લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.2

ઈશાનકલ્પવૃત્તાન્તમ્ અધિકૃત્ય મહાત્મના
બ્રહ્મણા કલ્પિતં પૂર્વં પુરાણં લૈઙ્ગમ્ ઉત્તમમ્ ॥

ગ્રન્થકોટિપ્રમાણં તુ શતકોટિપ્રવિસ્તરે
ચતુર્લક્ષેણ સંક્ષિપ્તે વ્યાસૈઃ સર્વાન્તરેષુ વૈ ॥

વ્યસ્તેષ્ટા દશધા ચૈવ બ્રહ્માદૌ દ્વાપરાદિષુ
લિઙ્ગમેકાદશં પ્રોક્તં મયા વ્યાસાચ્છ્રુતં ચ તત્ ॥

અસ્યૈકાદશસાહસ્રે ગ્રન્થમાનમિહ દ્વિજાઃ
તસ્માત્સંક્ષેપતો વક્ષ્યે ન શ્રુતં વિસ્તરેણ યત્ ॥

ચતુર્લક્ષેણ સંક્ષિપ્તે કૃષ્ણદ્વૈપાયનેન તુ
અત્રૈકાદશસાહસ્રૈઃ કથિતો લિઙ્ગસમ્ભવઃ ॥

સર્ગઃ પ્રાધાનિકઃ પશ્ચાત્ પ્રાકૃતો વૈકૃતાનિ ચ
અણ્ડસ્યાસ્ય ચ સમ્ભૂતિર્ અણ્ડસ્યાવરણાષ્ટકમ્ ॥

અણ્ડોદ્ભવત્વં શર્વસ્ય રજોગુણસમાશ્રયાત્
વિષ્ણુત્વં કાલરુદ્રત્વં શયનં ચાપ્સુ તસ્ય ચ ॥

પ્રજાપતીનાં સર્ગશ્ ચ પૃથિવ્યુદ્ધરણં તથા
બ્રહ્મણશ્ ચ દિવારાત્રમ્ આયુષો ગણનં પુનઃ ॥

સવનં બ્રહ્મણશ્ચૈવ યુગકલ્પશ્ ચ તસ્ય તુ
દિવ્યં ચ માનુષં વર્ષમ્ આર્ષં વૈ ધ્રૌવ્યમેવ ચ ॥

પિત્ર્યં પિતૄણાં સમ્ભૂતિર્ ધર્મશ્ચાશ્રમિણાં તથા
અવૃદ્ધિર્જગતો ભૂયો દેવ્યાઃ શક્ત્યુદ્ભવસ્તથા ॥

સ્ત્રીપુમ્ભાવો વિરિઞ્ચસ્ય સર્ગો મિથુનસમ્ભવઃ
આખ્યાષ્ટકં હિ રુદ્રસ્ય કથિતં રોદનાન્તરે ॥

બ્રહ્મવિષ્ણુવિવાદશ્ ચ પુનર્લિઙ્ગસ્ય સમ્ભવઃ
શિલાદસ્ય તપશ્ચૈવ વૃત્રારેર્દર્શનં તથા ॥

પ્રાર્થના યોનિજસ્યાથ દુર્લભત્વં સુતસ્ય તુ
શિલાદશક્રસંવાદઃ પદ્મયોનિત્વમેવ ચ ॥

ભવસ્ય દર્શનં ચૈવ તિષ્યેષ્વાચાર્યશિષ્યયોઃ
વ્યાસાવતારાશ્ ચ તથા કલ્પમન્વન્તરાણિ ચ ॥

કલ્પત્વં ચૈવ કલ્પાનામ્ આખ્યાભેદેષ્વનુક્રમાત્
કલ્પેષુ કલ્પે વારાહે વારાહત્વં હરેસ્ તથા ॥

મેઘવાહનકલ્પસ્ય વૃત્તાન્તં રુદ્રગૌરવમ્
પુનર્લિઙ્ગોદ્ભવશ્ચૈવ ઋષિમધ્યે પિનાકિનઃ ॥

લિઙ્ગસ્યારાધનં સ્નાન વિધાનં શૌચલક્ષણમ્
વારાણસ્યાશ્ ચ માહાત્મ્યં ક્ષેત્રમાહાત્મ્યવર્ણનમ્ ॥

ભુવિ રુદ્રાલયાનાં તુ સંખ્યા વિષ્ણોર્ગૃહસ્ય ચ
અન્તરિક્ષે તથાણ્ડે ઽસ્મિન્ દેવાયતનવર્ણનમ્ ॥

દક્ષસ્ય પતનં ભૂમૌ પુનઃ સ્વારોચિષે ઽન્તરે
દક્ષશાપશ્ ચ દક્ષસ્ય શાપમોક્ષસ્તથૈવ ચ ॥

કૈલાસવર્ણનં ચૈવ યોગઃ પાશુપતસ્ તથા
ચતુર્યુગપ્રમાણં ચ યુગધર્મઃ સુવિસ્તરઃ ॥

સંધ્યાંશકપ્રમાણં ચ સંધ્યાવૃત્તં ભવસ્ય ચ
શ્મશાનનિલયશ્ચૈવ ચન્દ્રરેખાસમુદ્ભવઃ ॥

ઉદ્વાહઃ શંકરસ્યાથ પુત્રોત્પાદનમેવ ચ
મૈથુનાતિપ્રસઙ્ગેન વિનાશો જગતાં ભયમ્ ॥

શાપઃ સત્યા કૃતો દેવાન્ પુરા વિષ્ણું ચ પાલિતમ્
શુક્રોત્સર્ગસ્તુ રુદ્રસ્ય ગાઙ્ગેયોદ્ભવ એવ ચ ॥

ગ્રહણાદિષુ કાલેષુ સ્નાપ્ય લિઙ્ગં ફલં તથા
ક્ષુબ્ધધી ચ વિવાદશ્ ચ દધીચોપેન્દ્રયોસ્ તથા ॥

ઉત્પત્તિર્નન્દિનામ્ના તુ દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ
પતિવ્રતાયાશ્ચાખ્યાનં પશુપાશવિચારણા ॥

પ્રવૃત્તિલક્ષણં જ્ઞાનં નિવૃત્ત્યધિકૃતા તથા
વસિષ્ઠતનયોત્પત્તિર્ વાસિષ્ઠાનાં મહાત્મનામ્ ॥

મુનીનાં વંશવિસ્તારો રાજ્ઞાં શક્તેર્વિનાશનમ્
દૌરાત્મ્યં કૌશિકસ્યાથ સુરભેર્બન્ધનં તથા ॥

સુતશોકો વસિષ્ઠસ્ય અરુન્ધત્યાઃ પ્રલાપનમ્
સ્નુષાયાઃ પ્રેષણં ચૈવ ગર્ભસ્થસ્ય વચસ્ તથા ॥

પરાશરસ્યાવતારો વ્યાસસ્ય ચ શુકસ્ય ચ
વિનાશો રાક્ષસાનાં ચ કૃતો વૈ શક્તિસૂનુના ॥

દેવતાપરમાર્થં તુ વિજ્ઞાનં ચ પ્રસાદતઃ
પુરાણકરણં ચૈવ પુલસ્ત્યસ્યાજ્ઞયા ગુરોઃ ॥

ભુવનાનાં પ્રમાણં ચ ગ્રહાણાં જ્યોતિષાં ગતિઃ
જીવચ્છ્રાદ્ધવિધાનં ચ શ્રાદ્ધાર્હાઃ શ્રાદ્ધમેવ ચ ॥

નાન્દીશ્રાદ્ધવિધાનં ચ તથાધ્યયનલક્ષણમ્
પઞ્ચયજ્ઞપ્રભાવશ્ ચ પઞ્ચયજ્ઞવિધિસ્ તથા ॥

રજસ્વલાનાં વૃત્તિશ્ ચ વૃત્ત્યા પુત્રવિશિષ્ટતા
મૈથુનસ્ય વિધિશ્ચૈવ પ્રતિવર્ણમનુક્રમાત્ ॥

ભોજ્યાભોજ્યવિધાનં ચ સર્વેષામેવ વર્ણિનામ્
પ્રાયશ્ચિત્તમ્ અશેષસ્ય પ્રત્યેકં ચૈવ વિસ્તરાત્ ॥

નરકાણાં સ્વરૂપં ચ દણ્ડઃ કર્માનુરૂપતઃ
સ્વર્ગિનારકિણાં પુંસાં ચિહ્નં જન્માન્તરેષુ ચ ॥

નાનાવિધાનિ દાનાનિ પ્રેતરાજપુરં તથા
કલ્પં પઞ્ચાક્ષરસ્યાથ રુદ્રમાહાત્મ્યમેવ ચ ॥

વૃત્રેન્દ્રયોર્મહાયુદ્ધં વિશ્વરૂપવિમર્દનમ્
શ્વેતસ્ય મૃત્યોઃ સંવાદઃ શ્વેતાર્થે કાલનાશનમ્ ॥

દેવદારુવને શમ્ભોઃ પ્રવેશઃ શંકરસ્ય તુ
સુદર્શનસ્ય ચાખ્યાનં ક્રમસંન્યાસલક્ષણમ્ ॥

શ્રદ્ધાસાધ્યો ઽથ રુદ્રસ્તુ કથિતં બ્રહ્મણા તદા
મધુના કૈટભેનૈવ પુરા હૃતગતેર્વિભોઃ ॥

બ્રહ્મણઃ પરમં જ્ઞાનમ્ આદાતું મીનતા હરેઃ
સર્વાવસ્થાસુ વિષ્ણોશ્ ચ જનનં લીલયૈવ તુ ॥

રુદ્રપ્રસાદાદ્વિષ્ણોશ્ ચ જિષ્ણોશ્ચૈવ તુ સમ્ભવઃ
મન્થાનધારણાર્થાય હરેઃ કૂર્મત્વમેવચ ॥

સંકર્ષણસ્ય ચોત્પત્તિઃ કૌશિક્યાશ્ ચ પુનર્ભવઃ
યદૂનાં ચૈવ સમ્ભૂતિર્ યાદવત્વં હરેઃ સ્વયમ્ ॥

ભોજરાજસ્ય દૌરાત્મ્યં માતુલસ્ય હરેર્વિભોઃ
બાલભાવે હરેઃ ક્રીડા પુત્રાર્થં શંકરાર્ચનમ્ ॥

નારસ્ય ચ તથોત્પત્તિઃ કપાલે વૈષ્ણવાદ્ધરાત્
ભૂભારનિગ્રહાર્થે તુ રુદ્રસ્યારાધનં હરેઃ ॥

વૈન્યેન પૃથુના ભૂમેઃ પુરા દોહપ્રવર્તનમ્
દેવાસુરે પુરા લબ્ધો ભૃગુશાપશ્ ચ વિષ્ણુના ॥

કૃષ્ણત્વે દ્વારકાયાં તુ નિલયો માધવસ્ય તુ
લબ્ધો હિતાય શાપસ્તુ દુર્વાસસ્યાનનાદ્ધરેઃ ॥

વૃષ્ણ્યન્ધકવિનાશાય શાપઃ પિણ્ડારવાસિનામ્
એરકસ્ય તથોત્પત્તિસ્ તોમરસ્યોદ્ભવસ્ તથા ॥

એરકાલાભતો ઽન્યોન્યં વિવાદે વૃષ્ણિવિગ્રહઃ
લીલયા ચૈવ કૃષ્ણેન સ્વકુલસ્ય ચ સંહૃતિઃ ॥

એરકાસ્ત્રબલેનૈવ ગમનં સ્વેચ્છયૈવ તુ
બ્રહ્મણશ્ચૈવ મોક્ષસ્ય વિજ્ઞાનં તુ સુવિસ્તરમ્ ॥

પુરાન્ધકાગ્નિદક્ષાણાં શક્રેભમૃગરૂપિણામ્
મદનસ્યાદિદેવસ્ય બ્રહ્મણશ્ ચામરારિણામ્ ॥

હલાહલસ્ય દૈત્યસ્ય કૃતાવજ્ઞા પિનાકિના
જાલંધરવધશ્ચૈવ સુદર્શનસમુદ્ભવઃ ॥

વિષ્ણોર્વરાયુધાવાપ્તિસ્ તથા રુદ્રસ્ય ચેષ્ટિતમ્
તથાન્યાનિ ચ રુદ્રસ્ય ચરિતાનિ સહસ્રશઃ ॥

હરેઃ પિતામહસ્યાથ શક્રસ્ય ચ મહાત્મનઃ
પ્રભાવાનુભવશ્ચૈવ શિવલોકસ્ય વર્ણનમ્ ॥

ભૂમૌ રુદ્રસ્ય લોકં ચ પાતાલે હાટકેશ્વરમ્
તપસાં લક્ષણં ચૈવ દ્વિજાનાં વૈભવં તથા ॥

આધિક્યં સર્વમૂર્તીનાં લિઙ્ગમૂર્તેર્વિશેષતઃ
લિઙ્ગે ઽસ્મિન્નાનુપૂર્વ્યેણ વિસ્તરેણાનુકીર્ત્યતે ॥

એતજ્જ્ઞાત્વા પુરાણસ્ય સંક્ષેપં કીર્તયેત્તુ યઃ
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો બ્રહ્મલોકં સ ગચ્છતિ ॥