાઃ ॥

નિયમૈઃ સર્વવર્ણાનાં બ્રહ્મોત્તરમવર્તત ।
બ્રાહ્મણાભિમુખં ક્ષત્રં ક્ષત્રિયાભિમુખા વિશઃ ॥

બ્રહ્મક્ષત્રાનુકૂલાંશ્ચ શૂદ્રાઃ પર્યચરન્વિશઃ ।
એવં પશુવરાહાણાં તથૈવ મૃગપક્ષિણામ્ ॥

શાન્તનાવથ રાજ્યસ્થે નાવર્તત વૃથા વધઃ ।
અસુખાનામનાથાનાં તિર્યગ્યોનિષુ વર્તતામ્ ॥

સ એવ રાજા સર્વેષાં ભૂતાનામભવત્પિતા ।
સ હસ્તિનામ્નિ ધર્માત્મા વિહરન્કુરુનન્દનઃ ॥

તેજસા સૂર્યકલ્પોઽભૂદ્વાયુના ચ સમો બલે ।
અન્તકપ્રતિમઃ કોપે ક્ષમયા પૃથિવીસમઃ ॥

બભૂવ રાજા સુમતિઃ પ્રજાનાં સત્યવિક્રમઃ । સ વનેષુ ચ રમ્યેષુ શૈલપ્રસ્રવણેષુ ચ ॥

ચચાર મૃગયાશીલઃ શાન્તનુર્વનગોચરઃ ।
સ મૃગાન્મહિષાંશ્ચૈવ વિનિઘ્નન્રાજસત્તમઃ ॥

ગઙ્ગામનુ ચચારૈકઃ સિદ્ધચારણસેવિતામ્ ।
સ કદાચિન્મહારાજ દદર્શ પરમાં સ્ત્રિયમ્ ॥

જાજ્વલ્યમાનાં વપુષા સાક્ષાચ્છ્રિયમિવાપરામ્ ।
સર્વાનવદ્યાં સુદતીં દિવ્યાભરણભૂષિતામ્ ॥

સૂક્ષ્મામ્બરધરામેકાં પદ્મોદરસમપ્રભામ્ ।
સ્નાતગાત્રાં ધૌતવસ્ત્રાં ગઙ્ગાતીરરુહે વને ॥

પ્રકીર્ણકેશીં પાણિભ્યાં સંસ્પૃશન્તીં શિરોરુહાન્ ।
રૂપેણ વયસા કાન્ત્યા શરીરાવયવૈસ્તથા ॥

હાવભાવવિલાસૈશ્ચ લોચનાઞ્ચલવિક્રિયૈઃ ।
શ્રોણીભારેણ મધ્યેન સ્તનાભ્યામુરસા દૃશા ॥

કવરીભરેણ પાદાભ્યામિઙ્ગિતેન સ્મિતેન ચ ।
કોકિલાલાપસંલ્લાપૈર્ન્યક્કુર્વન્તીં ત્રિલોકગામ્ ॥

વાણીં ચ ગિરિજાં લક્ષ્મીં યોષિતોન્યાઃ સુરાઙ્ગનાઃ । સા ચ શાન્તનુમબ્યાગાદલક્ષ્મીમપકર્ષતી ॥

તાં દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટરોમાઽભૂદ્વિસ્મિતો રૂપસમ્પદા ।
પિબન્નિવ ચ નેત્રાભ્યાં નાતૃપ્યત નરાધિપઃ ॥

સા ચ દૃષ્ટ્વૈવ રાજાનં વિચરન્તં મહાદ્યુતિમ્ ।
સ્નેહાદાગતસૌહાર્દા નાતૃપ્યત વિલાસિની ॥

ગઙ્ગા કામેન રાજાનં પ્રેક્ષમાણા વિલાસિની ।
ચઞ્ચૂર્યતાગ્રતસ્તસ્ય કિન્નરીવાપ્સરોપમા ॥

દૃષ્ટ્વા પ્રહૃષ્ટરૂપોઽભૂદ્દર્શનાદેવ શાન્તનુઃ । રૂપેણાતીત્ય તિષ્ઠન્તીં સર્વા રાજન્યયોષિતઃ ॥

તામુવાચ તતો રાજા સાન્ત્વયઞ્શ્લક્ષ્ણયા ગિરા ।
દેવી વા દાનવી વા ત્વં ગન્ધર્વી ચાથવાઽપ્સરાઃ ॥

યક્ષી વા પન્નગી વાઽપિ માનુષી વા સુમધ્યમે ।
યાઽસિ કાઽસિ સુરપ્રખ્યે મહિષી મે ભવાનઘે ॥

ત્વાં ગતા હિ મમ પ્રામા વસુ યન્મેઽસ્તિ કિઞ્ચન । યાચે ત્વાં સુરગર્ભાભે ભાર્યા મે ભવ શોભને ॥