લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.69

સાત્વતઃ સત્યસમ્પન્નઃ પ્રજજ્ઞે ચતુરઃ સુતાન્
ભજનં ભ્રાજમાનં ચ દિવ્યં દેવાવૃધં નૃપમ્ ॥

અન્ધકં ચ મહાભાગં વૃષ્ણિં ચ યદુનન્દનમ્
તેષાં નિસર્ગાંશ્ચતુરઃ શૃણુધ્વં વિસ્તરેણ વૈ ॥

સૃઞ્જય્યાં ભજનાચ્ચૈવ ભ્રાજમાનાદ્વિજજ્ઞિરે
અયુતાયુઃ શતાયુશ્ ચ બલવાન્ હર્ષકૃત્સ્મૃતઃ ॥

તેષાં દેવાવૃધો રાજા ચચાર પરમં તપઃ
પુત્રઃ સર્વગુણોપેતો મમ ભૂયાદિતિ સ્મરન્ ॥

તસ્ય બભ્રુરિતિ ખ્યાતઃ પુણ્યશ્લોકો નૃપોત્તમઃ
અનુવંશપુરાણજ્ઞા ગાયન્તીતિ પરિશ્રુતમ્ ॥

ગુણાન્દેવાવૃધસ્યાથ કીર્તયન્તો મહાત્મનઃ
યથૈવ શૃણુમો દૂરાત્ સંપશ્યામસ્તથાન્તિકાત્ ॥

બભ્રુઃ શ્રેષ્ઠો મનુષ્યાણાં દેવૈર્દેવાવૃધઃ સમઃ
પુરુષાઃ પઞ્ચ ષષ્ટિસ્તુ ષટ્ સહસ્રાણિ ચાષ્ટ ચ ॥

યે ઽમૃતત્વમનુપ્રાપ્તા બભ્રોર્દેવાવૃધાદપિ
યજ્વા દાનમતિર્વીરો બ્રહ્મણ્યસ્તુ દૃઢવ્રતઃ ॥

કીર્તિમાંશ્ ચ મહાતેજાઃ સાત્વતાનાં મહારથઃ
તસ્યાન્વવાયે સમ્ભૂતા ભોજા વૈ દૈવતોપમાઃ ॥

ગાન્ધારી ચૈવ માદ્રી ચ વૃષ્ણિભાર્યે બભૂવતુઃ
ગાન્ધારી જનયામાસ સુમિત્રં મિત્રનન્દનમ્ ॥

માદ્રી લેભે ચ તં પુત્રં તતઃ સા દેવમીઢુષમ્
અનમિત્રં શિનિં ચૈવ તાવુભૌ પુરુષોત્તમૌ ॥

અનમિત્રસુતો નિઘ્નો નિઘ્નસ્ય દ્વૌ બભૂવતુઃ
પ્રસેનશ્ ચ મહાભાગઃ સત્રાજિચ્ચ સુતાવુભૌ ॥

તસ્ય સત્રાજિતઃ સૂર્યઃ સખા પ્રાણસમો ઽભવત્
સ્યમન્તકો નામ મણિર્ દત્તસ્તસ્મૈ વિવસ્વતા ॥

પૃથિવ્યાં સર્વરત્નાનામ્ અસૌ રાજાભવન્મણિઃ
કદાચિન્મૃગયાં યાતઃ પ્રસેનેન સહૈવ સઃ ॥

વધં પ્રાપ્તો ઽસહાયશ્ ચ સિંહાદેવ સુદારુણાત્
અથ પુત્રઃ શિનેર્જજ્ઞે કનિષ્ઠાદ્ વૃષ્ણિનન્દનાત્ ॥

સત્યવાક્ સત્યસમ્પન્નઃ સત્યકસ્તસ્ય ચાત્મજઃ
સાત્યકિર્યુયુધાનસ્તુ શિનેર્નપ્તા પ્રતાપવાન્ ॥

અસંગો યુયુધાનસ્ય કુણિસ્તસ્ય સુતો ઽભવત્
કુણેર્ યુગંધરઃ પુત્રઃ શૈનેયા ઇતિ કીર્તિતાઃ ॥

માદ્ર્યાઃ સુતસ્ય સંજજ્ઞે સુતો વાર્ષ્ણિર્યુધાજિતઃ
શ્વફલ્ક ઇતિ વિખ્યાતસ્ ત્રૈલોક્યહિતકારકઃ ॥

શ્વફલ્કશ્ ચ મહારાજો ધર્માત્મા યત્ર વર્તતે
નાસ્તિ વ્યાધિભયં તત્ર નાવૃષ્ટિભયમપ્યુત ॥

શ્વફલ્કઃ કાશિરાજસ્ય સુતાં ભાર્યામવાપ સઃ
ગાન્દિનીં નામ કાશ્યો હિ દદૌ તસ્મૈ સ્વકન્યકામ્ ॥

સા માતુરુદરસ્થા વૈ બહૂન્વર્ષગણાન્કિલ
વસન્તી ન ચ સંજજ્ઞે ગર્ભસ્થા તાં પિતાબ્રવીત્ ॥

જાયસ્વ શીઘ્રં ભદ્રં તે કિમર્થં ચાભિતિષ્ઠસિ
પ્રોવાચ ચૈનં ગર્ભસ્થા સા કન્યા ગાન્દિની તદા ॥

વર્ષત્રયં પ્રતિદિનં ગામેકાં બ્રાહ્મણાય તુ
યદિ દદ્યાસ્તતઃ કુક્ષેર્ નિર્ગમિષ્યામ્યહં પિતઃ ॥

તથેત્યુવાચ તસ્યા વૈ પિતા કામમપૂરયત્
દાતા શૂરશ્ ચ યજ્વા ચ શ્રુતવાનતિથિપ્રિયઃ ॥

તસ્યાઃ પુત્રઃ સ્મૃતો ઽક્રૂરઃ શ્વફલ્કાદ્ભૂરિદક્ષિણઃ
રત્ના કન્યા ચ શૈવસ્ય હ્ય્ અક્રૂરસ્તામવાપ્તવાન્ ॥

અસ્યામુત્પાદયામાસ તનયાંસ્તાન્નિબોધત
ઉપમન્યુસ્ તથા માઙ્ગુર્ વૃતસ્તુ જનમેજયઃ ॥

ગિરિરક્ષસ્તથોપેક્ષઃ શત્રુઘ્નો યો ઽરિમર્દનઃ
ધર્મભૃદ્ વૃષ્ટધર્મા ચ ગોધનો ઽથ વરસ્ તથા ॥

આવાહપ્રતિવાહૌ ચ સુધારા ચ વરાઙ્ગના
અક્રૂરસ્યોગ્રસેન્યાં તુ પુત્રૌ દ્વૌ કુલનન્દનૌ ॥

દેવવાનુપદેવશ્ ચ જજ્ઞાતે દેવસંમતૌ
સુમિત્રસ્ય સુતો જજ્ઞે ચિત્રકશ્ ચ મહાયશાઃ ॥

ચિત્રકસ્યાભવન્પુત્રા વિપૃથુઃ પૃથુરેવ ચ
અશ્વગ્રીવઃ સુબાહુશ્ ચ સુધાસૂકગવેક્ષણૌ ॥

અરિષ્ટનેમિરશ્વશ્ ચ ધર્મો ધર્મભૃદેવ ચ
સુભૂમિર્બહુભૂમિશ્ ચ શ્રવિષ્ઠાશ્રવણે સ્ત્રિયૌ ॥

અન્ધકાત્કાશ્યદુહિતા લેભે ચ ચતુરઃ સુતાન્
કુકુરં ભજમાનં ચ શુચિં કમ્બલબર્હિષમ્ ॥

કુકુરસ્ય સુતો વૃષ્ણિર્ વૃષ્ણેઃ શૂરસ્તતો ઽભવત્
કપોતરોમાતિબલસ્ તસ્ય પુત્રો વિલોમકઃ ॥

તસ્યાસીત્ તુમ્બુરુસખો વિદ્વાન્પુત્રો નલઃ કિલ
ખ્યાયતે સ સુનામ્ના તુ ચન્દનાનકદુન્દુભિઃ ॥

તસ્માદપ્યભિજિત્પુત્ર ઉત્પન્નો ઽસ્ય પુનર્વસુઃ
અશ્વમેધં સ પુત્રાર્થમ્ આજહાર નરોત્તમઃ ॥

તસ્ય મધ્યે ઽતિરાત્રસ્ય સદોમધ્યાત્સમુત્થિતઃ
તતસ્તુ વિદ્વાન્ સર્વજ્ઞો દાતા યજ્વા પુનર્વસુઃ ॥

તસ્યાપિ પુત્રમિથુનં બભૂવાભિજિતઃ કિલ
આહુકશ્ચાહુકી ચૈવ ખ્યાતૌ કીર્તિમતાં વરૌ ॥

આહુકાત્ કાશ્યદુહિતુર્ દ્વૌ પુત્રૌ સંબભૂવતુઃ
દેવકશ્ચોગ્રસેનશ્ ચ દેવગર્ભસમાવુભૌ ॥

દેવકસ્ય સુતા રાજ્ઞો જજ્ઞિરે ત્રિદશોપમાઃ
દેવવાન્ ઉપદેવશ્ ચ સુદેવો દેવરક્ષિતઃ ॥

તેષાં સ્વસારઃ સપ્તાસન્ વસુદેવાય તા દદૌ
વૃષદેવોપદેવા ચ તથાન્યા દેવરક્ષિતા ॥

શ્રીદેવા શાન્તિદેવા ચ સહદેવા તથાપરા
દેવકી ચાપિ તાસાં ચ વરિષ્ઠાભૂત્સુમધ્યમા ॥

નવોગ્રસેનસ્ય સુતાસ્ તેષાં કંસસ્તુ પૂર્વજઃ
તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ ચ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ॥

દેવકસ્ય સુતા પત્ની વસુદેવસ્ય ધીમતઃ
બભૂવ વન્દ્યા પૂજ્યા ચ દેવૈરપિ પતિવ્રતા ॥

રોહિણી ચ મહાભાગા પત્ની ચાનકદુન્દુભેઃ
પૌરવી બાહ્લિકસુતા સંપૂજ્યાસીત્સુરૈરપિ ॥

અસૂત રોહિણી રામં બલશ્રેષ્ઠં હલાયુધમ્
આશ્રિતં કંસભીત્યા ચ સ્વાત્માનં શાન્તતેજસમ્ ॥

જાતે રામે ઽથ નિહતે ષડ્ગર્ભે ચાતિદક્ષિણે
વસુદેવો હરિં ધીમાન્ દેવક્યામુદપાદયત્ ॥

સ એવ પરમાત્માસૌ દેવદેવો જનાર્દનઃ
હલાયુધશ્ ચ ભગવાન્ અનન્તો રજતપ્રભઃ ॥

ભૃગુશાપછલેનૈવ માનયન્માનુષીં તનુમ્
બભૂવ તસ્યાં દેવક્યાં વાસુદેવો જનાર્દન ॥

ઉમાદેહસમુદ્ભૂતા યોગનિદ્રા ચ કૌશિકી
નિયોગાદ્દેવદેવસ્ય યશોદાતનયા હ્યભૂત્ ॥

સા ચૈવ પ્રકૃતિઃ સાક્ષાત્ સર્વદેવનમસ્કૃતા
પુરુષો ભગવાન્કૃષ્ણો ધર્મમોક્ષફલપ્રદઃ ॥

તાં કન્યાં જગૃહે રક્ષન્ કંસાત્સ્વસ્યાત્મજં તદા
ચતુર્ભુજં વિશાલાક્ષં શ્રીવત્સકૃતલાઞ્છનમ્ ॥

શઙ્ખચક્રગદાપદ્મં ધારયન્તં જનાર્દનમ્
યશોદાયૈ પ્રદત્ત્વા તુ વસુદેવશ્ ચ બુદ્ધિમાન્ ॥

દત્ત્વૈનં નન્દગોપસ્ય રક્ષતામિતિ ચાબ્રવીત્
રક્ષકં જગતાં વિષ્ણું સ્વેચ્છયા ધૃતવિગ્રહમ્ ॥

પ્રસાદાચ્ચૈવ દેવસ્ય શિવસ્યામિતતેજસઃ
રામેણ સાર્ધં તં દત્ત્વા વરદં પરમેશ્વરમ્ ॥

ભૂભારનિગ્રહાર્થં ચ હ્ય્ અવતીર્ણં જગદ્ગુરુમ્
અતો વૈ સર્વકલ્યાણં યાદવાનાં ભવિષ્યતિ ॥

અયં સ ગર્ભો દેવક્યા યો નઃ ક્લેશ્યાન્હરિષ્યતિ
ઉગ્રસેનાત્મજાયાથ કંસાયાનકદુન્દુભિઃ ॥

નિવેદયામાસ તદા જાતાં કન્યાં સુલક્ષણામ્
અસ્યાસ્તવાષ્ટમો ગર્ભો દેવક્યાઃ કંસ સુવ્રત ॥

મૃત્યુર્ એવ ન સંદેહ ઇતિ વાણી પુરાતની
તતસ્તાં હન્તુમારેભે કંસઃ સોલ્લઙ્ઘ્ય ચાંબરમ્ ॥

ઉવાચાષ્ટભુજા દેવી મેઘગંભીરયા ગિરા
રક્ષસ્વ તત્સ્વકં દેહમ્ આયાતો મૃત્યુરેવ તે ॥

રક્ષમાણસ્ય દેહસ્ય માયાવી કંસરૂપિણઃ
કિં કૃતં દુષ્કૃતં મૂર્ખ જાતઃ ખલુ તવાન્તકૃત્ ॥

દેવક્યાઃ સ ભયાત્કંસો જઘાનૈવાષ્ટમં ત્વિતિ
સ્મરન્તિ વિહિતો મૃત્યુર્ દેવક્યાસ્ તનયો ઽષ્ટમઃ ॥

યસ્તત્પ્રતિકૃતૌ યત્નો ભોજસ્યાસીદ્વૃથા હરેઃ
પ્રભાવાન્મુનિશાર્દૂલાસ્ તયા ચૈવ જડીકૃતઃ ॥

કંસો ઽપિ નિહતસ્તેન કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકર્મણા
નિહતા બહવશ્ચાન્યે દેવબ્રાહ્મણઘાતિનઃ ॥

તસ્ય કૃષ્ણસ્ય તનયાઃ પ્રદ્યુમ્નપ્રમુખાસ્ તથા
બહવઃ પરિસંખ્યાતાઃ સર્વે યુદ્ધવિશારદાઃ ॥

કૃષ્ણપુત્રાઃ સમાખ્યાતાઃ કૃષ્ણેન સદૃશાઃ સુતાઃ
પુત્રેષ્વેતેષુ સર્વેષુ ચારુદેષ્ણાદયો હરેઃ ॥

વિશિષ્ટા બલવન્તશ્ ચ રૌક્મિણેયારિસૂદનાઃ
ષોડશસ્ત્રીસહસ્રાણિ શતમેકં તથાધિકમ્ ॥

કૃષ્ણસ્ય તાસુ સર્વાસુ પ્રિયા જ્યેષ્ઠા ચ રુક્મિણી
તયા દ્વાદશવર્ષાણિ કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકર્મણા ॥

ઉષ્યતા વાયુભક્ષેણ પુત્રાર્થં પૂજિતો હરઃ
ચારુદેષ્ણઃ સુચારુશ્ ચ ચારુવેષો યશોધરઃ ॥

ચારુશ્રવાશ્ચારુયશાઃ પ્રદ્યુમ્નઃ સામ્બ એવ ચ
એતે લબ્ધાસ્તુ કૃષ્ણેન શૂલપાણિપ્રસાદતઃ ॥

તાન્ દૃષ્ટ્વા તનયાન્વીરાન્ રૌક્મિણેયાંશ્ ચ રુક્મિણીમ્
જામ્બવત્યબ્રવીત્કૃષ્ણં ભાર્યા કૃષ્ણસ્ય ધીમતઃ ॥

મમ ત્વં પુણ્ડરીકાક્ષ વિશિષ્ટં ગુણવત્તરમ્
સુરેશસંમિતં પુત્રં પ્રસન્નો દાતુમર્હસિ ॥

જામ્બવત્યા વચઃ શ્રુત્વા જગન્નાથસ્તતો હરિઃ
તપસ્તપ્તું સમારેભે તપોનિધિરનિન્દિતઃ ॥

સો ઽથ નારાયણઃ કૃષ્ણઃ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ
વ્યાઘ્રપાદસ્ય ચ મુનેર્ ગત્વા ચૈવાશ્રમોત્તમમ્ ॥

ઋષિં દૃષ્ટ્વા ત્વઙ્ગિરસં પ્રણિપત્ય જનાર્દનઃ
દિવ્યં પાશુપતં યોગં લબ્ધવાંસ્તસ્ય ચાજ્ઞયા ॥

પ્રલુપ્તશ્મશ્રુકેશશ્ ચ ઘૃતાક્તો મુઞ્જમેખલી
દીક્ષિતો ભગવાન્કૃષ્ણસ્ તતાપ ચ પરંતપઃ ॥

ઊર્ધ્વબાહુર્ નિરાલંબઃ પાદાઙ્ગુષ્ઠાગ્રધિષ્ઠિતઃ
ફલામ્બનિલભોજી ચ ઋતુત્રયમ્ અધોક્ષજઃ ॥

તપસા તસ્ય સંતુષ્ટો દદૌ રુદ્રો બહૂન્ વરાન્
સામ્બં જાંબવતીપુત્રં કૃષ્ણાય ચ મહાત્મને ॥

તથા જાંબવતી ચૈવ સાંબં ભાર્યા હરેઃ સુતમ્
પ્રહર્ષમતુલં લેભે લબ્ધ્વાદિત્યં યથાદિતિઃ ॥

બાણસ્ય ચ તદા તેન છેદિતં મુનિપુઙ્ગવાઃ
ભુજાનાં ચૈવ સાહસ્રં શાપાદ્રુદ્રસ્ય ધીમતઃ ॥

અથ દૈત્યવધં ચક્રે હલાયુધસહાયવાન્
તથા દુષ્ટક્ષિતીશાનાં લીલયૈવ રણાજિરે ॥

સ હત્વા દેવસમ્ભૂતં નરકં દૈત્યપુઙ્ગવમ્
બ્રાહ્મણસ્યોર્ધ્વચક્રસ્ય વરદાનાન્મહાત્મનઃ ॥

સ્વોપભોગ્યાનિ કન્યાનાં ષોડશાતુલવિક્રમઃ
શતાધિકાનિ જગ્રાહ સહસ્રાણિ મહાબલઃ ॥

શાપવ્યાજેન વિપ્રાણામ્ ઉપસંહૃતવાન્ કુલમ્
સંહૃત્ય તત્કુલં ચૈવ પ્રભાસે ઽતિષ્ઠદચ્યુતઃ ॥

તદા તસ્યૈવ તુ ગતં વર્ષાણામધિકં શતમ્
કૃષ્ણસ્ય દ્વારકાયાં વૈ જરાક્લેશાપહારિણઃ ॥

વિશ્વામિત્રસ્ય કણ્વસ્ય નારદસ્ય ચ ધીમતઃ
શાપં પિણ્ડારકે ઽરક્ષદ્ વચો દુર્વાસસસ્તદા ॥

ત્યક્ત્વા ચ માનુષં રૂપં જરકાસ્ત્રચ્છલેન તુ
અનુગૃહ્ય ચ કૃષ્ણો ઽપિ લુબ્ધકં પ્રયયૌ દિવમ્ ॥

અષ્ટાવક્રસ્ય શાપેન ભાર્યાઃ કૃષ્ણસ્ય ધીમતઃ
ચૌરૈશ્ચાપહૃતાઃ સર્વાસ્ તસ્ય માયાબલેન ચ ॥

બલભદ્રો ઽપિ સંત્યજ્ય નાગો ભૂત્વા જગામ ચ
મહિષ્યસ્તસ્ય કૃષ્ણસ્ય રુક્મિણીપ્રમુખાઃ શુભાઃ ॥

સહાગ્નિં વિવિશુઃ સર્વાઃ કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકર્મણા
રેવતી ચ તથા દેવી બલભદ્રેણ ધીમતા ॥

પ્રવિષ્ટા પાવકં વિપ્રાઃ સા ચ ભર્તૃપથં ગતા
પ્રેતકાર્યં હરેઃ કૃત્વા પાર્થઃ પરમવીર્યવાન્ ॥

રામસ્ય ચ તથાન્યેષાં વૃષ્ણીનામપિ સુવ્રતઃ
કન્દમૂલફલૈસ્તસ્ય બલિકાર્યં ચકાર સઃ ॥

દ્રવ્યાભાવાત્ સ્વયં પાર્થો ભ્રાતૃભિશ્ ચ દિવં ગતઃ
એવં સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તઃ કૃષ્ણસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ ॥

પ્રભાવો વિલયશ્ચૈવ સ્વેચ્છયૈવ મહાત્મનઃ
ઇત્યેતત્સોમવંશાનાં નૃપાણાં ચરિતં દ્વિજાઃ ॥

યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ બ્રાહ્મણાન્ શ્રાવયેદપિ
સ યાતિ વૈષ્ણવં લોકં નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥