લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.46

સપ્તદ્વીપા તથા પૃથ્વી નદીપર્વતસંકુલા
સમુદ્રૈઃ સપ્તભિશ્ચૈવ સર્વતઃ સમલંકૃતા ॥

જમ્બૂઃ પ્લક્ષઃ શાલ્મલિશ્ ચ કુશઃ ક્રૌઞ્ચસ્તથૈવ ચ
શાકઃ પુષ્કરનામા ચ દ્વીપાસ્ત્વભ્યન્તરે ક્રમાત્ ॥

સપ્તદ્વીપેષુ સર્વેષુ સામ્બઃ સર્વગણૈર્વૃતઃ
નાનાવેષધરો ભૂત્વા સાન્નિધ્યં કુરુતે હરઃ ॥

ક્ષારોદેક્ષુરસોદશ્ ચ સુરોદશ્ ચ ઘૃતોદધિઃ
દધ્યર્ણવશ્ ચ ક્ષીરોદઃ સ્વાદૂદશ્ચાપ્યનુક્રમાત્ ॥

સમુદ્રેષ્વિહ સર્વેષુ સર્વદા સગણઃ શિવઃ
જલરૂપી ભવઃ શ્રીમાન્ ક્રીડતે ચોર્મિબાહુભિઃ ॥

ક્ષીરાર્ણવામૃતમિવ સદા ક્ષીરાર્ણવે હરિઃ
શેતે શિવજ્ઞાનધિયા સાક્ષાદ્વૈ યોગનિદ્રયા ॥

યદા પ્રબુદ્ધો ભગવાન્ પ્રબુદ્ધમખિલં જગત્
યદા સુપ્તસ્તદા સુપ્તં તન્મયં ચ ચરાચરમ્ ॥

તેનૈવ સૃષ્ટમખિલં ધૃતં રક્ષિતમેવ ચ
સંહૃતં દેવદેવસ્ય પ્રસાદાત્પરમેષ્ઠિનઃ ॥

સુષેણા ઇતિ વિખ્યાતા યજન્તે પુરુષર્ષભમ્
અનિરુદ્ધં મુનિશ્રેષ્ઠાઃ શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ ॥

યે ચાનિરુદ્ધં પુરુષં ધ્યાયન્ત્યાત્મવિદાં વરાઃ
નારાયણસમાઃ સર્વે સર્વસંપત્સમન્વિતાઃ ॥

સનન્દનશ્ ચ ભગવાન્ સનકશ્ ચ સનાતનઃ
વાલખિલ્યાશ્ ચ સિદ્ધાશ્ ચ મિત્રાવરુણકૌ તથા ॥

યજન્તિ સતતં તત્ર વિશ્વસ્ય પ્રભવં હરિમ્
સપ્તદ્વીપેષુ તિષ્ઠન્તિ નાનાશૃઙ્ગા મહોદયાઃ ॥

આસમુદ્રાયતાઃ કેચિદ્ ગિરયો ગહ્વરૈસ્ તથા
ધરાયાઃ પતયશ્ચાસન્ બહવઃ કાલગૌરવાત્ ॥

સામર્થ્યાત્પરમેશાનાઃ ક્રૌઞ્ચારેર્જનકાત્પ્રભોઃ
મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ અતીતાનાગતેષ્વિહ ॥

પ્રવક્ષ્યામિ ધરેશાન્ વો વક્ષ્યે સ્વાયંભુવે ઽન્તરે
મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ અતીતાનાગતેષુ ચ ॥

તુલ્યાભિમાનિનશ્ચૈવ સર્વે તુલ્યપ્રયોજનાઃ
સ્વાયંભુવસ્ય ચ મનોઃ પૌત્રાસ્ત્વાસન્મહાબલાઃ ॥

પ્રિયવ્રતાત્મજા વીરાસ્ તે દશેહ પ્રકીર્તિતાઃ
આગ્નીધ્રશ્ચાગ્નિબાહુશ્ ચ મેધા મેધાતિથિર્વસુઃ ॥

જ્યોતિષ્માન્દ્યુતિમાન્ હવ્યઃ સવનઃ પુત્ર એવ ચ
પ્રિયવ્રતો ઽભ્યષિઞ્ચત્તાન્ સપ્ત સપ્તસુ પાર્થિવાન્ ॥

જમ્બૂદ્વીપેશ્વરં ચક્રે આગ્નીધ્રં સુમહાબલમ્
પ્લક્ષદ્વીપેશ્વરશ્ચાપિ તેન મેધાતિથિઃ કૃતઃ ॥

શાલ્મલેશ્ ચ વપુષ્મન્તં રાજાનમભિષિક્તવાન્
જ્યોતિષ્મન્તં કુશદ્વીપે રાજાનં કૃતવાન્નૃપઃ ॥

દ્યુતિમન્તં ચ રાજાનં ક્રૌઞ્ચદ્વીપે સમાદિશત્
શાકદ્વીપેશ્વરં ચાપિ હવ્યં ચક્રે પ્રિયવ્રતઃ ॥

પુષ્કરાધિપતિં ચક્રે સવનં ચાપિ સુવ્રતાઃ
પુષ્કરે સવનસ્યાપિ મહાવીતઃ સુતો ઽભવત્ ॥

ધાતકી ચૈવ દ્વાવેતૌ પુત્રૌ પુત્રવતાં વરૌ
મહાવીતં સ્મૃતં વર્ષં તસ્ય નામ્ના મહાત્મનઃ ॥

નામ્ના તુ ધાતકેશ્ચૈવ ધાતકીખણ્ડમુચ્યતે
હવ્યો ઽપ્યજનયત્ પુત્રાઞ્ છાકદ્વીપેશ્વરઃ પ્રભુઃ ॥

જલદં ચ કુમારં ચ સુકુમારં મણીચકમ્
કુસુમોત્તરમોદાકી સપ્તમસ્તુ મહાદ્રુમઃ ॥

અલદં જલદસ્યાથ વર્ષં પ્રથમમુચ્યતે
કુમારસ્ય તુ કૌમારં દ્વિતીયં પરિકીર્તિતમ્ ॥

સુકુમારં તૃતીયં તુ સુકુમારસ્ય કીર્ત્યતે
મણીચકં ચતુર્થં તુ માણીચકમિહોચ્યતે ॥

કુસુમોત્તરસ્ય વૈ વર્ષં પઞ્ચમં કુસુમોત્તરમ્
મોદકં ચાપિ મોદાકેર્ વર્ષં ષષ્ઠં પ્રકીર્તિતમ્ ॥

મહાદ્રુમસ્ય નામ્ના તુ સપ્તમં તન્મહાદ્રુમમ્
તેષાં તુ નામભિસ્તાનિ સપ્ત વર્ષાણિ તત્ર વૈ ॥

ક્રૌઞ્ચદ્વીપેશ્વરસ્યાપિ પુત્રા દ્યુતિમતસ્તુ વૈ
કુશલો મનુગશ્ચોષ્ણઃ પીવરશ્ચાન્ધકારકઃ ॥

મુનિશ્ચ દુન્દુભિશ્ચૈવ સુતા દ્યુતિમતસ્તુ વૈ
તેષાં સ્વનામભિર્ દેશાઃ ક્રૌઞ્ચદ્વીપાશ્રયાઃ શુભાઃ ॥

કુશલદેશઃ કુશલે મનુગસ્ય મનોનુગઃ
ઉષ્ણસ્યોષ્ણઃ સ્મૃતો દેશઃ પીવરઃ પીવરસ્ય ચ ॥

અન્ધકારસ્ય કથિતો દેશો નામ્નાન્ધકારકઃ
મુનેર્દેશો મુનિઃ પ્રોક્તો દુન્દુભેર્ દુન્દુભિઃ સ્મૃતઃ ॥

એતે જનપદાઃ સપ્ત ક્રૌઞ્ચદ્વીપેષુ ભાસ્વરાઃ
જ્યોતિષ્મન્તઃ કુશદ્વીપે સપ્ત ચાસન્મહૌજસઃ ॥

ઉદ્ભિદો વેણુમાંશ્ચૈવ દ્વૈરથો લવણો ધૃતિઃ
ષષ્ઠઃ પ્રભાકરશ્ચાપિ સપ્તમઃ કપિલઃ સ્મૃતઃ ॥

ઉદ્ભિદં પ્રથમં વર્ષં દ્વિતીયં વેણુમણ્ડલમ્
તૃતીયં દ્વૈરથં ચૈવ ચતુર્થં લવણં સ્મૃતમ્ ॥

પઞ્ચમં ધૃતિમત્ ષષ્ઠં પ્રભાકરમ્ અનુત્તમમ્
સપ્તમં કપિલં નામ કપિલસ્ય પ્રકીર્તિતમ્ ॥

શાલ્મલસ્યેશ્વરાઃ સપ્ત સુતાસ્તે વૈ વપુષ્મતઃ
શ્વેતશ્ ચ હરિતશ્ચૈવ જીમૂતો રોહિતસ્ તથા ॥

વૈદ્યુતો માનસશ્ચૈવ સુપ્રભઃ સપ્તમસ્ તથા
શ્વેતસ્ય દેશઃ શ્વેતસ્તુ હરિતસ્ય ચ હારિતઃ ॥

જીમૂતસ્ય ચ જીમૂતો રોહિતસ્ય ચ રોહિતઃ
વૈદ્યુતો વૈદ્યુતસ્યાપિ માનસસ્ય ચ માનસઃ ॥

સુપ્રભઃ સુપ્રભસ્યાપિ સપ્ત વૈ દેશલાઞ્છકાઃ
પ્લક્ષદ્વીપે તુ વક્ષ્યામિ જમ્બૂદ્વીપાદનન્તરમ્ ॥

સપ્ત મેધાતિથેઃ પુત્રાઃ પ્લક્ષદ્વીપેશ્વરા નૃપાઃ
જ્યેષ્ઠઃ શાન્તભયસ્તેષાં સપ્તવર્ષાણિ તાનિ વૈ ॥

તસ્માચ્છાન્તભયાચ્ચૈવ શિશિરસ્તુ સુખોદયઃ
આનન્દશ્ ચ શિવશ્ચૈવ ક્ષેમકશ્ ચ ધ્રુવસ્ તથા ॥

તાનિ તેષાં તુ નામાનિ સપ્તવર્ષાણિ ભાગશઃ
નિવેશિતાનિ તૈસ્તાનિ પૂર્વં સ્વાયંભુવે ઽન્તરે ॥

મેધાતિથેસ્તુ પુત્રૈસ્તૈઃ પ્લક્ષદ્વીપનિવાસિભિઃ
વર્ણાશ્રમાચારયુતાઃ પ્રજાસ્તત્ર નિવેશિતાઃ ॥

પ્લક્ષદ્વીપાદિવર્ષેષુ શાકદ્વીપાન્તિકેષુ વૈ
જ્ઞેયઃ પઞ્ચસુ ધર્મો વૈ વર્ણાશ્રમવિભાગશઃ ॥

સુખમાયુઃ સ્વરૂપં ચ બલં ધર્મો દ્વિજોત્તમાઃ
પઞ્ચસ્વેતેષુ દ્વીપેષુ સર્વસાધારણં સ્મૃતમ્ ॥

રુદ્રાર્ચનરતા નિત્યં મહેશ્વરપરાયણાઃ
અન્યે ચ પુષ્કરદ્વીપે પ્રજાતાશ્ ચ પ્રજેશ્વરાઃ ॥

પ્રજાપતેશ્ ચ રુદ્રસ્ય ભાવામૃતસુખોત્કટાઃ ॥