મહાભારત · અધ્યાય 1.1

નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ।
દેવીં સરસ્વતીં ચૈવ તતો જયમુદીરયેત્ ॥

નારાયણં સુરગુરું જગદેકનાથં ભક્તપ્રિયં સકલલોકનમસ્કૃતં ચ ।
ત્રૈગુણ્યવર્જિતમજં વિભુમાદ્યમીશં વન્દે ભવઘ્નમમરાસુરસિદ્ધવન્દ્યમ્ ॥

નમો ધર્માય મહતે નમઃ કૃષ્ણાય વેધસે ।
બ્રાહ્મણેભ્યો નમસ્કૃત્ય ધર્માન્વક્ષ્યામિ શાશ્વતાન્ ॥

ઓં નમો ભગવતે વાસુદેવાય । ઓં નમઃ પિતામહાય । ઓં નમઃ પ્રજાપતિભ્યઃ ।
ઓં નમઃ કૃષ્ણદ્વૈપાયનાય । ઓં નમઃ સર્વવિઘ્નવિનાયકેભ્યઃ ॥

રોમહર્ષણપુત્ર ઉગ્રશ્રવાઃ સૌતિઃ પૌરાણિકો નૈમિશારણ્યે શૌનકસ્ય કુલપતેર્દ્વાદશવાર્ષિકે સત્રે

સુખાસીનાનભ્યગચ્છદ્બ્રહ્મર્ષીન્સંશિતવ્રતાન્ ।
વિનયાવનતો ભૂત્વા કદાચિત્સૂતનન્દનઃ ॥

તમાશ્રમમનુપ્રાપ્ય નૈમિશારણ્યવાસિનઃ । ઉવાચ તાનૃષીન્સર્વાન્ધન્યો વોઽસ્મ્યદ્યદર્શનાત્

વેદ વૈયાસિકીઃ સર્વાઃ કથા ધર્માર્યૈસંહિતાઃ । વક્ષ્યામિ વો દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ શૃણ્વન્ત્વદ્ય તપોધનાઃ

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા નૈમિશારણ્યવાસિનઃ ।
ચિત્રા શ્રોતું કથાસ્તત્ર પરિવ્રુસ્તપસ્વિનઃ ॥

અભિવાદ્ય મુનીંસ્તાંસ્તુ સર્વાનેવ કુતાઞ્જલિઃ ।
અપૃચ્છત્સ તપોવૃદ્ધિં સદ્ભિશ્ચૈવાભિપૂજિતઃ ॥

અથ તેષૂપવિષ્ટેષુ સર્વેષ્વેવ તપસ્વિષુ ।
નિર્દિષ્ટમાસનં ભેજે વિનયાદ્રૌમહર્ષણિઃ ॥

સુખાસીનં તતસ્તં તુ વિશ્રાન્તમુપલક્ષ્ય ચ ।
અથાપૃચ્છદૃષિસ્તત્ર કશ્ચિત્પ્રસ્તાવયન્કથાઃ ॥

કુત આગમ્યતે સૌતે ક્વચાયં વિહૃતસ્ત્વયા ।
કાલઃ કમલપત્રાક્ષ શંસૈતત્પૃચ્છતો મમ ॥

એવં પૃષ્ટોઽબ્રવીત્સમ્યગ્યથાવદ્રૌમહર્ષણિઃ ।
વાક્યં વચનસમ્પન્નસ્તેષાં ચ ચરિતાશ્રયમ્ ॥

તસ્મિન્સદસિ વિસ્તીર્ણે મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્ ।
સૌતિરુવાચ ।
જનમેજયસ્ય રાજર્ષેઃ સર્પસત્રે મહાત્મનઃ ॥

સમીપે પાર્થિવેન્દ્રસ્ય સમ્યક્પારિક્ષિતસ્ય ચ । કૃષ્ણદ્વૈપાયનપ્રોક્તાઃ સુપુણ્યા વિવિધાઃ કથાઃ

કથિતાશ્ચાપિ વિધિવદ્યા વૈશમ્પાયનેન વૈ ।
શ્રુત્વાઽહં તા વિચિત્રાર્થા મહાભારતસંશ્રિતાઃ ॥

વહૂનિ સમ્પરિક્રમ્ય તીર્થાન્યાયતનાનિ ચ ।
સમન્તપઞ્ચકં નામ પુણ્યં દ્વિજનિષેવિતમ્ ॥

ગતવાનસ્મિ તં દેશં યુદ્ધં યત્રાભવત્પુરા ।
કુરૂણાં પાણ્ડવાનાં ચ સર્વેષાં ચહીક્ષિતામ્ ॥

દિદૃક્ષુંરાગતસ્તસ્માત્સમીપં ભાવતામિહ ।
આયુષ્મન્તઃ સર્વ એવ બ્રહ્મભાતા હિ મે મતાઃ ॥
અસ્મિન્યજ્ઞે મહાભઙ્ગાઃ સૂર્યપાવકવર્ચસઃ ॥

કૃતાભિષેકાઃ શુચયઃ કૃતજપ્યા હુતાગ્નયઃ । ભવન્ત આસતે સ્વસ્થા બ્રવીમિ કિમહં દ્વિજાઃ

પુરાણસંહિતાઃ પુણ્યાઃ કથા ધર્માર્થસંશ્રિતાઃ ।
ઇતિવૃત્તં નરેન્દ્રાણામૃષીણાં ચ મહાત્મનામ્ ॥
ઋષય ઊચુઃ ।

દ્વૈપાયનેન યત્પ્રોક્તં પુરાણં પરમર્ષિણા ।
સુરૈર્બ્રહ્મર્ષિભિશ્ચૈવ શ્રુત્વા યદભિપૂજિતમ્ ॥

તસ્યાખ્યાનવરિષ્ઠસ્ય વિચિત્રપદપર્વણઃ ।
સૂક્ષ્માર્થન્યાયયુક્તસ્ય વેદાર્થૈર્ભૂષિતસ્ય ચ ॥

ભારતસ્યેતિહાસસ્ય પુણ્યાં ગ્રન્થાર્થસંયુતામ્ ।
સંસ્કારોપગતાં બ્રાહ્મીં નાનાશાસ્ત્રોપબૃંહિતામ્ ॥

જનમેજયસ્ય યાં રાજ્ઞો વૈશમ્પાયન ઉક્તવાન્ ।
યથાવત્સ ઋષિઃ પૃષ્ટઃ સત્રે દ્વૈપાયનાજ્ઞયા ॥

વેદૈશ્ચતુર્ભિઃ સયુક્તાં વ્યાસસ્યાદ્ભુતકર્મણઃ ।
સંહિતાં શ્રોતુમિચ્છામઃ પુણ્યાં પાપભયાપહામ્ ॥
સૌતિરુવાચ ।

આદ્યં પુરુષમીશાનં પુરુહૂતં પુરુષ્ટુતમ્ ।
ઋતમેકાક્ષરં બ્રહ્મ વ્યક્તાવ્યક્તં સનાતનમ્ ॥

અસચ્ચ સચ્ચૈવ ચ યદ્વિશ્વં સદસતઃ પરમ્ પરાવરાણાં સ્રષ્ટારં પુરાણં પરમવ્યયમ્ ॥

મઙ્ગલ્યં મઙ્ગલં વિષ્ણું વરેણ્યમનઘં શુચિમ્ ।
નમસ્કૃત્ય હૃષીકેશં ચરાચરગુરું હરિમ્ ॥

મહર્ષેઃ પૂજિતસ્યેહ સર્વલોકૈર્મહાત્મનઃ ।
પ્રવક્ષ્યામિ મતં પુણ્યં વ્યાસસ્યાદ્ભુતકર્મણઃ ॥

નમો ભગવતે તસ્મૈ વ્યાસાયામિતતેજસે ।
યસ્ય પ્રસાદાદ્વક્ષ્યામિ નારાયણકથામિમામ્ ॥

સર્વાશ્રમાભિશમનં સર્વતીર્થાવગાહનમ્ ।
ન તથા ફલદ સૂતે નારાયણકથા યથા ॥

નાસ્તિ નારાયણસમં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ।
એતેન સત્યવાક્યેન સર્વાર્થાન્સાધયામ્યહમ્ ॥

આચખ્યુઃ કવયઃ કેચિત્સમ્પ્રત્યાચક્ષતે પરે ।
આખ્યાસ્યન્તિ તથૈવાન્ય ઇતિહાસમિમં ભુવિ ॥

ઇદં તુ ત્રિષુ લોકેષુ મહજ્જ્ઞાનં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
વિસ્તરૈશ્ચ સમાસૈશ્ચ ધાર્યતે યદ્દ્વિજાતિભિઃ ॥

અલઙ્કૃતં શુભૈઃ શબ્દૈઃ સમયૈર્દિવ્યધનુષૈઃ ।
છન્દોવૃત્તૈશ્ચ વિવિધૈરન્વિતં વિદુષામ્પ્રિયમ્ ॥

તપસા બ્રહ્મચર્યેણ વ્યસ્ય વેદં સનાતનમ્ ।
ઇતિહાસમિમં ચક્રે પુણ્યં સત્યવતીસુતઃ ॥

પુણ્યે હિમવતઃ પાદે મેધ્યે ગિરિગુહાલયે ।
વિશોધ્ય દેહં ધર્માત્મા દર્ભસંસ્તરમાશ્રિતઃ ॥

શુચિઃ સનિયમો વ્યાસઃ શાન્તાત્માતપસિ સ્થિતઃ ભારતસ્યેતિહાસસ્ય ધર્મેણાન્વીક્ષ્ય તાં ગતિમ્ ॥

પ્રવિશ્ય યોગં જ્ઞાનેન સોઽપશ્યત્સર્વમન્તતઃ ॥

નિષ્પ્રભેઽસ્મિન્નિરાલોકે સર્વતસ્તમસા વૃતે ।
બૃહદણ્ડમભૂદેકં પ્રજાનાં બીજમવ્યયમ્ ॥

યુગસ્યાદિનિમિત્તં તન્મહદ્દિવ્યં પ્રચક્ષત ।
વ્યસ્મિંસ્તચ્છ્રૂયતે સત્યઞ્જ્યોતિર્બ્રહ્મ સનાતનમ્ ॥

અદ્ભુતં ચાપ્યચિન્ત્યં ચ સર્વત્ર સમતાં મતમ્ ।
અવ્યક્તં કારણં સૂક્ષ્મં યત્તત્સદસદાત્મકમ્ ॥

યસ્મિન્પિતામહો જજ્ઞે પ્રભુરેકઃ પ્રજાપતિઃ ।
બ્રહ્મા સુરગુરુઃ સ્થાણુર્મનુઃ કઃ પરમેષ્ઠ્યથ ॥

પ્રાચેતસસ્તથા દક્ષો દક્ષપુત્રાશ્ચ સપ્તવૈ ।
તતઃ પ્રજાનાં પતયઃ પ્રાભવન્નેકવિંશતિઃ ॥

પુરુષશ્ચાપ્રમેયાત્મા યં સર્વઋષયો વિદુ ।
વિશ્વેદેવાસ્તથાઽદિત્યા વસવોઽથાશ્વિનાવપિ ॥

યક્ષાઃ સાધ્યાઃ પિશાચાશ્ચ ગુહ્યકાઃ પિતરસ્તથા ।
તતઃ પ્રસૂતા વિદ્વાંસઃ શિષ્ટા બ્રહ્મર્ષિસત્તમાઃ ॥

મહર્ષયશ્ચ બહવઃ સર્વૈઃ સમુદિતા ગુણૈઃ ।
આતો દ્યૌઃ પૃથિવી વાયુરન્તરિક્ષં દિશસ્તયા ॥

સંવત્સરર્તવો માસાઃ પક્ષાહોરાત્રયઃ ક્રમાત્ ।
યચ્ચાન્યદપિ તત્સર્વં સમ્ભૂતં લોકસાક્ષિકમ્ ॥

યદિદં દૃશ્યતે કિઞ્ચિદ્બૂતં સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
પુનઃસન્ક્ષિપ્યતે સર્વં જગત્પ્રાપ્તે યુગક્ષયે ॥

યથર્તુષ્વૃતુલિઙ્ગાનિ નાનારૂપાણિ પર્યયે ।
દૃશ્યન્તે તાનિ તાન્યેવ તથા ભાવા યુગાદિષુ ॥

એવમેતદનાદ્યન્તં ભૂતસન્ઘાતકારકમ્ ।
અનાદિનિધનં લોકે ચક્રં સમ્પરિવર્તતે ॥

ત્રયસ્ત્રિંશત્સહસ્રાણિ ત્રયસ્ત્રિંશચ્છતાનિ ચ ।
ત્રયસ્ત્રિંશચ્ચ દેવનાં સૃષ્ટિઃ સન્ક્ષેપલક્ષણા ॥

દિવઃ પુત્રો બૃહદ્ભાનુશ્ચક્ષુરાત્મા વિભાવસુઃ ।
સવિતા સ ઋચીકોઽર્કો ભાનુરાશાવહો રવિઃ ॥

પુત્રા વિવસ્વતઃ સર્વે મનુસ્તેષાં તથાઽવરઃ ।
દેવભ્રાટ્ તનયસ્તસ્ય સુભ્રાડિતિ તતઃ સ્મૃતઃ ॥

સુભ્રાજસ્તુ ત્રયઃ પુત્રાઃ પ્રજાવન્તો બહુશ્રુતાઃ ।
દશજ્યોતિઃ શતજ્યોતિઃ સહસ્રજ્યોતિરેવ ચ ॥

દશપુત્રસહસ્રાણિ દશજ્યોતેર્મહાત્મનઃ ।
તતો દશગુણાશ્ચાન્યે શતજ્યોતેરિહાત્મજાઃ ॥

ભૂયસ્તતો દશગુણાઃ સહસ્રજ્યોતિષઃ સુતાઃ ।
તેભ્યોઽયં કુરુવંશશ્ચ યદૂનાં ભરતસ્ય ચ ॥

યયાતીક્ષ્વાકૃવંશશ્ચ રાજર્ષીણાં ચ સર્વશઃ ।
સમ્ભૂતા બહવો વંશા ભૂતસર્ગાઃ સુવિસ્તરાઃ ॥

ભૂતસ્થાનાનિ સર્વાણિ રહસ્યં ત્રિવિધં ચ યત્ ।
વેદા યોગઃ સવિજ્ઞાનો ધર્મોઽર્થઃ કામ એવ ચ ॥

ધર્માર્થકામયુક્તાનિ શાસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ ।
લોકયાત્રાવિધાન ચ સર્વ તદ્દૃષ્ટવાનૃષિઃ ॥

નીતિર્ભરતવંશસ્ય વિસ્તારશ્ચૈવ સર્વશઃ । ઇતિહાસાઃ સહવ્યાખ્યા વિવિધાશ્રુતયોઽપિ ચ ॥

ઇહ સર્વમનુક્રાન્તમુક્તં ગ્રન્થસ્ય લક્ષણમ્ । સન્ક્ષેપેણેતિહાસસ્ય તતો વક્ષ્યતિ વિસ્તરમ્ ॥

વિસ્તીર્યૈતન્મહજ્જ્ઞાનમૃષિઃ સન્ક્ષિપ્ય ચાબ્રવીત્ ।
ઇષ્ટં હિ વિદુષાં લોકે સમાસવ્યાસધારણમ્ ॥

મન્વાદિ ભારતં કેચિદાસ્તીકાદિ તથાઽપરે ।
તથોપરિચરાદ્યન્યે વિપ્રાઃ સમ્યગધીયિરે ॥

વિવિધં સંહિતાજ્ઞાનં દીપયન્તિ મનીષિણઃ ।
વ્યાખ્યાતું કુશલાઃ કેચિદ્ગ્રન્થાન્ધારયિતું પરે ॥

તપસા બ્રહ્મચર્યેણ વ્યસ્ય વેદં સનાતનમ્ ।
ઇતિહાસમિમં ચક્રે પુણ્યં સત્યવતીત્સુતઃ ॥

પરાશરાત્મજો વિદ્વાન્બ્રહ્મર્ષિઃ સંશિતવ્રતઃ ।
માતુર્નિયોગાદ્ધર્માત્મા ગાઙ્ગેયસ્ય ચ ધીમતઃ ॥

ક્ષેત્રે વિચિત્રવીર્યસ્ય કૃષ્ણદ્વૈપાયનઃ પુરા ।
ત્રીનગ્નીનિવ કૌરવ્યાઞ્જનયામાસ વીર્યવાન્ ॥

ઉત્પાદ્ય ધૃતરાષ્ટ્રં ચ પાણ્ડું વિદુરમેવ ચ ।
જગામ તપસે ધીમાન્પુનરેવાશ્રમં પ્રતિ ॥

તેષુ જાતેષુ વૃદ્ધેષુ ગતેષુ પરમાં ગતિમ્ ।
અબ્રવીદ્ભારતં લોકે માનુષેઽસ્મિન્મહાનૃષિઃ ॥

જનમેજયેન પૃષ્ટઃ સન્બ્રાહ્મણૈશ્ચ સહસ્રશઃ ।
શશાસ શિષ્યમાસીનં વૈશમ્પાયનમન્તિકે ॥

સ સદસ્યૈઃ સહાસીનં શ્રાવયામાસ ભારતમ્ ।
કર્માન્તરેષુ યજ્ઞસ્ય ચોદ્યમાનઃ પુનઃ પુનઃ ॥

વિસ્તારં કુરુવંશસ્ય ગાન્ધાર્યા ધર્મશીલતામ્ ।
ક્ષત્તુઃ પ્રજ્ઞાં ધૃતિં કુન્ત્યાઃ સમ્યગ્દ્વૈપાયનોબ્રવીત્ ॥

વાસુદેવસ્ય માહાત્મ્યં પાણ્ડવાનાં ચ સત્યતામ્ ।
દુર્વૃત્તં ધાર્તરાષ્ટ્રાણામુક્તવાન્ભગવાનૃષિઃ ॥

ઇદં શતસહસ્રં તુ શ્લોકાનાં પુણ્યકર્મણામ્ ।
ઉપાખ્યાનૈઃ સહ જ્ઞેયં શ્રાવ્યં ભારતમુત્તમમ્ ॥

ચતુર્વિંશતિસાહસ્રીં ચક્રે ભારતસંહિતામ્ ।
ઉપાખ્યાનૈર્વિના તાવદ્ભારતં પ્રોચ્યતે બુધૈઃ ॥

તતોઽધ્યર્ધશતં ભૂયઃ સન્ક્ષેપં કૃતવાનૃષિઃ ।
અનુક્રમણિકાધ્યાયં વૃત્તાન્તં સર્વપર્વણામ્ ॥

તસ્યાખ્યાનવરિષ્ઠસ્ય કૃત્વા દ્વૈપાયનઃ પ્રભુઃ ।
કથમધ્યાપયાનીહ શિષ્યાનિત્યન્વચિન્તયત્ ॥

તસ્ય તચ્ચિન્તિતં જ્ઞાત્વા ઋષેર્દ્વૈપાયનસ્ય ચ ।
તત્રાજગામ ભગવાન્બ્રહ્મા લોકગુરુઃ સ્વયમ્ ॥

પ્રીત્યર્થં તસ્ય ચૈવર્ષેર્લોકાનાં હિતકામ્યયા ।
તં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતો ભૂત્વા પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતઃ સ્થિતઃ ॥

આસનં કલ્પયામાસ સર્વૈર્મુનિગણૈર્વૃતઃ ॥

હિરણ્યમર્ભમાસીનં તસ્મિંસ્તુ પરમાસને ।
પરિવૃત્યાસનભ્યાશે વાસવેયઃ સ્થિતોઽભવત્ ॥

અનુજ્ઞાતોઽથ કૃષ્ણસ્તુ બ્રહ્મણા પરમેષ્ઠિના ।
નિષસાદાસનાભ્યાશે પ્રીયમાણઃ શુચિસ્મિતઃ ॥

ઉવાચ સ મહાતેજા બ્રહ્માણં પરમેષ્ઠિનમ્ ।
કૃતં મયેદં ભગવન્કાવ્યં પરમપૂજિતમ્ ॥

બ્રહ્મન્વેદરહસ્ય ચ યચ્ચાન્યત્સ્થાપિતં મયા ।
સાઙ્ગોપનિષદાં ચૈવ વેદાનાં વિસ્તરક્રિયા ॥

ઇતિહાસપુરાપાનામુન્મેષં નિમિષં ચ યત્ ।
ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યચ્ચ ત્રિવિધં કાલસઞ્જ્ઞિતમ્ ॥

જરામૃત્યુભયવ્યાધિભાવાભાવવિનિશ્ચયઃ ।
વિવિધસ્ય ચ ધર્મસ્ય હ્યાશ્રમાણાં ચ લક્ષણમ્ ॥

ચાતુર્વર્ણ્યવિધાનં ચ પુરાણાનાં ચ કૃત્સ્નશઃ ।
તપસો બ્રહ્મચર્યસ્ય પૃથિવ્યાશ્ચન્દ્રસૂર્યયોઃ ॥

ગ્રહનક્ષત્રતારાણાં પ્રમાણં ચ યુગૈઃ સહ ।
ઋચો યજૂષિ સામાનિ વેદાધ્યાત્મં તથૈવ ચ ॥

ન્યાયશિક્ષા ચિકિત્સા ચ દાનં પાશુપતં તથા ।
ઇતિ નૈકાશ્રયં જન્મ દિવ્યમાનુષસઞ્જ્ઞિતમ્ ॥

તીર્થાનાં ચૈવ પુણ્યાનાં દેશાનાં ચૈવ કીર્તનમ્ ।
નદીનાં પર્વતાનાં ચ વનાનાં સાગરસ્ય ચ ॥

પુરાણાં ચૈવ દિવ્યાનાં કલ્પાનાં યુદ્ધકૌશલમ્ ।
વાક્યજાતિવિશેષાશ્ચ લોકયાત્રાક્રમશ્ચ યઃ ॥

યચ્ચાપિ સર્વગં વસ્તુ તચ્ચૈવ પ્રતિપાદિતમ્ ।
પરં ન લેખકઃ કશ્ચિદેતસ્ય ભુવિ વિદ્યતે ॥
બ્રહ્મોવાચ ।

તપોવિશિષ્ટદપિ વૈ વસિષ્ઠાન્મુનિપુન્ગવાત્ ।
મન્યે શ્રેષ્ઠવ્યં ત્વાં વૈ રહસ્યજ્ઞાનવેદનાત્ ॥

જન્મપ્રભૃતિ સત્યાં તે વેદ્મિ ગાં બ્રહ્મવાદિનીમ્ ।
ત્વયાચ કાવ્યમિત્યુક્તં તસ્માત્કાવ્યં ભવિષ્યતિ ॥

અસ્ય કાવ્યસ્ય કવયો ન સમર્થા વિશેષણે ।
વિશેષણે ગૃહસ્થસ્ય શેષાસ્ત્રય ઇવાશ્રમાઃ ॥

જડાન્ધબધિરોન્મત્તં તમોભૂતં જગદ્ભવેત્ ।
યદિ જ્ઞાનહુતાશેન ત્વયા નોજ્જ્વલિયં ભવેત્ ॥

તમસાન્ધસ્ય લોકસ્ય વેષ્ટિતસ્ય સ્વકર્મભિઃ ।
જ્ઞાનાઞ્જનશલાકાભિર્બુદ્ધિનેત્રોત્સવઃ કૃતઃ ॥

ધર્માર્થકામમોક્ષાર્થૈઃ સમાસવ્યાસકીર્તનૈઃ ।
ત્વયા ભારતસૂર્યેણ નૃણાં વિનિહતં તમઃ ॥

પુરાણપૂર્ણચન્દ્રેણ શ્રુતિજ્યોત્સ્નાપ્રકાશિના ।
નૃણાં કુમુદસૌમ્યાનાં કૃતં બુદ્ધિપ્રસાદનમ્ ॥

ઇતિહાસપ્રદીપેન મોહાવરણઘાતિના ।
લોકગર્ભગૃહં કૃત્સ્નં યથાવત્સમ્પ્રકાશિતમ્ ॥

સન્ગ્રહાધ્યાયબીજો વૈ પૌલોમાસ્તીકમૂલવાન્ ।
સમ્ભવસ્કન્ધવિસ્તારઃ સભાપર્વવિટઙ્કવાન્ ॥

આરણ્યપર્વરૂપાઢ્યો વિરાટોદ્યોગસારવાન્ ।
ભીષ્મપર્વમહાશાખો દ્રોણપર્વપલાશવાન્ ॥

કર્ણપર્વસિતૈઃ પુષ્પૈઃ શલ્યપર્વસુગન્ધિભિઃ ।
સ્ત્રીપર્વૈષીકવિશ્રામઃ શાન્તિપર્વમહાફલઃ ॥

અશ્વમેધામૃતસસ્ત્વાશ્રમસ્થાનસંશ્રયઃ ।
મૌસલશ્રુતિસન્ક્ષેપઃ શિષ્ટદ્વિજનિષેવિતઃ ॥

સર્વેષાં કવિમુખ્યાનામુપજીવ્યો ભવિષ્યતિ ।
પર્જન્યૈવ ભૂતાનામક્ષયો ભારદ્રુમઃ ॥

કાવ્યસ્ય લેખનાર્થાય ગણેશઃ સ્મર્યતાં મુને ।
સૌતિરુવાચ ।

એવમાભાષ્ય તં બ્રહ્મા જગામ સ્વં નિવેશનમ્ ।
ભગવાન્સ જગત્સ્રષ્ટા ઋષિદેવગણૈઃ સહ ॥

તતઃ સસ્માર હેરમ્બં વ્યાસઃ સત્યવતીસુતઃ ॥

સ્મૃતમાત્રો ગણેશાનો ભક્તચિન્તિતપૂરકઃ ।
તત્રાજગામ વિઘ્નેશો વેદવ્યાસો યતઃ સ્થિતઃ ॥

પૂજિતશ્ચોપવિષ્ટશ્ચ વ્યાસેનોક્તસ્તદાનઘ ।
લેખકો ભારતસ્યાસ્ય ભવ ત્વં ગણનાયક ॥
મયૈવ પ્રોચ્યમાનસ્ય મનસા કલ્પિતસ્ય ચ ॥

શ્રુત્વૈતત્પ્રાહ વિઘ્નેશો યદિ મે લેખની ક્ષણમ્ ।
લિખતો નાવતિષ્ઠેત તદા સ્યાં લેખકો હ્યહમ્ ॥

વ્યાસોઽપ્યુવાચ તં દેવમબુદ્ધ્વા મા લિખ ક્વચિત્ ।
ઓમિત્યુક્ત્વા ગણેશોપિ બભૂવ કિલ લેખકઃ ॥

ગ્રન્થગ્રન્થિં તદા ચક્રે મુનિર્ગૂઢં કુતૂહલાત્ ।
યસ્મિન્પ્રતિજ્ઞયા પ્રાહ મુનિર્દ્વૈપાયનસ્ત્વિદમ્ ॥

અષ્ટૌ શ્લોકસહસ્રાણિ અષ્ટૌ શ્લોકશતાનિ ચ ।
અહં વેદ્મિ શુકો વેત્તિ સઞ્જયો વેત્તિ વા ન વા ॥

તચ્છ્લોકકૂટમદ્યાપિ ગ્રથિતં સુદૃઢં મુને ।
ભેત્તું ન શક્યતેઽર્થસ્યં ગૂઢત્વાત્પ્રશ્રિતસ્ય ચ ॥

સર્વજ્ઞોપિ ગણેશો યત્ક્ષણમાસ્તે વિચારયન્ ।
તાવચ્ચકાર વ્યાસોપિ શ્લોકાનન્યાન્બહૂનપિ ॥

તસ્ય વૃક્ષસ્ય વક્ષ્યામિ શાખાપુષ્પફલોદયમ્ ।
સ્વાદુમેધ્યરસોપેતમચ્છેદ્યમમરૈરપિ ॥

અનુક્રમણિકાધ્યાયં વૃત્તાન્તં સર્વપર્વણામ્ ।
ઇદં દ્વૈપાયનઃ પૂર્વં પુત્રમધ્યાપયચ્છુકમ્ ॥

તતોઽન્યેભ્યોઽનુરૂપેભ્યઃ શિષ્યેભ્યઃ પ્રદદૌ પ્રભુ ષષ્ટિં શતસહસ્રાણિ ચકારાન્યાં સ સંહિતામ્ ।
ત્રિંશચ્છતસહસ્રં ચ દેવલોકે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

પિત્ર્યે પઞ્ચદશ પ્રોક્તં રક્ષોયક્ષે ચતુર્દશ ।
એકં શતસહસ્રં તુ માનુષેષુ પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

નારદોઽશ્રાવયદ્દેવાનસિતો દેવલઃ પિતૃન્ ।
ગન્ધર્વયક્ષરક્ષાંસિ શ્રાવયામાસ વૈ શુકઃ ॥

વૈશમ્પાયનવિપ્રર્ષિઃ શ્રાવયામાસ પાર્થિવમ્ ।
પારિક્ષિતં મહાત્માનં નામ્ના તુ જનમેજયમ્ ॥

અસ્મિંસ્તુ માનુષે લોકે વૈશમ્પાયન ઉક્તવાન્ ।
શિષ્યો વ્યાસસ્ય ધર્માત્મા સર્વવેદવિદાં વરઃ ॥

એકં શતસહસ્રં તુ મયોક્તં વૈ નિબોધત ॥

દુર્યોધનો મન્યુમયો મહાદ્રુમઃ કર્ણઃ સ્કન્ધઃ શકુનિસ્તસ્ય શાખાઃ ।
દુશ્શાસનઃ પુષ્પફલે સમૃદ્ધે મૂલં રાજા ધૃતરાષ્ટ્રોઽમનીષિ ।

યુધિષ્ઠિરે ધર્મમયો મહાદ્રુમઃ સ્કન્ધોઽર્જુનો ભીમસેનોઽસ્ય શાખાઃ ।
માદ્રીસુતૌ પુષ્પફલે સમૃદ્ધે મૂલં કૃષ્ણો બ્રહ્મ ચ બ્રાહ્મણાશ્ચ ॥

પાણ્ડુર્જિત્વા બહૂન્દેશાન્યુધા વિક્રમણેન ચ ।
અરણ્યે મૃગયાશીલો ન્યવસત્સજનસ્તથા ॥

મૃગવ્યવાયનિધનાત્કૃચ્છ્રાં પ્રાપ સ આપદમ્ ।
જન્મપ્રભૃતિ પાર્થાનાં તત્રાચારવિધિક્રમઃ ॥

માત્રોરભ્યુપપત્તિશ્ચ ધર્મોપનિષદં પ્રતિ ।
ધર્માનિલેન્દ્રાંસ્તાભિઃ સાઽજુહાવ સુતવાઞ્છયા ॥

તતો ધર્મોપનિષદં ભૂત્વા ભર્તુઃ પ્રિયા પૃથા ।
ધર્માનિલેન્દ્રાંસ્તાભિઃ સાઽજુહાવ સુતવાઞ્છયા ॥

તદ્દત્તોપનિષન્માદ્રી ચાશ્વિનાવાજુહાવ ચ । જાતાઃ પાર્થાસ્તતઃ સર્વે કુન્ત્યા માદ્ર્યાશ્ચ મન્ત્રતઃ ।
તાપસૈઃ સહ સંવૃદ્ધા માતૃભ્યાં પરિરક્ષિતાઃ ॥

મેધ્યારણ્યેષુ પુણ્યેષુ મહતામાશ્રમેષુ ચ ।
તેષુ જાતેષુ સર્વેષુ પાણ્ડવેષુ મહાત્મસુ ॥

માદ્ર્યા તુ સહ સન્ગમ્ય ઋષિશાપપ્રભાવતઃ । મૃતઃ પાણ્ડુર્મહાપુણ્યે શતશૃઙ્ગે મહાગિરૌ ॥

ઋષિભિશ્ચ સમાનીતા ધાર્તરાષ્ટ્રાન્પ્રતિ સ્વયમ્ ।
શિશવશ્ચાભિરૂપાશ્ચ જટિલા બ્રહ્મચારિણઃ ॥

પુત્રાશ્ચ ભ્રાતરશ્ચેમે શિષ્યાશ્ચ સુહૃદશ્ચ વઃ ।
પાણ્ડવા એત ઇત્યુક્ત્વા મુનયોઽન્તર્હિતાસ્તતઃ ॥

તાંસ્તૈર્નિવેદિતાન્દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવાન્કૌરવાસ્તદા ।
શિષ્ટાશ્ચ વર્ણાઃ પૌરા યે તે હર્ષાચ્ચુક્રુશુર્ભૃશમ્ ॥

આહુઃ કેચિન્ન તસ્યૈતે તસ્યૈત ઇતિ ચાપરે ।
યદા ચિરમૃતઃ પાણ્ડુઃ કથં તસ્યેતદિ ચાપરે ॥

સ્વાગતં સર્વથા દિષ્ટ્યા પાણ્ડોઃ પશ્યામ સન્તતિમ્ ।
ઉચ્યતાં સ્વાગતમિતિ વાચોઽશ્રૂયન્ત સર્વશઃ ॥

તસ્મિન્નુપરતે શબ્દે દિશઃ સર્વા નિનાદયન્ ।
અન્તર્હિતાનાં ભૂતાનાં નિઃસ્વનસ્તુમુલીઽભવત્ ॥

પુષ્પવૃષ્ટિઃ શુભા ગન્ધાઃ શઙ્ખદુન્દુભિનિઃસ્વનાઃ ।
આસન્પ્રવેશે પાર્થાનાં તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

તત્પ્રીત્યા ચૈવ સર્વેષાં પૌરાણાં હર્ષસમ્ભવઃ ।
શબ્દ આસીન્મહાંસ્તત્ર દિવસ્પૃક્કીર્તિવર્ધનઃ ॥

તેઽધીત્ય નિખિલાન્વેદાઞ્શાસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ ।
ન્યવસન્પાણ્ડવાસ્તત્ર પૂજિતા અકુતોભયાઃ ॥

યુધિષ્ઠિરસ્ય શૌચેન પ્રીતાઃ પ્રકૃતયોઽભવન્ ।
ધૃત્યા ચ ભીમસેનસ્ય વિક્રમેણાર્જુનસ્ય ચ ॥

ગુરુશુશ્રૂષયા કુન્ત્યા યમયોર્વિનયેન ચ ।
તુતોષ લોકઃ સકલસ્તેષાં શૌર્યગુણેન ચ ॥

સમવાયે તતો રાજ્ઞાં કન્યાં ભર્તૃસ્વયંવરામ્ ।
પ્રાપ્તવાનર્જુનઃ કૃષ્ણાં કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્ ॥

તતઃ પ્રભૃતિ લોકેઽસ્મિન્પૂજ્યઃ સર્વધનુષ્મતામ્ ।
આદિત્ય ઇવ દુષ્પ્રેક્ષ્યઃ સમરેષ્વપિ ચાભવત્ ॥

સ સર્વાન્પાર્થિવાઞ્જિત્વા સર્વાંશ્ચ મહતો ગણાન્ ।
આજહારાર્જુનો રાજ્ઞો રાજસૂયં મહાક્રતુમ્ ॥

અન્નવાન્દક્ષિણાવાંશ્ચ સર્વૈઃ સમુદિતો ગુણૈઃ ।
યુધિષ્ઠિરેણ સમ્પ્રાપ્તો રાજસૂયો મહાક્રતુઃ ॥

સુનયાદ્વાસુદેવસ્ય ભીમાર્જુનબલેન ચ ।
ઘાતયિત્વા જરાસન્ધં ચૈદ્યં ચ બલગર્વિતમ્ ॥

દુર્યોધનં સમાગચ્છન્નર્હણાનિ તતસ્તતઃ ।
મણિકાઞ્ચનરત્નાનિ ગોહસ્ત્યશ્વધનાનિ ચ ॥

વિચિત્રાણિ ચ વાસાંસિ પ્રાવારાવરણાનિ ચ ।
કમ્બલાજિનરત્નાનિ રાઙ્કવાસ્તરણાનિ ચ ॥

સમૃદ્ધાં તાં તથા દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવાનાં તદા શ્રિયમ્ ।
ઈર્ષ્યાસમુત્થઃ સુમહાંસ્તસ્ય મન્યુરજાયત ॥

વિમાનપ્રતિમાં તત્ર મયેન સુકૃતાં સભામ્ ।
પાણ્ડવાનામુપહૃતાં સ દૃષ્ટ્વા પર્યતપ્યત ॥

તત્રાવહસિતશ્ચાસીત્પ્રસ્કન્દન્નિવ સમ્ભ્રમાત્ ।
પ્રત્યક્ષં વાસુદેવસ્ય ભીમેનાનભિજાતવત્ ॥

સ ભોગાન્વિવિધાન્ભુઞ્જન્રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ।
કથિતો ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય વિવર્ણો હરિણઃ કૃશઃ ॥

અન્વજાનાત્તતો દ્યૂતં ધૃતરાષ્ટ્રઃ સુતપ્રિયઃ ।
તચ્છ્રુત્વા વાસુદેવસ્ય કોપઃ સમભવન્મહાન્ ॥

નાતિપ્રીતમનાશ્ચાસીદ્વિવાદાંશ્ચાન્વમોદત ।
દ્યૂતાદીનનયાન્ઘોરાન્વિવિધાંશ્ચાપ્યુપૈક્ષત ॥

નિરસ્ય વિદુરં ભીષ્મં દ્રોણં શારદ્વતં કૃપમ્ ।
વિગ્રહે તુમુલે તસ્મિન્દહન્ક્ષત્રં પરસ્પરમ્ ॥

જયત્સુ પાણ્ડુપુત્રેષુ શ્રુત્વા સુમહદપ્રિયમ્ ।
દુર્યોધનમતં જ્ઞાત્વા કર્ણસ્ય શકુનેસ્તથા ॥

ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચિરં ધ્યાત્વા સઞ્જયં વાક્યમબ્રવીત્ ।
શૃણુ સઞ્જય સર્વં મે નચાસૂયિતુમર્હસિ ॥

શ્રુતવાનસિ મેધાવી બુદ્ધિમાન્પ્રાજ્ઞસમ્મતઃ ।
ન વિગ્રહે મમ મતિર્ન ચ પ્રીયે કુલક્ષયે ॥

ન મે વિશેષઃ પુત્રેષુ સ્વેષુ પામ્ડુસુતેષુ વા ।
વૃદ્ધં મામભ્યસૂયન્તિ પુત્રા મન્યુપરાયણાઃ ॥

અહં ત્વચક્ષુઃ કાર્પણ્યાત્પુત્રપ્રીત્યા સહામિ તત્ ।
મુહ્યન્તં ચાનુમુહ્યામિ દુર્યોધનમચેતનમ્ ॥

રાજસૂયે શ્રિયં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવસ્ય મહૌજસઃ ।
તચ્ચાવહસનં પ્રાપ્ય સભારોહણદર્શને ॥

અમર્ષિતઃ સ્વયં જેતુમશક્તઃ પાણ્ડવાન્રણે ।
નિરુત્સાહશ્ચ સમ્પ્રાપ્તું સુશ્રિયં ક્ષત્રિયોઽપિ સન્ ॥

ગાન્ધારરાજસહિતશ્છદ્મદ્યૂતમમન્ત્રયત્ ।
તત્ર યદ્યદ્યથા જ્ઞાતં મયાં સઞ્જય તચ્છૃણુ ॥

શ્રુત્વા તુ મમ વાક્યાનિ બુદ્ધિયુક્તાનિ તત્ત્વતઃ ।
તતો જ્ઞાસ્યસિ માં સૌતે પ્રજ્ઞાટચક્ષુષમિત્યુત ॥

યદાઽશ્રૌષં ધનુરાયમ્ય ચિત્રં વિદ્ધં લક્ષ્યં પાતિતં વૈ પૃથિવ્યામ્ ।
કૃષ્ણાં હૃતાં પ્રેક્ષતાં સર્વરાજ્ઞાં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં દ્વારકાયાં સુભદ્રાં પ્રસહ્યોઢાં માધવીમર્જુનેન ।
ઇન્દ્રપ્રસ્થં વૃષ્ણિવીરૌ ચ યાતૌ તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં દેવરાજં પ્રવૃષ્ટં શરૈર્દિવ્યૈર્વારિતં ચાર્જુનેન ।
અગ્નિં તથા તર્પિતં ખાણ્ડવે ચ તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં જાતુષાદ્વેશ્મનસ્તા- ન્મુક્તાન્પાર્થાન્પઞ્ચ કુન્ત્યા સમેતાન્ ।
યુક્તં ચૈષાં વિદુરં સ્વાર્થસિદ્ધ્યૈ તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં દ્રૌપદીં રઙ્ગમધ્યે લક્ષ્યં ભિત્ત્વા નિર્જિતામર્જુનેન ।
શૂરાન્પઞ્ચાલાન્પાણ્ડવેયાંશ્ચ યુક્તાં- સ્તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં માગધાનાં વરિષ્ઠં જરાસન્ધં ક્ષ્વમધ્યે જ્વલન્તમ્ ।
દોર્ભ્યાં હતં ભીમસેનેન ગત્વા તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં દિગ્જયે પાણ્ડુપુત્રૈ- ર્વશીકૃતાન્ભૂમિપાલાન્પ્રસહ્ય ।
મહાક્રતું રાજસૂયં કૃતં ચ તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં દ્રૌપદીમશ્રુકણ્ઠીં સભાં નીતાં દુઃખિતામેકવસ્ત્રામ્ ।
રજસ્વલાં નાથવતીમનાથવ- ત્તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં વાસસાં તત્ર રાશિં સમાક્ષિપત્કિતવો મન્દબુદ્ધિઃ ।
દુઃશાસનો ગતવાન્નૈવં ચાન્તં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં હૃતરાજ્યં યુધિષ્ઠિરં પરાજિતં સૌબલેનાક્ષવત્યામ્ ।
અન્વાગતં ભ્રાતૃભિરપ્રમેયૈ- સ્તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાશ્રૌષં વિવિધાસ્તત્ર ચેષ્ટા ધર્માત્મનાં પ્રસ્થિતાનાં વનાય ।
જ્યેષ્ઠપ્રીત્યા ક્લિશ્યતાં પાણ્ડવાનાં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં સ્નાતકાનાં સહસ્રૈ- રન્વાગતં ધર્મરાજં વનસ્થમ્ ।
ભિક્ષાભુજાં બ્રાહ્મણાનાં મહાત્મનાં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં વનવાસેન પાર્થા- ન્સમાગતાન્મહર્ષિભિઃ પુરાણૈઃ ।
ઉપાસ્યમાનાન્સગણૈર્જાતસખ્યાં- સ્તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જર્ય ॥

યદાશ્રૌષં ત્રિદિવસ્થં ધનઞ્જયં શક્રાત્સાક્ષાદ્દિવ્યમસ્ત્રં યથાવત્ ।
અધીયાનં શંસિતં સત્યસન્ધં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રોષં કાલકેયાસ્તતસ્તે પૌલોમાનો વરદાનાચ્ચ દૃપ્તાઃ ।
દેવૈરજેયા નિર્જિતાશ્ચાર્જુનેન તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષમસુરાણાં વધાર્થે કિરીટિનં યાન્તમમિત્રકર્શનમ્ ।
કૃતાર્થં ચાપ્યાગતં શક્રલોકા- ત્તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં તીર્થયાત્રાપ્રવૃત્તં પાણ્ડોઃ સુતં સહિતં લોમશેન ।
બૃહદશ્વાદક્ષહૃદયં ચ પ્રાપ્તં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં વૈશ્રવણેન સાર્ધં સમાગતં ભીમન્યાંશ્ચ પાર્થાન્ ।
તસ્મિન્દેશે માનુષાણામગમ્યે તદા નાશંસિ વિજયાય સઞ્જયા ॥

યદાઽશ્રૌષં ઘોષયાત્રાગતાનાં બન્ધં ગન્ધર્વૈર્મોક્ષણં ચાર્જુનેન ।
સ્વેષાં સુતાનાં કર્ણબુદ્ધૌ રતાનાં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં યક્ષરૂપેણ ધર્મં સમાગતં ધર્મરાજેન સૂત ।
પ્રશ્નાન્કાંશ્ચિદ્વિબ્રુવાણં ચ સમ્યક્ તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં ન વિદુર્મામકાસ્તાન્ પ્રચ્છન્નરૂપાન્વસતઃ પાણ્ડવેયાન્ ।
વિરાટરાષ્ટ્રે સહ કૃષ્ણયા ચ તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં કીચકાનાં વરિષ્ઠં નિષૂદિતં ભ્રાતૃશતેન સાર્ધમ્ ।
દ્રૌપદ્યર્થે ભીમસેનેન સઙ્ખ્યે તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં મામકાનાં વરિષ્ઠા- ન્ધનઞ્જયેનૈકરથેન ભગ્નાન્ ।
વિરાટરાષ્ટ્રે વસતા મહાત્મના તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં સત્કૃતં મત્સ્યરાજ્ઞા સુતાં દત્તામુત્તરામર્જુનાય ।
તાં ચાર્જુનઃ પ્રત્યગૃહ્ણાત્સુતાર્થે તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં નિર્જિતસ્યાધનસ્ય પ્રવ્રાજિતસ્ય સ્વજનાત્પ્રચ્યુતસ્ય ।
અક્ષૌહિણીઃ સપ્ત યુધિષ્ઠિરસ્ય તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥ 196 ॥

યદાઽશ્રૌષં માધવં વાસુદેવં સર્વાત્મના પાણ્ડવાર્થે નિવિષ્ટમ્ ।
યસ્યેમાં ગાં વિક્રમમેકમાહુ- સ્તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં નરનારાયણૌ તૌ કૃષ્ણાર્જુનૌ વદતો નારદસ્ય ।
અહં દ્રષ્ટા બ્રહ્મલોકે ચ સમ્યક્ તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં લોકહિતાય કૃષ્ણં શમાર્થિનમુપયાતં કુરૂણામ્ ।
શમં કુર્વાણમકૃતાર્થં ચ યાતં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥ 199 ॥

યદાઽશ્રૌષં કર્ણદુર્યોધનાભ્યાં બુદ્ધિં કૃતાં નિગ્રહે કેશવસ્ય ।
તં ચાત્માનં બહુધા દર્શયાનં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં વાસુદેવે પ્રયાતે રથસ્યૈકામગ્રતસ્તિષ્ઠમાનામ્ ।
આર્તાં પૃથાં સાન્ત્વિતાં કેશવેન તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં મન્ત્રિણં વાસુદેવં તથા ભીષ્મં શાન્તનવં ચ તેષામ્ ।
ભારદ્વાજં ચાશિષોઽનુબ્રુવાણં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદા કર્ણો ભીષ્મમુવાચ વાક્યં નાહં યોત્સ્યે યુધ્યમાને ત્વયીતિ ।
હિત્વા સેનામપચક્રામ ચાપિ તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં વાસુદેવાર્જુનૌ તૌ તથા ધનુર્ગાણ્ડિવમપ્રમેયમ્ ।
ત્રીણ્યુગ્રવીર્યાણિ સમાગતાનિ તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં કશ્લલેનાભિપન્ને રથોપસ્થે સીદમાનેઽર્જુને વૈ ।
કૃષ્ણં લોકાન્દર્શયાનં શરીરે તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં ભીષ્મમિત્રકર્શનં નિઘ્નન્તમાજાવયુતં રથાનામ્ ।
નૈષાં કશ્ચિદ્વધ્યતે ખ્યાતરૂપ- સ્તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં ચાપગેયેન સઙ્ખ્યે સ્વયં મૃત્યું વિહિતં ધાર્મિકેણ ।
તચ્ચાકાર્ષુઃ પાણ્ડવેયાઃ પ્રહૃષ્ટા- સ્તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં ભીષ્મમત્યન્તશૂરં હતં પાર્થેનાહવેષ્વપ્રધૃષ્યમ્ ।
શિખણ્ડિનં પુરતઃ સ્થાપયિત્વા તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં શરતલ્પે શયાનં વૃદ્ધં વીરં સાદિતં ચિત્રપુઙ્ખૈઃ ।
ભીષ્મં કૃત્વા સોમકાનલ્પશેષાં- સ્તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં શાન્તનવે શયાને પાનીયાર્થે ચોદિતેનાર્જુનેન ।
ભૂમિં ભિત્ત્વા તર્પિતં તત્ર ભીષ્મં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાશ્રૌષં શુક્રસૂર્યૌ ચ યુક્તૌ કૌન્તેયાનામનુલોમૌ જયાય ।
નિત્યં ચાસ્માઞ્શ્વાપદા ભીષયન્તિ તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદા દ્રોણો વિવિધાનસ્ત્રમાર્ગા- ન્નિદર્શયન્સમરે ચિત્રયોધી ।
ન પાણ્ડવાઞ્શ્રેષ્ઠતરાન્નિહન્તિ તદા નાશંસે વિજયાયં સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં ચાસ્મદીયાન્મહારથા- ન્વ્યવસ્થિતાનર્જુનસ્યાન્તકાય ।
સંશપ્તકાન્નિહતાનર્જુનેન તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં વ્યૂહમભેદ્યમન્યૈ- ર્ભારદ્વાજેનાત્તશસ્ત્રેણ ગુપ્તમ્ ।
ભિત્ત્વા સૌભદ્રં વીરમેકં પ્રવિષ્ટં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽભિમન્યું પરિવાર્ય બાલં સર્વે હત્ત્વા હૃષ્ટરૂપા બભૂવુઃ ।
મહારથાઃ પાર્થમશક્નુવન્ત- સ્તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષમભિમન્યું નિહત્ય હર્ષાન્મૂઢાન્ક્રોશતો ધાર્તરાષ્ટ્રાન્ ।
ક્રોધાદુક્તં સૈન્ધવે ચાર્જુનેન તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં સૈન્ધવાર્થે પ્રતિજ્ઞાં પ્રતિજ્ઞાતાં તદ્વધાયાર્જુનેન ।
સત્યાં તીર્ણાં શત્રુમધ્યે ચ તેન તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં શ્રાન્તહયે ધનઞ્જયે મુક્ત્વા હયાન્પાયયિત્વોપવૃત્તાન્ ।
પુનર્યુક્ત્વા વાસુદેવં પ્રયાતં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં વાહનેષ્વક્ષમેષુ રથોપસ્થે તિષ્ઠતા પાણ્ડવેન ।
સર્વાન્યોધાન્વારિતાનર્જુનેન તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં નાગબલૈઃ સુદુઃસહં દ્રોણાનીકં યુયુધાનં પ્રમથ્ય ।
યાતં વાર્ષ્ણેયં યત્ર તૌ કૃષ્ણપાર્થૌ તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં કર્ણમાસાદ્ય મુક્તં વધાદ્ભીમં કુત્સયિત્વા વચોભિઃ ।
ધનુષ્કોટ્યાઽતુદ્ય કર્ણેન વીરં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદા દ્રોણઃ કૃતવર્મા કૃપશ્ચ કર્ણો દ્રૌણિર્મદ્રરાજશ્ચ શૂરઃ ।
અમર્ષયન્સૈન્ધવં વધ્યમાનં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં દેવરાજેન દત્તાં દિવ્યાં શક્તિં વ્યંસિતાં માધવેન ।
ઘટોત્કચે રાક્ષસે ઘોરરૂપે તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં કર્ણઘટોત્કચાભ્યાં યુદ્ધે મુક્તાં સૂતપુત્રેણ શક્તિમ્ ।
યયા વધ્યઃ સમરે સવ્યસાચી તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં દ્રોણમાચાર્યમેકં ધૃષ્ટદ્યુમ્નેનાભ્યતિક્રમ્ય ધર્મમ્ ।
રથોપસ્થે પ્રાયગતં વિશસ્તં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં દ્રૌણિના દ્વૈરથસ્થં માદ્રીસુતં નકુલં લોકમધ્યે ।
સમં યુદ્ધે મણ્ડલેભ્યશ્ચરન્તં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદા દ્રોણે નિહતે દ્રોણપુત્રો નારાયણં દિવ્યમસ્ત્રં વિકુર્વન્ ।
નૈષામન્તં ગતવાન્પાણ્ડવાનાં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં ભીમસેનેન પીતં રક્તં ભ્રાતુર્યુધિ દુઃશાસનસ્ય ।
નિવારિતં નાન્યતમેન ભીમં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં કર્ણમત્યન્તશૂરં હતં પાર્થેનાહવેષ્વપ્રધૃષ્યમ્ ।
તસ્મિન્ભ્રાતૃણાં વિગ્રહે દેવગુહ્યે તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં દ્રોણપુત્રં ચ શૂરં દુઃશાસનં કૃતવર્માણમુગ્રમ્ ।
યુધિષ્ટિરં ધર્મરાજં જયન્તં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં નિહતં મદ્રરાજં રણે શૂરં ધર્મરાજેન સૂત ।
સદા સઙ્ગ્રામે સ્પ્રધતે યસ્તુ કૃષ્ણં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં કલહદ્યૂતમૂલં માયાબલં સૌબલં પાણ્ડવેન ।
હતં સઙ્ગ્રામે સહદેવેન પાપં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં શ્રાન્તમેકં શયાનં હ્રદં ગત્વા સ્તમ્ભયિત્વા તદમ્ભઃ ।
દુર્યોધનં વિરથં ભગ્નશક્તિં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં પાણ્ડવાંસ્તિષ્ઠમાનાન્ ગત્વા હ્રદે વાસુદેવેન સાર્ધમ્ ।
અમર્ષણં ધર્ષયતઃ સુતં મે તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં વિવિધાંશ્ચિત્રમાર્ગાન્ ગદાયુદ્ધે મણ્ડલશશ્ચરન્તમ્ ।
મિથ્યા હતં વાસુદેવસ્ય બુદ્ધ્યા તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં દ્રોણપુત્રાદિભિસ્તૈ- ર્હતાન્પઞ્ચાલાન્દ્રૌપદેયાંશ્ચ સુપ્તાન્ ।
કૃતં બીભત્સમયશસ્યં ચ કર્મ તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં ભીમસેનાનુયાતે- નાશ્વત્થામ્ના પરમાસ્ત્રં પ્રયુક્તમ્ ।
ક્રુદ્ધેનૈષીકમવધીદ્યેન ગર્ભં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં બ્રહ્મશિરોઽર્જુનેન સ્વસ્તીત્યુક્ત્વાઽસ્ત્રમસ્ત્રેણ શાન્તમ્ ।
અશ્વત્થામ્ના મણિરત્નં ચ દત્તં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

યદાઽશ્રૌષં દ્રોણપુત્રેણ ગર્ભે વૈરાટ્યા વૈ પાત્યમાને મહાસ્ત્રૈઃ ।
સઞ્જીવયામીતિ હરેઃ પ્રતિજ્ઞાં તદા નાશંસે વિજયાય સઞ્જય ॥

દ્વૈપાયનઃ કેશવો દ્રોણપુત્રં પરસ્પેરણાભિશાપૈઃ શશાપ ।
બુદ્ધ્વા ચાહં બુદ્ધિહીનોઽદ્ય સૂત સન્તપ્યે વૈ પુત્રપૌત્રૈશ્ચ હીનઃ ॥

શોચ્યા ગાન્ધારી પુત્રપૌત્રૈર્વિહીના તથા વધ્વા પિતૃભિર્ભ્રાતૃભિશ્ચ ।
કૃતં કાર્યં દુષ્કરં પાણ્ડવેયૈઃ પ્રાપ્તં રાજ્યમસપત્નં પુનસ્તૈઃ ॥

કષ્ટં યુદ્ધે દશ શેષાઃ શ્રુતા મે ત્રયોઽસ્માકં પાણ્ડવાનાં ચ સપ્ત ।
દ્વ્યૂના વિંશતિરાહતાઽક્ષૌહિણીનાં તસ્મિન્સઙ્ગ્રામે ભૈરવે ક્ષત્રિયાણામ્ ॥

તમસ્ત્વતીવ વિસ્તીર્ણં મોહ આવિશતીવ મામ્ ।
સઞ્જ્ઞાં નોપલભે સૂત મનો વિહ્વલતીવ મે ॥
સૌતિરુવાચ ।

ઇત્યુક્ત્વા ધૃતરાષ્ટ્રોઽથ વિલપ્ય બહુ દુઃખિતઃ ।
મૂર્ચ્છિતઃ પુનરાશ્વસ્તઃ સઞ્જયં વાક્યમબ્રવીત્ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

સઞ્જયૈવં ગતે પ્રાણાંસ્ત્યક્તુમિચ્છામિ મા ચિરમ્ ।
સ્તોકં હ્યપિ ન પશ્યામિ ફલં જીવિતધારણે ॥
સૌતિરુવાચ ।

તં તથા વાદિનં દીનં વિલપન્તં મહીપતિમ્ ।
નિઃશ્વસન્તં યથા નાગં મુહ્યમાનં પુનઃ પુનઃ ॥

ગાવલ્ગણિરિદં ધીમાન્મહાર્થં વાક્યમબ્રવીત્ ।
સઞ્જય ઉવાચ ।
શ્રુતવાનસિ વૈ રાજન્મહોત્સાહાન્મહાબલાન્ ॥

દ્વૈપાયનસ્ય વદતો નારદસ્ય ચ ધીમતઃ ।
મહત્સુ રાજવંશેષુ ગુણૈઃ સમુદિતેષુ ચ ॥

જાતાન્દિવ્યાસ્ત્રવિદુષઃ શક્રપ્રતિમતેજસઃ ।
ધર્મેણ પૃથિવીં જિત્વા યજ્ઞૈરિષ્ટ્વાપ્તદક્ષિણૈઃ ॥

અસ્મિઁલ્લોકે યશઃ પ્રાપ્ય તતઃ કાલવશં ગતાન્ ।
શૈબ્યં મહારથં વીરં સૃઞ્જયં જયતાં વરમ્ ॥

સુહોત્રં રન્તિદેવં ચ કાક્ષીવન્તમતૌશિજમ્ ।
બાહ્લીકં દમનં ચૈદ્યં શર્યાતિમજિતં નલમ્ ॥

વિશ્વામિત્રમમિત્રઘ્નમમ્બરીષં મહાબલમ્ ।
મરુત્તં મનુમિક્ષ્વાકું ગયં ભરતમેવ ચ ॥

રામં દાશરથિં ચૈવ શશબિન્દું ભગીરથમ્ ।
કૃતવીર્યં મહાભાગં તથૈવ જનમેજયમ્ ॥

યયાતિં શુભકર્માણં દેવૈર્યો યાજિતઃ સ્વયમ્ ।
ચૈત્યયૂપાઙ્કિતા ભૂમિર્યસ્યેયં સવનાકરા ॥

ઇતિ રાજ્ઞાં ચતુર્વિંશન્નારદેન સુરર્ષિણા ।
પુત્રશોકાભિતપ્તાય પુરા શ્વૈત્યાય કીર્તિતમ્ ॥

તેભ્યશ્ચાન્યે ગતાઃ પૂર્વં રાજાનો બલવત્તરાઃ ।
મહારથા મહાત્માનઃ સર્વૈઃ સમુદિતા ગુણૈઃ ॥

પૂરુઃ કુરુર્યદુઃ શૂરો વિષ્વગશ્વો મહાદ્યુતિઃ ।
અણુહો યુવનાશ્વશ્ચ કકુત્સ્થો વિક્રમી રઘુઃ ॥

વિજયો વીતિહોત્રોઽહ્ગો ભવઃ શ્વેતો બૃહદ્ગુરુઃ ।
ઉશીનરઃ શતરથઃ કઙ્કો દુલિદુહો દ્રુમઃ ॥

દમ્ભોદ્ભવઃ પરો વેનઃ સગરઃ સન્કૃતિર્નિમિઃ ।
અજેયઃ પરશુઃ પુણ્ડ્રઃ શમ્ભુર્દેવાવૃધોઽનઘઃ ॥

દેવાહ્વયઃ સુપ્રતિમઃ સુપ્રતીકો બૃહદ્રથઃ ।
મહોત્સાહો વિનીતાત્મા સુક્રતુર્નૈષધો નલઃ ॥

સત્યવ્રતઃ શાન્તભયઃ સુમિત્રઃ સુબલઃ પ્રભુઃ ।
જાનુજઙ્ઘોઽનરણ્યોઽર્કઃ પ્રિયભૃત્યઃ શુચિવ્રતઃ ॥

બલબન્ધુર્નિરામર્દઃ કેતુશૃઙ્ગો બૃહદ્બલઃ ।
ધૃષ્ટકેતુર્બૃહત્કેતુર્દીપ્તકેતુર્નિરામયઃ ॥

અવિક્ષિચ્ચપલો ધૂર્તઃ કૃતબન્ધુર્દૃઢેષુધિઃ ।
મહાપુરાણસમ્ભાવ્યઃ પ્રત્યઙ્ગઃ પરહા શ્રુતિઃ ॥

એતે ચાન્યે ચ રાજાનઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ।
શ્રૂયન્તે શતશશ્ચાન્યે સઙ્ખ્યાતાશ્ચૈવ પદ્મશઃ ॥

હિત્વા સુવિપુલાન્ભોગાન્બુદ્ધિમન્તો મહાબલાઃ ।
રાજાનો નિધનં પ્રાપ્તાસ્તવ પુત્રૈર્મહત્તરઃ ॥

યેષાં દિવ્યાનિ કર્માણિ વિક્રમસ્ત્યાગ એવ ચ ।
માહાત્મ્યમપિ ચાસ્તિક્યં સત્યં શૌચં દયાઽર્જવમ્ ॥

વિદ્વદ્ભિઃ કથ્યતે લોકે પુરાણૈઃ કવિસત્તમૈઃ ।
સર્વર્દ્ધિગુણસમ્પન્નાસ્તે ચાપિ નિધનં ગતાઃ ॥

તવ પુત્રા દુરાત્માનઃ પ્રતપ્તાશ્ચૈવ મન્યુના ।
લુબ્ધા દુર્વૃત્તભૂયિષ્ઠા ન તાઞ્છોચિતુમર્હસિ ॥

શ્રુતવાનસિ મેધાવી બુદ્ધિમાન્પ્રાજ્ઞસમ્મતઃ ।
યેષાં શાસ્ત્રાનુગા બુદ્ધિર્ન તે મુહ્યન્તિ ભારત ॥

નિગ્રહાનુગ્રહૌ ચાપિ વિદિતૌ તે નરાધિપ ।
નાત્યન્તમેવાનુવૃત્તિઃ કાર્યા તે પુત્રરક્ષણે ॥

ભવિતવ્યં તથા તચ્ચ નાનુશોચિતુમર્હસિ ।
દૈવં પુરુષકારેણ કો નિવર્તિતુમર્હતિ ॥

વિધાતૃવિહિતં માર્ગં ન કશ્ચિદતિવર્તતે ।
કાલમૂલમિદં સર્વં ભાવાભાવૌ સુખાસુખે ॥

કાલઃ સૃજતિ ભૂતાનિ કાલઃ સંહરતે પ્રજાઃ ।
સંહરન્તં પ્રજાઃ કાલં કાલઃ શમયતે પુનઃ ॥

કાલો વિકુરુતે ભાવાન્સર્વાંલ્લોકે શુભાશુભાન્ ।
કાલઃ સન્ક્ષિપતે સર્વાઃ પ્રજા વિસૃજતે પુનઃ ॥

કાલઃ સુપ્તેષુ જાગર્તિ કાલો હિ દુરતિક્રમઃ ।
કાલઃ સર્વેષુ ભૂતેષુ ચરત્યવિધતઃ સમઃ ॥

અતીતાનાગતા ભાવા યે ચ વર્તન્તિ સામ્પ્રતમ્ ।
તાન્કાલનિર્મિતાન્બુદ્ધ્વા ન સઞ્જ્ઞાં હાતુમર્હસિ ॥
સૌતિરુવાચ ।

ઇત્યેવં પુત્રશોકાર્તં ધૃતરાષ્ટ્રં જનેશ્વરમ્ ।
આશ્વાસ્ય સ્વસ્થમકરોત્સૂતો ગાવલ્ગણિસ્તદા ॥

ધૃતરાષ્ટ્રોઽપિ તચ્છ્રુત્વા ધૃતિમેવ સમાશ્રયત્ ।
દિષ્ટ્યેદમાગતમિતિ મત્ત્વા સ પ્રાજ્ઞસત્તમઃ ॥

લોકાનાં ચ હિતાર્થાય કારુણ્યાન્મુનિસત્તમઃ ।
અત્રોપનિષદં પુણ્યાં કૃષ્ણદ્વૈપાયનોઽબ્રવીત્ ॥

વિદ્વદ્ભિઃ કથ્યતે લોકે પુરાણે કવિસત્તમૈઃ । ભારતાધ્યયનં પુણ્યમપિ પાદમધીયતઃ ।
શ્રદ્દધાનસ્ય પૂયન્તે સર્વપાપાન્યશેષતઃ ॥

દેવા દેવર્ષયો હ્યત્ર તથા બ્રહ્મર્ષયોઽમલાઃ ।
કીર્ત્યન્તે શુમકર્માણસ્તથા યક્ષા મહોરગાઃ ॥

ભગવાન્વાસુદેવશ્ચ કીર્ત્યતેઽત્ર સનાતનઃ ।
સ હિ સત્યમૃતં ચૈવ પવિત્રં પુણ્યમેવ ચ ॥

શાશ્વતં બ્રહ્મ પરમં ધ્રુવં જ્યોતિઃ સનાતનમ્ ।
યસ્ય દિવ્યાનિ કર્માણિ કથન્તિ મનીષિણઃ ॥

અસત્સત્સદસચ્ચૈવ યસ્માદ્વિશ્વં પ્રવર્તતે ।
સન્તતિશ્ચ પ્રવૃત્તિશ્ચ જન્મમૃત્યુપુનર્ભવાઃ ॥

અધ્યાત્મં શ્રૂયતેં યત્ર પઞ્ચભૂતગુણાત્મકમ્ ।
અવ્યક્તાદિ પરં યચ્ચ સ એવ પરિગીયતે ॥

યં ધ્યાયન્તિ સદા મુક્તા ધ્યાનયોગબલાન્વિતાઃ ।
પ્રતિબિમ્બમિવાદર્શે પશ્યન્ત્યાત્મન્યવસ્થિતમ્ ॥

શ્રદ્દધાનઃ સદા યુક્તઃ સદા ધર્મપરાયણઃ ।
આસેવન્નિમમધ્યાયં નરઃ પાપાત્પ્રમુચ્યતે ॥

અનુક્રમણિકાધ્યાયં ભારતસ્યેમમાદિતઃ ।
આસ્તિકઃ સતતં શૃણ્વન્ન કૃચ્છ્રેષ્વવસીદતિ ॥

ઉભે સન્ધ્યે જપન્કિઞ્ચિત્સદ્યો મુચ્યેત કિલ્બિષાત્ ।
અનુક્રમણ્યા યાવત્સ્યાદહ્નારાત્ર્યા ચ સઞ્ચિતમ્ ॥

ભારતસ્ય વપુર્હ્યેતત્સત્યં ચામૃતમેવ ચ ।
નવનીતં યથા દધ્નો દ્વિપદાં બ્રાહ્મણો યથા ॥

આરણ્યકં ચ વેદેભ્ય ઓષધિભ્યોઽમૃતં યથા ।
હ્રદાનામુદધિઃ શ્રેષ્ઠો ગૌર્વરિષ્ઠા ચતુષ્પદામ્ ॥

યથૈતાનીતિહાસાનાં તથા ભારતમુચ્યતે ।
યશ્ચૈનં શ્રાવયેચ્છ્રાદ્ધે બ્રાહ્મણાન્પાદમન્તતઃ ॥

અક્ષય્યમન્નપાનં વૈ પિતૃંસ્તસ્યોપતિષ્ઠતે ।
ઇતિહાસપુરાણાભ્યાં વેદં સમુપબૃંહયેત્ ॥

બિભેત્યલ્પશ્રુતાદ્વેદો મામયં પ્રતરિષ્યતિ ।
કાર્ષ્ણં વેદમિમં વિદ્વાઞ્શ્રાવયિત્વાર્થમશ્નુતે ॥

ભ્રૂણહત્યાદિકં ચાપિ પાપં જહ્યાદસંશયમ્ ।
ય ઇમં શુચિરધ્યાયં પઠેત્પર્વણિ પર્વણિ ॥

અધીતં ભારતં તેન કૃત્સ્નં સ્યાદિતિ મે મતિઃ ।
યશ્ચૈનં શૃણુયાન્નિત્યમાર્ષં શ્રદ્ધાસમન્વિતઃ ॥

સ દીર્ઘમાયુઃ કીર્તિં ચ સ્વર્ગતિં ચાપ્નુયાન્નરઃ ।
એકતશ્ચતુરો વેદા ભારતં ચૈતદેકતઃ ॥

પુરા કિલ સુરૈઃ સર્વૈઃ સમેત્ય તુલયા ધૃતમ્ ।
ચતુર્ભ્યઃ સરહસ્યેભ્યો વેદેભ્યો હ્યધિકં યદા ॥

તદાપ્રભૃતિ લોકેઽસ્મિન્મહાભારતમુચ્યતે ।
મહત્ત્વે ચ ગુરુત્વે ચ ધ્રિયમાણં યતોઽધિકમ્ ॥

મહત્ત્વાદ્ભારવત્ત્વાચ્ચ મહાભારતમુચ્યતે ।
નિરુક્તમસ્ય યો વેદ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥

તપો નકલ્કોઽધ્યયનં નકલ્કઃ સ્વાભાવિકો વેદવિધિર્નકલ્કઃ ।
પ્રસહ્ય વિત્તાહરણં નકલ્ક- સ્તાન્યેવ ભાવોપહતાનિ કલ્કઃ ॥