મહાભારત · અધ્યાય 1.100

અથાન્તરિક્ષે દુષ્યન્તં વાગુવાચાશરીરિણી ।
ઋત્વિક્પુરોહિતાચાર્યૈર્મન્ત્રિભિશ્ચાભિસંવૃતમ્ ॥

માતા ભસ્ત્રા પિતુઃ પુત્રો યસ્માજ્જાતઃ સ એવ સઃ ।
ભરસ્વ પુત્રં દૌષ્યન્તિં સત્યમાહ શકુન્તલા ॥

સર્વેભ્યો હ્યઙ્ગમઙ્ગેભ્યઃ સાક્ષાદુત્પદ્યતે સુતઃ ।
આત્મા ચૈવ સુતો નામ તેનૈવ તવ પૌરવ ॥

આહિતં હ્યાત્મનાઽત્માનં પરિરક્ષ ઇમં સુતમ્ ।
અનન્યાં ત્વં પ્રતીક્ષસ્વ માવમંસ્થાઃ શકુન્તલામ્ ॥

સ્ત્રિયઃ પવિત્રમતુલમેતદ્દુષ્યન્ત ધર્મતઃ ।
માસિ માસિ રજો હ્યાસાં દુરિતાન્યપકર્ષતિ ॥

તતઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ વ્યાજહ્રસ્તં સમન્તતઃ ।
દેવા ઊચુઃ ।
આહિતસ્ત્વત્તનોરેષ માવમંસ્થાઃ શકુન્તલામ્ ॥

રેતોધાઃ પુત્ર ઉન્નયતિ નરદેવ યમક્ષયાત્ ।
ત્વં ચાસ્ય ધાતા ગર્ભસ્ય સત્યમાહ શકુન્તલા ॥

પતિર્જાયાં પ્રવિશતિ સ તસ્યાં જાયતે પુનઃ । અન્યોન્યપ્રકૃતિર્હ્યેષા માવમંસ્થાઃ શકુન્તલામ્ ॥

જાયા જનયતે પુત્રમાત્મનોઽઙ્ગાદ્દ્વિધા કૃતમ્ ।
તસ્માદ્ભરસ્વ દુષ્યન્ત પુત્રં શાકુન્તલં નૃપ ॥

સુભૂતિરેષા ન ત્યાજ્યા જીવિતં જીવયાત્મજમ્ ।
શાકુન્તલં મહાત્માનં દુષ્યન્ત ભર પૌરવમ્ ॥

ભર્તવ્યોઽયં ત્વયા યસ્માદસ્માકં વચનાદપિ ।
તસ્માદ્ભવત્વયં નામ્ના ભરતો નામ તે સુતઃ ॥

ભરતાદ્ભારતી કીર્તિર્યેનેદં ભારતં કુલમ્ ।
અપરે યે ચ પૂર્વે ચ ભારતા ઇતિ તેઽભવન્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા તતો દેવા ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ । પતિવ્રતેતિ સંહૃષ્ટાઃ પુષ્પવૃષ્ટિં વવર્ષિરે ॥

તચ્છ્રુત્વા પૌરવો વાક્યં વ્યાહૃતં વે દિવૌકસામ્ । સિંહાસનાત્સમુત્થાય પ્રણમ્ય ચ દિવૌકસઃ ॥

પુરોહિતમમાત્યાંશ્ચ સમ્પ્રહૃષ્ટોઽબ્રવીદિદમ્ ।
શૃણ્વન્ત્વેતદ્ભવન્તોઽપિ દેવદૂતસ્ય ભાષિતમ્ ॥

શૃણ્વન્તુ દેવતાનાં ચ મહર્ષીણાં ચ ભાષિતમ્ ।
અહમપ્યેવમેવૈનં જાનામિ સુતમાત્મજમ્ ॥

યદ્યહં વચનાદસ્યા ગૃહ્ણીયામિમમાત્મજમ્ ।
ભવેદ્ધિ શઙ્કા લોકસ્ય નૈવં શુદ્ધો ભવેદયમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તાં વિશોધ્ય તદા રાજા દેવૈઃ સહ મહર્ષિભિઃ ।
હૃષ્ટઃ પ્રમુદિતશ્ચાપિ પ્રતિજગ્રાહ તં સુતમ્ ॥

તતસ્તસ્ય તદા રાજા પિતૃકર્માણિ સર્વશઃ । કારયામાસ મુદિતઃ પ્રીતિમાનાત્મજસ્ય હ ।
મૂર્ધ્નિ ચૈનં સમાઘ્રાય સસ્નેહં પરિષસ્વજે ॥

સભાજ્યમાનો વિપ્રૈશ્ચ સ્તૂયમાનશ્ચ બન્દિભિઃ ।
મુદં સ પરમાં લેભે પુત્રસ્પર્શનજાં નૃપઃ ॥

સ્વાં ચૈવ ભાર્યાં ધર્મજ્ઞઃ પૂજયામાસ ધર્મતઃ ।
અબ્રવીચ્ચૈવ તાં રાજા સાન્ત્વપૂર્વમિદં વચઃ ॥

લોકસ્યાયં પરોક્ષસ્તુ સમ્બન્ધો નૌ પુરાઽભવત્ ।
કૃતો લોકસમક્ષોઽદ્ય સમ્બન્ધો વૈ પુનઃ કૃતઃ ॥

તસ્માદેતન્મયા તસ્ય તન્નિમિત્તં પ્રભાષિતમ્ ॥

શઙ્કેત વાઽયં લોકોઽથ સ્ત્રીભાવાન્મયિ સન્ગતમ્ ।
તસ્માદેતન્મયા ચાપિ તચ્છુદ્ધ્યર્થં વિચારિતમ્ ॥

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચૈવ પૃથગ્વિધાઃ ।
ત્વાં દેવિ વૂજયિષ્યન્તિ નિર્વિશઙ્કાં પતિવ્રતામ્ ॥

પુત્રશ્ચાયં વૃતો રાજ્યે ત્વમગ્રમહિષી ભવ ॥

યચ્ચ કોપનયાત્યર્થં ત્વયોક્તોઽસ્મ્યપ્રિયં પ્રિયે ।
પ્રણયિન્યા વિશાલાક્ષિતત્ક્ષાન્તં તે મયા શુભે ॥

અનૃતં વાપ્યનિષ્ટં વા દુરુક્તં વાતિદુષ્કૃતમ્ । ત્વયાપ્યેવં વિશાલાક્ષિ ક્ષન્તવ્યં મમ દુર્વચઃ ।
ક્ષાન્ત્યા પતિકૃતે નાર્યઃ પાતિવ્રત્યં વ્રજન્તિ તાઃ ॥

એવમુક્ત્વા તુ રાજર્ષિસ્તામનિન્દિતગામિનીમ્ ।
અન્તઃપુરં પ્રવેશ્યાથ દુષ્યન્તો મહિષીં પ્રિયામ્ ॥

વાસોભિરન્નપાનૈશ્ચ પૂજયિત્વા તુ ભારત ।
સ માતરમુપસ્થાય રથન્તર્યામભાષત ॥

મમ પુત્રો વને જાતસ્તવ શોકપ્રણશનઃ ।
ઋણાદદ્ય વિમુક્તોઽહં તવ પૌત્રેણ શોભને ॥

વિશ્વામિત્રસુતા ચેયં કણ્વેન ચ વિવર્ધિતા ।
સ્નુષા તવ મહાભાગે પ્રસીદસ્વ શકુન્તલામ્ ॥

પુત્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા પૌત્રં સા પરિષસ્વજે ।
પાદયોઃ પતિતાં તત્ર રથન્તર્યા શકુન્તલામ્ ॥

પરિષ્વજ્ય ચ બાહુભ્યાં હર્ષાદશ્રુણ્યવર્તયત્ ।
ઉવાચ વચનં સત્યં લક્ષયે લક્ષણાનિ ચ ॥

તવ પુત્રો વિશાલાક્ષિ ચક્રવર્તી ભવિષ્યતિ ।
તવ ભર્તા વિશાલાક્ષિ ત્રૈલોક્યવિજયી ભવેત્ ॥

દિવ્યાન્ભોગાનનુપ્રાપ્તા ભવ ત્વં વરવર્ણિનિ ।
એવમુક્તા રથ્તર્યા પરં હર્ષમવાપ સા ॥

શકુન્તલાં તદા રાજા શાસ્ત્રોક્તેનૈવ કર્મણા ।
તતોઽગ્રમહિષીં કૃત્વા સર્વાભરણભૂષિતામ્ ॥

બ્રાહ્મણેભ્યો ધનં દત્ત્વા સૈનિકાનાં ચ ભૂપતિઃ ।
દૌષ્યન્તિં ચ તતો રાજા પુત્રં શાકુન્તલં તદા ॥

ભરતં નામતઃ કૃત્વા યૌવરાજ્યેઽભ્યષેચયત્ ।
ભરતે ભારમાવેશ્ય કૃતકૃત્યોઽભવન્નૃપઃ ॥

તતો વર્ષશતં પૂર્ણં રાજ્યં કૃત્વા નરાધિપઃ । ગત્વા વનાનિ દુષ્યન્તઃ સ્વર્ગલોકમુપેયિવાન્ ॥