લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.92

એવં વારાણસી પુણ્યા યદિ સૂત મહામતે
વક્તુમર્હસિ ચાસ્માકં તત્પ્રભાવં હિ સાંપ્રતમ્ ॥

ક્ષેત્રસ્યાસ્ય ચ માહાત્મ્યમ્ અવિમુક્તસ્ય શોભનમ્
વિસ્તરેણ યથાન્યાયં શ્રોતું કૌતૂહલં હિ નઃ ॥

વક્ષ્યે સંક્ષેપતઃ સમ્યક્ વારાણસ્યાઃ સુશોભનમ્
અવિમુક્તસ્ય માહાત્મ્યં યથાહ ભગવાન્ ભવઃ ॥

વિસ્તરેણ મયા વક્તું બ્રહ્મણા ચ મહાત્મના
શક્યતે નૈવ વિપ્રેન્દ્રા વર્ષકોટિશતૈરપિ ॥

દેવઃ પુરા કૃતોદ્વાહઃ શઙ્કરો નીલલોહિતઃ
હિમવચ્છિખરાદ્દેવ્યા હૈમવત્યા ગણેશ્વરૈઃ ॥

વારાણસીમનુપ્રાપ્ય દર્શયામાસ શઙ્કરઃ
અવિમુક્તેશ્વરં લિઙ્ગં વાસં તત્ર ચકાર સઃ ॥

વારાણસીકુરુક્ષેત્ર શ્રીપર્વતમહાલયે
તુઙ્ગેશ્વરે ચ કેદારે તત્સ્થાને યો યતિર્ભવેત્ ॥

યોગે પાશુપતે સમ્યક્ દિનમેકં યતિર્ભવેત્
તસ્માત્સર્વં પરિત્યજ્ય ચરેત્ પાશુપતં વ્રતમ્ ॥

દેવોદ્યાને વસેત્તત્ર શર્વોદ્યાનમનુત્તમમ્
મનસા નિર્મમે રુદ્રો વિમાનં ચ સુશોભનમ્ ॥

દર્શયામાસ ચ તદા દેવોદ્યાનમનુત્તમમ્
હૈમવત્યાઃ સ્વયં દેવઃ સનન્દી પરમેશ્વરઃ ॥

ક્ષેત્રસ્યાસ્ય ચ માહાત્મ્યમ્ અવિમુક્તસ્ય શઙ્કરઃ
ઉક્તવાન્પરમેશાનઃ પાર્વત્યાઃ પ્રીતયે ભવઃ ॥

પ્રફુલ્લનાનાવિધગુલ્મશોભિતં લતાપ્રતાનાદિમનોહરં બહિઃ
વિરૂઢપુષ્પૈઃ પરિતઃ પ્રિયઙ્ગુભિઃ સુપુષ્પિતૈઃ કણ્ટકિતૈશ્ ચ કેતકૈઃ ॥

તમાલગુલ્મૈર્નિચિતં સુગન્ધિભિર્ નિકામપુષ્પૈર્વકુલૈશ્ ચ સર્વતઃ
અશોકપુન્નાગશતૈઃ સુપુષ્પિતૈર્ દ્વિરેફમાલાકુલપુષ્પસંચયૈઃ ॥

ક્વચિત્ પ્રફુલ્લામ્બુજરેણુભૂષિતૈર્ વિહઙ્ગમૈશ્ ચાનુકલપ્રણાદિભિઃ
વિનાદિતં સારસચક્રવાકૈઃ પ્રમત્તદાત્યૂહવરૈશ્ ચ સર્વતઃ ॥

ક્વચિચ્ચ કેકારુતનાદિતં શુભં ક્વચિચ્ચ કારણ્ડવનાદનાદિતમ્
ક્વચિચ્ચ મત્તાલિકુલાકુલીકૃતં મદાકુલાભિર્ ભ્રમરાઙ્ગનાદિભિઃ ॥

નિષેવિતં ચારુસુગન્ધિપુષ્પકૈઃ ક્વચિત્ સુપુષ્પૈઃ સહકારવૃક્ષૈઃ
લતોપગૂઢૈસ્તિલકૈશ્ ચ ગૂઢં પ્રગીતવિદ્યાધરસિદ્ધચારણમ્ ॥

પ્રવૃત્તનૃત્તાનુગતાપ્સરોગણં પ્રહૃષ્ટનાનાવિધપક્ષિસેવિતમ્
પ્રનૃત્તહારીતકુલોપનાદિતં મૃગેન્દ્રનાદાકુલમત્તમાનસૈઃ ॥

ક્વચિત્ ક્વચિદ્ ગન્ધકદમ્બકૈર્ મૃગૈર્ વિલૂનદર્ભાઙ્કુરપુષ્પસંચયમ્
પ્રફુલ્લનાનાવિધચારુપઙ્કજૈઃ સરસ્તડાગૈરુપશોભિતં ક્વચિત્ ॥

વિટપનિચયલીનં નીલકણ્ઠાભિરામં મદમુદિતવિહઙ્ગં પ્રાપ્તનાદાભિરામમ્
કુસુમિતતરુશાખાલીનમત્તદ્વિરેફં નવકિસલયશોભાશોભિતં પ્રાંશુશાખમ્ ॥

ક્વચિદ્વિલાસાલસગામિનીભિર્ નિષેવિતં કિંપુરુષાઙ્ગનાભિઃ ॥

પારાવતધ્વનિવિકૂજિતચારુશૃઙ્ગૈર્ અભ્રઙ્કષૈઃ સિતમનોહરચારુરૂપૈઃ
આકીર્ણપુષ્પનિકરપ્રવિભક્તહંસૈર્ વિભ્રાજિતં ત્રિદશદિવ્યકુલૈરનેકૈઃ ॥

ફુલ્લોત્પલાંબુજવિતાનસહસ્રયુક્તં તોયાશયૈઃ સમનુશોભિતદેવમાર્ગમ્
માર્ગાન્તરાકલિતપુષ્પવિચિત્રપઙ્ક્તિ સમ્બદ્ધગુલ્મવિટપૈર્ વિવિધૈરુપેતમ્ ॥

તુઙ્ગાગ્રૈર્ નીલપુષ્પસ્તબકભરનતપ્રાંશુશાખૈર્ અશોકૈર્ દોલાપ્રાન્તાન્તનીલશ્રુતિસુખજનકૈર્ ભાસિતાન્તં મનોજ્ઞૈઃ
રાત્રૌ ચન્દ્રસ્ય ભાસા કુસુમિતતિલકૈરેકતાં સમ્પ્રયાતં છાયાસુપ્તપ્રબુદ્ધસ્થિતહરિણકુલાલુપ્તદૂર્વાઙ્કુરાગ્રમ્ ॥

હંસાનાં પક્ષવાતપ્રચલિતકમલસ્વચ્છવિસ્તીર્ણતોયં તોયાનાં તીરજાતપ્રચકિતકદલીચાટુનૃત્યન્મયૂરમ્
માયૂરૈઃ પક્ષચન્દ્રૈઃ ક્વચિદવનિગતૈ રઞ્જિતક્ષ્માપ્રદેશં દેશે દેશે વિલીનપ્રમુદિતવિલસન્મત્તહારીતવૃન્દમ્ ॥

સારઙ્ગૈઃ ક્વચિદુપશોભિતપ્રદેશં પ્રચ્છન્નં કુસુમચયૈઃ ક્વચિદ્વિચિત્રૈઃ
હૃષ્ટાભિઃ ક્વચિદપિ કિન્નરાઙ્ગનાભિર્ વીણાભિઃ સુમધુરગીતનૃત્તકણ્ઠમ્ ॥

સંસૃષ્ટૈઃ ક્વચિદુપલિપ્તકીર્ણપુષ્પૈર્ આવાસૈઃ પરિવૃતપાદપં મુનીનામ્
આ મૂલાત્ ફલનિચિતૈઃ ક્વચિદ્વિશાલૈર્ ઉત્તુઙ્ગૈઃ પનસમહીરુહૈરુપેતમ્ ॥

રમ્યં પ્રિયઙ્ગુતરુમઞ્જરિસક્તભૃઙ્ગં ભૃઙ્ગાવલીકવલિતામ્રકદમ્બપુષ્પમ્ ॥

પુષ્પોત્કરાનિલવિઘૂર્ણિતવારિરમ્યં રમ્યદ્વિરેફવિનિપાતિતમઞ્જુગુલ્મમ્
ગુલ્માન્તરપ્રસભભીતમૃગીસમૂહં વાતેરિતં તનુભૃતામપવર્ગદાતૃ ॥

ચન્દ્રાંશુજાલશબલૈસ્ તિલકૈર્ મનોજ્ઞૈઃ સિન્દૂરકુઙ્કુમકુસુમ્ભનિભૈર્ અશોકૈઃ
ચામીકરદ્યુતિસમૈરથ કર્ણિકારૈઃ પુષ્પોત્કરૈરુપચિતં સુવિશાલશાખૈઃ ॥

ક્વચિદઞ્જનચૂર્ણાભૈઃ ક્વચિદ્ વિદ્રુમસન્નિભૈઃ
ક્વચિત્કાઞ્ચનસંકાશૈઃ પુષ્પૈર્ આચિતભૂતલમ્ ॥

પુન્નાગેષુ દ્વિજશતવિરુતં રક્તાશોકસ્તબકભરનતમ્
રમ્યોપાન્તક્લમહારભવનં ફુલ્લાબ્જેષુ ભ્રમરવિલસિતમ્ ॥

સકલભુવનભર્તા લોકનાથસ્તદાનીં તુહિનશિખરપુત્ર્યા સાર્ધમિષ્ટૈર્ગણેશૈઃ
વિવિધતરુવિશાલં મત્તહૃષ્ટાન્નપુષ્ટૈર્ ઉપવનમ્ અતિરમ્યં દર્શયામાસ દેવ્યાઃ ॥

પુષ્પૈર્વન્યૈઃ શુભશુભતમૈઃ કલ્પિતૈર્દિવ્યભૂષૈર્ દેવીં દિવ્યામુપવનગતાં ભૂષયામાસ શર્વઃ
સા ચાપ્યેનં તુહિનગિરિસુતા શઙ્કરં દેવદેવં પુષ્પૈર્દિવ્યૈઃ શુભતરતમૈર્ ભૂષયામાસ ભક્ત્યા ॥

સમ્પૂજ્ય પૂજ્યં ત્રિદશેશ્વરાણાં સમ્પ્રેક્ષ્ય ચોદ્યાનમ્ અતીવ રમ્યમ્
ગણેશ્વરૈર્ નન્દિમુખૈશ્ ચ સાર્ધમ્ ઉવાચ દેવં પ્રણિપત્ય દેવી ॥

ઉદ્યાનં દર્શિતં દેવ પ્રભયા પરયા યુતમ્
ક્ષેત્રસ્ય ચ ગુણાન્સર્વાન્ પુનર્મે વક્તુમર્હસિ ॥

અસ્ય ક્ષેત્રસ્ય માહાત્મ્યમ્ અવિમુક્તસ્ય સર્વથા
વક્તુમર્હસિ દેવેશ દેવદેવ વૃષધ્વજ ॥

દેવ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા દેવદેવો વરપ્રભુઃ
આઘ્રાય વદનામ્ભોજં તદાહ ગિરિજાં હસન્ ॥

ઇદં ગુહ્યતમં ક્ષેત્રં સદા વારાણસી મમ
સર્વેષામેવ જન્તૂનાં હેતુર્મોક્ષસ્ય સર્વદા ॥

અસ્મિન્સિદ્ધાઃ સદા દેવિ મદીયં વ્રતમાસ્થિતાઃ
નાનાલિઙ્ગધરા નિત્યં મમ લોકાભિકાઙ્ક્ષિણઃ ॥

અભ્યસ્યન્તિ પરં યોગં યુક્તાત્માનો જિતેન્દ્રિયાઃ
નાનાવૃક્ષસમાકીર્ણે નાનાવિહગશોભિતે ॥

કમલોત્પલપુષ્પાઢ્યૈઃ સરોભિઃ સમલંકૃતે
અપ્સરોગણગન્ધર્વૈઃ સદા સંસેવિતે શુભે ॥

રોચતે મે સદા વાસો યેન કાર્યેણ તચ્છૃણુ
મન્મના મમ ભક્તશ્ ચ મયિ નિત્યાર્પિતક્રિયઃ ॥

યથા મોક્ષમવાપ્નોતિ અન્યત્ર ન તથા ક્વચિત્
કામં હ્યત્ર મૃતો દેવિ જન્તુર્મોક્ષાય કલ્પતે ॥

એતન્મમ પુરં દિવ્યં ગુહ્યાદ્ગુહ્યતમં મહત્
બ્રહ્માદયો વિજાનન્તિ યે ચ સિદ્ધા મુમુક્ષવઃ ॥

અતઃ પરમિદં ક્ષેત્રં પરા ચેયં ગતિર્મમ
વિમુક્તં ન મયા યસ્માન્ મોક્ષ્યતે વા કદાચન ॥

મમ ક્ષેત્રમિદં તસ્માદ્ અવિમુક્તમિતિ સ્મૃતમ્
નૈમિષે ચ કુરુક્ષેત્રે ગઙ્ગાદ્વારે ચ પુષ્કરે ॥

સ્નાનાત્સંસેવનાદ્વાપિ ન મોક્ષઃ પ્રાપ્યતે યતઃ
ઇહ સમ્પ્રાપ્યતે યેન તત એતદ્વિશિષ્યતે ॥

પ્રયાગે વા ભવેન્મોક્ષ ઇહ વા મત્પરિગ્રહાત્
પ્રયાગાદપિ તીર્થાગ્ર્યાદ્ અવિમુક્તમિદં શુભમ્ ॥

ધર્મસ્યોપનિષત્ સત્યં મોક્ષસ્યોપનિષચ્ છમઃ
ક્ષેત્રતીર્થોપનિષદં ન વિદુર્બુધસત્તમાઃ ॥

કામં ભુઞ્જન્ સ્વપન્ ક્રીડન્ કુર્વન્ હિ વિવિધાઃ ક્રિયાઃ
અવિમુક્તે ત્યજેત્પ્રાણાન્ જન્તુર્મોક્ષાય કલ્પતે ॥

કૃત્વા પાપસહસ્રાણિ પિશાચત્વં વરં નૃણામ્
ન તુ શક્રસહસ્રત્વં સ્વર્ગે કાશીપુરીં વિના ॥

તસ્માત્સંસેવનીયં હિ અવિમુક્તં હિ મુક્તયે
જૈગીષવ્યઃ પરાં સિદ્ધિં ગતો યત્ર મહાતપાઃ ॥

અસ્ય ક્ષેત્રસ્ય માહાત્મ્યાદ્ ભક્ત્યા ચ મમ ભાવિતઃ
જૈગીષવ્યગુહા શ્રેષ્ઠા યોગિનાં સ્થાનમિષ્યતે ॥

ધ્યાયન્તસ્તત્ર માં નિત્યં યોગાગ્નિર્દીપ્યતે ભૃશમ્
કૈવલ્યં પરમં યાતિ દેવાનામપિ દુર્લભમ્ ॥

અવ્યક્તલિઙ્ગૈર્મુનિભિઃ સર્વસિદ્ધાન્તવેદિભિઃ
ઇહ સમ્પ્રાપ્યતે મોક્ષો દુર્લભો ઽન્યત્ર કર્હિચિત્ ॥

તેભ્યશ્ચાહં પ્રવક્ષ્યામિ યોગૈશ્વર્યમનુત્તમમ્
આત્મનશ્ચૈવ સાયુજ્યમ્ ઈપ્સિતં સ્થાનમેવ ચ ॥

કુબેરો ઽત્ર મમ ક્ષેત્રે મયિ સર્વાર્પિતક્રિયઃ
ક્ષેત્રસંસેવનાદેવ ગણેશત્વમવાપ હ ॥

સંવર્તો ભવિતા યશ્ ચ સો ઽપિ ભક્તો મમૈવ તુ
ઇહૈવારાધ્ય માં દેવિ સિદ્ધિં યાસ્યત્યનુત્તમામ્ ॥

પરાશરસુતૌ યોગી ઋષિર્વ્યાસો મહાતપાઃ
મમ ભક્તો ભવિષ્યશ્ ચ વેદસંસ્થાપ્રવર્તકઃ ॥

રંસ્યતે સો ઽપિ પદ્માક્ષિ ક્ષેત્રે ઽસ્મિન્મુનિપુઙ્ગવઃ
બ્રહ્મા દેવર્ષિભિઃ સાર્દ્ધં વિષ્ણુર્વાપિ દિવાકરઃ ॥

દેવરાજસ્તથા શક્રો યે ઽપિ ચાન્યે દિવૌકસઃ
ઉપાસતે મહાત્માનઃ સર્વે મામિહ સુવ્રતે ॥

અન્યે ઽપિ યોગિનો દિવ્યાશ્ છન્નરૂપા મહાત્મનઃ
અનન્યમનસો ભૂત્વા મામિહોપાસતે સદા ॥

વિષયાસક્તચિત્તો ઽપિ ત્યક્તધર્મરતિર્નરઃ
ઇહ ક્ષેત્રે મૃતઃ સો ઽપિ સંસારે ન પુનર્ભવેત્ ॥

યે પુનર્નિર્મમા ધીરાઃ સત્ત્વસ્થા વિજિતેન્દ્રિયાઃ
વ્રતિનશ્ ચ નિરારમ્ભાઃ સર્વે તે મયિ ભાવિતાઃ ॥

દેવદેવં સમાસાદ્ય ધીમન્તઃ સંગવર્જિતાઃ
ગતા ઇહ પરં મોક્ષં પ્રસાદાન્મમ સુવ્રતે ॥

જન્માન્તરસહસ્રેષુ યં ન યોગી સમાપ્નુયાત્
તમિહૈવ પરં મોક્ષં પ્રસાદાન્મમ સુવ્રતે ॥

ગોપ્રેક્ષકમ્ ઇદં ક્ષેત્રં બ્રહ્મણા સ્થાપિતં પુરા
કૈલાસભવનં ચાત્ર પશ્ય દિવ્યં વરાનને ॥

ગોપ્રેક્ષકમ્ અથાગમ્ય દૃષ્ટ્વા મામત્ર માનવઃ
ન દુર્ગતિમવાપ્નોતિ કલ્મષૈશ્ ચ વિમુચ્યતે ॥

કપિલાહ્રદમ્ ઇત્યેવં તથા વૈ બ્રહ્મણા કૃતમ્
ગવાં સ્તન્યજતોયેન તીર્થં પુણ્યતમં મહત્ ॥

અત્રાપિ સ્વયમેવાહં વૃષધ્વજ ઇતિ સ્મૃતઃ
સાન્નિધ્યં કૃતવાન્ દેવિ સદાહં દૃશ્યતે ત્વયા ॥

ભદ્રતોયં ચ પશ્યેહ બ્રહ્મણા ચ કૃતં હ્રદમ્
સર્વૈર્દેવૈરહં દેવિ અસ્મિન્દેશે પ્રસાદિતઃ ॥

ગચ્છોપશમમ્ ઈશેતિ ઉપશાન્તઃ શિવસ્ તથા
અત્રાહં બ્રહ્મણાનીય સ્થાપિતઃ પરમેષ્ઠિના ॥

બ્રહ્મણા ચાપિ સંગૃહ્ય વિષ્ણુના સ્થાપિતઃ પુનઃ
બ્રહ્મણાપિ તતો વિષ્ણુઃ પ્રોક્તઃ સંવિગ્નચેતસા ॥

મયાનીતમિદં લિઙ્ગં કસ્માત્ સ્થાપિતવાન્ અસિ
તમુવાચ પુનર્ વિષ્ણુર્ બ્રહ્માણં કુપિતાનનમ્ ॥

રુદ્રે દેવે મમાત્યન્તં પરા ભક્તિર્મહત્તરા
મયૈવ સ્થાપિતં લિઙ્ગં તવ નામ્ના ભવિષ્યતિ ॥

હિરણ્યગર્ભ ઇત્યેવં તતો ઽત્રાહં સમાસ્થિતઃ
દૃષ્ટ્વૈનમપિ દેવેશં મમ લોકં વ્રજેન્નરઃ ॥

તતઃ પુનરપિ બ્રહ્મા મમ લિઙ્ગમિદં શુભમ્
સ્થાપયામાસ વિધિવદ્ ભક્ત્યા પરમયા યુતઃ ॥

સ્વર્લીનેશ્વર ઇત્યેવમ્ અત્રાહં સ્વયમાગતઃ
પ્રાણાન્ ઇહ નરસ્ત્યક્ત્વા ન પુનર્જાયતે ક્વચિત્ ॥

અનન્યા સા ગતિસ્તસ્ય યોગિનાં ચૈવ યા સ્મૃતા
અસ્મિન્નપિ મયા દેશે દૈત્યો દૈવતકણ્ટકઃ ॥

વ્યાઘ્રરૂપં સમાસ્થાય નિહતો દર્પિતો બલી
વ્યાઘ્રેશ્વર ઇતિ ખ્યાતો નિત્યમત્રાહમાસ્થિતઃ ॥

ન પુનર્દુર્ગતિં યાતિ દૃષ્ટ્વૈનં વ્યાઘ્રમીશ્વરમ્
ઉત્પલો વિદલશ્ચૈવ યૌ દૈત્યૌ બ્રહ્મણા પુરા ॥

સ્ત્રીવધ્યૌ દર્પિતૌ દૃષ્ટ્વા ત્વયૈવ નિહતૌ રણે
સાવજ્ઞં કન્દુકેનાત્ર તસ્યેદં દેહમાસ્થિતમ્ ॥

આદાવત્રાહમાગમ્ય પ્રસ્થિતો ગણપૈઃ સહ
જ્યેષ્ઠસ્થાનમિદં તસ્માદ્ એતન્મે પુણ્યદર્શનમ્ ॥

દેવૈઃ સમન્તાદ્ એતાનિ લિઙ્ગાનિ સ્થાપિતાન્યતઃ
દૃષ્ટ્વાપિ નિયતો મર્ત્યો દેહભેદે ગણો ભવેત્ ॥

પિત્રા તે શૈલરાજેન પુરા હિમવતા સ્વયમ્
મમ પ્રિયહિતં સ્થાનં જ્ઞાત્વા લિઙ્ગં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

શૈલેશ્વરમિતિ ખ્યાતં દૃશ્યતામિહ ચાદરાત્
દૃષ્ટ્વૈતન્મનુજો દેવિ ન દુર્ગતિમતો વ્રજેત્ ॥

નદ્યેષા વરુણા દેવિ પુણ્યા પાપપ્રમોચની
ક્ષેત્રમેતદ્ અલંકૃત્ય જાહ્નવ્યા સહ સંગતા ॥

સ્થાપિતં બ્રહ્મણા ચાપિ સંગમે લિઙ્ગમુત્તમમ્
સંગમેશ્વરમ્ ઇત્યેવં ખ્યાતં જગતિ દૃશ્યતામ્ ॥

સંગમે દેવનદ્યા હિ યઃ સ્નાત્વા મનુજઃ શુચિઃ
અર્ચયેત્ સંગમેશ્વરં તસ્ય જન્મભયં કુતઃ ॥

ઇદં મન્યે મહાક્ષેત્રં નિવાસો યોગિનાં પરમ્
ક્ષેત્રમધ્યે ચ યત્રાહં સ્વયં ભૂત્વાગ્રમાસ્થિતઃ ॥

મધ્યમેશ્વરમિત્યેવં ખ્યાતઃ સર્વસુરાસુરૈઃ
સિદ્ધાનાં સ્થાનમેતદ્ધિ મદીયવ્રતધારિણામ્ ॥

યોગિનાં મોક્ષલિપ્સૂનાં જ્ઞાનયોગરતાત્મનામ્
દૃષ્ટ્વૈનં મધ્યમેશાનં જન્મ પ્રતિ ન શોચતિ ॥

સ્થાપિતં લિઙ્ગમેતત્તુ શુક્રેણ ભૃગુસૂનુના
નામ્ના શુક્રેશ્વરં નામ સર્વસિદ્ધામરાર્ચિતમ્ ॥

દૃષ્ટ્વૈનં નિયતઃ સદ્યો મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષૈઃ
મૃતશ્ ચ ન પુનર્જન્તુઃ સંસારી તુ ભવેન્નરઃ ॥

પુરા જમ્બૂકરૂપેણ અસુરો દેવકણ્ટકઃ
બ્રહ્મણો હિ વરં લબ્ધ્વા ગોમાયુર્બન્ધશઙ્કિતઃ ॥

નિહતો હિમવત્પુત્રિ જમ્બૂકેશસ્તતો હ્યહમ્
અદ્યાપિ જગતિ ખ્યાતં સુરાસુરનમસ્કૃતમ્ ॥

દૃષ્ટ્વૈનમપિ દેવેશં સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્
ગ્રહૈઃ શુક્રપુરોગૈશ્ ચ એતાનિ સ્થાપિતાનિ હ ॥

પશ્ય પુણ્યાનિ લિઙ્ગાનિ સર્વકામપ્રદાનિ તુ
એવમેતાનિ પુણ્યાનિ મન્નિવાસાનિ પાર્વતિ ॥

કથિતાનિ મમ ક્ષેત્રે ગુહ્યં ચાન્યદિદં શૃણુ
ચતુઃક્રોશં ચતુર્દિક્ષુ ક્ષેત્રમેતત્પ્રકીર્તિતમ્ ॥

યોજનં વિદ્ધિ ચાર્વઙ્ગિ મૃત્યુકાલે ઽમૃતપ્રદમ્
મહાલયગિરિસ્થં માં કેદારે ચ વ્યવસ્થિતમ્ ॥

ગણત્વં લભતે દૃષ્ટ્વા હ્ય્ અસ્મિન્મોક્ષો હ્યવાપ્યતે
ગાણપત્યં લભેદ્યસ્માદ્ યતઃ સા મુક્તિરુત્તમા ॥

તતો મહાલયાત્ તસ્માત્ કેદારાન્મધ્યમાદપિ
સ્મૃતં પુણ્યતમં ક્ષેત્રમ્ અવિમુક્તં વરાનને ॥

કેદારં મધ્યમં ક્ષેત્રં સ્થાનં ચૈવ મહાલયમ્
મમ પુણ્યાનિ ભૂર્લોકે તેભ્યઃ શ્રેષ્ઠતમં ત્વિદમ્ ॥

યતઃ સૃષ્ટાસ્ત્વિમે લોકાસ્ તતઃ ક્ષેત્રમિદં શુભમ્
કદાચિન્ન મયા મુક્તમ્ અવિમુક્તં તતો ઽભવત્ ॥

અવિમુક્તેશ્વરં લિઙ્ગં મમ દૃષ્ટ્વેહ માનવઃ
સદ્યઃ પાપવિનિર્મુક્તઃ પશુપાશૈર્વિમુચ્યતે ॥

શૈલેશં સંગમેશં ચ સ્વર્લીનં મધ્યમેશ્વરમ્
હિરણ્યગર્ભમ્ ઈશાનં ગોપ્રેક્ષં વૃષભધ્વજમ્ ॥

ઉપશાન્તં શિવં ચૈવ જ્યેષ્ઠસ્થાનનિવાસિનમ્
શુક્રેશ્વરં ચ વિખ્યાતં વ્યાઘ્રેશં જમ્બુકેશ્વરમ્ ॥

દૃષ્ટ્વા ન જાયતે મર્ત્યઃ સંસારે દુઃખસાગરે
એવમ્ ઉક્ત્વા મહાદેવો દિશઃ સર્વા વ્યલોકયત્ ॥

વિલોક્ય સંસ્થિતે પશ્ચાદ્ દેવદેવે મહેશ્વરે
અકસ્માદભવત્સર્વઃ સ દેશોજ્જ્વલિતો યથા ॥

તતઃ પાશુપતાઃ સિદ્ધા ભસ્માભ્યઙ્ગસિતપ્રભાઃ
માહેશ્વરા મહાત્માનસ્ તથા વૈ નિયતવ્રતાઃ ॥

બહવઃ શતશો ઽભ્યેત્ય નમશ્ચક્રુર્મહેશ્વરમ્
પુનર્નિરીક્ષ્ય યોગેશં ધ્યાનયોગં ચ કૃત્સ્નશઃ ॥

તસ્થુરાત્માનમાસ્થાય લીયમાના ઇવેશ્વરે
સ્થિતાનાં સ તદા તેષાં દેવદેવ ઉમાપતિઃ ॥

સ બિભ્રત્પરમાં મૂર્તિં બભૂવ પુરુષઃ પ્રભુઃ
કૃત્સ્નં જગદિહૈકસ્થં કર્તુમ્ અન્ત ઇવ સ્થિતઃ ॥

તસ્ય તાં પરમાં મૂર્તિમ્ આસ્થિતસ્ય જગત્પ્રભોઃ
ન શશાક પુનર્દ્રષ્ટું હૃષ્ટરોમા ગિરીન્દ્રજા ॥

તતસ્ત્વદૃષ્ટમાકારં બુદ્ધ્વા સા પ્રકૃતિસ્થિતમ્
પ્રકૃતેર્મૂર્તિમાસ્થાય યોગેન પરમેશ્વરી ॥

તં શશાક પુનર્દ્રષ્ટું હરસ્ય ચ મહાત્મનઃ
તતસ્તે લયમાધાય યોગિનઃ પુરુષસ્ય તુ ॥

વિવિશુર્હૃદયં સર્વે દગ્ધસંસારબીજિનઃ
પઞ્ચાક્ષરસ્ય વૈ બીજં સંસ્મરન્તઃ સુશોભનમ્ ॥

સર્વપાપહરં દિવ્યં પુરા ચૈવ પ્રકાશિતમ્
નીલલોહિતમૂર્તિસ્થં પુનશ્ચક્રે વપુઃ શુભમ્ ॥

તં દૃષ્ટ્વા શૈલજા પ્રાહ હૃષ્ટસર્વતનૂરુહા
સ્તુવતી ચરણૌ નત્વા ક ઇમે ભગવન્નિતિ ॥

તામુવાચ સુરશ્રેષ્ઠસ્ તદા દેવીં ગિરીન્દ્રજામ્
મદીયં વ્રતમાશ્રિત્ય ભક્તિમદ્ભિર્ દ્વિજોત્તમૈઃ ॥

યૈર્યૈર્યોગા ઇહાભ્યસ્તાસ્ તેષામ્ એકેન જન્મના
ક્ષેત્રસ્યાસ્ય પ્રભાવેન ભક્ત્યા ચ મમ ભામિનિ ॥

અનુગ્રહો મયા હ્યેવં ક્રિયતે મૂર્તિતઃ સ્વયમ્
તસ્માદ્ એતન્ મહત્ ક્ષેત્રં બ્રહ્માદ્યૈઃ સેવિતં તથા ॥

શ્રુતિમદ્ભિશ્ ચ વિપ્રેન્દ્રૈઃ સંસિદ્ધૈશ્ ચ તપસ્વિભિઃ
પ્રતિમાસં તથાષ્ટમ્યાં પ્રતિમાસં ચતુર્દશીમ્ ॥

ઉભયોઃ પક્ષયોર્દેવિ વારાણસ્યામુપાસ્યતે
શશિભાનૂપરાગે ચ કાર્તિક્યાં ચ વિશેષતઃ ॥

સર્વપર્વસુ પુણ્યેષુ વિષુવેષ્વયનેષુ ચ
પૃથિવ્યાં સર્વતીર્થાનિ વારાણસ્યાં તુ જાહ્નવીમ્ ॥

ઉત્તરપ્રવહાં પુણ્યાં મમ મૌલિવિનિઃસૃતામ્
પિતુસ્તે ગિરિરાજસ્ય શુભાં હિમવતઃ સુતામ્ ॥

પુણ્યસ્થાનસ્થિતાં પુણ્યાં પુણ્યદિક્પ્રવહાં સદા
ભજન્તે સર્વતો ઽભ્યેત્ય યે તાઞ્છૃણુ વરાનને ॥

સંનિહત્ય કુરુક્ષેત્રં સાર્ધં તીર્થશતૈસ્ તથા
પુષ્કરં નિમિષં ચૈવ પ્રયાગં ચ પૃથૂદકમ્ ॥

દ્રુમક્ષેત્રં કુરુક્ષેત્રં નૈમિષં તીર્થસંયુતમ્
ક્ષેત્રાણિ સર્વતો દેવિ દેવતા ઋષયસ્ તથા ॥

સંધ્યા ચ ઋતવશ્ચૈવ સર્વા નદ્યઃ સરાંસિ ચ
સમુદ્રાઃ સપ્ત ચૈવાત્ર દેવતીર્થાનિ કૃત્સ્નશઃ ॥

ભાગીરથીં સમેષ્યન્તિ સર્વપર્વસુ સુવ્રતે
અવિમુક્તેશ્વરં દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટ્વા ચૈવ ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥

કાલભૈરવમાસાદ્ય ધૂતપાપાનિ સર્વશઃ
ભવન્તિ હિ સુરેશાનિ સર્વપર્વસુ પર્વસુ ॥

પૃથિવ્યાં યાનિ પુણ્યાનિ મહાન્ત્યાયતનાનિ ચ
પ્રવિશન્તિ સદાભ્યેત્ય પુણ્યં પર્વસુ પર્વસુ
અવિમુક્તં ક્ષેત્રવરં મહાપાપનિબર્હણમ્ ॥

કેદારે ચૈવ યલ્લિઙ્ગં યચ્ચ લિઙ્ગં મહાલયે ॥

મધ્યમેશ્વરસંજ્ઞં ચ તથા પાશુપતેશ્વરમ્
શઙ્કુકર્ણેશ્વરં ચૈવ ગોકર્ણૌ ચ તથા હ્યુભૌ ॥

દ્રુમચણ્ડેશ્વરં નામ ભદ્રેશ્વરમ્ અનુત્તમમ્
સ્થાનેશ્વરં તથૈકાગ્રં કાલેશ્વરમ્ અજેશ્વરમ્ ॥

ભૈરવેશ્વરમ્ ઈશાનં તથૌંકારકસંજ્ઞિતમ્
અમરેશં મહાકાલં જ્યોતિષં ભસ્મગાત્રકમ્ ॥

યાનિ ચાન્યાનિ પુણ્યાનિ સ્થાનાનિ મમ ભૂતલે
અષ્ટષષ્ટિસમાખ્યાનિ રૂઢાન્યન્યાનિ કૃત્સ્નશઃ ॥

તાનિ સર્વાણ્યશેષાણિ વારાણસ્યાં વિશન્તિ મામ્
સર્વપર્વસુ પુણ્યેષુ ગુહ્યં ચૈતદુદાહૃતમ્ ॥

તેનેહ લભતે જન્તુર્ મૃતો દિવ્યામૃતં પદમ્
સ્નાતસ્ય ચૈવ ગઙ્ગાયાં દૃષ્ટેન ચ મયા શુભે ॥

સર્વયજ્ઞફલૈસ્તુલ્યમ્ ઇષ્ટૈઃ શતસહસ્રશઃ
સદ્ય એવ સમાપ્નોતિ કિં તતઃ પરમાદ્ભુતમ્ ॥

સર્વાયતનમુખ્યાનિ દિવિ ભૂમૌ ગિરિષ્વ્ અપિ
પરાત્પરતરં દેવી બુધ્યસ્વેતિ મયોદિતમ્ ॥

અવિશબ્દેન પાપસ્તુ વેદોક્તઃ કથ્યતે દ્વિજૈઃ
તેન મુક્તં મયા જુષ્ટમ્ અવિમુક્તમ્ અત ઉચ્યતે ॥

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્ રુદ્રઃ સર્વલોકમહેશ્વરઃ
સુદૃષ્ટં કુરુ દેવેશિ અવિમુક્તં ગૃહં મમ ॥

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્ દેવસ્ તયા સાર્ધમ્ ઉમાપતિઃ
દર્શયામાસ ભગવાન્ શ્રીપર્વતમનુત્તમમ્ ॥

અવિમુક્તેશ્વરે નિત્યમ્ અવસચ્ચ સદા તયા
સર્વગત્વાચ્ચ સર્વત્વાત્ સર્વાત્મા સદસન્મયઃ ॥

શ્રીપર્વતમનુપ્રાપ્ય દેવ્યા દેવેશ્વરો હરઃ
ક્ષેત્રાણિ દર્શયામાસ સર્વભૂતપતિર્ભવઃ ॥

કુણ્ડીપ્રભં ચ પરમં દિવ્યં વૈશ્રવણેશ્વરમ્
આશાલિઙ્ગં ચ દેવેશં દિવ્યં યચ્ચ બિલેશ્વરમ્ ॥

રામેશ્વરં ચ પરમં વિષ્ણુના યત્પ્રતિષ્ઠિતમ્
દક્ષિણદ્વારપાર્શ્વે તુ કુણ્ડલેશ્વરમીશ્વરમ્ ॥

પૂર્વદ્વારસમીપસ્થં ત્રિપુરાન્તકમુત્તમમ્
વિવૃદ્ધં ગિરિણા સાર્ધં દેવદેવનમસ્કૃતમ્ ॥

મધ્યમેશ્વરમિત્યુક્તં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્
અમરેશ્વરં ચ વરદં દેવૈઃ પૂર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

ગોચર્મેશ્વરમ્ ઈશાનં તથેન્દ્રેશ્વરમ્ અદ્ભુતમ્
કર્મેશ્વરં ચ વિપુલં કાર્યાર્થં બ્રહ્મણા કૃતમ્ ॥

શ્રીમત્સિદ્ધવટં ચૈવ સદાવાસો મમાવ્યયે
અજેન નિર્મિતં દિવ્યં સાક્ષાદજબિલં શુભમ્ ॥

તત્રૈવ પાદુકે દિવ્યે મદીયે ચ બિલેશ્વરે
તત્ર શૃઙ્ગાટકાકારં શૃઙ્ગાટાચલમધ્યમે ॥

શૃઙ્ગાટકેશ્વરં નામ શ્રીદેવ્યા તુ પ્રતિષ્ઠિતમ્
મલ્લિકાર્જુનકં ચૈવ મમ વાસમિદં શુભમ્ ॥

રજેશ્વરં ચ પર્યાયે રજસા સુપ્રતિષ્ઠિતમ્
ગજેશ્વરં ચ વૈશાખં કપોતેશ્વરમવ્યયમ્ ॥

કોટીશ્વરં મહાતીર્થં રુદ્રકોટિગણૈઃ પુરા
સેવિતં દેવિ પશ્યાદ્ય સર્વસ્માદધિકં શુભમ્ ॥

દ્વિદેવકુલસંજ્ઞં ચ બ્રહ્મણા દક્ષિણે શુભમ્
ઉત્તરે સ્થાપિતં ચૈવ વિષ્ણુના ચૈવ શૈલજમ્ ॥

મહાપ્રમાણલિઙ્ગં ચ મયા પૂર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્
પશ્ચિમે પર્વતે પશ્ય બ્રહ્મેશ્વરમલેશ્વરમ્ ॥

અલંકૃતં ત્વયા બ્રહ્મન્ પુરસ્તાન્ મુનિભિઃ સહ
ઇત્યુક્ત્વા તદ્ગૃહે તિષ્ઠદ્ અલંગૃહમિતિ સ્મૃતમ્ ॥

તત્રાપિ તીર્થં તીર્થજ્ઞે વ્યોમલિઙ્ગં ચ પશ્ય મે
કદમ્બેશ્વરમ્ એતદ્ધિ સ્કન્દેનૈવ પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

ગોમણ્ડલેશ્વરં ચૈવ નન્દાદ્યૈઃ સુપ્રતિષ્ઠિતમ્
દેવૈઃ સર્વૈસ્તુ શક્રાદ્યૈઃ સ્થાપિતાનિ વરાનને ॥

શ્રીમદ્દેવહ્રદપ્રાન્તે સ્થાનાનીમાનિ પશ્ય મે
તથા હારપુરે દેવિ તવ હારે નિપાતિતે ॥

ત્વયા હિતાય જગતાં હારકુણ્ડમિદં કૃતમ્
શિવરુદ્રપુરે ચૈવ તત્કાયોપરિ સુવ્રતે ॥

તત્ર પિત્રા સુશૈલેન સ્થાપિતં ત્વચલેશ્વરમ્
અલંકૃતં મયા બ્રહ્મ પુરસ્તાન્ મુનિભિઃ સહ ॥

ચણ્ડિકેશ્વરકં દેવિ ચણ્ડિકેશા તવાત્મજા
ચણ્ડિકાનિર્મિતં સ્થાનમ્ અંબિકાતીર્થમ્ ઉત્તમમ્ ॥

રુચિકેશ્વરકં ચૈવ ધારૈષા કપિલા શુભા
એતેષુ દેવિ સ્થાનેષુ તીર્થેષુ વિવિધેષુ ચ ॥

પૂજયેન્માં સદા ભક્ત્યા મયા સાર્ધં હિ મોદતે
શ્રીશૈલે સંત્યજેદ્ દેહં બ્રાહ્મણો દગ્ધકિલ્બિષઃ ॥

મુચ્યતે નાત્ર સંદેહો હ્ય્ અવિમુક્તે યથા શુભમ્
મહાસ્નાનં ચ યઃ કુર્યાદ્ ઘૃતેન વિધિનૈવ તુ ॥

સ યાતિ મમ સાયુજ્યં સ્થાનેષ્વેતેષુ સુવ્રતે
સ્નાનં પલશતં જ્ઞેયમ્ અભ્યઙ્ગં પઞ્ચવિંશતિ ॥

પલાનાં દ્વે સહસ્રે તુ મહાસ્નાનં પ્રકીર્તિતમ્
સ્નાપ્ય લિઙ્ગં મદીયં તુ ગવ્યેનૈવ ઘૃતેન ચ ॥

વિશોધ્ય સર્વદ્રવ્યૈસ્તુ વારિભિર્ અભિષિઞ્ચતિ
સંમાર્જ્ય શતયજ્ઞાનાં સ્નાનેન પ્રયુતં તથા ॥

પૂજયા શતસાહસ્રમ્ અનન્તં ગીતવાદિનામ્
મહાસ્નાને પ્રસક્તં તુ સ્નાનમષ્ટગુણં સ્મૃતમ્ ॥

જલેન કેવલેનૈવ ગન્ધતોયેન ભક્તિતઃ
અનુલેપનં તુ તત્ સર્વં પઞ્ચવિંશત્પલેન વૈ ॥

શમીપુષ્પં ચ વિધિના બિલ્વપત્રં ચ પઙ્કજમ્
અન્યાન્યપિ ચ પુષ્પાણિ બિલ્વપત્રં ન સંત્યજેત્ ॥

ચતુર્દ્રોણૈર્ મહાદેવમ્ અષ્ટદ્રોણૈરથાપિ વા
દશદ્રોણૈસ્ તુ નૈવેદ્યમ્ અષ્ટદ્રોણૈરથાપિ વા ॥

શતદ્રોણસમં પુણ્યમ્ આઢકે ઽપિ વિધીયતે
વિત્તહીનસ્ય વિપ્રસ્ય નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥

ભેરીમૃદઙ્ગમુરજ તિમિરાપટહાદિભિઃ
વાદિત્રૈર્વિવિધૈશ્ચાન્યૈર્ નિનાદૈર્વિવિધૈરપિ ॥

જાગરં કારયેદ્યસ્તુ પ્રાર્થયેચ્ચ યથાક્રમમ્
સ ભૃત્યપુત્રદારૈશ્ ચ તથા સંબન્ધિબાન્ધવૈઃ ॥

સાર્ધં પ્રદક્ષિણં કૃત્વા પ્રાર્થયેલ્લિઙ્ગમ્ ઉત્તમમ્
દ્રવ્યહીનં ક્રિયાહીનં શ્રદ્ધાહીનં સુરેશ્વર ॥

કૃતં વા ન કૃતં વાપિ ક્ષન્તુમર્હસિ શઙ્કર
ઇત્યુક્ત્વા વૈ જપેદ્રુદ્રં ત્વરિતં શાન્તિમેવ ચ ॥

જપિત્વૈવં મહાબીજં તથા પઞ્ચાક્ષરસ્ય વૈ
સ એવં સર્વતીર્થેષુ સર્વયજ્ઞેષુ યત્ફલમ્ ॥

તત્ફલં સમવાપ્નોતિ વારાણસ્યાં યથા મૃતઃ
તથૈવ મમ સાયુજ્યં લભતે નાત્ર સંશયઃ ॥

મત્પ્રિયાર્થમિદં કાર્યં મદ્ભક્તૈર્વિધિપૂર્વકમ્
યે ન કુર્વન્તિ તે ભક્તા ન ભવન્તિ ન સંશયઃ ॥

નિશમ્ય વચનં દેવી ગત્વા વારાણસીં પુરીમ્
અવિમુક્તેશ્વરં લિઙ્ગં પયસા ચ ઘૃતેન ચ ॥

અર્ચયામાસ દેવેશં રુદ્રં ભુવનનાયકમ્
અવિમુક્તે ચ તપસા મન્દરસ્ય મહાત્મનઃ ॥

કલ્પયામાસ વૈ ક્ષેત્રં મન્દરે ચારુકન્દરે
તત્રાન્ધકં મહાદૈત્યં હિરણ્યાક્ષસુતં પ્રભુઃ ॥

અનુગૃહ્ય ગણત્વં ચ પ્રાપયામાસ લીલયા
એતદ્વઃ કથિતં સર્વં કથાસર્વસ્વમાદરાત્ ॥

યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ ક્ષેત્રમાહાત્મ્યમુત્તમમ્
સર્વક્ષેત્રેષુ યત્પુણ્યં તત્સર્વં સહસા લભેત્ ॥

શ્રાવયેદ્વા દ્વિજાન્સર્વાન્ કૃતશૌચાન્ જિતેન્દ્રિયાન્
સ એવ સર્વયજ્ઞસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ॥