લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.7

રહસ્યં વઃ પ્રવક્ષ્યામિ ભવસ્યામિતતેજસઃ
પ્રભાવં શંકરસ્યાદ્યં સંક્ષેપાત્સર્વદર્શિનઃ ॥

યોગિનઃ સર્વતત્ત્વજ્ઞાઃ પરં વૈરાગ્યમાસ્થિતાઃ ॥

પ્રાણાયામાદિભિશ્ચાષ્ટ સાધનૈઃ સહચારિણઃ ॥

કરુણાદિગુણોપેતાઃ કૃત્વાપિ વિવિધાનિ તે
કર્માણિ નરકં સ્વર્ગં ગચ્છન્ત્યેવ સ્વકર્મણા ॥

પ્રસાદાજ્જાયતે જ્ઞાનં જ્ઞાનાદ્યોગઃ પ્રવર્તતે
યોગેન જાયતે મુક્તિઃ પ્રસાદાદખિલં તતઃ ॥

પ્રસાદાદ્ યદિ વિજ્ઞાનં સ્વરૂપં વક્તુમર્હસિ
દિવ્યં માહેશ્વરં ચૈવ યોગં યોગવિદાં વર ॥

કથં કરોતિ ભગવાન્ ચિન્તયા રહિતઃ શિવઃ
પ્રસાદં યોગમાર્ગેણ કસ્મિન્કાલે નૃણાં વિભુઃ ॥

દેવાનાં ચ ઋષીણાં ચ પિતૄણાં સંનિધૌ પુરા
શૈલાદિના તુ કથિતં શૃણ્વન્તુ બ્રહ્મસૂનવે ॥

વ્યાસાવતારાણિ તથા દ્વાપરાન્તે ચ સુવ્રતાઃ
યોગાચાર્યાવતારાણિ તથા તિષ્યે તુ શૂલિનઃ ॥

તત્રતત્ર વિભોઃ શિષ્યાશ્ ચત્વારઃ શમભાજનાઃ
પ્રશિષ્યા બહવસ્તેષાં પ્રસીદત્યેવમીશ્વરઃ ॥

એવં ક્રમાગતં જ્ઞાનં મુખાદેવ નૃણાં વિભોઃ
વૈશ્યાન્તં બ્રાહ્મણાદ્યં હિ ઘૃણયા ચાનુરૂપતઃ ॥

દ્વાપરે દ્વાપરે વ્યાસાઃ કે વૈ કુત્રાન્તરેષુ વૈ
કલ્પેષુ કસ્મિન્કલ્પે નો વક્તુમર્હસિ ચાત્ર તાન્ ॥

શૃણ્વન્તુ કલ્પે વારાહે દ્વિજા વૈવસ્વતાન્તરે
વ્યાસાંશ્ ચ સામ્પ્રતં રુદ્રાંસ્ તથા સર્વાન્તરેષુ વૈ ॥

વેદાનાં ચ પુરાણાનાં તથા જ્ઞાનપ્રદર્શકાન્
યથાક્રમં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વાવર્તેષુ સામ્પ્રતમ્ ॥

ક્રતુઃ સત્યો ભાર્ગવશ્ ચ અઙ્ગિરાઃ સવિતા દ્વિજાઃ
મૃત્યુઃ શતક્રતુર્ધીમાન્ વસિષ્ઠો મુનિપુંગવઃ ॥

સારસ્વતસ્ત્રિધામા ચ ત્રિવૃતો મુનિપુંગવઃ
શતતેજાઃ સ્વયંધર્મો નારાયણ ઇતિ શ્રુતઃ ॥

તરક્ષુશ્ચારુણિર્ધીમાંસ્ તથા દેવઃ કૃતંજયઃ
ઋતંજયો ભરદ્વાજો ગૌતમઃ કવિસત્તમઃ ॥

વાચશ્રવા મુનિઃ સાક્ષાત્ તથા શુષ્માયણિઃ શુચિઃ
તૃણબિન્દુર્ મુની રૂક્ષઃ શક્તિઃ શાક્તેય ઉત્તરઃ ॥

જાતૂકર્ણ્યો હરિઃ સાક્ષાત્ કૃષ્ણદ્વૈપાયનો મુનિઃ
વ્યાસાસ્ત્વેતે ચ શૃણ્વન્તુ કલૌ યોગેશ્વરાન્ ક્રમાત્ ॥

અસંખ્યાતા હિ કલ્પેષુ વિભોઃ સર્વાન્તરેષુ ચ
કલૌ રુદ્રાવતારાણાં વ્યાસાનાં કિલ ગૌરવાત્ ॥

વૈવસ્વતાન્તરે કલ્પે વારાહે યે ચ તાન્ પુનઃ
અવતારાન્ પ્રવક્ષ્યામિ તથા સર્વાન્તરેષુ વૈ ॥

મન્વન્તરાણિ વારાહે વક્તુમર્હસિ સામ્પ્રતમ્
તથૈવ ચોર્ધ્વકલ્પેષુ સિદ્ધાન્વૈવસ્વતાન્તરે ॥

મનુઃ સ્વાયમ્ભુવસ્ત્વાદ્યસ્ તતઃ સ્વારોચિષો દ્વિજાઃ
ઉત્તમસ્તામસશ્ચૈવ રૈવતાશ્ચાક્ષુષસ્ તથા ॥

વૈવસ્વતશ્ ચ સાવર્ણિર્ ધર્મઃ સાવર્ણિકઃ પુનઃ
પિશઙ્ગશ્ચાપિશઙ્ગાભઃ શબલો વર્ણકસ્ તથા ॥

ઔકારાન્તા અકારાદ્યા મનવઃ પરિકીર્તિતાઃ
શ્વેતઃ પાણ્ડુસ્ તથા રક્તસ્ તામ્રઃ પીતશ્ચ કાપિલઃ ॥

કૃષ્ણઃ શ્યામસ્ તથા ધૂમ્રઃ સુધૂમ્રશ્ ચ દ્વિજોત્તમાઃ
અપિશઙ્ગઃ પિશઙ્ગશ્ ચ ત્રિવર્ણઃ શબલસ્ તથા ॥

કાલંધુરસ્તુ કથિતા વર્ણતો મનવઃ શુભાઃ
નામતો વર્ણતશ્ચૈવ વર્ણતઃ પુનરેવ ચ ॥

સ્વરાત્માનઃ સમાખ્યાતાશ્ ચાન્તરેશાઃ સમાસતઃ
વૈવસ્વત ઋકારસ્તુ મનુઃ કૃષ્ણઃ સુરેશ્વરઃ ॥

સપ્તમસ્તસ્ય વક્ષ્યામિ યુગાવર્તેષુ યોગિનઃ
સમતીતેષુ કલ્પેષુ તથા ચાનાગતેષુ વૈ ॥

વારાહઃ સામ્પ્રતં જ્ઞેયઃ સપ્તમાન્તરતઃ ક્રમાત્
યોગાવતારાંશ્ ચ વિભોઃ શિષ્યાણાં સંતતિસ્ તથા ॥

સમ્પ્રેક્ષ્ય સર્વકાલેષુ તથાવર્તેષુ યોગિનામ્
આદ્યે શ્વેતઃ કલૌ રુદ્રઃ સુતારો મદનસ્ તથા ॥

સુહોત્રઃ કઙ્કણશ્ચૈવ લોકાક્ષિર્ મુનિસત્તમાઃ
જૈગીષવ્યો મહાતેજા ભગવાન્ દધિવાહનઃ ॥

ઋષભશ્ ચ મુનિર્ધીમાન્ ઉગ્રશ્ચાત્રિઃ સુબાલકઃ
ગૌતમશ્ચાથ ભગવાન્ સર્વદેવનમસ્કૃતઃ ॥

વેદશીર્ષશ્ ચ ગોકર્ણો ગુહાવાસી શિખણ્ડભૃત્
જટામાલ્યટ્ટહાસશ્ ચ દારુકો લાઙ્ગલી તથા ॥

મહાકાયમુનિઃ શૂલી દણ્ડી મુણ્ડીશ્વરઃ સ્વયમ્
સહિષ્ણુઃ સોમશર્મા ચ નકુલીશો જગદ્ગુરુઃ ॥

વૈવસ્વતે ઽન્તરે સમ્યક્ પ્રોક્તા હિ પરમાત્મનઃ
યોગાચાર્યાવતારા યે સર્વાવર્તેષુ સુવ્રતાઃ ॥

વ્યાસાશ્ચૈવં મુનિશ્રેષ્ઠા દ્વાપરે દ્વાપરે ત્વિમે
યોગેશ્વરાણાં ચત્વારઃ શિષ્યાઃ પ્રત્યેકમવ્યયાઃ ॥

શ્વેતઃ શ્વેતશિખણ્ડી ચ શ્વેતાશ્વઃ શ્વેતલોહિતઃ
દુન્દુભિઃ શતરૂપશ્ ચ ઋચીકઃ કેતુમાંસ્ તથા ॥

વિશોકશ્ચ વિકેશશ્ ચ વિપાશઃ પાપનાશનઃ
સુમુખો દુર્મુખશ્ચૈવ દુર્દમો દુરતિક્રમઃ ॥

સનકશ્ ચ સનન્દશ્ ચ પ્રભુર્યશ્ ચ સનાતનઃ
ઋભુઃ સનત્કુમારશ્ ચ સુધામા વિરજાસ્ તથા ॥

શઙ્ખપાદ્ વૈરજશ્ચૈવ મેઘઃ સારસ્વતસ્ તથા
સુવાહનો મુનિશ્રેષ્ઠો મેઘવાહો મહાદ્યુતિઃ ॥

કપિલશ્ચાસુરિશ્ચૈવ તથા પઞ્ચશિખો મુનિઃ
વાલ્કલશ્ ચ મહાયોગી ધર્માત્માનો મહૌજસઃ ॥

પરાશરશ્ ચ ગર્ગશ્ ચ ભાર્ગવશ્ચાઙ્ગિરાસ્ તથા
બલબન્ધુર્ નિરામિત્રઃ કેતુશૃઙ્ગસ્તપોધનઃ ॥

લમ્બોદરશ્ ચ લમ્બશ્ચ લમ્બાક્ષો લમ્બકેશકઃ
સર્વજ્ઞઃ સમબુદ્ધિશ્ ચ સાધ્યઃ સર્વસ્તથૈવ ચ ॥

સુધામા કાશ્યપશ્ચૈવ વાસિષ્ઠો વિરજાસ્ તથા
અત્રિર્ દેવસદશ્ચૈવ શ્રવણો ઽથ શ્રવિષ્ઠકઃ
કુણિશ્ ચ કુણિબાહુશ્ ચ કુશરીરઃ કુનેત્રકઃ ॥

કશ્યપો ઽપ્યુશનાશ્ચૈવ ચ્યવનો ઽથ બૃહસ્પતિઃ
ઉતથ્યો વામદેવશ્ ચ મહાયોગો મહાબલઃ ॥

વાચશ્રવાઃ સુધીકશ્ચ શ્યાવાશ્વશ્ ચ યતીશ્વરઃ
હિરણ્યનાભઃ કૌશલ્યો લોગાક્ષિઃ કુથુમિસ્ તથા ॥

સુમન્તુર્બર્બરી વિદ્વાન્ કબન્ધઃ કુશિકંધરઃ
પ્લક્ષો દાલ્ભ્યાયણિશ્ચૈવ કેતુમાન્ ગોપનસ્ તથા ॥

ભલ્લાવી મધુપિઙ્ગશ્ચ શ્વેતકેતુસ્તપોનિધિઃ
ઉશિકો બૃહદશ્વશ્ ચ દેવલઃ કવિરેવ ચ ॥

શાલિહોત્રો ઽગ્નિવેશશ્ચ યુવનાશ્વઃ શરદ્વસુઃ
છગલઃ કુણ્ડકર્ણશ્ ચ કુમ્ભશ્ચૈવ પ્રવાહકઃ ॥

ઉલૂકો વિદ્યુતશ્ચૈવ મણ્ડૂકો હ્યાશ્વલાયનઃ
અક્ષપાદઃ કુમારશ્ ચ ઉલૂકો વત્સ એવ ચ ॥

કુશિકશ્ચૈવ ગર્ભશ્ ચ મિત્રઃ કૌરુષ્ય એવ ચ
શિષ્યાસ્ત્વેતે મહાત્માનઃ સર્વાવર્તેષુ યોગિનામ્ ॥

વિમલા બ્રહ્મભૂયિષ્ઠા જ્ઞાનયોગપરાયણાઃ
એતે પાશુપતાઃ સિદ્ધા ભસ્મોદ્ધૂલિતવિગ્રહાઃ ॥

શિષ્યાઃ પ્રશિષ્યાશ્ચૈતેષાં શતશો ઽથ સહસ્રશઃ
પ્રાપ્ય પાશુપતં યોગં રુદ્રલોકાય સંસ્થિતાઃ ॥

દેવાદયઃ પિશાચાન્તાઃ પશવઃ પરિકીર્તિતાઃ
તેષાં પતિત્વાત્સર્વેશો ભવઃ પશુપતિઃ સ્મૃતઃ ॥

તેન પ્રણીતો રુદ્રેણ પશૂનાં પતિના દ્વિજાઃ
યોગઃ પાશુપતો જ્ઞેયઃ પરાવરવિભૂતયે ॥