લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.3

અલિઙ્ગો લિઙ્ગમૂલં તુ અવ્યક્તં લિઙ્ગમુચ્યતે
અલિઙ્ગઃ શિવ ઇત્યુક્તો લિઙ્ગં શૈવમિતિ સ્મૃતમ્ ॥

પ્રધાનં પ્રકૃતિશ્ચેતિ યદાહુર્લિઙ્ગમુત્તમમ્
ગન્ધવર્ણરસૈર્હીનં શબ્દસ્પર્શાદિવર્જિતમ્ ॥

અગુણં ધ્રુવમક્ષય્યમ્ અલિઙ્ગં શિવલક્ષણમ્
ગન્ધવર્ણરસૈર્યુક્તં શબ્દસ્પર્શાદિલક્ષણમ્ ॥

જગદ્યોનિં મહાભૂતં સ્થૂલં સૂક્ષ્મં દ્વિજોત્તમાઃ
વિગ્રહો જગતાં લિઙ્ગમ્ અલિઙ્ગાદ્ અભવત્સ્વયમ્ ॥

સપ્તધાચાષ્ટધા ચૈવ તથૈકાદશધા પુનઃ
લિઙ્ગાન્યલિઙ્ગસ્ય તથા માયયા વિતતાનિ તુ ॥

તેભ્યઃ પ્રધાનદેવાનાં ત્રયમાસીચ્છિવાત્મકમ્
એકસ્માત્ત્રિષ્વભૂદ્વિશ્વમ્ એકેન પરિરક્ષિતમ્ ॥

એકેનૈવ હૃતં વિશ્વં વ્યાપ્તં ત્વેવં શિવેન તુ
અલિઙ્ગં ચૈવ લિઙ્ગં ચ લિઙ્ગાલિઙ્ગાનિ મૂર્તયઃ ॥

યથાવત્કથિતાશ્ચૈવ તસ્માદ્બ્રહ્મ સ્વયં જગત્
અલિઙ્ગી ભગવાન્ બીજી સ એવ પરમેશ્વરઃ ॥

બીજં યોનિશ્ ચ નિર્બીજં નિર્બીજો બીજમુચ્યતે
બીજયોનિપ્રધાનાનામ્ આત્માખ્યા વર્તતે ત્વિહ ॥

પરમાત્મા મુનિર્બ્રહ્મ નિત્યબુદ્ધસ્વભાવતઃ
વિશુદ્ધો ઽયં તથા રુદ્રઃ પુરાણે શિવ ઉચ્યતે ॥

શિવેન દૃષ્ટા પ્રકૃતિઃ શૈવી સમભવદ્દ્વિજાઃ
સર્ગાદૌ સા ગુણૈર્યુક્તા પુરાવ્યક્તા સ્વભાવતઃ ॥

અવ્યક્તાદિવિશેષાન્તં વિશ્વં તસ્યાઃ સમુચ્છ્રિતમ્
વિશ્વધાત્રી ત્વજાખ્યા ચ શૈવી સા પ્રકૃતિઃ સ્મૃતા ॥

તામજાં લોહિતાં શુક્લાં કૃષ્ણામેકાં બહુપ્રજામ્
જનિત્રીમનુશેતે સ્મ જુષમાણઃ સ્વરૂપિણીમ્ ॥

તામેવાજામજો ઽન્યસ્તુ ભુક્તભોગાં જહાતિ ચ
અજા જનિત્રી જગતાં સાજેન સમધિષ્ઠિતા ॥

પ્રાદુર્બભૂવ સ મહાન્ પુરુષાધિષ્ઠિતસ્ય ચ
અજાજ્ઞયા પ્રધાનસ્ય સર્ગકાલે ગુણૈસ્ ત્રિભિઃ ॥

સિસૃક્ષયા ચોદ્યમાનઃ પ્રવિશ્યાવ્યક્તમવ્યયમ્
વ્યક્તસૃષ્ટિં વિકુરુતે ચાત્મનાધિષ્ઠિતો મહાન્ ॥

મહતસ્તુ તથા વૃત્તિઃ સંકલ્પાધ્યવસાયિકા
મહતસ્ ત્રિગુણસ્ તસ્માદ્ અહંકારો રજો ઽધિકઃ ॥

તેનૈવ ચાવૃતઃ સમ્યગ્ અહંકારસ્ તમો ઽધિકઃ
મહતો ભૂતતન્માત્રં સર્ગકૃદ્વૈ બભૂવ ચ ॥

અહંકારાચ્છબ્દમાત્રં તસ્માદાકાશમવ્યયમ્
સશબ્દમાવૃણોત્પશ્ચાદ્ આકાશં શબ્દકારણમ્ ॥

તન્માત્રાદ્ભૂતસર્ગશ્ ચ દ્વિજાસ્ત્વેવં પ્રકીર્તિતઃ
સ્પર્શમાત્રં તથાકાશાત્ તસ્માદ્વાયુર્ મહાન્મુને ॥

તસ્માચ્ચ રૂપમાત્રં તુ તતો ઽગ્નિશ્ચ રસસ્તતઃ
રસાદાપઃ શુભાસ્તાભ્યો ગન્ધમાત્રં ધરા તતઃ ॥

આવૃણોદ્ધિ તથાકાશં સ્પર્શમાત્રં દ્વિજોત્તમાઃ
આવૃણોદ્રૂપમાત્રં તુ વાયુર્વાતિ ક્રિયાત્મકઃ ॥

આવૃણોદ્રસમાત્રં વૈ દેવઃ સાક્ષાદ્વિભાવસુઃ
આવૃણ્વાના ગન્ધમાત્રમ્ આપઃ સર્વરસાત્મિકાઃ ॥

ક્ષ્મા સા પઞ્ચગુણા તસ્માદ્ એકોના રસસમ્ભવાઃ
ત્રિગુણો ભગવાન્વહ્નિર્ દ્વિગુણઃ સ્પર્શસમ્ભવઃ ॥

અવકાશસ્તતો દેવ એકમાત્રસ્તુ નિષ્કલઃ
તન્માત્રાદ્ભૂતસર્ગશ્ ચ વિજ્ઞેયશ્ ચ પરસ્પરમ્ ॥

વૈકારિકઃ સાત્ત્વિકો વૈ યુગપત્સમ્પ્રવર્તતે
સર્ગસ્ તથાપ્યહંકારાદ્ એવમત્ર પ્રકીર્તિતઃ ॥

પઞ્ચ બુદ્ધીન્દ્રિયાણ્યસ્ય પઞ્ચ કર્મેન્દ્રિયાણિ તુ
શબ્દાદીનામવાપ્ત્યર્થં મનશ્ચૈવોભયાત્મકમ્ ॥

મહદાદિવિશેષાન્તા હ્ય્ અણ્ડમુત્પાદયન્તિ ચ
જલબુદ્બુદવત્તસ્માદ્ અવતીર્ણઃ પિતામહઃ ॥

સ એવ ભગવાન્ રુદ્રો વિષ્ણુર્વિશ્વગતઃ પ્રભુઃ
તસ્મિન્નણ્ડે ત્વિમે લોકા અન્તર્વિશ્વમિદં જગત્ ॥

અણ્ડં દશગુણેનૈવ વારિણા પ્રાવૃતં બહિઃ
આપો દશગુણેનૈવ તદ્બાહ્યસ્તેજસા વૃતાઃ ॥

તેજો દશગુણેનૈવ બાહ્યતો વાયુના વૃતમ્
વાયુર્દશગુણેનૈવ બાહ્યતો નભસા વૃતઃ ॥

આકાશેનાવૃતો વાયુર્ અહંકારેણ શબ્દજઃ
મહતા શબ્દહેતુર્વૈ પ્રધાનેનાવૃતઃ સ્વયમ્ ॥

સપ્તાણ્ડાવરણાન્યાહુસ્ તસ્યાત્મા કમલાસનઃ
કોટિકોટિયુતાન્યત્ર ચાણ્ડાનિ કથિતાનિ તુ ॥

તત્રતત્ર ચતુર્વક્ત્રા બ્રહ્માણો હરયો ભવાઃ
સૃષ્ટાઃ પ્રધાનેન તદા લબ્ધ્વા શમ્ભોસ્તુ સંનિધિમ્ ॥

લયશ્ચૈવ તથાન્યોન્યમ્ આન્દ્યન્તમ્ ઇતિ કીર્તિતમ્
સર્ગસ્ય પ્રતિસર્ગસ્ય સ્થિતેઃ કર્તા મહેશ્વરઃ ॥

સર્ગે ચ રજસા યુક્તઃ સત્ત્વસ્થઃ પ્રતિપાલને
પ્રતિસર્ગે તમોદ્રિક્તઃ સ એવ ત્રિવિધઃ ક્રમાત્ ॥

આદિકર્તા ચ ભૂતાનાં સંહર્તા પરિપાલકઃ
તસ્માન્મહેશ્વરો દેવો બ્રહ્મણો ઽધિપતિઃ શિવઃ ॥

સદાશિવો ભવો વિષ્ણુર્ બ્રહ્મા સર્વાત્મકો યતઃ
એકદણ્ડે તથા લોકા ઇમે કર્તા પિતામહઃ ॥

પ્રાકૃતઃ કથિતસ્ત્વેષ પુરુષાધિષ્ઠિતો મયા
સર્ગશ્ ચાબુદ્ધિપૂર્વસ્તુ દ્વિજાઃ પ્રાથમિકઃ શુભઃ ॥