લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.71

સમાસાદ્ વિસ્તરાચ્ચૈવ સર્ગઃ પ્રોક્તસ્ત્વયા શુભઃ
કથં પશુપતિશ્ચાસીત્ પુરં દગ્ધું મહેશ્વરઃ ॥

કથં ચ પશવશ્ચાસન્ દેવાઃ સબ્રહ્મકાઃ પ્રભોઃ
મયસ્ય તપસા પૂર્વં સુદુર્ગં નિર્મિતં પુરમ્ ॥

હૈમં ચ રાજતં દિવ્યમ્ અયસ્મયમ્ અનુત્તમમ્
સુદુર્ગં દેવદેવેન દગ્ધમિત્યેવ નઃ શ્રુતમ્ ॥

કથં દદાહ ભગવાન્ ભગનેત્રનિપાતનઃ
એકેનેષુનિપાતેન દિવ્યેનાપિ તદા કથમ્ ॥

વિષ્ણુનોત્પાદિતૈર્ભૂતૈર્ ન દગ્ધં તત્પુરત્રયમ્
પુરસ્ય સંભવઃ સર્વો વરલાભઃ પુરા શ્રુતઃ ॥

ઇદાનીં દહનં સર્વં વક્તુમર્હસિ સુવ્રત
તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા સૂતઃ પૌરાણિકોત્તમઃ ॥

યથા શ્રુતં તથા પ્રાહ વ્યાસાદ્ વિશ્વાર્થસૂચકાત્
ત્રૈલોક્યસ્યાસ્ય શાપાદ્ધિ મનોવાક્કાયસંભવાત્ ॥

નિહતે તારકે દૈત્યે તારપુત્રે સબાન્ધવે
સ્કન્દેન વા પ્રયત્નેન તસ્ય પુત્રા મહાબલાઃ ॥

વિદ્યુન્માલી તારકાક્ષઃ કમલાક્ષશ્ ચ વીર્યવાન્
તપસ્તેપુર્મહાત્માનો મહાબલપરાક્રમાઃ ॥

તપ ઉગ્રં સમાસ્થાય નિયમે પરમે સ્થિતાઃ
તપસા કર્શયામાસુર્ દેહાન્ સ્વાન્દાનવોત્તમાઃ ॥

તેષાં પિતામહઃ પ્રીતો વરદઃ પ્રદદૌ વરમ્
અવધ્યત્વં ચ સર્વેષાં સર્વભૂતેષુ સર્વદા ॥

સહિતા વરયામાસુઃ સર્વલોકપિતામહમ્
તાન્ અબ્રવીત્ તદા દેવો લોકાનાં પ્રભુર્ અવ્યયઃ ॥

નાસ્તિ સર્વામરત્વં વૈ નિવર્તધ્વમ્ અતો ઽસુરાઃ
અન્યં વરં વૃણીધ્વં વૈ યાદૃશં સમ્પ્રરોચતે ॥

તતસ્તે સહિતા દૈત્યાઃ સમ્પ્રધાર્ય પરસ્પરમ્
બ્રહ્માણમબ્રુવન્દૈત્યાઃ પ્રણિપત્ય જગદ્ગુરુમ્ ॥

વયં પુરાણિ ત્રીણ્યેવ સમાસ્થાય મહીમિમામ્
વિચરિષ્યામ લોકેશ ત્વત્પ્રસાદાજ્જગદ્ગુરો ॥

તથા વર્ષસહસ્રેષુ સમેષ્યામઃ પરસ્પરમ્
એકીભાવં ગમિષ્યન્તિ પુરાણ્યેતાનિ ચાનઘ ॥

સમાગતાનિ ચૈતાનિ યો હન્યાદ્ભગવંસ્તદા
એકેનૈવેષુણા દેવઃ સ નો મૃત્યુર્ભવિષ્યતિ ॥

એવમસ્ત્વિતિ તાન્દેવઃ પ્રત્યુક્ત્વા પ્રાવિશદ્દિવમ્
તતો મયઃ સ્વતપસા ચક્રે વીરઃ પુરાણ્યથ ॥

કાઞ્ચનં દિવિ તત્રાસીદ્ અન્તરિક્ષે ચ રાજતમ્
આયસં ચાભવદ્ ભૂમૌ પુરં તેષાં મહાત્મનામ્ ॥

એકૈકં યોજનશતં વિસ્તારાયામતઃ સમમ્
કાઞ્ચનં તારકાક્ષસ્ય કમલાક્ષસ્ય રાજતમ્ ॥

વિદ્યુન્માલેશ્ચાયસં વૈ ત્રિવિધં દુર્ગમુત્તમમ્
મયશ્ ચ બલવાંસ્તત્ર દૈત્યદાનવપૂજિતઃ ॥

હૈરણ્યે રાજતે ચૈવ કૃષ્ણાયસમયે તથા
આલયં ચાત્મનઃ કૃત્વા તત્રાસ્તે બલવાંસ્તદા ॥

એવં બભૂવુર્દૈત્યાનામ્ અતિદુર્ગાણિ સુવ્રતાઃ
પુરાણિ ત્રીણિ વિપ્રેન્દ્રાસ્ ત્રૈલોક્યમિવ ચાપરમ્ ॥

પુરત્રયે તદા જાતે સર્વે દૈત્યા જગત્ત્રયે
પુરત્રયં પ્રવિશ્યૈવ બભૂવુસ્તે બલાધિકાઃ ॥

કલ્પદ્રુમસમાકીર્ણં ગજવાજિસમાકુલમ્
નાનાપ્રસાદસંકીર્ણં મણિજાલૈઃ સમાવૃતમ્ ॥

સૂર્યમણ્ડલસંકાશૈર્ વિમાનૈર્વિશ્વતોમુખૈઃ
પદ્મરાગમયૈઃ શુભ્રૈઃ શોભિતં ચન્દ્રસંનિભૈઃ ॥

પ્રાસાદૈર્ગોપુરૈર્દિવ્યૈઃ કૈલાસશિખરોપમૈઃ
શોભિતં ત્રિપુરં તેષાં પૃથક્પૃથગનુત્તમૈઃ ॥

દિવ્યસ્ત્રીભિઃ સુસમ્પૂર્ણં ગન્ધર્વૈઃ સિદ્ધચારણૈઃ
રુદ્રાલયૈઃ પ્રતિગૃહં સાગ્નિહોત્રૈર્ દ્વિજોત્તમાઃ ॥

વાપીકૂપતડાગૈશ્ ચ દીર્ઘિકાભિસ્તુ સર્વતઃ
મત્તમાતઙ્ગયૂથૈશ્ ચ તુરઙ્ગૈશ્ ચ સુશોભનૈઃ ॥

રથૈશ્ ચ વિવિધાકારૈર્ વિચિત્રૈર્વિશ્વતોમુખૈઃ
સભાપ્રપાદિભિશ્ ચૈવ ક્રીડાસ્થાનૈઃ પૃથક્ પૃથક્ ॥

વેદાધ્યયનશાલાભિર્ વિવિધાભિઃ સમન્તતઃ
અધૃષ્યં મનસાપ્યન્યૈર્ મયસ્યૈવ ચ માયયા ॥

પતિવ્રતાભિઃ સર્વત્ર સેવિતં મુનિપુઙ્ગવાઃ
કૃત્વાપિ સુમહત્ પાપમ્ અપાપૈઃ શઙ્કરાર્ચનાત્ ॥

દૈત્યેશ્વરૈર્મહાભાગૈઃ સદારૈઃ સસુતૈર્દ્વિજાઃ
શ્રૌતસ્માર્તાર્થધર્મજ્ઞૈસ્ તદ્ધર્મનિરતૈઃ સદા ॥

મહાદેવેતરં ત્યક્ત્વા દેવં તસ્યાર્ચને સ્થિતૈઃ
વ્યૂઢોરસ્કૈર્ વૃષસ્કન્ધૈઃ સર્વાયુધધરૈઃ સદા ॥

સર્વદા ક્ષુધિતૈશ્ચૈવ દાવાગ્નિસદૃશેક્ષણૈઃ
પ્રશાન્તૈઃ કુપિતૈશ્ચૈવ કુબ્જૈર્ વામનકૈસ્ તથા ॥

નીલોત્પલદલપ્રખ્યૈર્ નીલકુઞ્ચિતમૂર્ધજૈઃ
નીલાદ્રિમેરુસંકાશૈર્ નીરદોપમનિઃસ્વનૈઃ
મયેન રક્ષિતૈઃ સર્વૈઃ શિક્ષિતૈર્યુદ્ધલાલસૈઃ ॥

અથ સમરરતૈઃ સદા સમન્તાચ્ છિવપદપૂજનયા સુલબ્ધવીર્યૈઃ
રવિમરુદમરેન્દ્રસંનિકાશૈઃ સુરમથનૈઃ સુદૃઢૈઃ સુસેવિતં તત્ ॥

સેન્દ્રા દેવા દ્વિજશ્રેષ્ઠા દ્રુમા દાવાગ્નિના યથા
પુરત્રયાગ્નિના દગ્ધા હ્ય્ અભવન્ દૈત્યવૈભવાત્ ॥

અથૈવં તે તદા દગ્ધા દેવા દેવેશ્વરં હરિમ્
અભિવન્દ્ય તદા પ્રાહુસ્ તમપ્રતિમવર્ચસમ્ ॥

સો ઽપિ નારાયણઃ શ્રીમાન્ ચિન્તયામાસ ચેતસા
કિં કાર્યં દેવકાર્યેષુ ભગવાનિતિ સ પ્રભુઃ ॥

તદા સસ્માર વૈ યજ્ઞં યજ્ઞમૂર્તિર્જનાર્દનઃ
યજ્વા યજ્ઞભુગીશાનો યજ્વનાં ફલદઃ પ્રભુઃ ॥

તતો યજ્ઞઃ સ્મૃતસ્તેન દેવકાર્યાર્થસિદ્ધયે
દેવં તે પુરુષં ચૈવ પ્રણેમુસ્તુષ્ટુવુસ્તદા ॥

ભગવાનપિ તં દૃષ્ટ્વા યજ્ઞં પ્રાહ સનાતનમ્
સનાતનસ્તદા સેન્દ્રાન્ દેવાન્ આલોક્ય ચાચ્યુતઃ ॥

અનેનોપસદા દેવા યજધ્વં પરમેશ્વરમ્
પુરત્રયવિનાશાય જગત્ત્રયવિભૂતયે ॥

અથ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા દેવદેવસ્ય ધીમતઃ
સિંહનાદં મહત્કૃત્વા યજ્ઞેશં તુષ્ટુવુઃ સુરાઃ ॥

તતઃ સંચિન્ત્ય ભગવાન્ સ્વયમેવ જનાર્દનઃ
પુનઃ પ્રાહ સ સર્વાંસ્તાંસ્ ત્રિદશાંસ્ત્રિદશેશ્વરઃ ॥

હત્વા દગ્ધ્વા ચ ભૂતાનિ ભુક્ત્વા ચાન્યાયતો ઽપિ વા
યજેદ્યદિ મહાદેવમ્ અપાપો નાત્ર સંશયઃ ॥

અપાપા નૈવ હન્તવ્યાઃ પાપા એવ ન સંશયઃ
હન્તવ્યાઃ સર્વયત્નેન કથં વધ્યાઃ સુરોત્તમાઃ ॥

અસુરા દુર્મદાઃ પાપા અપિ દેવૈર્મહાબલૈઃ
તસ્માન્ન વધ્યા રુદ્રસ્ય પ્રભાવાત્ પરમેષ્ઠિનઃ ॥

કો ઽહં બ્રહ્માથવા દેવા દૈત્યા દેવારિસૂદનાઃ
મુનયશ્ ચ મહાત્માનઃ પ્રસાદેન વિના પ્રભોઃ ॥

યઃ સપ્તવિંશકો નિત્યઃ પરાત્પરતરઃ પ્રભુઃ
વિશ્વામરેશ્વરો વન્દ્યો વિશ્વાધારો મહેશ્વરઃ ॥

સ એવ સર્વદેવેશઃ સર્વેષામપિ શઙ્કરઃ
લીલયા દેવદૈત્યેન્દ્ર વિભાગમકરોદ્ધરઃ ॥

તસ્યાંશમ્ એકં સમ્પૂજ્ય દેવા દેવત્વમ્ આગતાઃ
બ્રહ્મા બ્રહ્મત્વમ્ આપન્નો હ્ય્ અહં વિષ્ણુત્વમેવ ચ ॥

તમ્ અપૂજ્ય જગત્યસ્મિન્ કઃ પુમાન્ સિદ્ધિમિચ્છતિ
તસ્માત્તેનૈવ હન્તવ્યા લિઙ્ગાર્ચનવિધેર્ બલાત્ ॥

ધર્મનિષ્ઠાશ્ ચ તે સર્વે શ્રૌતસ્માર્તવિધૌ સ્થિતાઃ
તથાપિ યજમાનેન રૌદ્રેણોપસદા પ્રભુમ્
રુદ્રમિષ્ટ્વા યથાન્યાયં જેષ્યામો દૈત્યસત્તમાન્ ॥

સતારકાક્ષેણ મયેન ગુપ્તં સ્વસ્થં ચ ગુપ્તં સ્ફટિકાભમેકમ્
કો નામ હન્તું ત્રિપુરં સમર્થો મુક્ત્વા ત્રિનેત્રં ભગવન્તમેકમ્ ॥

એવમુક્ત્વા હરિશ્ચેષ્ટ્વા યજ્ઞેનોપસદા પ્રભુમ્
ઉપવિષ્ટો દદર્શાથ ભૂતસંઘાન્સહસ્રશઃ ॥

શૂલશક્તિગદાહસ્તાન્ ટઙ્કોપલશિલાયુધાન્
નાનાપ્રહરણોપેતાન્ નાનાવેષધરાંસ્તદા ॥

કાલાગ્નિરુદ્રસંકાશાન્ કાલરુદ્રોપમાંસ્તદા
પ્રાહ દેવો હરિઃ સાક્ષાત્ પ્રણિપત્ય સ્થિતાન્ પ્રભુઃ ॥

દગ્ધ્વા ભિત્ત્વા ચ ભુક્ત્વા ચ ગત્વા દૈત્યપુરત્રયમ્
પુનર્યથાગતં વીરા ગન્તુમર્હથ ભૂતયે ॥

તતઃ પ્રણમ્ય દેવેશં ભૂતસંઘાઃ પુરત્રયમ્
પ્રવિશ્ય નષ્ટાસ્તે સર્વે શલભા ઇવ પાવકમ્ ॥

તતસ્તુ નષ્ટાસ્તે સર્વે ભૂતા દેવેશ્વરાજ્ઞયા
નનૃતુર્ મુમુદુશ્ ચૈવ જગુર્ દૈત્યાઃ સહસ્રશઃ ॥

તુષ્ટુવુર્દેવદેવેશં પરમાત્માનમીશ્વરમ્
તતઃ પરાજિતા દેવા ધ્વસ્તવીર્યાઃ ક્ષણેન તુ ॥

સેન્દ્રાઃ સંગમ્ય દેવેશમ્ ઉપેન્દ્રં ધિષ્ઠિતા ભયાત્
તાન્દૃષ્ટ્વા ચિન્તયામાસ ભગવાન્પુરુષોત્તમઃ ॥

કિં કૃત્યમિતિ સંતપ્તઃ સંતપ્તાન્સેન્દ્રકાન્ક્ષણમ્
કથં તુ તેષાં દૈત્યાનાં બલં હત્વા પ્રયત્નતઃ ॥

દેવકાર્યં કરિષ્યામિ પ્રસાદાત્પરમેષ્ઠિનઃ
પાપં વિચારતો નાસ્તિ ધર્મિષ્ઠાનાં ન સંશયઃ ॥

તસ્માદ્દૈત્યા ન વધ્યાસ્તે ભૂતૈશ્ચોપસદોદ્ભવૈઃ
પાપં નુદતિ ધર્મેણ ધર્મે સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

ધર્માદૈશ્વર્યમિત્યેષા શ્રુતિરેષા સનાતની
દૈત્યાશ્ચૈતે હિ ધર્મિષ્ઠાઃ સર્વે ત્રિપુરવાસિનઃ ॥

તસ્માદવધ્યતાં પ્રાપ્તા નાન્યથા દ્વિજપુઙ્ગવાઃ
કૃત્વાપિ સુમહત્પાપં રુદ્રમભ્યર્ચયન્તિ યે ॥

મુચ્યન્તે પાતકૈઃ સર્વૈઃ પદ્મપત્રમિવાંભસા
પૂજયા ભોગસંપત્તિર્ અવશ્યં જાયતે દ્વિજાઃ ॥

તસ્માત્તે ભોગિનો દૈત્યા લિઙ્ગાર્ચનપરાયણાઃ
તસ્માત્કૃત્વા ધર્મવિઘ્નમ્ અહં દેવાઃ સ્વમાયયા ॥

દૈત્યાનાં દેવકાર્યાર્થં જેષ્યે ઽહં ત્રિપુરં ક્ષણાત્
વિચાર્યૈવં તતસ્તેષાં ભગવાન્પુરુષોત્તમઃ
કર્તું વ્યવસિતશ્ચાભૂદ્ ધર્મવિઘ્નં સુરારિણામ્ ॥

અસૃજચ્ચ મહાતેજાઃ પુરુષં ચાત્મસંભવમ્
માયી માયામયં તેષાં ધર્મવિઘ્નાર્થમચ્યુતઃ ॥

શાસ્ત્રં ચ શાસ્તા સર્વેષામ્ અકરોત્કામરૂપધૃક્
સર્વસંમોહનં માયી દૃષ્ટપ્રત્યયસંયુતમ્ ॥

એતત્સ્વાઙ્ગભવાયૈવ પુરુષાયોપદિશ્ય તુ
માયી માયામયં શાસ્ત્રં ગ્રન્થષોડશલક્ષકમ્ ॥

શ્રૌતસ્માર્તવિરુદ્ધં ચ વર્ણાશ્રમવિવર્જિતમ્
ઇહૈવ સ્વર્ગનરકં પ્રત્યયં નાન્યથા પુનઃ ॥

તચ્છાસ્ત્રમુપદિશ્યૈવ પુરુષાયાચ્યુતઃ સ્વયમ્
પુરત્રયવિનાશાય પ્રાહૈનં પુરુષં હરિઃ ॥

ગન્તુમર્હસિ નાશાય ભો તૂર્ણં પુરવાસિનામ્
ધર્માસ્ તથા પ્રણશ્યન્તુ શ્રૌતસ્માર્તા ન સંશયઃ ॥

તતઃ પ્રણમ્ય તં માયી માયાશાસ્ત્રવિશારદઃ
પ્રવિશ્ય તત્પુરં તૂર્ણં મુનિર્માયાં તદાકરોત્ ॥

માયયા તસ્ય તે દૈત્યાઃ પુરત્રયનિવાસિનઃ
શ્રૌતં સ્માર્તં ચ સંત્યજ્ય તસ્ય શિષ્યાસ્તદાભવન્ ॥

તત્યજુશ્ ચ મહાદેવં શઙ્કરં પરમેશ્વરમ્
નારદો ઽપિ તદા માયી નિયોગાન્માયિનઃ પ્રભોઃ ॥

પ્રવિશ્ય તત્પુરં તેન માયિના સહ દીક્ષિતઃ
મુનિઃ શિષ્યૈઃ પ્રશિષ્યૈશ્ ચ સંવૃતઃ સર્વતઃ સ્વયમ્ ॥

સ્ત્રીધર્મં ચાકરોત્સ્ત્રીણાં દુશ્ચારફલસિદ્ધિદમ્
ચક્રુસ્તાઃ સર્વદા લબ્ધ્વા સદ્ય એવ ફલં સ્ત્રિયઃ ॥

જનાસક્તા બભૂવુસ્તા વિનિન્દ્ય પતિદેવતાઃ
અદ્યાપિ ગૌરવાત્તસ્ય નારદસ્ય કલૌ મુનેઃ ॥

નાર્યશ્ચરન્તિ સંત્યજ્ય ભર્તૄન્ સ્વૈરં વૃથાધમાઃ
સ્ત્રીણાં માતા પિતા બન્ધુઃ સખા મિત્રં ચ બાન્ધવઃ ॥

ભર્તા એવ ન સંદેહસ્ તથાપ્ય્ આસહમાયયા
કૃત્વાપિ સુમહત્પાપં યા ભર્તુઃ પ્રેમસંયુતા ॥

પ્રાપ્નુયાત્ પરમં સ્વર્ગં નરકં ચ વિપર્યયાત્
પુરૈકા મુનિશાર્દૂલાઃ સર્વધર્માન્ સદા પતિમ્ ॥

સંત્યજ્યાપૂજયન્સાધ્વ્યો દેવાનન્યાઞ્જગદ્ગુરૂન્
તાઃ સ્વર્ગલોકમાસાદ્ય મોદન્તે વિગતજ્વરાઃ ॥

નરકં ચ જગામાન્યા તસ્માદ્ભર્તા પરા ગતિઃ
તથાપિ ભર્તૄન્ સ્વાંસ્ ત્યક્ત્વા બભૂવુઃ સ્વૈરવૃત્તયઃ ॥

માયયા દેવદેવસ્ય વિષ્ણોસ્તસ્યાજ્ઞયા પ્રભોઃ
અલક્ષ્મીશ્ ચ સ્વયં તસ્ય નિયોગાત્ત્રિપુરં ગતા ॥

યા લક્ષ્મીસ્તપસા તેષાં લબ્ધા દેવેશ્વરાદજાત્
બહિર્ગતા પરિત્યજ્ય નિયોગાદ્બ્રહ્મણઃ પ્રભોઃ ॥

બુદ્ધિમોહં તથાભૂતં વિષ્ણુમાયાવિનિર્મિતમ્
તેષાં દત્ત્વા ક્ષણં દેવસ્ તાસાં માયી ચ નારદઃ ॥

સુખાસીનૌ હ્યસંભ્રાન્તૌ ધર્મવિઘ્નાર્થમવ્યયૌ
એવં નષ્ટે તદા ધર્મે શ્રૌતસ્માર્તે સુશોભને ॥

પાષણ્ડે ખ્યાપિતે તેન વિષ્ણુના વિશ્વયોનિના
ત્યક્તે મહેશ્વરે દૈત્યૈસ્ ત્યક્તે લિઙ્ગાર્ચને તથા ॥

સ્ત્રીધર્મે નિખિલે નષ્ટે દુરાચારે વ્યવસ્થિતે
કૃતાર્થ ઇવ દેવેશો દેવૈઃ સાર્ધમુમાપતિમ્ ॥

તપસા પ્રાપ્ય સર્વજ્ઞં તુષ્ટાવ પુરુષોત્તમઃ
મહેશ્વરાય દેવાય નમસ્તે પરમાત્મને ॥

નારાયણાય શર્વાય બ્રહ્મણે બ્રહ્મરૂપિણે
શાશ્વતાય હ્યનન્તાય અવ્યક્તાય ચ તે નમઃ ॥

એવં સ્તુત્વા મહાદેવં દણ્ડવત્પ્રણિપત્ય ચ
જજાપ રુદ્રં ભગવાન્ કોટિવારં જલે સ્થિતઃ ॥

દેવાશ્ ચ સર્વે તે દેવં તુષ્ટુવુઃ પરમેશ્વરમ્
સેન્દ્રાઃ સસાધ્યાઃ સયમાઃ સરુદ્રાઃ સમરુદ્ગણાઃ ॥

નમઃ સર્વાત્મને તુભ્યં શઙ્કરાયાર્તિહારિણે
રુદ્રાય નીલરુદ્રાય કદ્રુદ્રાય પ્રચેતસે ॥

ગતિર્નઃ સર્વદાસ્માભિર્ વન્દ્યો દેવારિમર્દનઃ
ત્વમાદિસ્ત્વમનન્તશ્ ચ અનન્તશ્ચાક્ષયઃ પ્રભુઃ ॥

પ્રકૃતિઃ પુરુષઃ સાક્ષાત્ સ્રષ્ટા હર્તા જગદ્ગુરો
ત્રાતા નેતા જગત્યસ્મિન્ દ્વિજાનાં દ્વિજવત્સલ ॥

વરદો વાઙ્મયો વાચ્યો વાચ્યવાચકવર્જિતઃ
યાજ્યો મુક્ત્યર્થમીશાનો યોગિભિર્ યોગવિભ્રમૈઃ ॥

હૃત્પુણ્ડરીકસુષિરે યોગિનાં સંસ્થિતઃ સદા
વદન્તિ સૂરયઃ સન્તં પરં બ્રહ્મસ્વરૂપિણમ્ ॥

ભવન્તં તત્ત્વમ્ ઇત્યાર્યાસ્ તેજોરાશિં પરાત્પરમ્
પરમાત્માનમિત્યાહુર્ અસ્મિઞ્જગતિ તદ્વિભો ॥

દૃષ્ટં શ્રુતં સ્થિતં સર્વં જાયમાનં જગદ્ગુરો
અણોરલ્પતરં પ્રાહુર્ મહતો ઽપિ મહત્તરમ્ ॥

સર્વતઃ પાણિપાદં ત્વાં સર્વતો ઽક્ષિશિરોમુખમ્
સર્વતઃ શ્રુતિમલ્લોકે સર્વમાવૃત્ય તિષ્ઠસિ ॥

મહાદેવમનિર્દેશ્યં સર્વજ્ઞં ત્વામનામયમ્
વિશ્વરૂપં વિરૂપાક્ષં સદાશિવમ્ અનામયમ્ ॥

કોટિભાસ્કરસંકાશં કોટિશીતાંશુસન્નિભમ્
કોટિકાલાગ્નિસંકાશં ષડ્વિંશકમનીશ્વરમ્ ॥

પ્રવર્તકં જગત્યસ્મિન્ પ્રકૃતેઃ પ્રપિતામહમ્
વદન્તિ વરદં દેવં સર્વાવાસં સ્વયંભુવમ્ ॥

શ્રુતયઃ શ્રુતિસારં ત્વાં શ્રુતિસારવિદો જનાઃ ॥

અદૃષ્ટમસ્માભિર્ અનેકમૂર્તે વિના કૃતં યદ્ભવતાથ લોકે
ત્વમેવ દૈત્યાસુરભૂતસંઘાન્ દેવાન્ નરાન્ સ્થાવરજઙ્ગમાંશ્ ચ ॥

પાહિ નાન્યા ગતિઃ શંભો વિનિહત્યાસુરોત્તમાન્
માયયા મોહિતાઃ સર્વે ભવતઃ પરમેશ્વર ॥

યથા તરઙ્ગા લહરીસમૂહા યુધ્યન્તિ ચાન્યોન્યમપાંનિધૌ ચ
જલાશ્રયાદેવ જડીકૃતાશ્ ચ સુરાસુરાસ્તદ્વદજસ્ય સર્વમ્ ॥

ય ઇદં પ્રાતરુત્થાય શુચિર્ભૂત્વા જપેન્નરઃ
શૃણુયાદ્વા સ્તવં પુણ્યં સર્વકામમ્ અવાપ્નુયાત્ ॥

સ્તુતસ્ત્વેવં સુરૈર્વિષ્ણોર્ જપેન ચ મહેશ્વરઃ
સોમઃ સોમામ્ અથાલિઙ્ગ્ય નન્દિદત્તકરઃ સ્મયન્ ॥

પ્રાહ ગંભીરયા વાચા દેવાનાલોક્ય શઙ્કરઃ
જ્ઞાતં મયેદમધુના દેવકાર્યં સુરેશ્વરાઃ ॥

વિષ્ણોર્ માયાબલં ચૈવ નારદસ્ય ચ ધીમતઃ
તેષામધર્મનિષ્ઠાનાં દૈત્યાનાં દેવસત્તમાઃ ॥

પુરત્રયવિનાશં ચ કરિષ્યે ઽહં સુરોત્તમાઃ
અથ સબ્રહ્મકા દેવાઃ સેન્દ્રોપેન્દ્રાઃ સમાગતાઃ ॥

શ્રુત્વા પ્રભોસ્તદા વાક્યં પ્રણેમુસ્તુષ્ટુવુશ્ ચ તે
અપ્યેતદન્તરે દેવી દેવમાલોક્ય વિસ્મિતા ॥

લીલાંબુજેન ચાહત્ય કલમાહ વૃષધ્વજમ્
ક્રીડમાનં વિભો પશ્ય ષણ્મુખં રવિસન્નિભમ્ ॥

પુત્રં પુત્રવતાં શ્રેષ્ઠં ભૂષિતં ભૂષણૈઃ શુભૈઃ
મુકુટૈઃ કટકૈશ્ચૈવ કુણ્ડલૈર્વલયૈઃ શુભૈઃ ॥

નૂપુરૈશ્છન્નવારૈશ્ ચ તથા હ્ય્ ઉદરબન્ધનૈઃ
કિઙ્કિણીભિર્ અનેકાભિર્ હૈમૈરશ્વત્થપત્રકૈઃ ॥

કલ્પકદ્રુમજૈઃ પુષ્પૈઃ શોભિતૈરલકૈઃ શુભૈઃ
હારૈર્ વારિજરાગાદિ મણિચિત્રૈસ્ તથાઙ્ગદૈઃ ॥

મુક્તાફલમયૈર્હારૈઃ પૂર્ણચન્દ્રસમપ્રભૈઃ
તિલકૈશ્ ચ મહાદેવ પશ્ય પુત્રં સુશોભનમ્ ॥

અઙ્કિતં કુઙ્કુમાદ્યૈશ્ ચ વૃત્તં ભસિતનિર્મિતમ્
વક્ત્રવૃન્દં ચ પશ્યેશ વૃન્દં કામલકં યથા ॥

નેત્રાણિ ચ વિભો પશ્ય શુભાનિ ત્વં શુભાનિ ચ
અઞ્જનાનિ વિચિત્રાણિ મઙ્ગલાર્થં ચ માતૃભિઃ ॥

ગઙ્ગાદિભિઃ કૃત્તિકાદ્યૈઃ સ્વાહયા ચ વિશેષતઃ
ઇત્યેવં લોકમાતુશ્ ચ વાગ્ભિઃ સંબોધિતઃ શિવઃ ॥

ન યયૌ તૃપ્તિમીશાનઃ પિબન્સ્કન્દાનનામૃતમ્
ન સસ્માર ચ તાન્દેવાન્ દૈત્યશસ્ત્રનિપીડિતાન્ ॥

સ્કન્દમાલિઙ્ગ્ય ચાઘ્રાય નૃત્ય પુત્રેત્યુવાચ હ
સો ઽપિ લીલાલસો બાલો નનર્તાર્તિહરઃ પ્રભુઃ ॥

સહૈવ નનૃતુશ્ચાન્યે સહ તેન ગણેશ્વરાઃ
ત્રૈલોક્યમખિલં તત્ર નનર્તેશાજ્ઞયા ક્ષણમ્ ॥

નાગાશ્ ચ નનૃતુઃ સર્વે દેવાઃ સેન્દ્રપુરોગમાઃ
તુષ્ટુવુર્ગણપાઃ સ્કન્દં મુમોદાંબા ચ માતરઃ ॥

સસૃજુઃ પુષ્પવર્ષાણિ જગુર્ગન્ધર્વકિન્નરાઃ
નૃત્યામૃતં તદા પીત્વા પાર્વતીપરમેશ્વરૌ
અવાપતુસ્ તદા તૃપ્તિં નન્દિના ચ ગણેશ્વરાઃ ॥

તતઃ સ નન્દી સહ ષણ્મુખેન તથા ચ સાર્ધં ગિરિરાજપુત્ર્યા
વિવેશ દિવ્યં ભવનં ભવો ઽપિ યથામ્બુદો ઽન્યામ્બુદમ્ અમ્બુદાભઃ ॥

દ્વારસ્ય પાર્શ્વે તે તસ્થુર્ દેવા દેવસ્ય ધીમતઃ
તુષ્ટુવુશ્ ચ મહાદેવં કિંચિદ્ ઉદ્વિગ્નચેતસઃ ॥

કિંતુ કિંત્વિતિ ચાન્યોન્યં પ્રેક્ષ્ય ચૈતત્સમાકુલાઃ
પાપા વયમ્ ઇતિ હ્યન્યે અભાગ્યાશ્ચેતિ ચાપરે ॥

ભાગ્યવન્તશ્ ચ દૈત્યેન્દ્રા ઇતિ ચાન્યે સુરેશ્વરાઃ
પૂજાફલમિમં તેષામ્ ઇત્યન્યે નેતિ ચાપરે ॥

એતસ્મિન્નન્તરે તેષાં શ્રુત્વા શબ્દાનનેકશઃ
કુમ્ભોદરો મહાતેજા દણ્ડેનાતાડયત્સુરાન્ ॥

દુદ્રુવુસ્તે ભયાવિષ્ટા દેવા હાહેતિવાદિનઃ
અપતન્મુનયશ્ચાન્યે દેવાશ્ ચ ધરણીતલે ॥

અહો વિધેર્બલં ચેતિ મુનયઃ કશ્યપાદયઃ
દૃષ્ટ્વાપિ દેવદેવેશં દેવાનાં ચાસુરદ્વિષામ્ ॥

અભાગ્યાન્ન સમાપ્તં તુ કાર્યમિત્યપરે દ્વિજાઃ
પ્રોચુર્નમઃ શિવાયેતિ પૂજ્ય ચાલ્પતરં હૃદિ ॥

તતઃ કપર્દી નન્દીશો મહાદેવપ્રિયો મુનિઃ
શૂલી માલી તથા હાલી કુણ્ડલી વલયી ગદી ॥

વૃષમારુહ્ય સુશ્વેતં યયૌ તસ્યાજ્ઞયા તદા
તતો વૈ નન્દિનં દૃષ્ટ્વા ગણઃ કુમ્ભોદરો ઽપિ સઃ ॥

પ્રણમ્ય નન્દિનં મૂર્ધ્ના સહ તેન ત્વરન્ યયૌ
નન્દી ભાતિ મહાતેજા વૃષપૃષ્ઠે વૃષધ્વજઃ ॥

સગણો ગણસેનાનીર્ મેઘપૃષ્ઠે યથા ભવઃ
દશયોજનવિસ્તીર્ણં મુક્તાજાલૈર્ અલંકૃતમ્ ॥

સિતાતપત્રં શૈલાદેર્ આકાશમિવ ભાતિ તત્
તત્રાન્તર્બદ્ધમાલા સા મુક્તાફલમયી શુભા ॥

ગઙ્ગાકાશાન્નિપતિતા ભાતિ મૂર્ધ્નિ વિભોર્યથા
અથ દૃષ્ટ્વા ગણાધ્યક્ષં દેવદુન્દુભયઃ શુભાઃ ॥

નિયોગાદ્વજ્રિણઃ સર્વે વિનેદુર્મુનિપુઙ્ગવાઃ
તુષ્ટુવુશ્ ચ ગણેશાનં વાગ્ભિર્ ઇષ્ટપ્રદં શુભમ્ ॥

યથા દેવા ભવં દૃષ્ટ્વા પ્રીતિકણ્ટકિતત્વચઃ
નિયોગાદ્વજ્રિણો મૂર્ધ્નિ પુષ્પવર્ષં ચ ખેચરાઃ ॥

વવૃષુશ્ ચ સુગન્ધાઢ્યં નન્દિનો ગગનોદિતમ્
વૃષ્ટ્યા તુષ્ટસ્તદા રેજે તુષ્ટ્યા પુષ્ટ્યા યથાર્થયા ॥

નન્દી ભવશ્ ચાન્દ્રયાતુ સ્નાતયા ગન્ધવારિણા
પુષ્પૈર્નાનાવિધૈસ્તત્ર ભાતિ પૃષ્ઠં વૃષસ્ય તત્ ॥

સંકીર્ણં તુ દિવઃ પૃષ્ઠં નક્ષત્રૈરિવ સુવ્રતાઃ
કુસુમૈઃ સંવૃતો નન્દી વૃષપૃષ્ઠે રરાજ સઃ ॥

દિવઃ પૃષ્ઠે યથા ચન્દ્રો નક્ષત્રૈરિવ સુવ્રતાઃ
તં દૃષ્ટ્વા નન્દિનં દેવાઃ સેન્દ્રોપેન્દ્રાસ્ તથાવિધમ્ ॥

તુષ્ટુવુર્ ગણપેશાનં દેવદેવમિવાપરમ્
નમસ્તે રુદ્રભક્તાય રુદ્રજાપ્યરતાય ચ ॥

રુદ્રભક્તાર્તિનાશાય રૌદ્રકર્મરતાય તે
કૂષ્માણ્ડગણનાથાય યોગિનાં પતયે નમઃ ॥

સર્વદાય શરણ્યાય સર્વજ્ઞાયાર્તિહારિણે
વેદાનાં પતયે ચૈવ વેદવેદ્યાય તે નમઃ ॥

વજ્રિણે વજ્રદંષ્ટ્રાય વજ્રિવજ્રનિવારિણે
વજ્રાલંકૃતદેહાય વજ્રિણારાધિતાય તે ॥

રક્તાય રક્તનેત્રાય રક્તાંબરધરાય તે
રક્તાનાં ભવપાદાબ્જે રુદ્રલોકપ્રદાયિને ॥

નમઃ સેનાધિપતયે રુદ્રાણાં પતયે નમઃ
ભૂતાનાં ભુવનેશાનાં પતયે પાપહારિણે ॥

રુદ્રાય રુદ્રપતયે રૌદ્રપાપહરાય તે
નમઃ શિવાય સૌમ્યાય રુદ્રભક્તાય તે નમઃ ॥

તતઃ પ્રીતો ગણાધ્યક્ષઃ પ્રાહ દેવાંશ્છિવાત્મજઃ
રથં ચ સારથિં શંભોઃ કાર્મુકં શરમુત્તમમ્ ॥

કર્તુમર્હથ યત્નેન નષ્ટં મત્વા પુરત્રયમ્
અથ તે બ્રહ્મણા સાર્ધં તથા વૈ વિશ્વકર્મણા ॥

રથં ચક્રુઃ સુસંરબ્ધા દેવદેવસ્ય ધીમતઃ ॥