લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.75

નિષ્કલો નિર્મલો નિત્યઃ સકલત્વં કથં ગતઃ
વક્તુમર્હસિ ચાસ્માકં યથા પૂર્વં યથા શ્રુતમ્ ॥

પરમાર્થવિદઃ કેચિદ્ ઊચુઃ પ્રણવરૂપિણમ્
વિજ્ઞાનમિતિ વિપ્રેન્દ્રાઃ શ્રુત્વા શ્રુતિશિરસ્યજમ્ ॥

શબ્દાદિવિષયં જ્ઞાનં જ્ઞાનમિત્યભિધીયતે
તજ્જ્ઞાનં ભ્રાન્તિરહિતમ્ ઇત્યન્યે નેતિ ચાપરે ॥

યજ્જ્ઞાનં નિર્મલં શુદ્ધં નિર્વિકલ્પં નિરાશ્રયમ્
ગુરુપ્રકાશકં જ્ઞાનમ્ ઇત્યન્યે મુનયો દ્વિજાઃ ॥

જ્ઞાનેનૈવ ભવેન્મુક્તિઃ પ્રસાદો જ્ઞાનસિદ્ધયે
ઉભાભ્યાં મુચ્યતે યોગી તત્રાનન્દમયો ભવેત્ ॥

વદન્તિ મુનયઃ કેચિત્ કર્મણા તસ્ય સંગતિમ્
કલ્પનાકલ્પિતં રૂપં સંહૃત્ય સ્વેચ્છયૈવ હિ ॥

દ્યૌર્મૂર્ધા તુ વિભોસ્તસ્ય ખં નાભિઃ પરમેષ્ઠિનઃ
સોમસૂર્યાગ્નયો નેત્રે દિશઃ શ્રોત્રં મહાત્મનઃ ॥

ચરણૌ ચૈવ પાતાલં સમુદ્રસ્તસ્ય ચાંબરમ્
દેવાસ્તસ્ય ભુજાઃ સર્વે નક્ષત્રાણિ ચ ભૂષણમ્ ॥

પ્રકૃતિસ્તસ્ય પત્ની ચ પુરુષો લિઙ્ગમુચ્યતે
વક્ત્રાદ્વૈ બ્રાહ્મણાઃ સર્વે બ્રહ્મા ચ ભગવાન્પ્રભુઃ ॥

ઇન્દ્રોપેન્દ્રૌ ભુજાભ્યાં તુ ક્ષત્રિયાશ્ ચ મહાત્મનઃ
વૈશ્યાશ્ચોરુપ્રદેશાત્તુ શૂદ્રાઃ પાદાત્પિનાકિનઃ ॥

પુષ્કરાવર્તકાદ્યાસ્તુ કેશાસ્તસ્ય પ્રકીર્તિતાઃ
વાયવો ઘ્રાણજાસ્તસ્ય ગતિઃ શ્રૌતં સ્મૃતિસ્ તથા ॥

અથાનેનૈવ કર્માત્મા પ્રકૃતેસ્તુ પ્રવર્તકઃ
પુંસાં તુ પુરુષઃ શ્રીમાન્ જ્ઞાનગમ્યો ન ચાન્યથા ॥

કર્મયજ્ઞસહસ્રેભ્યસ્ તપોયજ્ઞો વિશિષ્યતે
તપોયજ્ઞસહસ્રેભ્યો જપયજ્ઞો વિશિષ્યતે ॥

જપયજ્ઞસહસ્રેભ્યો ધ્યાનયજ્ઞો વિશિષ્યતે
ધ્યાનયજ્ઞાત્પરો નાસ્તિ ધ્યાનં જ્ઞાનસ્ય સાધનમ્ ॥

યદા સમરસે નિષ્ઠો યોગી ધ્યાનેન પશ્યતિ
ધ્યાનયજ્ઞરતસ્યાસ્ય તદા સંનિહિતઃ શિવઃ ॥

નાસ્તિ વિજ્ઞાનિનાં શૌચં પ્રાયશ્ચિત્તાદિ ચોદના
વિશુદ્ધા વિદ્યયા સર્વે બ્રહ્મવિદ્યાવિદો જનાઃ ॥

નાસ્તિ ક્રિયા ચ લોકેષુ સુખં દુઃખં વિચારતઃ
ધર્માધર્મૌ જપો હોમો ધ્યાનિનાં સંનિધિઃ સદા ॥

પરાનન્દાત્મકં લિઙ્ગં વિશુદ્ધં શિવમક્ષરમ્
નિષ્કલં સર્વગં જ્ઞેયં યોગિનાં હૃદિ સંસ્થિતમ્ ॥

લિઙ્ગં તુ દ્વિવિધં પ્રાહુર્ બાહ્યમાભ્યન્તરં દ્વિજાઃ
બાહ્યં સ્થૂલં મુનિશ્રેષ્ઠાઃ સૂક્ષ્મમાભ્યન્તરં દ્વિજાઃ ॥

કર્મયજ્ઞરતાઃ સ્થૂલાઃ સ્થૂલલિઙ્ગાર્ચને રતાઃ
અસતાં ભાવનાર્થાય નાન્યથા સ્થૂલવિગ્રહઃ ॥

આધ્યાત્મિકં ચ યલ્લિઙ્ગં પ્રત્યક્ષં યસ્ય નો ભવેત્
અસૌ મૂઢો બહિઃ સર્વં કલ્પયિત્વૈવ નાન્યથા ॥

જ્ઞાનિનાં સૂક્ષ્મમમલં ભવેત્પ્રત્યક્ષમવ્યયમ્
યથા સ્થૂલમયુક્તાનાં મૃત્કાષ્ઠાદ્યૈઃ પ્રકલ્પિતમ્ ॥

અર્થો વિચારતો નાસ્તીત્ય્ અન્યે તત્ત્વાર્થવેદિનઃ
નિષ્કલઃ સકલશ્ચેતિ સર્વં શિવમયં તતઃ ॥

વ્યોમૈકમપિ દૃષ્ટં હિ શરાવં પ્રતિ સુવ્રતાઃ
પૃથક્ત્વં ચાપૃથક્ત્વં ચ શઙ્કરસ્યેતિ ચાપરે ॥

પ્રત્યયાર્થં હિ જગતામ્ એકસ્થો ઽપિ દિવાકરઃ
એકો ઽપિ બહુધા દૃષ્ટો જલાધારેષુ સુવ્રતાઃ ॥

જન્તવો દિવિ ભૂમૌ ચ સર્વે વૈ પાઞ્ચભૌતિકાઃ
તથાપિ બહુલા દૃષ્ટા જાતિવ્યક્તિવિભેદતઃ ॥

દૃશ્યતે શ્રૂયતે યદ્યત્ તત્તદ્વિદ્ધિ શિવાત્મકમ્
ભેદો જનાનાં લોકે ઽસ્મિન્ પ્રતિભાસો વિચારતઃ ॥

સ્વપ્ને ચ વિપુલાન્ ભોગાન્ ભુક્ત્વા મર્ત્યઃ સુખી ભવેત્
દુઃખી ચ ભોગં દુઃખં ચ નાનુભૂતં વિચારતઃ ॥

એવમાહુસ્તથાન્યે ચ સર્વે વેદાર્થતત્ત્વગાઃ
હૃદિ સંસારિણાં સાક્ષાત્ સકલઃ પરમેશ્વરઃ ॥

યોગિનાં નિષ્કલો દેવો જ્ઞાનિનાં ચ જગન્મયઃ
ત્રિવિધં પરમેશસ્ય વપુર્લોકે પ્રશસ્યતે ॥

નિષ્કલં પ્રથમં ચૈકં તતઃ સકલનિષ્કલમ્
તૃતીયં સકલં ચૈવ નાન્યથેતિ દ્વિજોત્તમાઃ ॥

અર્ચયન્તિ મુહુઃ કેચિત્ સદા સકલનિષ્કલમ્
સર્વજ્ઞં હૃદયે કેચિચ્ છિવલિઙ્ગે વિભાવસૌ ॥

સકલં મુનયઃ કેચિત્ સદા સંસારવર્તિનઃ
એવમભ્યર્ચયન્ત્યેવ સદારાઃ સસુતા નરાઃ ॥

યથા શિવસ્ તથા દેવી યથા દેવી તથા શિવઃ
તસ્માદભેદબુદ્ધ્યૈવ સપ્તવિંશત્પ્રભેદતઃ ॥

યજન્તિ દેહે બાહ્યે ચ ચતુષ્કોણે ષડસ્રકે
દશારે દ્વાદશારે ચ ષોડશારે ત્રિરસ્રકે ॥

સ સ્વેચ્છયા શિવઃ સાક્ષાદ્ દેવ્યા સાર્ધં સ્થિતઃ પ્રભુઃ
સંતારણાર્થં ચ શિવઃ સદસદ્વ્યક્તિવર્જિતઃ ॥

તમેકમાહુર્દ્વિગુણં ચ કેચિત્ કેચિત્તમાહુસ્ત્રિગુણાત્મકં ચ
ઊચુસ્ તથા તં ચ શિવં તથાન્યે સંસારિણં વેદવિદો વદન્તિ ॥

ભક્ત્યા ચ યોગેન શુભેન યુક્તા વિપ્રાઃ સદા ધર્મરતા વિશિષ્ટાઃ
યજન્તિ યોગેશમ્ અશેષમૂર્તિં ષડસ્રમધ્યે ભગવન્તમેવ ॥

યે તત્ર પશ્યન્તિ શિવં ત્રિરસ્રે ત્રિતત્ત્વમધ્યે ત્રિગુણં ત્રિયક્ષમ્
તે યાન્તિ ચૈનં ન ચ યોગિનો ઽન્યે તયા ચ દેવ્યા પુરુષં પુરાણમ્ ॥