મધ્યમકશાસ્ત્ર · અધ્યાય 12

12 દુઃખપરીક્ષા દ્વાદશમં પ્રકરણમ્ ।
સ્વયં કૃતં પરકૃતં દ્વાભ્યાં કૃતમહેતુકમ્ ।
દુઃખમિત્યેક ઇચ્છન્તિ તચ્ચ કાર્યં ન યુજ્યતે

સ્વયં કૃતં યદિ ભવેત્પ્રતીત્ય ન તતો ભવેત્ ।
સ્કન્ધાનિમાનમી સ્કન્ધાઃ સંભવન્તિ પ્રતીત્ય હિ

યદ્યમીભ્ય ઇમે ઽન્યે સ્યુરેભ્યો વામી પરે યદિ ।
ભવેત્પરકૃતં દુઃખં પરૈરેભિરમી કૃતાઃ

સ્વપુદ્નલકૃતં દુઃખં યદિ દુઃખં પુનર્વિના ।
સ્વપુદ્ગલઃ સ કતમો યેન દુઃખં સ્વયં કૃતમ્

પરપુદ્ગલજં દુઃખં યદિ યસ્મૈ પ્રદીયતે ।
પરેણ કૃત્વા તદ્દુઃખં સ દુઃખેન વિના કુતઃ

પરપુદ્ગલજં દુઃખં યદિ કઃ પરપુદ્ગલઃ ।
વિના દુઃખેન યઃ કૃત્વા પરસ્મૈ પ્રહિણોતિ તત્

સ્વયંકૃતસ્યાપ્રસિદ્ધેર્દુઃખં પરકૃતં કુતઃ ।
પરો હિ દુઃખં યત્કુર્યાત્તત્તસ્ય સ્યાત્સ્વયં કૃતમ્

ન તાવત્સ્વકૃતં દુઃખં ન હિ તેનૈવ તત્કૃતમ્ ।
પરો નાત્મકૃતશ્ચેત્સ્યાદ્દુઃખં પરકૃતં કથમ્

સ્યાદુભાભ્યાં કૃતં દુઃખં સ્યાદેકૈકકૃતં યદિ ।
પરાકારાસ્વયંકારં દુઃખમહેતુકં કુતઃ

ન કેવલં હિ દુઃખસ્ય ચાતુર્વિધ્યં ન વિદ્યતે ।
બાહ્યાનામપિ ભાવાનાં ચાતુર્વિધ્યં ન વિદ્યતે