લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.72

અથ રુદ્રસ્ય દેવસ્ય નિર્મિતો વિશ્વકર્મણા
સર્વલોકમયો દિવ્યો રથો યત્નેન સાદરમ્ ॥

સર્વભૂતમયશ્ચૈવ સર્વદેવનમસ્કૃતઃ
સર્વદેવમયશ્ચૈવ સૌવર્ણઃ સર્વસંમતઃ ॥

રથાઙ્ગં દક્ષિણં સૂર્યો વામાઙ્ગં સોમ એવ ચ
દક્ષિણં દ્વાદશારં હિ ષોડશારં તથોત્તરમ્ ॥

અરેષુ તેષુ વિપ્રેન્દ્રાશ્ ચાદિત્યા દ્વાદશૈવ તુ
શશિનઃ ષોડશારેષુ કલા વામસ્ય સુવ્રતાઃ ॥

ઋક્ષાણિ ચ તદા તસ્ય વામસ્યૈવ તુ ભૂષણમ્
નેમ્યઃ ષડૃતવશ્ચૈવ તયોર્વૈ વિપ્રપુઙ્ગવાઃ ॥

પુષ્કરં ચાન્તરિક્ષં વૈ રથનીડશ્ ચ મન્દરઃ
અસ્તાદ્રિરુદયાદ્રિશ્ ચ ઉભૌ તૌ કૂબરૌ સ્મૃતૌ ॥

અધિષ્ઠાનં મહામેરુર્ આશ્રયાઃ કેસરાચલાઃ
વેગઃ સંવત્સરસ્તસ્ય અયને ચક્રસંગમૌ ॥

મુહૂર્તા બન્ધુરાસ્તસ્ય શમ્યાશ્ચૈવ કલાઃ સ્મૃતાઃ
તસ્ય કાષ્ઠાઃ સ્મૃતા ઘોણા ચાક્ષદણ્ડાઃ ક્ષણાશ્ ચ વૈ ॥

નિમેષાશ્ચાનુકર્ષાશ્ ચ ઈષા ચાસ્ય લવાઃ સ્મૃતાઃ
દ્યૌર્વરૂથં રથસ્યાસ્ય સ્વર્ગમોક્ષાવુભૌ ધ્વજૌ ॥

ધર્મો વિરાગો દણ્ડો ઽસ્ય યજ્ઞા દણ્ડાશ્રયાઃ સ્મૃતાઃ
દક્ષિણાઃ સંધયસ્તસ્ય લોહાઃ પઞ્ચાશદગ્નયઃ ॥

યુગાન્તકોટી તૌ તસ્ય ધર્મકામાવુભૌ સ્મૃતૌ
ઈષાદણ્ડસ્તથાવ્યક્તં બુદ્ધિસ્તસ્યૈવ નડ્વલઃ ॥

કોણસ્ તથા હ્યહઙ્કારો ભૂતાનિ ચ બલં સ્મૃતમ્
ઇન્દ્રિયાણિ ચ તસ્યૈવ ભૂષણાનિ સમન્તતઃ ॥

શ્રદ્ધા ચ ગતિરસ્યૈવ વેદાસ્તસ્ય હયાઃ સ્મૃતાઃ
પદાનિ ભૂષણાન્યેવ ષડઙ્ગાન્યુપભૂષણમ્ ॥

પુરાણન્યાયમીમાંસા ધર્મશાસ્ત્રાણિ સુવ્રતાઃ
વાલાશ્રયાઃ પટાશ્ચૈવ સર્વલક્ષણસંયુતાઃ ॥

મન્ત્રા ઘણ્ટાઃ સ્મૃતાસ્તેષાં વર્ણાઃ પાદાસ્તથાશ્રમાઃ
અવચ્છેદો હ્યનન્તસ્તુ સહસ્રફણભૂષિતઃ ॥

દિશઃ પાદા રથસ્યાસ્ય તથા ચોપદિશશ્ ચ હ
પુષ્કરાદ્યાઃ પતાકાશ્ ચ સૌવર્ણા રત્નભૂષિતાઃ ॥

સમુદ્રાસ્તસ્ય ચત્વારો રથકમ્બલિકાઃ સ્મૃતાઃ
ગઙ્ગાદ્યાઃ સરિતઃ શ્રેષ્ઠાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ ॥

ચામરાસક્તહસ્તાગ્રાઃ સર્વાઃ સ્ત્રીરૂપશોભિતાઃ
તત્રતત્ર કૃતસ્થાનાઃ શોભયાંચક્રિરે રથમ્ ॥

આવહાદ્યાસ્ તથા સપ્ત સોપાનં હૈમમુત્તમમ્
સારથિર્ભગવાન્બ્રહ્મા દેવાભીષુધરાઃ સ્મૃતાઃ ॥

પ્રતોદો બ્રહ્મણસ્તસ્ય પ્રણવો બ્રહ્મદૈવતમ્
લોકાલોકાચલસ્તસ્ય સસોપાનઃ સમન્તતઃ ॥

વિષમશ્ ચ તદા બાહ્યો માનસાદ્રિઃ સુશોભનઃ
નાસાઃ સમન્તતસ્તસ્ય સર્વ એવાચલાઃ સ્મૃતાઃ ॥

તલાઃ કપોતાઃ કાપોતાઃ સર્વે તલનિવાસિનઃ
મેરુરેવ મહાછત્રં મન્દરઃ પાર્શ્વડિણ્ડિમઃ ॥

શૈલેન્દ્રઃ કાર્મુકં ચૈવ જ્યા ભુજઙ્ગાધિપઃ સ્વયમ્
કાલરાત્ર્યા તથૈવેહ તથેન્દ્રધનુષા પુનઃ ॥

ઘણ્ટા સરસ્વતી દેવી ધનુષઃ શ્રુતિરૂપિણી
ઇષુર્વિષ્ણુર્મહાતેજાઃ શલ્યં સોમઃ શરસ્ય ચ ॥

કાલાગ્નિસ્તચ્છરસ્યૈવ સાક્ષાત્તીક્ષ્ણઃ સુદારુણઃ
અનીકં વિષસમ્ભૂતં વાયવો વાજકાઃ સ્મૃતાઃ ॥

એવં કૃત્વા રથં દિવ્યં કાર્મુકં ચ શરં તથા
સારથિં જગતાં ચૈવ બ્રહ્માણં પ્રભુમીશ્વરમ્ ॥

આરુરોહ રથં દિવ્યં રણમણ્ડનધૃગ્ ભવઃ
સર્વદેવગણૈર્યુક્તં કમ્પયન્નિવ રોદસી ॥

ઋષિભિઃ સ્તૂયમાનશ્ ચ વન્દ્યમાનશ્ ચ બન્દિભિઃ
ઉપનૃત્તશ્ચાપ્સરસાં ગણૈર્નૃત્યવિશારદૈઃ ॥

સુશોભમાનો વરદઃ સમ્પ્રેક્ષ્યૈવ ચ સારથિમ્
તસ્મિન્નારોહતિ રથં કલ્પિતં લોકસંભૃતમ્ ॥

શિરોભિઃ પતિતા ભૂમીં તુરગા વેદસંભવાઃ
અથાધસ્તાદ્રથસ્યાસ્ય ભગવાન્ ધરણીધરઃ ॥

વૃષેન્દ્રરૂપી ચોત્થાપ્ય સ્થાપયામાસ વૈ ક્ષણમ્
ક્ષણાન્તરે વૃષેન્દ્રો ઽપિ જાનુભ્યામગમદ્ધરામ્ ॥

અભીષુહસ્તો ભગવાન્ ઉદ્યમ્ય ચ હયાન્ વિભુઃ
સ્થાપયામાસ દેવસ્ય વચનાદ્વૈ રથં શુભમ્ ॥

તતો ઽશ્વાંશ્ચોદયામાસ મનોમારુતરંહસઃ
પુરાણ્યુદ્દિશ્ય ખસ્થાનિ દાનવાનાં તરસ્વિનામ્ ॥

અથાહ ભગવાન્ રુદ્રો દેવાનાલોક્ય શઙ્કરઃ
પશૂનામાધિપત્યં મે દત્તં હન્મિ તતો ઽસુરાન્ ॥

પૃથક્પશુત્વં દેવાનાં તથાન્યેષાં સુરોત્તમાઃ
કલ્પયિત્વૈવ વધ્યાસ્તે નાન્યથા નૈવ સત્તમાઃ ॥

ઇતિ શ્રુત્વા વચઃ સર્વં દેવદેવસ્ય ધીમતઃ
વિષાદમગમન્ સર્વે પશુત્વં પ્રતિ શઙ્કિતાઃ ॥

તેષાં ભાવં તતો જ્ઞાત્વા દેવસ્તાનિદમબ્રવીત્
મા વો ઽસ્તુ પશુભાવે ઽસ્મિન્ ભયં વિબુધસત્તમાઃ ॥

શ્રૂયતાં પશુભાવસ્ય વિમોક્ષઃ ક્રિયતાં ચ સઃ
યો વૈ પાશુપતં દિવ્યં ચરિષ્યતિ સ મોક્ષ્યતિ ॥

પશુત્વાદિતિ સત્યં ચ પ્રતિજ્ઞાતં સમાહિતાઃ
યે ચાપ્યન્યે ચરિષ્યન્તિ વ્રતં પાશુપતં મમ ॥

મોક્ષ્યન્તિ તે ન સંદેહઃ પશુત્વાત્ સુરસત્તમાઃ
નૈષ્ઠિકં દ્વાદશાબ્દં વા તદર્ધં વર્ષકત્રયમ્ ॥

શુશ્રૂષાં કારયેદ્યસ્તુ સ પશુત્વાદ્વિમુચ્યતે
તસ્માત્પરમિદં દિવ્યં ચરિષ્યથ સુરોત્તમાઃ ॥

તથેતિ ચાબ્રુવન્દેવાઃ શિવે લોકનમસ્કૃતે
તસ્માદ્વૈ પશવઃ સર્વે દેવાસુરનરાઃ પ્રભોઃ ॥

રુદ્રઃ પશુપતિશ્ચૈવ પશુપાશવિમોચકઃ
યઃ પશુસ્તત્પશુત્વં ચ વ્રતેનાનેન સંત્યજેત્ ॥

તત્કૃત્વા ન ચ પાપીયાન્ ઇતિ શાસ્ત્રસ્ય નિશ્ચયઃ
તતો વિનાયકઃ સાક્ષાદ્ બાલો ઽબાલપરાક્રમઃ ॥

અપૂજિતસ્તદા દેવૈઃ પ્રાહ દેવાન્નિવારયન્
મામપૂજ્ય જગત્યસ્મિન્ ભક્ષ્યભોજ્યાદિભિઃ શુભૈઃ ॥

કઃ પુમાન્સિદ્ધિમાપ્નોતિ દેવો વા દાનવો ઽપિ વા
તતસ્તસ્મિન્ ક્ષણાદેવ દેવકાર્યે સુરેશ્વરાઃ ॥

વિઘ્નં કરિષ્યે દેવેશ કથં કર્તું સમુદ્યતાઃ
તતઃ સેન્દ્રાઃ સુરાઃ સર્વે ભીતાઃ સમ્પૂજ્ય તં પ્રભુમ્ ॥

ભક્ષ્યભોજ્યાદિભિશ્ચૈવ ઉણ્ડરૈશ્ચૈવ મોદકૈઃ
અબ્રુવંસ્તે ગણેશાનં નિર્વિઘ્નં ચાસ્તુ નઃ સદા ॥

આલિઙ્ગ્ય ચાઘ્રાય સુતં તદાનીમપૂજયત્સર્વસુરેન્દ્રમુખ્યઃ ॥

સમ્પૂજ્ય પૂજ્યં સહ દેવસંઘૈર્ વિનાયકં નાયકમીશ્વરાણામ્
ગણેશ્વરૈરેવ નગેન્દ્રધન્વા પુરત્રયં દગ્ધુમસૌ જગામ ॥

તં દેવદેવં સુરસિદ્ધસંઘા મહેશ્વરં ભૂતગણાશ્ ચ સર્વે
ગણેશ્વરા નન્દિમુખાસ્તદાનીં સ્વવાહનૈરન્વયુરીશમીશાઃ ॥

અગ્રે સુરાણાં ચ ગણેશ્વરાણાં તદાથ નન્દી ગિરિરાજકલ્પમ્
વિમાનમારુહ્ય પુરં પ્રહર્તું જગામ મૃત્યું ભગવાનિવેશઃ ॥

યાન્તં તદાનીં તુ શિલાદપુત્રમ્ આરુહ્ય નાગેન્દ્રવૃષાશ્વવર્યાન્
દેવાસ્તદાનીં ગણપાશ્ ચ સર્વે ગણા યયુઃ સ્વાયુધચિહ્નહસ્તાઃ ॥

જગામ જગતાં હિતાય પુરત્રયં દગ્ધુમલુપ્તશક્તિઃ ॥

સુરાસુરેશં સહસ્રરશ્મિર્ ભગવાન્ સુતીક્ષ્ણઃ ॥

રરાજ મધ્યે ભગવાન્સુરાણાં વિવાહનો વારિજપત્રવર્ણઃ
યથા સુમેરોઃ શિખરાધિરૂઢઃ સહસ્રરશ્મિર્ ભગવાન્ સુતીક્ષ્ણઃ ॥

સહસ્રનેત્રઃ પ્રથમઃ સુરાણાં ગજેન્દ્રમારુહ્ય ચ દક્ષિણે ઽસ્ય
જગામ રુદ્રસ્ય પુરં નિહન્તું યથોરગાંસ્તત્ર તુ વૈનતેયઃ ॥

તં સિદ્ધગન્ધર્વસુરેન્દ્રવીરાઃ સુરેન્દ્રવૃન્દાધિપમ્ ઇન્દ્રમ્ ઈશમ્
સમન્તતસ્તુષ્ટુવુરિષ્ટદં તે જયેતિ શક્રં વરપુષ્પવૃષ્ટ્યા ॥

પ્રણેમુરાલોક્ય સહસ્રનેત્રં સલીલમંબા તનયં યથેન્દ્રમ્ ॥

યમપાવકવિત્તેશા વાયુર્નિરૃતિરેવ ચ
અપામ્પતિસ્ તથેશાનો ભવં ચાનુ સમાગતાઃ ॥

વીરભદ્રો રણે ભદ્રો નૈરૃત્યાં વૈ રથસ્ય તુ
વૃષભેન્દ્રં સમારુહ્ય રોમજૈશ્ ચ સમાવૃતઃ ॥

સેવાં ચક્રે પુરં હન્તું દેવદેવં ત્રિયંબકમ્
મહાકાલો મહાતેજા મહાદેવ ઇવાપરઃ ॥

વાયવ્યાં સગણૈઃ સાર્ધં સેવાં ચક્રે રથસ્ય તુ ॥

ષણ્મુખો ઽપિ સહ સિદ્ધચારણૈઃ સેનયા ચ ગિરિરાજસંનિભઃ
દેવનાથગણવૃન્દસંવૃતો વારણેન ચ તથાગ્નિસંભવઃ ॥

વિઘ્નં ગણેશો ઽપ્યસુરેશ્વરાણાં કૃત્વા સુરાણાં ભગવાનવિઘ્નમ્
વિઘ્નેશ્વરો વિઘ્નગણૈશ્ ચ સાર્ધં તં દેશમીશાનપદં જગામ ॥

કાલી તદા કાલનિશાપ્રકાશં શૂલં કપાલાભરણા કરેણ
પ્રકમ્પયન્તી ચ તદા સુરેન્દ્રાન્ મહાસુરાસૃઙ્મધુપાનમત્તા ॥

મત્તેભગામી મદલોલનેત્રા મત્તૈઃ પિશાચૈશ્ ચ ગણૈશ્ ચ મત્તૈઃ
મત્તેભચર્માંબરવેષ્ટિતાઙ્ગી યયૌ પુરસ્તાચ્ચ ગણેશ્વરસ્ય ॥

તાં સિદ્ધગન્ધર્વપિશાચયક્ષ વિદ્યાધરાહીન્દ્રસુરેન્દ્રમુખ્યાઃ
પ્રણેમુરુચ્ચૈરભિતુષ્ટુવુશ્ ચ જયેતિ દેવીં હિમશૈલપુત્રીમ્ ॥

માતરઃ સુરવરારિસૂદનાઃ સાદરં સુરગણૈઃ સુપૂજિતાઃ
માતરં યયુરથ સ્વવાહનૈઃ સ્વૈર્ગણૈર્ધ્વજધરૈઃ સમન્તતઃ ॥

દુર્ગારૂઢમૃગાધિપા દુરતિગા દોર્દણ્ડવૃન્દૈઃ શિવા બિભ્રાણાઙ્કુશશૂલપાશપરશું ચક્રાસિશઙ્ખાયુધમ્
પ્રૌઢાદિત્યસહસ્રસદૃશૈર્નેત્રૈર્દહન્તી પથં બાલા બાલપરાક્રમા ભગવતી દૈત્યાન્પ્રહર્તું યયૌ ॥

તં દેવમીશં ત્રિપુરં નિહન્તું તદા તુ દેવેન્દ્રરવિપ્રકાશાઃ
ગજૈર્હયૈઃ સિંહવરૈ રથૈશ્ ચ વૃષૈર્યયુસ્તે ગણરાજમુખ્યાઃ ॥

હલૈશ્ ચ ફાલૈર્ મુસલૈર્ ભુશુણ્ડૈર્ ગિરીન્દ્રકૂટૈર્ ગિરિસન્નિભાસ્તે
યયુઃ પુરસ્તાદ્ધિ મહેશ્વરસ્ય સુરેશ્વરા ભૂતગણેશ્વરાશ્ ચ ॥

તથેન્દ્રપદ્મોદ્ભવવિષ્ણુમુખ્યાઃ સુરા ગણેશાશ્ ચ ગણેશમીશમ્
જયેતિ વાગ્ભિર્ ભગવન્તમૂચુઃ કિરીટદત્તાઞ્જલયઃ સમન્તાત્ ॥

નનૃતુર્મુનયઃ સર્વે દણ્ડહસ્તા જટાધરાઃ
વવૃષુઃ પુષ્પવર્ષાણિ ખેચરાઃ સિદ્ધચારણાઃ
પુરત્રયં ચ વિપ્રેન્દ્રાઃ પ્રાણદત્સર્વતસ્ તથા ॥

ગણેશ્વરૈર્ દેવગણૈશ્ ચ ભૃઙ્ગી સહાવૃતઃ સર્વગણેન્દ્રવર્યઃ
જગામ યોગી ત્રિપુરં નિહન્તું વિમાનમારુહ્ય યથા મહેન્દ્રઃ ॥

કેશો વિગતવાસાશ્ ચ મહાકેશો મહાજ્વરઃ
સોમવલ્લી સવર્ણશ્ ચ સોમપઃ સેનકસ્ તથા ॥

સોમધૃક્ સૂર્યવાચશ્ ચ સૂર્યપેષણકસ્ તથા
સૂર્યાક્ષઃ સૂરિનામા ચ સુરઃ સુન્દર એવ ચ ॥

પ્રકુદઃ કકુદન્તશ્ ચ કમ્પનશ્ ચ પ્રકમ્પનઃ
ઇન્દ્રશ્ ચેન્દ્રજયશ્ચૈવ મહાભીર્ ભીમકસ્ તથા ॥

શતાક્ષશ્ચૈવ પઞ્ચાક્ષઃ સહસ્રાક્ષો મહોદરઃ
યમજિહ્વઃ શતાશ્વશ્ ચ કણ્ઠનઃ કણ્ઠપૂજનઃ ॥

દ્વિશિખસ્ ત્રિશિખશ્ચૈવ તથા પઞ્ચશિખો દ્વિજાઃ
મુણ્ડો ઽર્ધમુણ્ડો દીર્ઘશ્ ચ પિશાચાસ્યઃ પિનાકધૃક્ ॥

પિપ્પલાયતનશ્ચૈવ તથા હ્યઙ્ગારકાશનઃ
શિથિલઃ શિથિલાસ્યશ્ ચ અક્ષપાદો હ્યજઃ કુજઃ ॥

અજવક્ત્રો હયવક્ત્રો ગજવક્ત્રો ઽર્ધ્વવક્ત્રકઃ
ઇત્યાદ્યાઃ પરિવાર્યેશં લક્ષ્યલક્ષણવર્જિતાઃ ॥

વૃન્દશસ્તં સમાવૃત્ય જગ્મુઃ સોમં ગણૈર્વૃતાઃ
સહસ્રાણાં સહસ્રાણિ રુદ્રાણામૂર્ધ્વરેતસામ્ ॥

સમાવૃત્ય મહાદેવં દેવદેવં મહેશ્વરમ્
દગ્ધું પુરત્રયં જગ્મુઃ કોટિકોટિગણૈર્વૃતાઃ ॥

ત્રયસ્ત્રિંશત્સુરાશ્ચૈવ ત્રયશ્ ચ ત્રિશતાસ્ તથા
ત્રયશ્ ચ ત્રિસહસ્રાણિ જગ્મુર્દેવાઃ સમન્તતઃ ॥

માતરઃ સર્વલોકાનાં ગણાનાં ચૈવ માતરઃ
ભૂતાનાં માતરશ્ચૈવ જગ્મુર્દેવસ્ય પૃષ્ઠતઃ ॥

ભાતિ મધ્યે ગણાનાં ચ રથમધ્યે ગણેશ્વરઃ
નભસ્યમલનક્ષત્રે તારામધ્ય ઇવોડુરાટ્ ॥

રરાજ દેવી દેવસ્ય ગિરિજા પાર્શ્વસંસ્થિતા
તદા પ્રભાવતો ગૌરી ભવસ્યેવ જગન્મયી ॥

શુભાવતી તદા દેવી પાર્શ્વસંસ્થા વિભાતિ સા
ચામરાસક્તહસ્તાગ્રા સા હેમાંબુજવર્ણિકા ॥

અથ વિભાતિ વિભોર્વિશદં વપુર્ ભસિતભાસિતમંબિકયા તયા
સિતમિવાભ્રમહો સહ વિદ્યુતા નભસિ દેવપતેઃ પરમેષ્ઠિનઃ ॥

ભાતીન્દ્રધનુષાકાશં મેરુણા ચ યથા જગત્
હિરણ્યધનુષા સૌમ્યં વપુઃ શંભોઃ શશિદ્યુતિ ॥

સિતાતપત્રં રત્નાંશુ મિશ્રિતં પરમેષ્ઠિનઃ
યથોદયે શશાઙ્કસ્ય ભાત્યખણ્ડં હિ મણ્ડલમ્ ॥

સદુકૂલા શિવે રક્તા લમ્બિતા ભાતિ માલિકા
છત્રાન્તા રત્નજાકાશાત્ પતન્તીવ સરિદ્વરા ॥

અથ મહેન્દ્રવિરિઞ્ચિવિભાવસુ પ્રભૃતિભિર્ નતપાદસરોરુહઃ
સહ તદા ચ જગામ તયાંબયા સકલલોકહિતાય પુરત્રયમ્ ॥

દગ્ધું સમર્થો મનસા ક્ષણેન ચરાચરં સર્વમિદં ત્રિશૂલી
કિમત્ર દગ્ધું ત્રિપુરં પિનાકી સ્વયં ગતશ્ચાત્ર ગણૈશ્ ચ સાર્ધમ્ ॥

રથેન કિં ચેષુવરેણ તસ્ય ગણૈશ્ ચ કિં દેવગણૈશ્ ચ શંભોઃ
પુરત્રયં દગ્ધુમલુપ્તશક્તેઃ કિમેતદ્ ઇત્યાહુર્ અજેન્દ્રમુખ્યાઃ ॥

મન્વામ નૂનં ભગવાન્પિનાકી લીલાર્થમેતત્સકલં પ્રવર્ત્તુમ્
વ્યવસ્થિતશ્ચેતિ તથાન્યથા ચેદ્ આડમ્બરેણાસ્ય ફલં કિમન્યત્ ॥

પુરત્રયસ્યાસ્ય સમીપવર્તી સુરેશ્વરૈર્ નન્દિમુખૈશ્ ચ નન્દી
ગણૈર્ગણેશસ્તુ રરાજ દેવ્યા જગદ્રથો મેરુરિવાષ્ટશૃઙ્ગૈઃ ॥

અથ નિરીક્ષ્ય સુરેશ્વરમીશ્વરં સગણમદ્રિસુતાસહિતં તદા
ત્રિપુરરઙ્ગતલોપરિ સંસ્થિતઃ સુરગણો ઽનુજગામ સ્વયં તથા ॥

જગત્ત્રયં સર્વમિવાપરં તત્ પુરત્રયં તત્ર વિભાતિ સમ્યક્
નરેશ્વરૈશ્ચૈવ ગણૈશ્ ચ દેવૈઃ સુરેતરૈશ્ ચ ત્રિવિધૈર્મુનીન્દ્રાઃ ॥

અથ સજ્યં ધનુઃ કૃત્વા શર્વઃ સંધાય તં શરમ્
યુક્ત્વા પાશુપતાસ્ત્રેણ ત્રિપુરં સમચિન્તયત્ ॥

તસ્મિન્ સ્થિતે મહાદેવે રુદ્રે વિતતકાર્મુકે
પુરાણિ તેન કાલેન જગ્મુરેકત્વમાશુ વૈ ॥

એકીભાવં ગતે ચૈવ ત્રિપુરે સમુપાગતે
બભૂવ તુમુલો હર્ષો દેવતાનાં મહાત્મનામ્ ॥

તતો દેવગણાઃ સર્વે સિદ્ધાશ્ ચ પરમર્ષયઃ
જયેતિ વાચો મુમુચુઃ સંસ્તુવન્તો ઽષ્ટમૂર્તિકમ્ ॥

અથાહ ભગવાન્બ્રહ્મા ભગનેત્રનિપાતનમ્
પુષ્યયોગે ઽપિ સમ્પ્રાપ્તે લીલાવશમુમાપતિમ્ ॥

સ્થાને તવ મહાદેવ ચેષ્ટેયં પરમેશ્વર
પૂર્વદેવાશ્ ચ દેવાશ્ ચ સમાસ્તવ યતઃ પ્રભો ॥

તથાપિ દેવા ધર્મિષ્ઠાઃ પૂર્વદેવાશ્ ચ પાપિનઃ
યતસ્તસ્માજ્જગન્નાથ લીલાં ત્યક્તુમિહાર્હસિ ॥

કિં રથેન ધ્વજેનેશ તવ દગ્ધું પુરત્રયમ્
ઇષુણા ભૂતસંઘૈશ્ ચ વિષ્ણુના ચ મયા પ્રભો ॥

પુષ્યયોગે ત્વનુપ્રાપ્તે પુરં દગ્ધુમિહાર્હસિ
યાવન્ન યાન્તિ દેવેશ વિયોગં તાવદેવ તુ ॥

દગ્ધુમર્હસિ શીઘ્રં ત્વં ત્રીણ્યેતાનિ પુરાણિ વૈ
અથ દેવો મહાદેવઃ સર્વજ્ઞસ્તદવૈક્ષત ॥

પુરત્રયં વિરૂપાક્ષસ્ તત્ક્ષણાદ્ભસ્મ વૈ કૃતમ્
સોમશ્ ચ ભગવાન્વિષ્ણુઃ કાલાગ્નિર્વાયુરેવ ચ ॥

શરે વ્યવસ્થિતાઃ સર્વે દેવમૂચુઃ પ્રણમ્ય તમ્
દગ્ધમપ્યથ દેવેશ વીક્ષણેન પુરત્રયમ્ ॥

અસ્મદ્ધિતાર્થં દેવેશ શરં મોક્તુમિહાર્હસિ
અથ સંમૃજ્ય ધનુષો જ્યાં હસન્ ત્રિપુરાર્દનઃ ॥

મુમોચ બાણં વિપ્રેન્દ્રા વ્યાકૃષ્યાકર્ણમ્ ઈશ્વરઃ
તત્ક્ષણાત્ત્રિપુરં દગ્ધ્વા ત્રિપુરાન્તકરઃ શરઃ ॥

દેવદેવં સમાસાદ્ય નમસ્કૃત્વા વ્યવસ્થિતઃ
રેજે પુરત્રયં દગ્ધં દૈત્યકોટિશતૈર્વૃતમ્ ॥

ઇષુણા તેન કલ્પાન્તે રુદ્રેણેવ જગત્ત્રયમ્
યે પૂજયન્તિ તત્રાપિ દૈત્યા રુદ્રં સબાન્ધવાઃ ॥

ગાણપત્યં તદા શંભોર્ યયુઃ પૂજાવિધેર્બલાત્
ન કિંચિદ્ અબ્રુવન્ દેવાઃ સેન્દ્રોપેન્દ્રા ગણેશ્વરાઃ ॥

ભયાદ્દેવં નિરીક્ષ્યૈવ દેવીં હિમવતઃ સુતામ્
દૃષ્ટ્વા ભીતં તદાનીકં દેવાનાં દેવપુઙ્ગવઃ ॥

કિં ચેત્યાહ તદા દેવાન્ પ્રણેમુસ્તં સમન્તતઃ ॥

વવન્દિરે નન્દિનમિન્દુભૂષણં વવન્દિરે પર્વતરાજસંભવામ્
વવન્દિરે ચાદ્રિસુતાસુતં પ્રભું વવન્દિરે દેવગણા મહેશ્વરમ્ ॥

તુષ્ટાવ હૃદયે બ્રહ્મા દેવૈઃ સહ સમાહિતઃ
વિષ્ણુના ચ ભવં દેવં ત્રિપુરારાતિમીશ્વરમ્ ॥

પ્રસીદ દેવદેવેશ પ્રસીદ પરમેશ્વર
પ્રસીદ જગતાં નાથ પ્રસીદાનન્દદાવ્યય ॥

પઞ્ચાસ્યરુદ્રરુદ્રાય પઞ્ચાશત્કોટિમૂર્તયે
આત્મત્રયોપવિષ્ટાય વિદ્યાતત્ત્વાય તે નમઃ ॥

શિવાય શિવતત્ત્વાય અઘોરાય નમોનમઃ
અઘોરાષ્ટકતત્ત્વાય દ્વાદશાત્મસ્વરૂપિણે ॥

વિદ્યુત્કોટિપ્રતીકાશમ્ અષ્ટકાશં સુશોભનમ્
રૂપમાસ્થાય લોકે ઽસ્મિન્ સંસ્થિતાય શિવાત્મને ॥

અગ્નિવર્ણાય રૌદ્રાય અંબિકાર્ધશરીરિણે
ધવલશ્યામરક્તાનાં મુક્તિદાયામરાય ચ ॥

જ્યેષ્ઠાય રુદ્રરૂપાય સોમાય વરદાય ચ
ત્રિલોકાય ત્રિદેવાય વષટ્કારાય વૈ નમઃ ॥

મધ્યે ગગનરૂપાય ગગનસ્થાય તે નમઃ
અષ્ટક્ષેત્રાષ્ટરૂપાય અષ્ટતત્ત્વાય તે નમઃ ॥

ચતુર્ધા ચ ચતુર્ધા ચ ચતુર્ધા સંસ્થિતાય ચ
પઞ્ચધા પઞ્ચધા ચૈવ પઞ્ચમન્ત્રશરીરિણે ॥

ચતુઃષષ્ટિપ્રકારાય અકારાય નમોનમઃ
દ્વાત્રિંશત્તત્ત્વરૂપાય ઉકારાય નમોનમઃ ॥

ષોડશાત્મસ્વરૂપાય મકારાય નમોનમઃ
અષ્ટધાત્મસ્વરૂપાય અર્ધમાત્રાત્મને નમઃ ॥

ઓઙ્કારાય નમસ્તુભ્યં ચતુર્ધા સંસ્થિતાય ચ
ગગનેશાય દેવાય સ્વર્ગેશાય નમો નમઃ ॥

સપ્તલોકાય પાતાલ નરકેશાય વૈ નમઃ
અષ્ટક્ષેત્રાષ્ટરૂપાય પરાત્પરતરાય ચ ॥

સહસ્રશિરસે તુભ્યં સહસ્રાય ચ તે નમઃ
સહસ્રપાદયુક્તાય શર્વાય પરમેષ્ઠિને ॥

નવાત્મતત્ત્વરૂપાય નવાષ્ટાત્માત્મશક્તયે
પુનરષ્ટપ્રકાશાય તથાષ્ટાષ્ટકમૂર્તયે ॥

ચતુઃષષ્ટ્યાત્મતત્ત્વાય પુનરષ્ટવિધાય તે
ગુણાષ્ટકવૃતાયૈવ ગુણિને નિર્ગુણાય તે ॥

મૂલસ્થાય નમસ્તુભ્યં શાશ્વતસ્થાનવાસિને
નાભિમણ્ડલસંસ્થાય હૃદિ નિઃસ્વનકારિણે ॥

કન્ધરે ચ સ્થિતાયૈવ તાલુરન્ધ્રસ્થિતાય ચ
ભ્રૂમધ્યે સંસ્થિતાયૈવ નાદમધ્યે સ્થિતાય ચ ॥

ચન્દ્રબિમ્બસ્થિતાયૈવ શિવાય શિવરૂપિણે
વહ્નિસોમાર્કરૂપાય ષટ્ત્રિંશચ્છક્તિરૂપિણે ॥

ત્રિધા સંવૃત્ય લોકાન્વૈ પ્રસુપ્તભુજગાત્મને
ત્રિપ્રકારં સ્થિતાયૈવ ત્રેતાગ્નિમયરૂપિણે ॥

સદાશિવાય શાન્તાય મહેશાય પિનાકિને
સર્વજ્ઞાય શરણ્યાય સદ્યોજાતાય વૈ નમઃ ॥

અઘોરાય નમસ્તુભ્યં વામદેવાય તે નમઃ
તત્પુરુષાય નમો ઽસ્તુ ઈશાનાય નમોનમઃ ॥

નમસ્ત્રિંશત્પ્રકાશાય શાન્તાતીતાય વૈ નમઃ
અનન્તેશાય સૂક્ષ્માય ઉત્તમાય નમો ઽસ્તુ તે ॥

એકાક્ષાય નમસ્તુભ્યમ્ એકરુદ્રાય તે નમઃ
નમસ્ત્રિમૂર્તયે તુભ્યં શ્રીકણ્ઠાય શિખણ્ડિને ॥

અનન્તાસનસંસ્થાય અનન્તાયાન્તકારિણે
વિમલાય વિશાલાય વિમલાઙ્ગાય તે નમઃ ॥

વિમલાસનસંસ્થાય વિમલાર્થાર્થરૂપિણે
યોગપીઠાન્તરસ્થાય યોગિને યોગદાયિને ॥

યોગિનાં હૃદિ સંસ્થાય સદા નીવારશૂકવત્
પ્રત્યાહારાય તે નિત્યં પ્રત્યાહારરતાય તે ॥

પ્રત્યાહારરતાનાં ચ પ્રતિસ્થાનસ્થિતાય ચ
ધારણાયૈ નમસ્તુભ્યં ધારણાભિરતાય તે ॥

ધારણાભ્યાસયુક્તાનાં પુરસ્તાત્સંસ્થિતાય ચ
ધ્યાનાય ધ્યાનરૂપાય ધ્યાનગમ્યાય તે નમઃ ॥

ધ્યેયાય ધ્યેયગમ્યાય ધ્યેયધ્યાનાય તે નમઃ
ધ્યેયાનામપિ ધ્યેયાય નમો ધ્યેયતમાય તે ॥

સમાધાનાભિગમ્યાય સમાધાનાય તે નમઃ
સમાધાનરતાનાં તુ નિર્વિકલ્પાર્થરૂપિણે ॥

દગ્ધ્વોદ્ધૃતં સર્વમિદં ત્વયાદ્ય જગત્ત્રયં રુદ્ર પુરત્રયં હિ
કઃ સ્તોતુમિચ્છેત્ કથમીદૃશં ત્વાં સ્તોષ્યે હિ તુષ્ટાય શિવાય તુભ્યમ્ ॥

ભક્ત્યા ચ તુષ્ટ્યાદ્ભુતદર્શનાચ્ચ મર્ત્યા અમર્ત્યા અપિ દેવદેવ
એતે ગણાઃ સિદ્ધગણૈઃ પ્રણામં કુર્વન્તિ દેવેશ ગણેશ તુભ્યમ્ ॥

નિરીક્ષણાદેવ વિભો ઽસિ દગ્ધું પુરત્રયં ચૈવ જગત્ત્રયં ચ
લીલાલસેનાંબિકયા ક્ષણેન દગ્ધં કિલેષુશ્ ચ તદાથ મુક્તઃ ॥

કૃતો રથશ્ચેષુવરશ્ ચ શુભ્રં શરસનં તે ત્રિપુરક્ષયાય
અનેકયત્નૈશ્ ચ મયાથ તુભ્યં ફલં ન દૃષ્ટં સુરસિદ્ધસંઘૈઃ ॥

રથો રથી દેવવરો હરિશ્ ચ રુદ્રઃ સ્વયં શક્રપિતામહૌ ચ
ત્વમેવ સર્વે ભગવન્ કથં તુ સ્તોષ્યે હ્ય્ અતોષ્યં પ્રણિપત્ય મૂર્ધ્ના ॥

અનન્તપાદસ્ ત્વમ્ અનન્તબાહુર્ અનન્તમૂર્ધાન્તકરઃ શિવશ્ ચ
અનન્તમૂર્તિઃ કથમ્ ઈદૃશં ત્વાં તોષ્યે હ્ય્ અતોષ્યં કથમીદૃશં ત્વામ્ ॥

નમોનમઃ સર્વવિદે શિવાય રુદ્રાય શર્વાય ભવાય તુભ્યમ્
સ્થૂલાય સૂક્ષ્માય સુસૂક્ષ્મસૂક્ષ્મ સૂક્ષ્માય સૂક્ષ્માર્થવિદે વિધાત્રે ॥

સ્રષ્ટ્રે નમઃ સર્વસુરાસુરાણાં ભર્ત્રે ચ હર્ત્રે જગતાં વિધાત્રે
નેત્રે સુરાણામસુરેશ્વરાણાં દાત્રે પ્રશાસ્ત્રે મમ સર્વશાસ્ત્રે ॥

વેદાન્તવેદ્યાય સુનિર્મલાય વેદાર્થવિદ્ભિઃ સતતં સ્તુતાય
વેદાત્મરૂપાય ભવાય તુભ્યમ્ અન્તાય મધ્યાય સુમધ્યમાય ॥

આદ્યન્તશૂન્યાય ચ સંસ્થિતાય તથા ત્વશૂન્યાય ચ લિઙ્ગિને ચ
અલિઙ્ગિને લિઙ્ગમયાય તુભ્યં લિઙ્ગાય વેદાદિમયાય સાક્ષાત્ ॥

રુદ્રાય મૂર્ધાનનિકૃન્તનાય મમાદિદેવસ્ય ચ યજ્ઞમૂર્તેઃ
વિધ્વાન્તભઙ્ગં મમ કર્તુમીશ દૃષ્ટ્વૈવ ભૂમૌ કરજાગ્રકોટ્યા ॥

અહો વિચિત્રં તવ દેવદેવ વિચેષ્ટિતં સર્વસુરાસુરેશ
દેહીવ દેવૈઃ સહ દેવકાર્યં કરિષ્યસે નિર્ગુણરૂપતત્ત્વ ॥

એકં સ્થૂલં સૂક્ષ્મમેકં સુસૂક્ષ્મં મૂર્તામૂર્તં મૂર્તમેકં હ્યમૂર્તમ્
એકં દૃષ્ટં વાઙ્મયં ચૈકમીશં ધ્યેયં ચૈકં તત્ત્વમત્રાદ્ભુતં તે ॥

સ્વપ્ને દૃષ્ટં યત્પદાર્થં હ્યલક્ષ્યં દૃષ્ટં નૂનં ભાતિ મન્યે ન ચાપિ
મૂર્તિર્નો વૈ દૈવકીશાન દેવૈર્ લક્ષ્યા યત્નૈરપ્યલક્ષ્યં કથં તુ ॥

દિવ્યઃ ક્વ દેવેશ ભવત્પ્રભાવો વયં ક્વ ભક્તિઃ ક્વ ચ તે સ્તુતિશ્ ચ
તથાપિ ભક્ત્યા વિલપન્તમીશ પિતામહં માં ભગવન્ક્ષમસ્વ ॥

ય ઇમં શૃણુયાદ્દ્વિજોત્તમા ભુવિ દેવં પ્રણિપત્ય પઠેત્
સ ચ મુઞ્ચતિ પાપબન્ધનં ભવભક્ત્યા પુરશાસિતુઃ સ્તવમ્ ॥

શ્રુત્વા ચ ભક્ત્યા ચતુરાનનેન સ્તુતો હસઞ્શૈલસુતાં નિરીક્ષ્ય
સ્તવં તદા પ્રાહ મહાનુભાવં મહાભુજો મન્દરશૃઙ્ગવાસી ॥

સ્તવેનાનેન તુષ્ટો ઽસ્મિ તવ ભક્ત્યા ચ પદ્મજ
વરાન્ વરય ભદ્રં તે દેવાનાં ચ યથેપ્સિતાન્ ॥

તતઃ પ્રણમ્ય દેવેશં ભગવાન્પદ્મસંભવઃ
કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા પ્રાહેદં પ્રીતમાનસઃ ॥

ભગવન્દેવદેવેશ ત્રિપુરાન્તક શઙ્કર
ત્વયિ ભક્તિં પરાં મે ઽદ્ય પ્રસીદ પરમેશ્વરમ્ ॥

દેવાનાં ચૈવ સર્વેષાં ત્વયિ સર્વાર્થદેશ્વર
પ્રસીદ ભક્તિયોગેન સારથ્યેન ચ સર્વદા ॥

જનાર્દનો ઽપિ ભગવાન્ નમસ્કૃત્ય મહેશ્વરમ્
કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા પ્રાહ સાંબં ત્રિયંબકમ્ ॥

વાહનત્વં તવેશાન નિત્યમીહે પ્રસીદ મે
ત્વયિ ભક્તિં ચ દેવેશ દેવદેવ નમો ઽસ્તુ તે ॥

સામર્થ્યં ચ સદા મહ્યં ભવન્તં વોઢુમીશ્વરમ્
સર્વજ્ઞત્વં ચ વરદ સર્વગત્વં ચ શઙ્કર ॥

તયોઃ શ્રુત્વા મહાદેવો વિજ્ઞપ્તિં પરમેશ્વરઃ
સારથ્યે વાહનત્વે ચ કલ્પયામાસ વૈ ભવઃ ॥

દત્ત્વા તસ્મૈ બ્રહ્મણે વિષ્ણવે ચ દગ્ધ્વા દૈત્યાન્દેવદેવો મહાત્મા
સાર્ધં દેવ્યા નન્દિના ભૂતસંઘૈર્ અન્તર્ધાનં કારયામાસ શર્વઃ ॥

તતસ્તદા મહેશ્વરે ગતે રણાદ્ગણૈઃ સહ
સુરેશ્વરાઃ સુવિસ્મિતા ભવં પ્રણમ્ય પાર્વતીમ્ ॥

યયુશ્ ચ દુઃખવર્જિતાઃ સ્વવાહનૈર્દિવં તતઃ
સુરેશ્વરા મુનીશ્વરા ગણેશ્વરાશ્ ચ ભાસ્કરાઃ ॥

ત્રિપુરારેરિમં પુણ્યં નિર્મિતં બ્રહ્મણા પુરા
યઃ પઠેચ્છ્રાદ્ધકાલે વા દૈવે કર્મણિ ચ દ્વિજાઃ ॥

શ્રાવયેદ્વા દ્વિજાન્ ભક્ત્યા બ્રહ્મલોકં સ ગચ્છતિ
માનસૈર્વાચિકૈઃ પાપૈસ્ તથા વૈ કાયિકૈઃ પુનઃ ॥

સ્થૂલૈઃ સૂક્ષ્મૈઃ સુસૂક્ષ્મૈશ્ ચ મહાપાતકસંભવૈઃ
પાતકૈશ્ ચ દ્વિજશ્રેષ્ઠા ઉપપાતકસંભવૈઃ ॥

પાપૈશ્ ચ મુચ્યતે જન્તુઃ શ્રુત્વાધ્યાયમિમં શુભમ્
શત્રવો નાશમાયાન્તિ સંગ્રામે વિજયીભવેત્ ॥

સર્વરોગૈર્ન બાધ્યેત આપદો ન સ્પૃશન્તિ તમ્
ધનમાયુર્યશો વિદ્યાં પ્રભાવમતુલં લભેત્ ॥