લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.8

સંક્ષેપતઃ પ્રવક્ષ્યામિ યોગસ્થાનાનિ સામ્પ્રતમ્
કલ્પિતાનિ શિવેનૈવ હિતાય જગતાં દ્વિજાઃ ॥

ગલાદધો વિતસ્ત્યા યન્ નાભેરુપરિ ચોત્તમમ્
યોગસ્થાનમધો નાભેર્ આવર્તં મધ્યમં ભ્રુવોઃ ॥

સર્વાર્થજ્ઞાનનિષ્પત્તિર્ આત્મનો યોગ ઉચ્યતે
એકાગ્રતા ભવેચ્ચૈવ સર્વદા તત્પ્રસાદતઃ ॥

પ્રસાદસ્ય સ્વરૂપં યત્ સ્વસંવેદ્યં દ્વિજોત્તમાઃ
વક્તું ન શક્યં બ્રહ્માદ્યૈઃ ક્રમશો જાયતે નૃણામ્ ॥

યોગશબ્દેન નિર્વાણં માહેશં પદમુચ્યતે
તસ્ય હેતુરૃષેર્જ્ઞાનં જ્ઞાનં તસ્ય પ્રસાદતઃ ॥

જ્ઞાનેન નિર્દહેત્પાપં નિરુધ્ય વિષયાન્ સદા
નિરુદ્ધેન્દ્રિયવૃત્તેસ્તુ યોગસિદ્ધિર્ભવિષ્યતિ ॥

યોગો નિરોધો વૃત્તેષુ ચિત્તસ્ય દ્વિજસત્તમાઃ
સાધનાન્યષ્ટધા ચાસ્ય કથિતાનીહ સિદ્ધયે ॥

યમસ્તુ પ્રથમઃ પ્રોક્તો દ્વિતીયો નિયમસ્ તથા
તૃતીયમાસનં પ્રોક્તં પ્રાણાયામસ્તતઃ પરમ્ ॥

પ્રત્યાહારં પઞ્ચમો વૈ ધારણા ચ તતઃ પરા
ધ્યાનં સપ્તમમિત્યુક્તં સમાધિસ્ત્વષ્ટમઃ સ્મૃતઃ ॥

તપસ્યુપરમશ્ચૈવ યમ ઇત્યભિધીયતે
અહિંસા પ્રથમો હેતુર્ યમસ્ય યમિનાં વરાઃ ॥

સત્યમસ્તેયમપરં બ્રહ્મચર્યાપરિગ્રહૌ
નિયમસ્યાપિ વૈ મૂલં યમ એવ ન સંશયઃ ॥

આત્મવત્ સર્વભૂતાનાં હિતાયૈવ પ્રવર્તનમ્
અહિંસૈષા સમાખ્યાતા યા ચાત્મજ્ઞાનસિદ્ધિદા ॥

દૃષ્ટં શ્રુતં ચાનુમિતં સ્વાનુભૂતં યથાર્થતઃ
કથનં સત્યમિત્યુક્તં પરપીડાવિવર્જિતમ્ ॥

નાશ્લીલં કીર્તયેદેવં બ્રાહ્મણાનામિતિ શ્રુતિઃ
પરદોષાન્ પરિજ્ઞાય ન વદેદિતિ ચાપરમ્ ॥

અનાદાનં પરસ્વાનામ્ આપદ્યપિ વિચારતઃ
મનસા કર્મણા વાચા તદસ્તેયં સમાસતઃ ॥

મૈથુનસ્યાપ્રવૃત્તિર્હિ મનોવાક્કાયકર્મણા
બ્રહ્મચર્યમિતિ પ્રોક્તં યતીનાં બ્રહ્મચારિણામ્ ॥

ઇહ વૈખાનસાનાં ચ વિદારાણાં વિશેષતઃ
સદારાણાં ગૃહસ્થાનં તથૈવ ચ વદામિ વઃ ॥

સ્વદારે વિધિવત્કૃત્વા નિવૃત્તિશ્ચાન્યતઃ સદા
મનસા કર્મણા વાચા બ્રહ્મચર્યમિતિ સ્મૃતમ્ ॥

મેધ્યા સ્વનારી સમ્ભોગં કૃત્વા સ્નાનં સમાચરેત્
એવં ગૃહસ્થો યુક્તાત્મા બ્રહ્મચારી ન સંશયઃ ॥

અહિંસાપ્યેવમેવૈષા દ્વિજગુર્વગ્નિપૂજને
વિધિના યાદૃશી હિંસા સા ત્વહિંસા ઇતિ સ્મૃતા ॥

સ્ત્રિયઃ સદા પરિત્યાજ્યાઃ સઙ્ગં નૈવ ચ કારયેત્
કુણપેષુ યથા ચિત્તં તથા કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ ॥

વિણ્મૂત્રોત્સર્ગકાલેષુ બહિર્ભૂમૌ યથા મતિઃ
તથા કાર્યા રતૌ ચાપિ સ્વદારે ચાન્યતઃ કુતઃ ॥

અઙ્ગારસદૃશી નારી ઘૃતકુમ્ભસમઃ પુમાન્
તસ્માન્નારીષુ સંસર્ગં દૂરતઃ પરિવર્જયેત્ ॥

ભોગેન તૃપ્તિર્નૈવાસ્તિ વિષયાણાં વિચારતઃ
તસ્માદ્વિરાગઃ કર્તવ્યો મનસા કર્મણા ગિરા ॥

ન જાતુ કામઃ કામાનામ્ ઉપભોગેન શામ્યતિ
હવિષા કૃષ્ણવર્ત્મેવ ભૂય એવાભિવર્ધતે ॥

તસ્માત્ત્યાગઃ સદા કાર્યસ્ ત્વ્ અમૃતત્વાય યોગિના
અવિરક્તો યતો મર્ત્યો નાનાયોનિષુ વર્તતે ॥

ત્યાગેનૈવામૃતત્વં હિ શ્રુતિસ્મૃતિવિદાં વરાઃ
કર્મણા પ્રજયા નાસ્તિ દ્રવ્યેણ દ્વિજસત્તમાઃ ॥

તસ્માદ્વિરાગઃ કર્તવ્યો મનોવાક્કાયકર્મણા
ઋતૌ ઋતૌ નિવૃત્તિસ્તુ બ્રહ્મચર્યમિતિ સ્મૃતમ્ ॥

યમાઃ સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તા નિયમાંશ્ ચ વદામિ વઃ
શૌચમિજ્યા તપો દાનં સ્વાધ્યાયોપસ્થનિગ્રહઃ ॥

વ્રતોપવાસમૌનં ચ સ્નાનં ચ નિયમા દશ
નિયમઃ સ્યાદનીહા ચ શૌચં તુષ્ટિસ્તપસ્ તથા ॥

જપઃ શિવપ્રણીધાનં પદ્મકાદ્યં તથાસનમ્
બાહ્યમાભ્યન્તરં પ્રોક્તં શૌચમાભ્યન્તરં વરમ્ ॥

બાહ્યશૌચેન યુક્તઃ સંસ્ તથા ચાભ્યન્તરં ચરેત્
આગ્નેયં વારુણં બ્રાહ્મં કર્તવ્યં શિવપૂજકૈઃ ॥

સ્નાનં વિધાનતઃ સમ્યક્ પશ્ચાદ્ આભ્યન્તરં ચરેત્
આ દેહાન્તં મૃદાલિપ્ય તીર્થતોયેષુ સર્વદા ॥

અવગાહ્યાપિ મલિનો હ્ય્ અન્તઃ શૌચવિવર્જિતઃ
શૈવલા ઝષકા મત્સ્યાઃ સત્ત્વા મત્સ્યોપજીવિનઃ ॥

સદાવગાહ્ય સલિલે વિશુદ્ધાઃ કિં દ્વિજોત્તમાઃ
તસ્માદાભ્યન્તરં શૌચં સદા કાર્યં વિધાનતઃ ॥

આત્મજ્ઞાનામ્ભસિ સ્નાત્વા સકૃદાલિપ્ય ભાવતઃ
સુવૈરાગ્યમૃદા શુદ્ધઃ શૌચમેવં પ્રકીર્તિતમ્ ॥

શુદ્ધસ્ય સિદ્ધયો દૃષ્ટા નૈવાશુદ્ધસ્ય સિદ્ધયઃ
ન્યાયેનાગતયા વૃત્ત્યા સંતુષ્ટો યસ્તુ સુવ્રતઃ ॥

સંતોષસ્તસ્ય સતતમ્ અતીતાર્થસ્ય ચાસ્મૃતિઃ
ચાન્દ્રાયણાદિનિપુણસ્ તપાંસિ સુશુભાનિ ચ ॥

સ્વાધ્યાયસ્તુ જપઃ પ્રોક્તઃ પ્રણવસ્ય ત્રિધા સ્મૃતઃ
વાચિકશ્ચાધમો મુખ્ય ઉપાંશુશ્ચોત્તમોત્તમઃ ॥

માનસો વિસ્તરેણૈવ કલ્પે પઞ્ચાક્ષરે સ્મૃતઃ
તથા શિવપ્રણીધાનં મનોવાક્કાયકર્મણા ॥

શિવજ્ઞાનં ગુરોર્ભક્તિર્ અચલા સુપ્રતિષ્ઠિતા
નિગ્રહો હ્યપહૃત્યાશુ પ્રસક્તાનીન્દ્રિયાણિ ચ ॥

વિષયેષુ સમાસેન પ્રત્યાહારઃ પ્રકીર્તિતઃ
ચિત્તસ્ય ધારણા પ્રોક્તા સ્થાનબન્ધઃ સમાસતઃ ॥

તસ્યાઃ સ્વાસ્થ્યેન ધ્યાનં ચ સમાધિશ્ ચ વિચારતઃ
તત્રૈકચિત્તતા ધ્યાનં પ્રત્યયાન્તરવર્જિતમ્ ॥

ચિદ્ભાસમર્થમાત્રસ્ય દેહશૂન્યમિવ સ્થિતમ્
સમાધિઃ સર્વહેતુશ્ ચ પ્રાણાયામ ઇતિ સ્મૃતઃ ॥

પ્રાણઃ સ્વદેહજો વાયુર્ યમસ્તસ્ય નિરોધનમ્
ત્રિધા દ્વિજૈર્યમઃ પ્રોક્તો મન્દો મધ્યોત્તમસ્ તથા ॥

પ્રાણાપાનનિરોધસ્તુ પ્રાણાયામઃ પ્રકીર્તિતઃ
પ્રાણાયામસ્ય માનં તુ માત્રાદ્વાદશકં સ્મૃતમ્ ॥

નીચો દ્વાદશમાત્રસ્તુ ઉદ્ધાતો દ્વાદશઃ સ્મૃતઃ
મધ્યમસ્ તુ દ્વિરુદ્ધાતશ્ ચતુર્વિંશતિમાત્રકઃ ॥

મુખ્યસ્તુ યસ્ત્રિરુદ્ધાતઃ ષટ્ત્રિંશન્માત્ર ઉચ્યતે
પ્રસ્વેદકમ્પનોત્થાન જનકશ્ચ યથાક્રમમ્ ॥

આનન્દોદ્ભવયોગાર્થં નિદ્રાઘૂર્ણિસ્તથૈવ ચ
રોમાઞ્ચધ્વનિસંવિદ્ધ સ્વાઙ્ગમોટનકમ્પનમ્ ॥

ભ્રમણં સ્વેદજન્યા સા સંવિન્મૂર્છા ભવેદ્યદા
તદોત્તમોત્તમઃ પ્રોક્તઃ પ્રાણાયામઃ સુશોભનઃ ॥

સગર્ભો ઽગર્ભ ઇત્યુક્તઃ સજપો વિજપઃ ક્રમાત્
ઇભો વા શરભો વાપિ દુરાધર્ષો ઽથ કેસરી ॥

ગૃહીતો દમ્યમાનસ્તુ યથાસ્વસ્થસ્તુ જાયતે
તથા સમીરણો ઽસ્વસ્થો દુરાધર્ષશ્ ચ યોગિનામ્ ॥

ન્યાયતઃ સેવ્યમાનસ્તુ સ એવં સ્વસ્થતાં વ્રજેત્
યથૈવ મૃગરાઙ્નાગઃ શરભો વાપિ દુર્મદઃ ॥

કાલાન્તરવશાદ્યોગાદ્ દમ્યતે પરમાદરાત્
તથા પરિચયાત્સ્વાસ્થ્યં સમત્વં ચાધિગચ્છતિ ॥

યોગાદભ્યસતે યસ્તુ વ્યસનં નૈવ જાયતે
એવમભ્યસ્યમાનસ્તુ મુનેઃ પ્રાણો વિનિર્દહેત્ ॥

મનોવાક્કાયજાન્ દોષાન્ કર્તુર્દેહં ચ રક્ષતિ
સંયુક્તસ્ય તથા સમ્યક્ પ્રાણાયામેન ધીમતઃ ॥

દોષાત્તસ્માચ્ચ નશ્યન્તિ નિશ્વાસસ્તેન જીર્યતે
પ્રાણાયામેન સિધ્યન્તિ દિવ્યાઃ શાન્ત્યાદયઃ ક્રમાત્ ॥

શાન્તિઃ પ્રશાન્તિર્દીપ્તિશ્ ચ પ્રસાદશ્ ચ તથા ક્રમાત્
આદૌ ચતુષ્ટયસ્યેહ પ્રોક્તા શાન્તિરિહ દ્વિજાઃ ॥

સહજાગન્તુકાનાં ચ પાપાનાં શાન્તિર્ ઉચ્યતે
પ્રશાન્તિઃ સંયમઃ સમ્યગ્ વચસામિતિ સંસ્મૃતા ॥

પ્રકાશો દીપ્તિરિત્યુક્તઃ સર્વતઃ સર્વદા દ્વિજાઃ
સર્વેન્દ્રિયપ્રસાદસ્તુ બુદ્ધેર્વૈ મરુતામપિ ॥

પ્રસાદ ઇતિ સમ્પ્રોક્તઃ સ્વાન્તે ત્વિહ ચતુષ્ટયે
પ્રાણો ઽપાનઃ સમાનશ્ ચ ઉદાનો વ્યાન એવ ચ ॥

નાગઃ કૂર્મસ્તુ કૃકલો દેવદત્તો ધનંજયઃ
એતેષાં યઃ પ્રસાદસ્તુ મરુતામિતિ સંસ્મૃતઃ ॥

પ્રયાણં કુરુતે તસ્માદ્ વાયુઃ પ્રાણ ઇતિ સ્મૃતઃ
અપાનયત્યપાનસ્તુ આહારાદીન્ ક્રમેણ ચ ॥

વ્યાનો વ્યાનામયત્યઙ્ગં વ્યાધ્યાદીનાં પ્રકોપકઃ
ઉદ્વેજયતિ મર્માણિ ઉદાનો ઽયં પ્રકીર્તિતઃ ॥

સમં નયતિ ગાત્રાણિ સમાનઃ પઞ્ચ વાયવઃ
ઉદ્ગારે નાગ આખ્યાતઃ કૂર્મ ઉન્મીલને તુ સઃ ॥

કૃકલઃ ક્ષુતકાયૈવ દેવદત્તો વિજૃમ્ભણે
ધનંજયો મહાઘોષઃ સર્વગઃ સ મૃતે ઽપિ હિ ॥

ઇતિ યો દશવાયૂનાં પ્રાણાયામેન સિધ્યતિ
પ્રસાદો ઽસ્ય તુરીયા તુ સંજ્ઞા વિપ્રાશ્ચતુષ્ટયે ॥

વિસ્વરસ્તુ મહાન્ પ્રજ્ઞો મનો બ્રહ્મા ચિતિઃ સ્મૃતિઃ
ખ્યાતિઃ સંવિત્તતઃ પશ્ચાદ્ ઈશ્વરો મતિરેવ ચ ॥

બુદ્ધેરેતાઃ દ્વિજાઃ સંજ્ઞા મહતઃ પરિકીર્તિતાઃ
અસ્યા બુદ્ધેઃ પ્રસાદસ્તુ પ્રાણાયામેન સિધ્યતિ ॥

વિસ્વરો વિસ્વરીભાવો દ્વંદ્વાનાં મુનિસત્તમાઃ
અગ્રજઃ સર્વતત્ત્વાનાં મહાન્યઃ પરિમાણતઃ ॥

યત્પ્રમાણગુહા પ્રજ્ઞા મનસ્તુ મનુતે યતઃ
બૃહત્ત્વાદ્ બૃંહણત્વાચ્ચ બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાંવરાઃ ॥

સર્વકર્માણિ ભોગાર્થં યચ્ચિનોતિ ચિતિઃ સ્મૃતા
સ્મરતે યત્સ્મૃતિઃ સર્વં સંવિદ્વૈ વિન્દતે યતઃ ॥

ખ્યાયતે યત્ત્વિતિ ખ્યાતિર્ જ્ઞાનાદિભિર્ અનેકશઃ
સર્વતત્ત્વાધિપઃ સર્વં વિજાનાતિ યદીશ્વરઃ ॥

મનુતે મન્યતે યસ્માન્ મતિર્મતિમતાંવરાઃ
અર્થં બોધયતે યચ્ચ બુધ્યતે બુદ્ધિરુચ્યતે ॥

અસ્યા બુદ્ધેઃ પ્રસાદસ્તુ પ્રાણાયામેન સિધ્યતિ
દોષાન્વિનિર્દહેત્સર્વાન્ પ્રાણાયામાદસૌ યમી ॥

પાતકં ધારણાભિસ્તુ પ્રત્યાહારેણ નિર્દહેત્
વિષયાન્વિષવદ્ધ્યાત્વા ધ્યાનેનાનીશ્વરાન્ ગુણાન્ ॥

સમાધિના યતિશ્રેષ્ઠાઃ પ્રજ્ઞાવૃદ્ધિં વિવર્ધયેત્
સ્થાનં લબ્ધ્વૈવ કુર્વીત યોગાષ્ટાઙ્ગાનિ વૈ ક્રમાત્ ॥

લબ્ધ્વાસનાનિ વિધિવદ્ યોગસિદ્ધ્યર્થમ્ આત્મવિત્
આદેશકાલે યોગસ્ય દર્શનં હિ ન વિદ્યતે ॥

અગ્ન્યભ્યાસે જલે વાપિ શુષ્કપર્ણચયે તથા
જન્તુવ્યાપ્તે શ્મશાને ચ જીર્ણગોષ્ઠે ચતુષ્પથે ॥

સશબ્દે સભયે વાપિ ચૈત્યવલ્મીકસંચયે
અશુભે દુર્જનાક્રાન્તે મશકાદિસમન્વિતે ॥

નાચરેદ્દેહબાધાયાં દૌર્મનસ્યાદિસમ્ભવે
સુગુપ્તે તુ શુભે રમ્યે ગુહાયાં પર્વતસ્ય તુ ॥

ભવક્ષેત્રે સુગુપ્તે વા ભવારામે વને ઽપિ વા
ગૃહે તુ સુશુભે દેશે વિજને જન્તુવર્જિતે ॥

અત્યન્તનિર્મલે સમ્યક્ સુપ્રલિપ્તે વિચિત્રિતે
દર્પણોદરસંકાશે કૃષ્ણાગરુસુધૂપિતે ॥

નાનાપુષ્પસમાકીર્ણે વિતાનોપરિ શોભિતે
ફલપલ્લવમૂલાઢ્યે કુશપુષ્પસમન્વિતે ॥

સમાસનસ્થો યોગાઙ્ગાન્ય્ અભ્યસેદ્ધૃષિતઃ સ્વયમ્
પ્રણિપત્ય ગુરું પશ્ચાદ્ ભવં દેવીં વિનાયકમ્ ॥

યોગીશ્વરાન્ સશિષ્યાંશ્ ચ યોગં યુઞ્જીત યોગવિત્
આસનં સ્વસ્તિકં બદ્ધ્વા પદ્મમર્ધાસનં તુ વા ॥

સમજાનુસ્ તથા ધીમાન્ એકજાનુરથાપિવા
સમં દૃઢાસનો ભૂત્વા સંહૃત્ય ચરણાવુભૌ ॥

સંવૃતાસ્યોપબદ્ધાક્ષ ઉરો વિષ્ટભ્ય ચાગ્રતઃ
પાર્ષ્ણિભ્યાં વૃષણૌ રક્ષંસ્ તથા પ્રજનનં પુનઃ ॥

કિંચિદુન્નામિતશિર દન્તૈર્દન્તાન્ન સંસ્પૃશેત્
સમ્પ્રેક્ષ્ય નાસિકાગ્રં સ્વં દિશશ્ચાનવલોકયન્ ॥

તમઃ પ્રચ્છાદ્ય રજસા રજઃ સત્ત્વેન છાદયેત્
તતઃ સત્ત્વસ્થિતો ભૂત્વા શિવધ્યાનં સમભ્યસેત્ ॥

ઓંકારવાચ્યં પરમં શુદ્ધં દીપશિખાકૃતિમ્
ધ્યાયેદ્વૈ પુણ્ડરીકસ્ય કર્ણિકાયાં સમાહિતઃ ॥

નાભેરધસ્તાદ્વા વિદ્વાન્ ધ્યાત્વા કમલમુત્તમમ્
ત્ર્યઙ્ગુલે ચાષ્ટકોણં વા પઞ્ચકોણમથાપિ વા ॥

ત્રિકોણં ચ તથાગ્નેયં સૌમ્યં સૌરં સ્વશક્તિભિઃ
સૌરં સૌમ્ય તથાગ્નેયમ્ અથ વાનુક્રમેણ તુ ॥

આગ્નેયં ચ તતઃ સૌરં સૌમ્યમેવં વિધાનતઃ
અગ્નેરધઃ પ્રકલ્પ્યૈવં ધર્માદીનાં ચતુષ્ટયમ્ ॥

ગુણત્રયં ક્રમેણૈવ મણ્ડલોપરિ ભાવયેત્
સત્ત્વસ્થં ચિન્તયેદ્રુદ્રં સ્વશક્ત્યા પરિમણ્ડિતમ્ ॥

નાભૌ વાથ ગલે વાપિ ભ્રૂમધ્યે વા યથાવિધિ
લલાટફલિકાયાં વા મૂર્ધ્નિ ધ્યાનં સમાચરેત્ ॥

દ્વિદલે ષોડશારે વા દ્વાદશારે ક્રમેણ તુ
દશારે વા ષડસ્રે વા ચતુરસ્રે સ્મરેચ્છિવમ્ ॥

કનકાભે તથાગાર સંનિભે સુસિતે ઽપિ વા
દ્વાદશાદિત્યસંકાશે ચન્દ્રબિમ્બસમે ઽપિ વા ॥

વિદ્યુત્કોટિનિભે સ્થાને ચિન્તયેત્પરમેશ્વરમ્
અગ્નિવર્ણે ઽથવા વિદ્યુદ્ વલયાભે સમાહિતઃ ॥

વજ્રકોટિપ્રભે સ્થાને પદ્મરાગનિભે ઽપિ વા
નીલલોહિતબિમ્બે વા યોગી ધ્યાનં સમભ્યસેત્ ॥

મહેશ્વરં હૃદિ ધ્યાયેન્ નાભિપદ્મે સદાશિવમ્
ચન્દ્રચૂડં લલાટે તુ ભ્રૂમધ્યે શંકરં સ્વયમ્ ॥

દિવ્યે ચ શાશ્વતસ્થાને શિવધ્યાનં સમભ્યસેત્
નિર્મલં નિષ્કલં બ્રહ્મ સુશાન્તં જ્ઞાનરૂપિણમ્ ॥

અલક્ષણમનિર્દેશ્યમ્ અણોરલ્પતરં શુભમ્
નિરાલમ્બમ્ અતર્ક્યં ચ વિનાશોત્પત્તિવર્જિતમ્ ॥

કૈવલ્યં ચૈવ નિર્વાણં નિઃશ્રેયસમ્ અનુત્તમમ્
અમૃતં ચાક્ષરં બ્રહ્મ હ્ય્ અપુનર્ભવમ્ અદ્ભુતમ્ ॥

મહાનન્દં પરાનન્દં યોગાનન્દમનામયમ્
હેયોપાદેયરહિતં સૂક્ષ્માત્સૂક્ષ્મતરં શિવમ્ ॥

સ્વયંવેદ્યમવેદ્યં તચ્ છિવં જ્ઞાનમયં પરમ્
અતીન્દ્રિયમ્ અનાભાસં પરં તત્ત્વં પરાત્પરમ્ ॥

સર્વોપાધિવિનિર્મુક્તં ધ્યાનગમ્યં વિચારતઃ
અદ્વયં તમસશ્ચૈવ પરસ્તાત્સંસ્થિતં પરમ્ ॥

મનસ્યેવં મહાદેવં હૃત્પદ્મે વાપિ ચિન્તયેત્
નાભૌ સદાશિવં ચાપિ સર્વદેવાત્મકં વિભુમ્ ॥

દેહમધ્યે શિવં દેવં શુદ્ધજ્ઞાનમયં વિભુમ્
કન્યસેનૈવ માર્ગેણ ચોદ્ઘાતેનાપિ શંકરમ્ ॥

ક્રમશઃ કન્યસેનૈવ મધ્યમેનાપિ સુવ્રતઃ
ઉત્તમેનાપિ વૈ વિદ્વાન્ કુમ્ભકેન સમભ્યસેત્ ॥

દ્વાત્રિંશદ્ રેચયેદ્ધીમાન્ હૃદિ નાભૌ સમાહિતઃ
રેચકં પૂરકં ત્યક્ત્વા કુમ્ભકં ચ દ્વિજોત્તમાઃ ॥

સાક્ષાત્સમરસેનૈવ દેહમધ્યે સ્મરેચ્છિવમ્
એકીભાવં સમેત્યૈવં તત્ર યદ્રસસમ્ભવમ્ ॥

આનન્દં બ્રહ્મણો વિદ્વાન્ સાક્ષાત્સમરસે સ્થિતઃ
ધારણા દ્વાદશાયામા ધ્યાનં દ્વાદશ ધારણમ્ ॥

ધ્યાનં દ્વાદશકં યાવત્ સમાધિર્ અભિધીયતે
અથવા જ્ઞાનિનાં વિપ્રાઃ સમ્પર્કાદેવ જાયતે ॥

પ્રયત્નાદ્વા તયોસ્તુલ્યં ચિરાદ્વા હ્યચિરાદ્દ્વિજાઃ
યોગાન્તરાયાસ્ તસ્યાથ જાયન્તે યુઞ્જતઃ પુનઃ ॥

નશ્યન્ત્ય્ અભ્યાસતસ્ તે ઽપિ પ્રણિધાનેન વૈ ગુરોઃ ॥