લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.5

યદા સ્રષ્ટું મતિં ચક્રે મોહશ્ચાસીન્મહાત્મનઃ
દ્વિજાશ્ ચ બુદ્ધિપૂર્વં તુ બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ ॥

તમો મોહો મહામોહસ્ તામિસ્રશ્ચાન્ધસંજ્ઞિતઃ
અવિદ્યા પઞ્ચધા હ્યેષા પ્રાદુર્ભૂતા સ્વયમ્ભુવઃ ॥

અવિદ્યયા મુનેર્ગ્રસ્તઃ સર્ગો મુખ્ય ઇતિ સ્મૃતઃ
અસાધક ઇતિ સ્મૃત્વા સર્ગો મુખ્યઃ પ્રજાપતિઃ ॥

અભ્યમન્યત સો ઽન્યં વૈ નગા મુખ્યોદ્ભવાઃ સ્મૃતાઃ
ત્રિધા કણ્ઠો મુનેસ્તસ્ય ધ્યાયતો વૈ હ્યવર્તત ॥

પ્રથમં તસ્ય વૈ જજ્ઞે તિર્યક્સ્રોતો મહાત્મનઃ
ઊર્ધ્વસ્રોતઃ પરસ્તસ્ય સાત્ત્વિકઃ સ ઇતિ સ્મૃતઃ ॥

અર્વાક્સ્રોતો ઽનુગ્રહશ્ ચ તથા ભૂતાદિકઃ પુનઃ
બ્રહ્મણો મહતસ્ત્વાદ્યો દ્વિતીયો ભૌતિકસ્ તથા ॥

સર્ગસ્તૃતીયશ્ચૈન્દ્રિયસ્ તુરીયો મુખ્ય ઉચ્યતે
તિર્યગ્યોન્યઃ પઞ્ચમસ્તુ ષષ્ઠો દૈવિક ઉચ્યતે ॥

સપ્તમો માનુષો વિપ્રા અષ્ટમો ઽનુગ્રહઃ સ્મૃતઃ
નવમશ્ચૈવ કૌમારઃ પ્રાકૃતા વૈકૃતાસ્ત્વિમે ॥

પુરસ્તાદસૃજદ્દેવઃ સનન્દં સનકં તથા
સનાતનં મુનિશ્રેષ્ઠા નૈષ્કર્મ્યેણ ગતાઃ પરમ્ ॥

મરીચિભૃગ્વઙ્ગિરસઃ પુલસ્ત્યં પુલહં ક્રતુમ્
દક્ષમત્રિં વસિષ્ઠં ચ સો ઽસૃજદ્યોગવિદ્યયા ॥

નવૈતે બ્રહ્મણઃ પુત્રા બ્રહ્મજ્ઞા બ્રાહ્મણોત્તમાઃ
બ્રહ્મવાદિન એવૈતે બ્રહ્મણઃ સદૃશાઃ સ્મૃતાઃ ॥

સંકલ્પશ્ચૈવ ધર્મશ્ ચ હ્ય્ અધર્મો ધર્મસંનિધિઃ
દ્વાદશૈવ પ્રજાસ્ત્વેતા બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ ॥

ઋભું સનત્કુમારં ચ સસર્જાદૌ સનાતનઃ
તાવૂર્ધ્વરેતસૌ દિવ્યૌ ચાગ્રજૌ બ્રહ્મવાદિનૌ ॥

કુમારૌ બ્રહ્મણસ્ તુલ્યૌ સર્વજ્ઞૌ સર્વભાવિનૌ
વક્ષ્યે ભાર્યાકુલં તેષાં મુનીનામગ્રજન્મનામ્ ॥

સમાસતો મુનિશ્રેષ્ઠાઃ પ્રજાસમ્ભૂતિમેવ ચ
શતરૂપાં તુ વૈ રાજ્ઞીં વિરાજમસૃજત્પ્રભુઃ ॥

સ્વાયમ્ભુવાત્તુ વૈ રાજ્ઞી શતરૂપા ત્વયોનિજા
લેભે પુત્રદ્વયં પુણ્યા તથા કન્યાદ્વયં ચ સા ॥

ઉત્તાનપાદો હ્યવરો ધીમાઞ્જ્યેષ્ઠઃ પ્રિયવ્રતઃ
જ્યેષ્ઠા વરિષ્ઠા ત્વાકૂતિઃ પ્રસૂતિશ્ચાનુજા સ્મૃતા ॥

ઉપયેમે તદાકૂતિં રુચિર્નામ પ્રજાપતિઃ
પ્રસૂતિં ભગવાન્દક્ષો લોકધાત્રીં ચ યોગિનીમ્ ॥

દક્ષિણાસહિતં યજ્ઞમ્ આકૂતિઃ સુષુવે તથા
દક્ષિણા જનયામાસ દિવ્યા દ્વાદશ પુત્રિકાઃ ॥

પ્રસૂતિઃ સુષુવે દક્ષાચ્ ચતુર્વિંશતિકન્યકાઃ
શ્રદ્ધાં લક્ષ્મીં ધૃતિં પુષ્ટિં તુષ્ટિં મેધાં ક્રિયાં તથા ॥

બુદ્ધિં લજ્જાં વપુઃશાન્તિં સિદ્ધિં કીર્તિં મહાતપાઃ
ખ્યાતિં શાન્તિં ચ સમ્ભૂતિં સ્મૃતિં પ્રીતિં ક્ષમાં તથા ॥

સંનતિં ચાનસૂયાં ચ ઊર્જાં સ્વાહાં સુરારણિમ્
સ્વધાં ચૈવ મહાભાગાં પ્રદદૌ ચ યથાક્રમમ્ ॥

શ્રદ્ધાદ્યાશ્ચૈવ કીર્ત્યન્તાસ્ ત્રયોદશ સુદારિકાઃ
ધર્મં પ્રજાપતિં જગ્મુઃ પતિં પરમદુર્લભાઃ ॥

ઉપયેમે ભૃગુર્ધીમાન્ ખ્યાતિં તાં ભાર્ગવારણિમ્
સમ્ભૂતિં ચ મરીચિસ્તુ સ્મૃતિં ચૈવાઙ્ગિરા મુનિઃ ॥

પ્રીતિં પુલસ્ત્યઃ પુણ્યાત્મા ક્ષમાં તાં પુલહો મુનિઃ
ક્રતુશ્ ચ સંનતિં ધીમાન્ અત્રિસ્તાં ચાનસૂયકામ્ ॥

ઊર્જાં વસિષ્ઠો ભગવાન્ વરિષ્ઠો વારિજેક્ષણામ્
વિભાવસુસ્ તથા સ્વાહાં સ્વધાં વૈ પિતરસ્ તથા ॥

પુત્રીકૃતા સતી યા સા માનસી શિવસમ્ભવા
દક્ષેણ જગતાં ધાત્રી રુદ્રમેવાસ્થિતા પતિમ્ ॥

અર્ધનારીશ્વરં દૃષ્ટ્વા સર્ગાદૌ કનકાણ્ડજઃ
વિભજસ્વેતિ ચાહાદૌ યદા જાતા તદાભવત્ ॥

તસ્યાશ્ચૈવાંશજાઃ સર્વાઃ સ્ત્રિયસ્ત્રિભુવને તથા
એકાદશાવિધા રુદ્રાસ્ તસ્ય ચાંશોદ્ભવાસ્ તથા ॥

સ્ત્રીલિઙ્ગમખિલં સા વૈ પુંલિઙ્ગં નીલલોહિતઃ
તં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્ બ્રહ્મા દક્ષમાલોક્ય સુવ્રતામ્ ॥

ભજસ્વ ધાત્રીં જગતાં મમાપિ ચ તવાપિ ચ
પુન્નામ્નો નરકાત્ત્રાતિ ઇતિ પુત્રીત્વિહોક્તિતઃ ॥

પ્રશસ્તા તવ કાન્તેયં સ્યાત્ પુત્રી વિશ્વમાતૃકા
તસ્માત્ પુત્રી સતી નામ્ના તવૈષા ચ ભવિષ્યતિ ॥

એવમુક્તસ્તદા દક્ષો નિયોગાદ્બ્રહ્મણો મુનિઃ
લબ્ધ્વા પુત્રીં દદૌ સાક્ષાત્ સતીં રુદ્રાય સાદરમ્ ॥

ધર્મસ્ય પત્ન્યઃ શ્રદ્ધાદ્યાઃ કીર્તિતા વૈ ત્રયોદશ
તાસુ ધર્મપ્રજાં વક્ષ્યે યથાક્રમમનુત્તમમ્ ॥

કામો દર્પો ઽથ નિયમઃ સંતોષો લોભ એવ ચ
શ્રુતસ્તુ દણ્ડઃ સમયો બોધશ્ચૈવ મહાદ્યુતિઃ ॥

અપ્રમાદશ્ ચ વિનયો વ્યવસાયો દ્વિજોત્તમાઃ
ક્ષેમં સુખં યશશ્ચૈવ ધર્મપુત્રાશ્ ચ તાસુ વૈ ॥

ધર્મસ્ય વૈ ક્રિયાયાં તુ દણ્ડઃ સમય એવ ચ
અપ્રમાદસ્ તથા બોધો બુદ્ધેર્ધર્મસ્ય તૌ સુતૌ ॥

તસ્માત્પઞ્ચદશૈવૈતે તાસુ ધર્માત્મજાસ્ત્વિહ
ભૃગુપત્ની ચ સુષુવે ખ્યાતિર્વિષ્ણોઃ પ્રિયાં શ્રિયમ્ ॥

ધાતારં ચ વિધાતારં મેરોર્જામાતરૌ સુતૌ
પ્રભૂતિર્નામ યા પત્ની મરીચેઃ સુષુવે સુતૌ ॥

પૂર્ણમાસં તુ મારીચં તતઃ કન્યાચતુષ્ટયમ્
તુષ્ટિર્જ્યેષ્ઠા ચ વૈ દૃષ્ટિઃ કૃષિશ્ચાપચિતિસ્ તથા ॥

ક્ષમા ચ સુષુવે પુત્રાન્ પુત્રીં ચ પુલહાચ્છુભામ્
કર્દમં ચ વરીયાંસં સહિષ્ણું મુનિસત્તમાઃ ॥

તથા કનકપીતાં સ પીવરીં પૃથિવીસમામ્
પ્રીત્યાં પુલસ્ત્યશ્ ચ તથા જનયામાસ વૈ સુતાન્ ॥

દત્તોર્ણં વેદબાહું ચ પુત્રીં ચાન્યાં દૃષદ્વતીમ્
પુત્રાણાં ષષ્ટિસાહસ્રં સંનતિઃ સુષુવે શુભા ॥

ક્રતોસ્તુ ભાર્યા સર્વે તે વાલખિલ્યા ઇતિ શ્રુતાઃ
સિનીવાલીં કુહૂં ચૈવ રાકાં ચાનુમતિં તથા ॥

સ્મૃતિશ્ ચ સુષુવે પત્ની મુનેશ્ચાઙ્ગિરસસ્ તથા
લબ્ધાનુભાવમગ્નિં ચ કીર્તિમન્તં ચ સુવ્રતા ॥

અત્રેર્ભાર્યાનસૂયા વૈ સુષુવે ષટ્પ્રજાસ્તુ યાઃ
તાસ્વેકા કન્યકા નામ્ના શ્રુતિઃ સા સૂનુપઞ્ચકમ્ ॥

સત્યનેત્રો મુનિર્ભવ્યો મૂર્તિરાપઃ શનૈશ્ચરઃ
સોમશ્ ચ વૈ શ્રુતિઃ ષષ્ઠી પઞ્ચાત્રેયાસ્તુ સૂનવઃ ॥

ઊર્જા વસિષ્ઠાદ્વૈ લેભે સુતાંશ્ ચ સુતવત્સલા
જ્યાયસી પુણ્ડરીકાક્ષાન્ વાસિષ્ઠાન્ વરલોચના ॥

રજઃ સુહોત્રો બાહુશ્ ચ સવનશ્ચાનઘસ્ તથા
સુતપાઃ શુક્ર ઇત્યેતે મુનેર્વૈ સપ્ત સૂનવઃ ॥

યશ્ચાભિમાની ભગવાન્ ભવાત્મા પૈતામહો વહ્નિરસુઃ પ્રજાનામ્
સ્વાહા ચ તસ્માત્સુષુવે સુતાનાં ત્રયં ત્રયાણાં જગતાં હિતાય ॥