લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.36

પૂજયા તસ્ય સંતુષ્ટો ભગવાન્પુરુષોત્તમઃ
શ્રીભૂમિસહિતઃ શ્રીમાઞ્ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ ॥

કિરીટી પદ્મહસ્તશ્ ચ સર્વાભરણભૂષિતઃ
પીતાંબરશ્ ચ ભગવાન્ દેવૈર્દૈત્યૈશ્ ચ સંવૃતઃ ॥

પ્રદદૌ દર્શનં તસ્મૈ દિવ્યં વૈ ગરુડધ્વજઃ
દિવ્યેન દર્શનેનૈવ દૃષ્ટ્વા દેવં જનાર્દનમ્ ॥

તુષ્ટાવ વાગ્ભિર્ ઇષ્ટાભિઃ પ્રણમ્ય ગરુડધ્વજમ્
ત્વમાદિસ્ત્વમનાદિશ્ ચ પ્રકૃતિસ્ત્વં જનાર્દનઃ ॥

પુરુષસ્ત્વં જગન્નાથો વિષ્ણુર્વિશ્વેશ્વરો ભવાન્
યો ઽયં બ્રહ્માસિ પુરુષો વિશ્વમૂર્તિઃ પિતામહઃ ॥

તત્ત્વમાદ્યં ભવાનેવ પરં જ્યોતિર્જનાર્દન
પરમાત્મા પરં ધામ શ્રીપતે ભૂપતે પ્રભો ॥

ત્વત્ક્રોધસંભવો રુદ્રસ્ તમસા ચ સમાવૃતઃ
ત્વત્પ્રસાદાજ્જગદ્ધાતા રજસા ચ પિતામહઃ ॥

ત્વત્પ્રસાદાત્સ્વયં વિષ્ણુઃ સત્ત્વેન પુરુષોત્તમઃ
કાલમૂર્તે હરે વિષ્ણો નારાયણ જગન્મય ॥

મહાંસ્ તથા ચ ભૂતાદિસ્ તન્માત્રાણીન્દ્રિયાણિ ચ
ત્વયૈવાધિષ્ઠિતાન્યેવ વિશ્વમૂર્તે મહેશ્વર ॥

મહાદેવ જગન્નાથ પિતામહ જગદ્ગુરો
પ્રસીદ દેવદેવેશ પ્રસીદ પરમેશ્વર ॥

પ્રસીદ ત્વં જગન્નાથ શરણ્યં શરણં ગતઃ
વૈકુણ્ઠ શૌરે સર્વજ્ઞ વાસુદેવ મહાભુજ ॥

સંકર્ષણ મહાભાગ પ્રદ્યુમ્ન પુરુષોત્તમ
અનિરુદ્ધ મહાવિષ્ણો સદા વિષ્ણો નમો ઽસ્તુ તે ॥

વિષ્ણો તવાસનં દિવ્યમ્ અવ્યક્તં મધ્યતો વિભુઃ
સહસ્રફણસંયુક્તસ્ તમોમૂર્તિર્ધરાધરઃ ॥

અધશ્ ચ ધર્મો દેવેશ જ્ઞાનં વૈરાગ્યમેવ ચ
ઐશ્વર્યમાસનસ્યાસ્ય પાદરૂપેણ સુવ્રત ॥

સપ્તપાતાલપાદસ્ત્વં ધરાજઘનમેવ ચ
વાસાંસિ સાગરાઃ સપ્ત દિશશ્ચૈવ મહાભુજાઃ ॥

દ્યૌર્મૂર્ધા તે વિભો નાભિઃ ખં વાયુર્નાસિકાં ગતઃ
નેત્રે સોમશ્ ચ સૂર્યશ્ ચ કેશા વૈ પુષ્કરાદયઃ ॥

નક્ષત્રતારકા દ્યૌશ્ ચ ગ્રૈવેયકવિભૂષણમ્
કથં સ્તોષ્યામિ દેવેશં પૂજ્યશ્ ચ પુરુષોત્તમઃ ॥

શ્રદ્ધયા ચ કૃતં દિવ્યં યચ્ છ્રુતં યચ્ચ કીર્તિતમ્
યદિષ્ટં તત્ક્ષમસ્વેશ નારાયણ નમો ઽસ્તુ તે ॥

ઇદં તુ વૈષ્ણવં સ્તોત્રં સર્વપાપપ્રણાશનમ્
યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ ક્ષુપેણ પરિકીર્તિતમ્ ॥

શ્રાવયેદ્વા દ્વિજાન્ ભક્ત્યા વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ ॥

સમ્પૂજ્ય ચૈવં ત્રિદશેશ્વરાદ્યૈઃ સ્તુત્વા સ્તુતં દેવમજેયમીશમ્
વિજ્ઞાપયામાસ નિરીક્ષ્ય ભક્ત્યા જનાર્દનાય પ્રણિપત્ય મૂર્ધ્ના ॥

ભગવન્બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિદ્ દધીચ ઇતિ વિશ્રુતઃ
ધર્મવેત્તા વિનીતાત્મા સખા મમ પુરાભવત્ ॥

અવધ્યઃ સર્વદા સર્વૈઃ શઙ્કરાર્ચનતત્પરઃ
સાવજ્ઞં વામપાદેન સ માં મૂર્ધ્નિ સદસ્યથ ॥

તાડયામાસ દેવેશ વિષ્ણો વિશ્વજગત્પતે
ઉવાચ ચ મદાવિષ્ટો ન બિભેમીતિ સર્વતઃ ॥

જેતુમિચ્છામિ તં વિપ્રં દધીચં જગદીશ્વર
યથા હિતં તથા કર્તું ત્વમર્હસિ જનાર્દન ॥

જ્ઞાત્વા સો ઽપિ દધીચસ્ય હ્ય્ અવધ્યત્વં મહાત્મનઃ
સસ્માર ચ મહેશસ્ય પ્રભાવમતુલં હરિઃ ॥

એવં સ્મૃત્વા હરિઃ પ્રાહ બ્રહ્મણઃ ક્ષુતસંભવમ્
વિપ્રાણાં નાસ્તિ રાજેન્દ્ર ભયમેત્ય મહેશ્વરમ્ ॥

વિશેષાદ્રુદ્રભક્તાનામ્ અભયં સર્વદા નૃપ
નીચાનામપિ સર્વત્ર દધીચસ્યાસ્ય કિં પુનઃ ॥

તસ્માત્તવ મહાભાગ વિજયો નાસ્તિ ભૂપતે
દુઃખં કરોમિ વિપ્રસ્ય શાપાર્થં સસુરસ્ય મે ॥

ભવિતા તસ્ય શાપેન દક્ષયજ્ઞે સુરૈઃ સમમ્
વિનાશો મમ રાજેન્દ્ર પુનરુત્થાનમેવ ચ ॥

તસ્માત્સમેત્ય વિપ્રેન્દ્રં સર્વયત્નેન ભૂપતે
કરોમિ યત્નં રાજેન્દ્ર દધીચવિજયાય તે ॥

શ્રુત્વા વાક્યં ક્ષુપઃ પ્રાહ તથાસ્ત્વિતિ જનાર્દનમ્
ભગવાનપિ વિપ્રસ્ય દધીચસ્યાશ્રમં યયૌ ॥

આસ્થાય રૂપં વિપ્રસ્ય ભગવાન્ ભક્તવત્સલઃ
દધીચમાહ બ્રહ્મર્ષિમ્ અભિવન્દ્ય જગદ્ગુરુઃ ॥

ભોભો દધીચ બ્રહ્મર્ષે ભવાર્ચનરતાવ્યય
વરમેકં વૃણે ત્વત્તસ્ તં ભવાન્દાતુમર્હતિ ॥

યાચિતો દેવદેવેન દધીચઃ પ્રાહ વિષ્ણુના
જ્ઞાતં તવેપ્સિતં સર્વં ન બિભેમિ તવાપ્યહમ્ ॥

ભવાન્ વિપ્રસ્ય રૂપેણ આગતો ઽસિ જનાર્દન
ભૂતં ભવિષ્યં દેવેશ વર્તમાનં જનાર્દન ॥

જ્ઞાતં પ્રસાદાદ્રુદ્રસ્ય દ્વિજત્વં ત્યજ સુવ્રત
આરાધિતો ઽસિ દેવેશ ક્ષુપેણ મધુસૂદન ॥

જાને તવૈનાં ભગવન્ ભક્તવત્સલતાં હરે
સ્થાને તવૈષા ભગવન્ ભક્તવાત્સલ્યતા હરે ॥

અસ્તિ ચેદ્ભગવન્ ભીતિર્ ભવાર્ચનરતસ્ય મે
વક્તુમર્હસિ યત્નેન વરદાંબુજલોચન ॥

વદામિ ન મૃષા તસ્માન્ ન બિભેમિ જનાર્દન
ન બિભેમિ જગત્યસ્મિન્ દેવદૈત્યદ્વિજાદપિ ॥

શ્રુત્વા વાક્યં દધીચસ્ય તદાસ્થાય જનાર્દનઃ
સ્વરૂપં સસ્મિતં પ્રાહ સંત્યજ્ય દ્વિજતાં ક્ષણાત્ ॥

ભયં દધીચ સર્વત્ર નાસ્ત્યેવ તવ સુવ્રત
ભવાર્ચનરતો યસ્માદ્ ભવાન્ સર્વજ્ઞ એવ ચ ॥

બિભેમીતિ સકૃદ્વક્તું ત્વમર્હસિ નમસ્તવ
નિયોગાન્મમ વિપ્રેન્દ્ર ક્ષુપં પ્રતિ સદસ્યથ ॥

એવં શ્રુત્વાપિ તદ્વાક્યં સાન્ત્વં વિષ્ણોર્મહામુનિઃ
ન બિભેમીતિ તં પ્રાહ દધીચો દેવસત્તમમ્ ॥

પ્રભાવાદ્દેવદેવસ્ય શંભોઃ સાક્ષાત્પિનાકિનઃ
શર્વસ્ય શઙ્કરસ્યાસ્ય સર્વજ્ઞસ્ય મહામુનિઃ ॥

તતસ્તસ્ય મુનેઃ શ્રુત્વા વચનં કુપિતો હરિઃ
ચક્રમુદ્યમ્ય ભગવાન્ દિધક્ષુર્મુનિસત્તમમ્ ॥

અભવત્કુણ્ઠિતાગ્રં હિ વિષ્ણોશ્ચક્રં સુદર્શનમ્
પ્રભાવાદ્ધિ દધીચસ્ય ક્ષુપસ્યૈવ હિ સંનિધૌ ॥

દૃષ્ટ્વા તત્કુણ્ઠિતાગ્રં હિ ચક્રં ચક્રિણમાહ સઃ
દધીચઃ સસ્મિતં સાક્ષાત્ સદસદ્વ્યક્તિકારણમ્ ॥

ભગવન્ ભવતા લબ્ધં પુરાતીવ સુદારુણમ્
સુદર્શનમિતિ ખ્યાતં ચક્રં વિષ્ણો પ્રયત્નતઃ ॥

ભવસ્યૈતચ્છુભં ચક્રં ન જિઘાંસતિ મામિહ
બ્રહ્માસ્ત્રાદ્યૈસ્તથાન્યૈર્હિ પ્રયત્નં કર્તુમર્હસિ ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા નિર્વીર્યમાયુધમ્
સસર્જ ચ પુનસ્તસ્મૈ સર્વાસ્ત્રાણિ સમન્તતઃ ॥

ચક્રુર્દેવાસ્તતસ્તસ્ય વિષ્ણોઃ સાહાય્યમવ્યયાઃ
દ્વિજેનૈકેન યોદ્ધું હિ પ્રવૃત્તસ્ય મહાબલાઃ ॥

કુશમુષ્ટિં તદાદાય દધીચઃ સંસ્મરન્ભવમ્
સસર્જ સર્વદેવેભ્યો વજ્રાસ્થિઃ સર્વતો વશી ॥

દિવ્યં ત્રિશૂલમ્ અભવત્ કાલાગ્નિસદૃશપ્રભમ્
દગ્ધું દેવાન્મતિં ચક્રે યુગાન્તાગ્નિરિવાપરઃ ॥

ઇન્દ્રનારાયણાદ્યૈશ્ ચ દેવૈસ્ત્યક્તાનિ યાનિ તુ
આયુધાનિ સમસ્તાનિ પ્રણેમુસ્ ત્રિશિખં મુને ॥

દેવાશ્ ચ દુદ્રુવુઃ સર્વે ધ્વસ્તવીર્યા દ્વિજોત્તમ
સસર્જ ભગવાન્ વિષ્ણુઃ સ્વદેહાત્પુરુષોત્તમઃ ॥

આત્મનઃ સદૃશાન્ દિવ્યાંલ્ લક્ષલક્ષાયુતાન્ ગણાન્
તાનિ સર્વાણિ સહસા દદાહ મુનિસત્તમઃ ॥

તતો વિસ્મયનાર્થાય વિશ્વમૂર્તિરભૂદ્ધરિઃ
તસ્ય દેહે હરેઃ સાક્ષાદ્ અપશ્યદ્દ્વિજસત્તમઃ ॥

દધીચો ભગવાન્વિપ્રઃ દેવતાનાં ગણાન્ પૃથક્
રુદ્રાણાં કોટયશ્ચૈવ ગણાનાં કોટયસ્તદા ॥

અણ્ડાનાં કોટયશ્ચૈવ વિશ્વમૂર્તેસ્તનૌ તદા
દૃષ્ટ્વૈતદખિલં તત્ર ચ્યાવનિર્ વિસ્મિતં તદા ॥

વિષ્ણુમાહ જગન્નાથં જગન્મયમજં વિભુમ્
અંભસાભ્યુક્ષ્ય તં વિષ્ણું વિશ્વરૂપં મહામુનિઃ ॥

માયાં ત્યજ મહાબાહો પ્રતિભાસા વિચારતઃ
વિજ્ઞાનાનાં સહસ્રાણિ દુર્વિજ્ઞેયાનિ માધવ ॥

મયિ પશ્ય જગત્ સર્વં ત્વયા સાર્ધમ્ અનિન્દિત
બ્રહ્માણં ચ તથા રુદ્રં દિવ્યાં દૃષ્ટિં દદામિ તે ॥

ઇત્યુક્ત્વા દર્શયામાસ સ્વતનૌ નિખિલં મુનિઃ
તં પ્રાહ ચ હરિં દેવં સર્વદેવભવોદ્ભવમ્ ॥

માયયા હ્યનયા કિં વા મન્ત્રશક્ત્યાથ વા પ્રભો
વસ્તુશક્ત્યાથ વા વિષ્ણો ધ્યાનશક્ત્યાથ વા પુનઃ ॥

ત્યક્ત્વા માયામિમાં તસ્માદ્ યોદ્ધુમર્હસિ યત્નતઃ
એવં તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા માહાત્મ્યમદ્ભુતમ્ ॥

દેવાશ્ ચ દુદ્રુવુર્ભૂયો દેવં નારાયણં ચ તમ્
વારયામાસ નિશ્ચેષ્ટં પદ્મયોનિર્જગદ્ગુરુઃ ॥

નિશમ્ય વચનં તસ્ય બ્રહ્મણસ્તેન નિર્જિતઃ
જગામ ભગવાન્ વિષ્ણુઃ પ્રણિપત્ય મહામુનિમ્ ॥

ક્ષુપો દુઃખાતુરો ભૂત્વા સમ્પૂજ્ય ચ મુનીશ્વરમ્
દધીચમભિવન્દ્યાશુ પ્રાર્થયામાસ વિક્લવઃ ॥

દધીચ ક્ષમ્યતાં દેવ મયાજ્ઞાનાત્કૃતં સખે
વિષ્ણુના હિ સુરૈર્વાપિ રુદ્રભક્તસ્ય કિં તવ ॥

પ્રસીદ પરમેશાન દુર્લભા દુર્જનૈર્દ્વિજ
ભક્તિર્ભક્તિમતાં શ્રેષ્ઠ મદ્વિધૈઃ ક્ષત્રિયાધમૈઃ ॥

શ્રુત્વાનુગૃહ્ય તં વિપ્રો દધીચસ્તપતાં વરઃ
રાજાનં મુનિશાર્દૂલઃ શશાપ ચ સુરોત્તમાન્ ॥

રુદ્રકોપાગ્નિના દેવાઃ સદેવેન્દ્રા મુનીશ્વરૈઃ
ધ્વસ્તા ભવન્તુ દેવેન વિષ્ણુના ચ સમન્વિતાઃ ॥

પ્રજાપતેર્ મખે પુણ્યે દક્ષસ્ય સુમહાત્મનઃ
એવં શપ્ત્વા ક્ષુપં પ્રેક્ષ્ય પુનરાહ દ્વિજોત્તમઃ ॥

દેવૈશ્ ચ પૂજ્યા રાજેન્દ્ર નૃપૈશ્ ચ વિવિધૈર્ગણૈઃ
બ્રાહ્મણા એવ રાજેન્દ્ર બલિનઃ પ્રભવિષ્ણવઃ ॥

ઇત્યુક્ત્વા સ્વોટજં વિપ્રઃ પ્રવિવેશ મહાદ્યુતિઃ
દધીચમભિવન્દ્યૈવ જગામ સ્વં નૃપઃ ક્ષયમ્ ॥

તદેવ તીર્થમભવત્ સ્થાનેશ્વરમિતિ સ્મૃતમ્
સ્થાનેશ્વરમ્ અનુપ્રાપ્ય શિવસાયુજ્યમ્ આપ્નુયાત્ ॥

કથિતસ્તવ સંક્ષેપાદ્ વિવાદઃ ક્ષુબ્દધીચયોઃ
પ્રભાવશ્ ચ દધીચસ્ય ભવસ્ય ચ મહામુને ॥

ય ઇદં કીર્તયેદ્દિવ્યં વિવાદં ક્ષુબ્દધીચયોઃ
જિત્વાપમૃત્યું દેહાન્તે બ્રહ્મલોકં પ્રયાતિ સઃ ॥

ય ઇદં કીર્ત્ય સંગ્રામં પ્રવિશેત્તસ્ય સર્વદા
નાસ્તિ મૃત્યુભયં ચૈવ વિજયી ચ ભવિષ્યતિ ॥