લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.41

પુનઃ સસર્જ ભગવાન્ પ્રભ્રષ્ટાઃ પૂર્વવત્પ્રજાઃ
સહસ્રયુગપર્યન્તે પ્રભાતે તુ પિતામહઃ ॥

એવં પરાર્ધે વિપ્રેન્દ્ર દ્વિગુણે તુ તથા ગતે
તદા ધરામ્ભસિ વ્યાપ્તા હ્ય્ આપો વહ્નૌ સમીરણે ॥

વહ્નિઃ સમીરણશ્ચૈવ વ્યોમ્નિ તન્માત્રસંયુતઃ
ઇન્દ્રિયાણિ દશૈકં ચ તન્માત્રાણિ દ્વિજોત્તમ ॥

અહઙ્કારમનુપ્રાપ્ય પ્રલીનાસ્તત્ક્ષણાદહો
અભિમાનસ્તદા તત્ર મહાન્તં વ્યાપ્ય વૈ ક્ષણાત્ ॥

મહાનપિ તથા વ્યક્તં પ્રાપ્ય લીનો ઽભવદ્દ્વિજ
અવ્યક્તં સ્વગુણૈઃ સાર્ધં પ્રલીનમભવદ્ભવે ॥

તતઃ સૃષ્ટિરભૂત્તસ્માત્ પૂર્વવત્પુરુષાચ્છિવાત્
અથ સૃષ્ટાસ્તદા તસ્ય મનસા તેન માનસાઃ ॥

ન વ્યવર્ધન્ત લોકે ઽસ્મિન્ પ્રજાઃ કમલયોનિના
વૃદ્ધ્યર્થં ભગવાન્બ્રહ્મા પુત્રૈર્વૈ માનસૈઃ સહ ॥

દુશ્ચરં વિચચારેશં સમુદ્દિશ્ય તપઃ સ્વયમ્
તુષ્ટસ્તુ તપસા તસ્ય ભવો જ્ઞાત્વા સ વાઞ્છિતમ્ ॥

લલાટમધ્યં નિર્ભિદ્ય બ્રહ્મણઃ પુરુષસ્ય તુ
પુત્રસ્નેહમિતિ પ્રોચ્ય સ્ત્રીપુંરૂપો ઽભવત્તદા ॥

તસ્ય પુત્રો મહાદેવો હ્ય્ અર્ધનારીશ્વરો ઽભવત્
દદાહ ભગવાન્સર્વં બ્રહ્માણં ચ જગદ્ગુરુમ્ ॥

અથાર્ધમાત્રાં કલ્યાણીમ્ આત્મનઃ પરમેશ્વરીમ્
બુભુજે યોગમાર્ગેણ વૃદ્ધ્યર્થં જગતાં શિવઃ ॥

તસ્યાં હરિં ચ બ્રહ્માણં સસર્જ પરમેશ્વરઃ
વિશ્વેશ્વરસ્તુ વિશ્વાત્મા ચાસ્ત્રં પાશુપતં તથા ॥

તસ્માદ્બ્રહ્મા મહાદેવ્યાશ્ ચાંશજશ્ ચ હરિસ્ તથા
અણ્ડજઃ પદ્મજશ્ચૈવ ભવાઙ્ગભવ એવ ચ ॥

એતત્તે કથિતં સર્વમ્ ઇતિહાસં પુરાતનમ્
પરાર્ધં બ્રહ્મણો યાવત્ તાવદ્ભૂતિઃ સમાસતઃ ॥

વૈરાગ્યં બ્રહ્મણો વક્ષ્યે તમોદ્ભૂતં સમાસતઃ
નારાયણો ઽપિ ભગવાન્ દ્વિધા કૃત્વાત્મનસ્તનુમ્ ॥

સસર્જ સકલં તસ્માત્ સ્વાઙ્ગાદેવ ચરાચરમ્
તતો બ્રહ્માણમસૃજદ્ બ્રહ્મા રુદ્રં પિતામહઃ ॥

મુને કલ્પાન્તરે રુદ્રો હરિં બ્રહ્માણમ્ ઈશ્વરમ્
તતો બ્રહ્માણમસૃજન્ મુને કલ્પાન્તરે હરિઃ ॥

નારાયણં પુનર્બ્રહ્મા બ્રહ્માણં ચ પુનર્ભવઃ
તદા વિચાર્ય વૈ બ્રહ્મા દુઃખં સંસાર ઇત્યજઃ ॥

સર્ગં વિસૃજ્ય ચાત્માનમ્ આત્મન્યેવ નિયોજ્ય ચ
સંહૃત્ય પ્રાણસઞ્ચારં પાષાણ ઇવ નિશ્ચલઃ ॥

દશવર્ષસહસ્રાણિ સમાધિસ્થો ઽભવત્પ્રભુઃ
અધોમુખં તુ યત્પદ્મં હૃદિ સંસ્થં સુશોભનમ્ ॥

પૂરિતં પૂરકેણૈવ પ્રબુદ્ધં ચાભવત્તદા
તદૂર્ધ્વવક્ત્રમ્ અભવત્ કુમ્ભકેન નિરોધિતમ્ ॥

તત્પદ્મકર્ણિકામધ્યે સ્થાપયામાસ ચેશ્વરમ્
તદોમિતિ શિવં દેવમ્ અર્ધમાત્રાપરં પરમ્ ॥

મૃણાલતન્તુભાગૈક શતભાગે વ્યવસ્થિતમ્
યમી યમવિશુદ્ધાત્મા નિયમ્યૈવં હૃદીશ્વરમ્ ॥

યમપુષ્પાદિભિઃ પૂજ્યં યાજ્યો હ્યયજદવ્યયમ્
તસ્ય હૃત્કમલસ્થસ્ય નિયોગાચ્ચાંશજો વિભુઃ ॥

લલાટમસ્ય નિર્ભિદ્ય પ્રાદુરાસીત્પિતામહાત્
લોહિતો ઽભૂત્ સ્વયં નીલઃ શિવસ્ય હૃદયોદ્ભવઃ ॥

વહ્નેશ્ચૈવ તુ સંયોગાત્ પ્રકૃત્ય પુરુષઃ પ્રભુઃ
નીલશ્ ચ લોહિતશ્ચૈવ યતઃ કાલાકૃતિઃ પુમાન્ ॥

નીલલોહિત ઇત્યુક્તસ્ તેન દેવેન વૈ પ્રભુઃ
બ્રહ્મણા ભગવાન્કાલઃ પ્રીતાત્મા ચાભવદ્વિભુઃ ॥

સુપ્રીતમનસં દેવં તુષ્ટાવ ચ પિતામહઃ
નામાષ્ટકેન વિશ્વાત્મા વિશ્વાત્માનં મહામુને ॥

નમસ્તે ભગવન્ રુદ્ર ભાસ્કરામિતતેજસે
નમો ભવાય દેવાય રસાયામ્બુમયાય તે ॥

શર્વાય ક્ષિતિરૂપાય સદા સુરભિણે નમઃ
ઈશાય વાયવે તુભ્યં સંસ્પર્શાય નમો નમઃ ॥

પશૂનાં પતયે ચૈવ પાવકાયાતિતેજસે
ભીમાય વ્યોમરૂપાય શબ્દમાત્રાય તે નમઃ ॥

મહાદેવાય સોમાય અમૃતાય નમો ઽસ્તુ તે
ઉગ્રાય યજમાનાય નમસ્તે કર્મયોગિને ॥

યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ પૈતામહમિમં સ્તવમ્
રુદ્રાય કથિતં વિપ્રાઞ્ શ્રાવયેદ્વા સમાહિતઃ ॥

અષ્ટમૂર્તેસ્તુ સાયુજ્યં વર્ષાદેકાદવાપ્નુયાત્
એવં સ્તુત્વા મહાદેવમ્ અવૈક્ષત પિતામહઃ ॥

તદાષ્ટધા મહાદેવઃ સમાતિષ્ઠત્સમન્તતઃ
તદા પ્રકાશતે ભાનુઃ કૃષ્ણવર્ત્મા નિશાકરઃ ॥

ક્ષિતિર્વાયુઃ પુમાનંભઃ સુષિરં સર્વગં તથા
તદાપ્રભૃતિ તં પ્રાહુર્ અષ્ટમૂર્તિરિતીશ્વરમ્ ॥

અષ્ટમૂર્તેઃ પ્રસાદેન વિરઞ્ચિશ્ચાસૃજત્પુનઃ
સૃષ્ટ્વૈતદ્ અખિલં બ્રહ્મા પુનઃ કલ્પાન્તરે પ્રભુઃ ॥

સહસ્રયુગપર્યન્તં સંસુપ્તે ચ ચરાચરે
પ્રજાઃ સ્રષ્ટુમનાસ્ તેપે તત ઉગ્રં તપો મહત્ ॥

તસ્યૈવં તપ્યમાનસ્ય ન કિંચિત્સમવર્તત
તતો દીર્ઘેણ કાલેન દુઃખાત્ક્રોધો વ્યજાયત ॥

ક્રોધાવિષ્ટસ્ય નેત્રાભ્યાં પ્રાપતન્નશ્રુબિન્દવઃ
તતસ્તેભ્યો ઽશ્રુબિન્દુભ્યો ભૂતાઃ પ્રેતાસ્તદાભવન્ ॥

સર્વાંસ્તાનગ્રજાન્દૃષ્ટ્વા ભૂતપ્રેતનિશાચરાન્
અનિન્દત તદા દેવો બ્રહ્માત્માનમ્ અજો વિભુઃ ॥

જહૌ પ્રાણાંશ્ ચ ભગવાન્ ક્રોધાવિષ્ટઃ પ્રજાપતિઃ
તતઃ પ્રાણમયો રુદ્રઃ પ્રાદુરાસીત્પ્રભોર્મુખાત્ ॥

અર્ધનારીશ્વરો ભૂત્વા બાલાર્કસદૃશદ્યુતિઃ
તદૈકાદશધાત્માનં પ્રવિભજ્ય વ્યવસ્થિતઃ ॥

અર્ધેનાંશેન સર્વાત્મા સસર્જાસૌ શિવામુમામ્
સા ચાસૃજત્તદા લક્ષ્મીં દુર્ગાં શ્રેષ્ઠાં સરસ્વતીમ્ ॥

વામાં રૌદ્રીં મહામાયાં વૈષ્ણવીં વારિજેક્ષણામ્
કલાં વિકિરિણીં ચૈવ કાલીં કમલવાસિનીમ્ ॥

બલવિકરિણીં દેવીં બલપ્રમથિનીં તથા
સર્વભૂતસ્ય દમનીં સસૃજે ચ મનોન્મનીમ્ ॥

તથાન્યા બહવઃ સૃષ્ટાસ્ તયા નાર્યઃ સહસ્રશઃ
રુદ્રૈશ્ચૈવ મહાદેવસ્ તાભિસ્ત્રિભુવનેશ્વરઃ ॥

સર્વાત્મનશ્ ચ તસ્યાગ્રે હ્ય્ અતિષ્ઠત્પરમેશ્વરઃ
મૃતસ્ય તસ્ય દેવસ્ય બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ ॥

ઘૃણી દદૌ પુનઃ પ્રાણાન્ બ્રહ્મપુત્રો મહેશ્વરઃ
બ્રહ્મણઃ પ્રદદૌ પ્રાણાન્ આત્મસ્થાંસ્તુ તદા પ્રભુઃ ॥

પ્રહૃષ્ટો ઽભૂત્તતો રુદ્રઃ કિંચિત્પ્રત્યાગતાસવમ્
અભ્યભાષત દેવેશો બ્રહ્માણં પરમં વચઃ ॥

મા ભૈર્દેવ મહાભાગ વિરિઞ્ચ જગતાં ગુરો
મયેહ સ્થાપિતાઃ પ્રાણાસ્ તસ્માદુત્તિષ્ઠ વૈ પ્રભો ॥

શ્રુત્વા વચસ્તતસ્તસ્ય સ્વપ્નભૂતં મનોગતમ્
પિતામહઃ પ્રસન્નાત્મા નેત્રૈઃ ફુલ્લામ્બુજપ્રભૈઃ ॥

તતઃ પ્રત્યાગતપ્રાણઃ સમુદૈક્ષન્ મહેશ્વરમ્
સ ઉદ્વીક્ષ્ય ચિરં કાલં સ્નિગ્ધગંભીરયા ગિરા ॥

ઉવાચ ભગવાન્ બ્રહ્મા સમુત્થાય કૃતાઞ્જલિઃ
ભો ભો વદ મહાભાગ આનન્દયસિ મે મનઃ ॥

કો ભવાન્ અષ્ટમૂર્તિર્ વૈ સ્થિત એકાદશાત્મકઃ
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વ્યાજહાર મહેશ્વરઃ ॥

સ્પૃશન્કરાભ્યાં બ્રહ્માણં સુખાભ્યાં સ સુરારિહા
માં વિદ્ધિ પરમાત્માનમ્ એનાં માયામજામિતિ ॥

એતે વૈ સંસ્થિતા રુદ્રાસ્ ત્વાં રક્ષિતુમિહાગતાઃ
તતઃ પ્રણમ્ય તં બ્રહ્મા દેવદેવમુવાચ હ ॥

કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા હર્ષગદ્ગદયા ગિરા
ભગવન્દેવદેવેશ દુઃખૈરાકુલિતો હ્યહમ્ ॥

સંસારાન્મોક્તુમીશાન મામિહાર્હસિ શઙ્કર
તતઃ પ્રહસ્ય ભગવાન્ પિતામહમુમાપતિઃ ॥

તદા રુદ્રૈર્જગન્નાથસ્ તયા ચાન્તર્દધે વિભુઃ
તસ્માચ્છિલાદ લોકેષુ દુર્લભો વૈ ત્વયોનિજઃ ॥

મૃત્યુહીનઃ પુમાન્વિદ્ધિ સમૃત્યુઃ પદ્મજો ઽપિ સઃ
કિંતુ દેવેશ્વરો રુદ્રઃ પ્રસીદતિ યદીશ્વરઃ ॥

ન દુર્લભો મૃત્યુહીનસ્ તવ પુત્રો હ્યયોનિજઃ
મયા ચ વિષ્ણુના ચૈવ બ્રહ્મણા ચ મહાત્મના ॥

અયોનિજં મૃત્યુહીનમ્ અસમર્થં નિવેદિતુમ્
એવં વ્યાહૃત્ય વિપ્રેન્દ્રમ્ અનુગૃહ્ય ચ તં ઘૃણી ॥

દેવૈર્વૃતો યયૌ દેવઃ સિતેનેભેન વૈ પ્રભુઃ ॥