લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.66

ત્રિધન્વા દેવદેવસ્ય પ્રસાદાત્તણ્ડિનસ્ તથા
અશ્વમેધસહસ્રસ્ય ફલં પ્રાપ્ય પ્રયત્નતઃ ॥

ગાણપત્યં દૃઢં પ્રાપ્તઃ સર્વદેવનમસ્કૃતઃ
આસીત્ત્રિધન્વનશ્ચાપિ વિદ્વાંસ્ત્રય્યારુણો નૃપઃ ॥

તસ્ય સત્યવ્રતો નામ કુમારો ઽભૂન્મહાબલઃ
તેન ભાર્યા વિદર્ભસ્ય હૃતા હત્વામિતૌજસમ્ ॥

પાણિગ્રહણમન્ત્રેષુ નિષ્ઠામ્ અપ્રાપિતેષ્વિહ
તેનાધર્મેણ સંયુક્તં રાજા ત્રય્યારુણો ઽત્યજત્ ॥

પિતરં સો ઽબ્રવીત્ ત્યક્તઃ ક્વ ગચ્છામીતિ વૈ દ્વિજાઃ
પિતા ત્વેનમથોવાચ શ્વપાકૈઃ સહ વર્તય ॥

ઇત્યુક્તઃ સ વિચક્રામ નગરાદ્વચનાત્ પિતુઃ
સ તુ સત્યવ્રતો ધીમાઞ્ છ્વપાકાવસથાન્તિકે ॥

પિત્રા ત્યક્તો ઽવસદ્વીરઃ પિતા ચાસ્ય વનં યયૌ
સર્વલોકેષુ વિખ્યાતસ્ ત્રિશઙ્કુરિતિ વીર્યવાન્ ॥

વસિષ્ઠકોપાત્પુણ્યાત્મા રાજા સત્યવ્રતઃ પુરા
વિશ્વામિત્રો મહાતેજા વરં દત્ત્વા ત્રિશઙ્કવે ॥

રાજ્યે ઽભિષિચ્ય તં પિત્ર્યે યાજયામાસ તં મુનિઃ
મિષતાં દેવતાનાં ચ વસિષ્ઠસ્ય ચ કૌશિકઃ ॥

સશરીરં તદા તં વૈ દિવમારોપયદ્વિભુઃ
તસ્ય સત્યવ્રતા નામ ભાર્યા કૈકયવંશજા ॥

કુમારં જનયામાસ હરિશ્ચન્દ્રમકલ્મષમ્
હરિશ્ચન્દ્રસ્ય ચ સુતો રોહિતો નામ વીર્યવાન્ ॥

હરિતો રોહિતસ્યાથ ધુન્ધુર્હારિત ઉચ્યતે
વિજયશ્ ચ સુતેજાશ્ ચ ધુન્ધુપુત્રૌ બભૂવતુઃ ॥

જેતા ક્ષત્રસ્ય સર્વત્ર વિજયસ્તેન સ સ્મૃતઃ
રુચકસ્તસ્ય તનયો રાજા પરમધાર્મિકઃ ॥

રુચકસ્ય વૃકઃ પુત્રસ્ તસ્માદ્બાહુશ્ ચ જજ્ઞિવાન્
સગરસ્તસ્ય પુત્રો ઽભૂદ્ રાજા પરમધાર્મિકઃ ॥

દ્વે ભાર્યે સગરસ્યાપિ પ્રભા ભાનુમતી તથા
તાભ્યામારાધિતઃ પૂર્વમ્ ઔર્વો ઽગ્નિઃ પુત્રકામ્યયા ॥

ઔર્વસ્તુષ્ટસ્તયોઃ પ્રાદાદ્ યથેષ્ટં વરમુત્તમમ્
એકા ષષ્ટિસહસ્રાણિ સુતમેકં પરા તથા ॥

અગૃહ્ણાદ્ વંશકર્તારં પ્રભાગૃહ્ણાત્સુતાન્બહૂન્
એકં ભાનુમતિઃ પુત્રમ્ અગૃહ્ણાદ્ અસમઞ્જસમ્ ॥

તતઃ ષષ્ટિસહસ્રાણિ સુષુવે સા તુ વૈ પ્રભા
ખનન્તઃ પૃથિવીં દગ્ધા વિષ્ણુહુઙ્કારમાર્ગણૈઃ ॥

અસમઞ્જસ્ય તનયઃ સો ઽંશુમાન્નામ વિશ્રુતઃ
તસ્ય પુત્રો દિલીપસ્તુ દિલીપાત્તુ ભગીરથઃ ॥

યેન ભાગીરથી ગઙ્ગા તપઃ કૃત્વાવતારિતા
ભગીરથસુતશ્ચાપિ શ્રુતો નામ બભૂવ હ ॥

નાભાગસ્તસ્ય દાયાદો ભવભક્તઃ પ્રતાપવાન્
અંબરીષઃ સુતસ્તસ્ય સિન્ધુદ્વીપસ્ તતો ઽભવત્ ॥

નાભાગેનાંબરીષેણ ભુજાભ્યાં પરિપાલિતા
બભૂવ વસુધાત્યર્થં તાપત્રયવિવર્જિતા ॥

અયુતાયુઃ સુતસ્તસ્ય સિન્ધુદ્વીપસ્ય વીર્યવાન્
પુત્રો ઽયુતાયુષો ધીમાન્ ઋતુપર્ણો મહાયશાઃ ॥

દિવ્યાક્ષહૃદયજ્ઞો વૈ રાજા નલસખો બલી
નલૌ દ્વાવેવ વિખ્યાતૌ પુરાણેષુ દૃઢવ્રતૌ ॥

વીરસેનસુતશ્ચાન્યો યશ્ચેક્ષ્વાકુકુલોદ્ભવઃ
ઋતુપર્ણસ્ય પુત્રો ઽભૂત્ સાર્વભૌમઃ પ્રજેશ્વરઃ ॥

સુદાસસ્તસ્ય તનયો રાજા ત્વિન્દ્રસમો ઽભવત્
સુદાસસ્ય સુતઃ પ્રોક્તઃ સૌદાસો નામ પાર્થિવઃ ॥

ખ્યાતઃ કલ્માષપાદો વૈ નામ્ના મિત્રસહશ્ ચ સઃ
વસિષ્ઠસ્તુ મહાતેજાઃ ક્ષેત્રે કલ્માષપાદકે ॥

અશ્મકં જનયામાસ ઇક્ષ્વાકુકુલવર્ધનમ્
અશ્મકસ્યોત્તરાયાં તુ મૂલકસ્તુ સુતો ઽભવત્ ॥

સ હિ રામભયાદ્રાજા સ્ત્રીભિઃ પરિવૃતો વને
બિભર્તિ ત્રાણમિચ્છન્વૈ નારીકવચમુત્તમમ્ ॥

મૂલકસ્યાપિ ધર્માત્મા રાજા શતરથઃ સુતઃ
તસ્માચ્છતરથાજ્જજ્ઞે રાજા ત્વિલવિલો બલી ॥

આસીત્ ત્વૈલવિલિઃ શ્રીમાન્ વૃદ્ધશર્મા પ્રતાપવાન્
પુત્રો વિશ્વસહસ્તસ્ય પિતૃકન્યા વ્યજીજનત્ ॥

દિલીપસ્તસ્ય પુત્રો ઽભૂત્ ખટ્વાઙ્ગ ઇતિ વિશ્રુતઃ
યેન સ્વર્ગાદ્ ઇહાગત્ય મુહૂર્તં પ્રાપ્ય જીવિતમ્ ॥

ત્રયો ઽગ્નયસ્ત્રયો લોકા બુદ્ધ્યા સત્યેન વૈ જિતાઃ
દીર્ઘબાહુઃ સુતસ્તસ્ય રઘુસ્તસ્માદજાયત ॥

અજઃ પુત્રો રઘોશ્ચાપિ તસ્માજ્જજ્ઞે ચ વીર્યવાન્
રાજા દશરથસ્તસ્માચ્ છ્રીમાનિક્ષ્વાકુવંશકૃત્ ॥

રામો દશરથાદ્વીરો ધર્મજ્ઞો લોકવિશ્રુતઃ
ભરતો લક્ષ્મણશ્ચૈવ શત્રુઘ્નશ્ ચ મહાબલઃ ॥

તેષાં શ્રેષ્ઠો મહાતેજા રામઃ પરમવીર્યવાન્
રાવણં સમરે હત્વા યજ્ઞૈરિષ્ટ્વા ચ ધર્મવિત્ ॥

દશવર્ષસહસ્રાણિ રામો રાજ્યં ચકાર સઃ
રામસ્ય તનયો જજ્ઞે કુશ ઇત્યભિવિશ્રુતઃ ॥

લવશ્ ચ સુમહાભાગઃ સત્યવાન્ અભવત્ સુધીઃ
અતિથિસ્તુ કુશાજ્જજ્ઞે નિષધસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ॥

નલસ્તુ નિષધાજ્જાતો નભસ્તસ્માદજાયત
નભસઃ પુણ્ડરીકાખ્યઃ ક્ષેમધન્વા તતઃ સ્મૃતઃ ॥

તસ્ય પુત્રો ઽભવદ્ વીરો દેવાનીકઃ પ્રતાપવાન્
અહીનરઃ સુતસ્ તસ્ય સહસ્રાશ્વસ્તતઃ પરઃ ॥

શુભશ્ચન્દ્રાવલોકશ્ ચ તારાપીડસ્તતો ઽભવત્
તસ્યાત્મજશ્ચન્દ્રગિરિર્ ભાનુચન્દ્રસ્ તતો ઽભવત્ ॥

શ્રુતાયુરભવત્તસ્માદ્ બૃહદ્બલ ઇતિ સ્મૃતઃ
ભારતે યો મહાતેજાઃ સૌભદ્રેણ નિપાતિતઃ ॥

એતે ઇક્ષ્વાકુદાયાદા રાજાનઃ પ્રાયશઃ સ્મૃતાઃ
વંશે પ્રધાના એતસ્મિન્ પ્રાધાન્યેન પ્રકીર્તિતાઃ ॥

સર્વે પાશુપતે જ્ઞાનમ્ અધીત્ય પરમેશ્વરમ્
સમભ્યર્ચ્ય યથાજ્ઞાનમ્ ઇષ્ટ્વા યજ્ઞૈર્યથાવિધિ ॥

દિવં ગતા મહાત્માનઃ કેચિન્મુક્તાત્મયોગિનઃ
નૃગો બ્રાહ્મણશાપેન કૃકલાસત્વમ્ આગતઃ ॥

ધૃષ્ટશ્ ચ ધૃષ્ટકેતુશ્ ચ યમબાલશ્ ચ વીર્યવાન્
રણધૃષ્ટશ્ ચ તે પુત્રાસ્ ત્રયઃ પરમધાર્મિકાઃ ॥

આનર્તો નામ શર્યાતેઃ સુકન્યા નામ દારિકા
આનર્તસ્યાભવત્ પુત્રો રોચમાનઃ પ્રતાપવાન્ ॥

રોચમાનસ્ય રેવો ઽભૂદ્ રેવાદ્ રૈવત એવ ચ
કકુદ્મી ચાપરો જ્યેષ્ઠ પુત્રઃ પુત્રશતસ્ય તુ ॥

રેવતી યસ્ય સા કન્યા પત્ની રામસ્ય વિશ્રુતા
નરિષ્યન્તસ્ય પુત્રો ઽભૂજ્ જિતાત્મા તુ મહાબલી ॥

નાભાગાદંબરીષસ્તુ વિષ્ણુભક્તઃ પ્રતાપવાન્
ઋતસ્તસ્ય સુતઃ શ્રીમાન્ સર્વધર્મવિદાંવરઃ ॥

કૃતસ્તસ્ય સુધર્માભૂત્ પૃષિતો નામ વિશ્રુતઃ
કરૂષસ્ય તુ કારૂષાઃ સર્વે પ્રખ્યાતકીર્તયઃ ॥

પૃષિતો હિંસયિત્વા ગાં ગુરોઃ પ્રાપ સુકલ્મષમ્
શાપાચ્છૂદ્રત્વમ્ આપન્નશ્ ચ્યવનસ્યેતિ વિશ્રુતઃ ॥

દિષ્ટપુત્રસ્તુ નાભાગસ્ તસ્માદપિ ભલન્દનઃ
ભલન્દનસ્ય વિક્રાન્તો રાજાસીદ્ અજવાહનઃ ॥

એતે સમાસતઃ પ્રોક્તા મનુપુત્રા મહાભુજાઃ
ઇક્ષ્વાકોઃ પુત્રપૌત્રાદ્યા એલસ્યાથ વદામિ વઃ ॥

ઐલઃ પુરૂરવા નામ રુદ્રભક્તઃ પ્રતાપવાન્
ચક્રે ત્વકણ્ટકં રાજ્યં દેશે પુણ્યતમે દ્વિજાઃ ॥

ઉત્તરે યમુનાતીરે પ્રયાગે મુનિસેવિતે
પ્રતિષ્ઠાનાધિપઃ શ્રીમાન્ પ્રતિષ્ઠાને પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥

તસ્ય પુત્રાઃ સપ્ત ભવન્ સર્વે વિતતતેજસઃ
ગન્ધર્વલોકવિદિતા ભવભક્તા મહાબલાઃ ॥

આયુર્ માયુર્ અમાયુશ્ ચ વિશ્વાયુશ્ચૈવ વીર્યવાન્
શ્રુતાયુશ્ ચ શતાયુશ્ ચ દિવ્યાશ્ચૈવોર્વશીસુતાઃ ॥

આયુષસ્તનયા વીરાઃ પઞ્ચૈવાસન્મહૌજસઃ
સ્વર્ભાનુતનયાયાં તે પ્રભાયાં જજ્ઞિરે નૃપાઃ ॥

નહુષઃ પ્રથમસ્તેષાં ધર્મજ્ઞો લોકવિશ્રુતઃ
નહુષસ્ય તુ દાયાદાઃ ષડિન્દ્રોપમતેજસઃ ॥

ઉત્પન્નાઃ પિતૃકન્યાયાં વિરજાયાં મહૌજસઃ
યતિર્યયાતિઃ સંયાતિર્ આયાતિઃ પઞ્ચમો ઽન્ધકઃ ॥

વિજાતિશ્ચેતિ ષડિમે સર્વે પ્રખ્યાતકીર્તયઃ
યતિર્જ્યેષ્ઠશ્ ચ તેષાં વૈ યયાતિસ્તુ તતો ઽવરઃ ॥

જ્યેષ્ઠસ્તુ યતિર્મોક્ષાર્થો બ્રહ્મભૂતો ઽભવત્પ્રભુઃ
તેષાં યયાતિઃ પઞ્ચાનાં મહાબલપરાક્રમઃ ॥

દેવયાનીમુશનસઃ સુતાં ભાર્યામવાપ સઃ
શર્મિષ્ઠામાસુરીં ચૈવ તનયાં વૃષપર્વણઃ ॥

યદું ચ તુર્વસું ચૈવ દેવયાની વ્યજાયત
તાવુભૌ શુભકર્માણૌ સ્તુતૌ વિદ્યાવિશારદૌ ॥

દ્રુહ્યં ચાનું ચ પૂરું ચ શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી
યયાતયે રથં તસ્મૈ દદૌ શુક્રઃ પ્રતાપવાન્ ॥

તોષિતસ્તેન વિપ્રેન્દ્રઃ પ્રીતઃ પરમભાસ્વરમ્
સુસંગં કાઞ્ચનં દિવ્યમ્ અક્ષયે ચ મહેષુધી ॥

યુક્તં મનોજવૈર્ અશ્વૈર્ યેન કન્યાં સમુદ્વહન્
સ તેન રથમુખ્યેન ષણ્માસેનાજયન્મહીમ્ ॥

યયાતિર્યુધિ દુર્ધર્ષો દેવદાનવમાનુષૈઃ
ભવભક્તસ્તુ પુણ્યાત્મા ધર્મનિષ્ઠઃ સમઞ્જસઃ ॥

યજ્ઞયાજી જિતક્રોધઃ સર્વભૂતાનુકમ્પનઃ
કૌરવાણાં ચ સર્વેષાં સ ભવદ્રથ ઉત્તમઃ ॥

યાવન્નરેન્દ્રપ્રવરઃ કૌરવો જનમેજયઃ
પૂરોર્વંશસ્ય રાજ્ઞસ્તુ રાજ્ઞઃ પારિક્ષિતસ્ય તુ ॥

જગામ સ રથો નાશં શાપાદ્ગર્ગસ્ય ધીમતઃ
ગર્ગસ્ય હિ સુતં બાલં સ રાજા જનમેજયઃ ॥

અક્રૂરં હિંસયામાસ બ્રહ્મહત્યામવાપ સઃ
સ લોહગન્ધી રાજર્ષિઃ પરિધાવન્નિતસ્તતઃ ॥

પૌરજાનપદૈસ્ત્યક્તો ન લેભે શર્મ કર્હિચિત્
તતઃ સ દુઃખસંતપ્તો ન લેભે સંવિદં ક્વચિત્ ॥

જગામ શૌનકમૃષિં શરણ્યં વ્યથિતસ્તદા
ઇન્દ્રેતિર્ નામ વિખ્યાતો યો ઽસૌ મુનિરુદારધીઃ ॥

યાજયામાસ ચેન્દ્રેતિસ્ તં નૃપં જનમેજયમ્
અશ્વમેધેન રાજાનં પાવનાર્થં દ્વિજોત્તમાઃ ॥

સ લોહગન્ધાન્નિર્મુક્ત એનસા ચ મહાયશાઃ
યજ્ઞસ્યાવભૃથે મધ્યે યાતો દિવ્યો રથઃ શુભઃ ॥

તસ્માદ્વંશાત્પરિભ્રષ્ટો વસોશ્ચેદિપતેઃ પુનઃ
દત્તઃ શક્રેણ તુષ્ટેન લેભે તસ્માદ્ બૃહદ્રથઃ ॥

તતો હત્વા જરાસંધં ભીમસ્તં રથમુત્તમમ્
પ્રદદૌ વાસુદેવાય પ્રીત્યા કૌરવનન્દનઃ ॥

અભ્યષિઞ્ચત્પુરું પુત્રં યયાતિર્નાહુષઃ પ્રભુઃ
કૃતોપકારસ્તેનૈવ પુરુણા દ્વિજસત્તમાઃ ॥

અભિષેક્તુકામં ચ નૃપં પુરું પુત્રં કનીયસમ્
બ્રાહ્મણપ્રમુખા વર્ણા ઇદં વચનમબ્રુવન્ ॥

કથં શુક્રસ્ય નપ્તારં દેવયાન્યાઃ સુતં પ્રભો
જ્યેષ્ઠં યદુમતિક્રમ્ય કનીયાન્રાજ્યમર્હતિ ॥

એતે સંબોધયામસ્ત્વાં ધર્મં ચ અનુપાલય ॥