લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.20

કથં પાદ્મે પુરા કલ્પે બ્રહ્મા પદ્મોદ્ભવો ઽભવત્
ભવં ચ દૃષ્ટવાંસ્તેન બ્રહ્મણા પુરુષોત્તમઃ ॥

એતત્સર્વં વિશેષેણ સાંપ્રતં વક્તુમર્હસિ
આસીદેકાર્ણવં ઘોરમ્ અવિભાગં તમોમયમ્ ॥

મધ્યે ચૈકાર્ણવે તસ્મિન્ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ
જીમૂતાભો ઽમ્બુજાક્ષશ્ ચ કિરીટી શ્રીપતિર્હરિઃ ॥

નારાયણમુખોદ્ગીર્ણ સર્વાત્મા પુરુષોત્તમઃ
અષ્ટબાહુર્મહાવક્ષા લોકાનાં યોનિરુચ્યતે ॥

કિમપ્યચિન્ત્યં યોગાત્મા યોગમાસ્થાય યોગવિત્
ફણાસહસ્રકલિતં તમપ્રતિમવર્ચસમ્ ॥

મહાભોગપતેર્ભોગં સાધ્વાસ્તીર્ય મહોચ્છ્રયમ્
તસ્મિન્મહતિ પર્યઙ્કે શેતે ચૈકાર્ણવે પ્રભુઃ ॥

એવં તત્ર શયાનેન વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના
આત્મારામેણ ક્રીડાર્થં લીલયાક્લિષ્ટકર્મણા ॥

શતયોજનવિસ્તીર્ણં તરુણાદિત્યસન્નિભમ્
વજ્રદણ્ડં મહોત્સેધં નાભ્યાં સૃષ્ટં તુ પુષ્કરમ્ ॥

તસ્યૈવં ક્રીડમાનસ્ય સમીપં દેવમીઢુષઃ
હેમગર્ભાણ્ડજો બ્રહ્મા રુક્મવર્ણો હ્યતીન્દ્રિયઃ ॥

ચતુર્વક્ત્રો વિશાલાક્ષઃ સમાગમ્ય યદૃચ્છયા
શ્રિયા યુક્તેન દિવ્યેન સુશુભેન સુગન્ધિના ॥

ક્રીડમાનં ચ પદ્મેન દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મા શુભેક્ષણમ્
સવિસ્મયમથાગમ્ય સૌમ્યસમ્પન્નયા ગિરા ॥

પ્રોવાચ કો ભવાઞ્છેતે હ્ય્ આશ્રિતો મધ્યમમ્ભસામ્
અથ તસ્યાચ્યુતઃ શ્રુત્વા બ્રહ્મણસ્તુ શુભં વચઃ ॥

ઉદતિષ્ઠત પર્યઙ્કાદ્ વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ
પ્રત્યુવાચોત્તરં ચૈવ કલ્પે કલ્પે પ્રતિશ્રયઃ ॥

કર્તવ્યં ચ કૃતં ચૈવ ક્રિયતે યચ્ચ કિંચન
દ્યૌરન્તરિક્ષં ભૂશ્ચૈવ પરં પદમહં ભુવઃ ॥

તમેવમુક્ત્વા ભગવાન્ વિષ્ણુઃ પુનરથાબ્રવીત્
કસ્ત્વં ખલુ સમાયાતઃ સમીપં ભગવાન્કુતઃ ॥

ક્વ વા ભૂયશ્ ચ ગન્તવ્યં કશ્ ચ વા તે પ્રતિશ્રયઃ
કો ભવાન્ વિશ્વમૂર્તિર્વૈ કર્તવ્યં કિં ચ તે મયા ॥

એવં બ્રુવન્તં વૈકુણ્ઠં પ્રત્યુવાચ પિતામહઃ
માયયા મોહિતઃ શંભોર્ અવિજ્ઞાય જનાર્દનમ્ ॥

માયયા મોહિતં દેવમ્ અવિજ્ઞાતં મહાત્મનઃ
યથા ભવાંસ્તથૈવાહમ્ આદિકર્તા પ્રજાપતિઃ ॥

સવિસ્મયં વચઃ શ્રુત્વા બ્રહ્મણો લોકતન્ત્રિણઃ
અનુજ્ઞાતશ્ ચ તે નાથ વૈકુણ્ઠો વિશ્વસંભવઃ ॥

કૌતૂહલાન્મહાયોગી પ્રવિષ્ટો બ્રહ્મણો મુખમ્
ઇમાનષ્ટાદશ દ્વીપાન્ સસમુદ્રાન્ સપર્વતાન્ ॥

પ્રવિશ્ય સુમહાતેજાશ્ ચાતુર્વર્ણ્યસમાકુલાન્
બ્રહ્મણસ્તમ્ભપર્યન્તં સપ્તલોકાન્ સનાતનાન્ ॥

બ્રહ્મણસ્તૂદરે દૃષ્ટ્વા સર્વાન્વિષ્ણુર્મહાભુજઃ
અહો ઽસ્ય તપસો વીર્યમ્ ઇત્યુક્ત્વા ચ પુનઃ પુનઃ ॥

અટિત્વા વિવિધાંલ્લોકાન્ વિષ્ણુર્નાનાવિધાશ્રયાન્
તતો વર્ષસહસ્રાન્તે નાન્તં હિ દદૃશે યદા ॥

તદાસ્ય વક્ત્રાન્નિષ્ક્રમ્ય પન્નગેન્દ્રનિકેતનઃ
નારાયણો જગદ્ધાતા પિતામહમથાબ્રવીત્ ॥

ભગવાનાદિરઙ્કશ્ ચ મધ્યં કાલો દિશો નભઃ
નાહમન્તં પ્રપશ્યામિ ઉદરસ્ય તવાનઘ ॥

એવમુક્ત્વાબ્રવીદ્ભૂયઃ પિતામહમિદં હરિઃ
ભગવાનેવમેવાહં શાશ્વતં હિ મમોદરમ્ ॥

પ્રવિશ્ય લોકાન્ પશ્યૈતાન્ અનૌપમ્યાન્સુરોત્તમ
તતઃ પ્રાહ્લાદિનીં વાણીં શ્રુત્વા તસ્યાભિનન્દ્ય ચ ॥

શ્રીપતેરુદરં ભૂયઃ પ્રવિવેશ પિતામહઃ
તાનેવ લોકાન્ ગર્ભસ્થાન્ અપશ્યત્ સત્યવિક્રમઃ ॥

પર્યટિત્વા તુ દેવસ્ય દદૃશે ઽન્તં ન વૈ હરેઃ
જ્ઞાત્વા ગતિં તસ્ય પિતામહસ્ય દ્વારાણિ સર્વાણિ પિધાય વિષ્ણુઃ
વિભુર્મનઃ કર્તુમિયેષ ચાશુ સુખં પ્રસુપ્તો ઽહમિતિ પ્રચિન્ત્ય ॥

તતો દ્વારાણિ સર્વાણિ પિહિતાનિ સમીક્ષ્ય વૈ
સૂક્ષ્મં કૃત્વાત્મનો રૂપં નાભ્યાં દ્વારમવિન્દત ॥

પદ્મસૂત્રાનુસારેણ ચાન્વપશ્યત્પિતામહઃ
ઉજ્જહારાત્મનો રૂપં પુષ્કરાચ્ચતુરાનનઃ ॥

વિરરાજારવિન્દસ્થઃ પદ્મગર્ભસમદ્યુતિઃ
બ્રહ્મા સ્વયંભૂર્ભગવાઞ્ જગદ્યોનિઃ પિતામહઃ ॥

એતસ્મિન્નન્તરે તાભ્યામ્ એકૈકસ્ય તુ કૃત્સ્નશઃ
વર્તમાને તુ સંઘર્ષે મધ્યે તસ્યાર્ણવસ્ય તુ ॥

કુતો ઽપ્યપરિમેયાત્મા ભૂતાનાં પ્રભુરીશ્વરઃ
શૂલપાણિર્મહાદેવો હેમવીરાંબરચ્છદઃ ॥

અગચ્છદ્યત્ર સો ઽનન્તો નાગભોગપતિર્ હરિઃ
શીઘ્રં વિક્રમતસ્તસ્ય પદ્ભ્યામ્ આક્રાન્તપીડિતાઃ ॥

ઉદ્ભૂતાસ્તૂર્ણમાકાશે પૃથુલાસ્તોયબિન્દવઃ
અત્યુષ્ણશ્ચાતિશીતશ્ ચ વાયુસ્તત્ર વવૌ પુનઃ ॥

તદ્દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં બ્રહ્મા વિષ્ણુમભાષત
અબ્બિન્દવશ્ ચ શીતોષ્ણાઃ કમ્પયન્ત્યંબુજં ભૃશમ્ ॥

એતન્મે સંશયં બ્રૂહિ કિં વા ત્વન્યચ્ચિકીર્ષસિ
એતદેવંવિધં વાક્યં પિતામહમુખોદ્ગતમ્ ॥

શ્રુત્વાપ્રતિમકર્મા હિ ભગવાનસુરાન્તકૃત્
કિં નુ ખલ્વત્ર મે નાભ્યાં ભૂતમન્યત્કૃતાલયમ્ ॥

વદતિ પ્રિયમત્યર્થં મન્યુશ્ચાસ્ય મયા કૃતઃ
ઇત્યેવં મનસા ધ્યાત્વા પ્રત્યુવાચેદમુત્તરમ્ ॥

કિમત્ર ભગવાનદ્ય પુષ્કરે જાતસંભ્રમઃ
કિં મયા ચ કૃતં દેવ યન્માં પ્રિયમનુત્તમમ્ ॥

ભાષસે પુરુષશ્રેષ્ઠ કિમર્થં બ્રૂહિ તત્ત્વતઃ
એવં બ્રુવાણં દેવેશં લોકયાત્રાનુગં તતઃ ॥

પ્રત્યુવાચામ્બુજાભાક્ષં બ્રહ્મા વેદનિધિઃ પ્રભુઃ
યો ઽસૌ તવોદરં પૂર્વં પ્રવિષ્ટો ઽહં ત્વદિચ્છયા ॥

યથા મમોદરે લોકાઃ સર્વે દૃષ્ટાસ્ત્વયા પ્રભો
તથૈવ દૃષ્ટાઃ કાર્ત્સ્ન્યેન મયા લોકાસ્તવોદરે ॥

તતો વર્ષસહસ્રાત્તુ ઉપાવૃત્તસ્ય મે ઽનઘ
ત્વયા મત્સરભાવેન માં વશીકર્તુમિચ્છતા ॥

આશુ દ્વારાણિ સર્વાણિ પિહિતાનિ સમન્તતઃ
તતો મયા મહાભાગ સંચિન્ત્ય સ્વેન તેજસા ॥

લબ્ધો નાભિપ્રદેશેન પદ્મસૂત્રાદ્વિનિર્ગમઃ
મા ભૂત્તે મનસો ઽલ્પો ઽપિ વ્યાઘાતો ઽયં કથંચન ॥

ઇત્યેષાનુગતિર્વિષ્ણો કાર્યાણામ્ ઔપસર્પિણી
યન્મયાનન્તરં કાર્યં બ્રૂહિ કિં કરવાણ્યહમ્ ॥

તતઃ પરમમેયાત્મા હિરણ્યકશિપો રિપુઃ
અનવદ્યાં પ્રિયામિષ્ટાં શિવાં વાણીં પિતામહાત્ ॥

શ્રુત્વા વિગતમાત્સર્યં વાક્યમસ્મૈ દદૌ હરિઃ
ન હ્યેવમીદૃશં કાર્યં મયાધ્યવસિતં તવ ॥

ત્વાં બોધયિતુકામેન ક્રીડાપૂર્વં યદૃચ્છયા
આશુ દ્વારાણિ સર્વાણિ ઘાટિતાનિ મયાત્મનઃ ॥

ન તે ઽન્યથાવગન્તવ્યં માન્યઃ પૂજ્યશ્ ચ મે ભવાન્
સર્વં મર્ષય કલ્યાણ યન્મયાપકૃતં તવ ॥

અસ્માન્ મયોહ્યમાનસ્ત્વં પદ્માદવતર પ્રભો
નાહં ભવન્તં શક્નોમિ સોઢું તેજોમયં ગુરુમ્ ॥

સ હોવાચ વરં બ્રૂહિ પદ્માદવતર પ્રભો
પુત્રો ભવ મમારિઘ્ન મુદં પ્રાપ્સ્યસિ શોભનામ્ ॥

સદ્ભાવવચનં બ્રૂહિ પદ્માદવતર પ્રભો
સ ત્વં ચ નો મહાયોગી ત્વમીડ્યઃ પ્રણવાત્મકઃ ॥

અદ્યપ્રભૃતિ સર્વેશઃ શ્વેતોષ્ણીષવિભૂષિતઃ
પદ્મયોનિરિતિ હ્યેવં ખ્યાતો નામ્ના ભવિષ્યસિ ॥

પુત્રો મે ત્વં ભવ બ્રહ્મન્ સપ્તલોકાધિપઃ પ્રભો
તતઃ સ ભગવાન્દેવો વરં દત્ત્વા કિરીટિને ॥

એવં ભવતુ ચેત્યુક્ત્વા પ્રીતાત્મા ગતમત્સરઃ
પ્રત્યાસન્નમ્ અથાયાન્તં બાલાર્કાભં મહાનનમ્ ॥

ભવમત્યદ્ભુતં દૃષ્ટ્વા નારાયણમથાબ્રવીત્
અપ્રમેયો મહાવક્ત્રો દંષ્ટ્રી ધ્વસ્તશિરોરુહઃ ॥

દશબાહુસ્ત્રિશૂલાઙ્કો નયનૈર્વિશ્વતઃ સ્થિતઃ
લોકપ્રભુઃ સ્વયં સાક્ષાદ્ વિકૃતો મુઞ્જમેખલી ॥

મેણ્ઢ્રેણોર્ધ્વેન મહતા નર્દમાનો ઽતિભૈરવમ્
કઃ ખલ્વેષ પુમાન્ વિષ્ણો તેજોરાશિર્ મહાદ્યુતિઃ ॥

વ્યાપ્ય સર્વા દિશો દ્યાં ચ ઇત એવાભિવર્તતે
તેનૈવમુક્તો ભગવાન્ વિષ્ણુર્બ્રહ્માણમબ્રવીત્ ॥

પદ્ભ્યાં તલનિપાતેન યસ્ય વિક્રમતો ઽર્ણવે
વેગેન મહતાકાશે ઽપ્યુત્થિતાશ્ ચ જલશયાઃ ॥

સ્થૂલાદ્ભિર્ વિશ્વતો ઽત્યર્થં સિચ્યસે પદ્મસંભવ
ઘ્રાણજેન ચ વાતેન કમ્પ્યમાનં ત્વયા સહ ॥

દોધૂયતે મહાપદ્મં સ્વચ્છન્દં મમ નાભિજમ્
સમાગતો ભવાનીશો હ્ય્ અનાદિશ્ચાન્તકૃત્પ્રભુઃ ॥

ભવાનહં ચ સ્તોત્રેણ ઉપતિષ્ઠાવ ગોધ્વજમ્
તતઃ ક્રુદ્ધો ઽમ્બુજાભાક્ષં બ્રહ્મા પ્રોવાચ કેશવમ્ ॥

ભવાન્ન નૂનમાત્માનં વેત્તિ લોકપ્રભું વિભુમ્
બ્રહ્માણં લોકકર્તારં માં ન વેત્સિ સનાતનમ્ ॥

કો હ્યસૌ શઙ્કરો નામ આવયોર્વ્યતિરિચ્યતે
તસ્ય તત્ક્રોધજં વાક્યં શ્રુત્વા હરિરભાષત ॥

મા મૈવં વદ કલ્યાણ પરિવાદં મહાત્મનઃ
મહાયોગેન્ધનો ધર્મો દુરાધર્ષો વરપ્રદઃ ॥

હેતુરસ્યાથ જગતઃ પુરાણપુરુષો ઽવ્યયઃ
બીજી ખલ્વેષ બીજાનાં જ્યોતિરેકઃ પ્રકાશતે ॥

બાલક્રીડનકૈર્દેવઃ ક્રીડતે શઙ્કરઃ સ્વયમ્
પ્રધાનમવ્યયો યોનિર્ અવ્યક્તં પ્રકૃતિસ્તમઃ ॥

મમ ચૈતાનિ નામાનિ નિત્યં પ્રસવધર્મિણઃ
યઃ કઃ સ ઇતિ દુઃખાર્તૈર્ દૃશ્યતે યતિભિઃ શિવઃ ॥

એષ બીજી ભવાન્બીજમ્ અહં યોનિઃ સનાતનઃ
સ એવમુક્તો વિશ્વાત્મા બ્રહ્મા વિષ્ણુમપૃચ્છત ॥

ભવાન્ યોનિરહં બીજં કથં બીજી મહેશ્વરઃ
એતન્મે સૂક્ષ્મમવ્યક્તં સંશયં છેત્તુમર્હસિ ॥

જ્ઞાત્વા ચ વિવિધોત્પત્તિં બ્રહ્મણો લોકતન્ત્રિણઃ
ઇમં પરમસાદૃશ્યં પ્રશ્નમ્ અભ્યવદદ્ધરિઃ ॥

અસ્માન્મહત્તરં ભૂતં ગુહ્યમન્યન્ન વિદ્યતે
મહતઃ પરમં ધામ શિવમ્ અધ્યાત્મિનાં પદમ્ ॥

દ્વિવિધં ચૈવમાત્માનં પ્રવિભજ્ય વ્યવસ્થિતઃ
નિષ્કલસ્તત્ર યો ઽવ્યક્તઃ સકલશ્ ચ મહેશ્વરઃ ॥

યસ્ય માયાવિધિજ્ઞસ્ય અગમ્યગહનસ્ય ચ
પુરા લિઙ્ગોદ્ભવં બીજં પ્રથમં ત્વાદિસર્ગિકમ્ ॥

મમ યોનૌ સમાયુક્તં તદ્બીજં કાલપર્યયાત્
હિરણ્મયમકૂપારે યોન્યામણ્ડમજાયત ॥

શતાનિ દશ વર્ષાણામ્ અણ્ડમ્ અપ્સુ પ્રતિષ્ઠિતમ્
અન્તે વર્ષસહસ્રસ્ય વાયુના તદ્દ્વિધા કૃતમ્ ॥

કપાલમેકં દ્યૌર્જજ્ઞે કપાલમપરં ક્ષિતિઃ
ઉલ્બં તસ્ય મહોત્સેધો યો ઽસૌ કનકપર્વતઃ ॥

તતશ્ ચ પ્રતિસંધ્યાત્મા દેવદેવો વરઃ પ્રભુઃ
હિરણ્યગર્ભો ભગવાંસ્ ત્વ્ અભિજજ્ઞે ચતુર્મુખઃ ॥

આ તારાર્કેન્દુનક્ષત્રં શૂન્યં લોકમવેક્ષ્ય ચ
કો ઽહમિત્યપિ ચ ધ્યાતે કુમારાસ્તે ઽભવંસ્તદા ॥

પ્રિયદર્શનાસ્તુ યતયો યતીનાં પૂર્વજાસ્ તવ
ભૂયો વર્ષસહસ્રાન્તે તત એવાત્મજાસ્તવ ॥

ભુવનાનલસંકાશાઃ પદ્મપત્રાયતેક્ષણાઃ
શ્રીમાન્સનત્કુમારશ્ ચ ઋભુશ્ચૈવોર્ધ્વરેતસૌ ॥

સનકઃ સનાતનશ્ચૈવ તથૈવ ચ સનન્દનઃ
ઉત્પન્નાઃ સમકાલં તે બુદ્ધ્યાતીન્દ્રિયદર્શનાઃ ॥

ઉત્પન્નાઃ પ્રતિભાત્માનો જગતાં સ્થિતિહેતવઃ
નારપ્સ્યન્તે ચ કર્માણિ તાપત્રયવિવર્જિતાઃ ॥

અલ્પસૌખ્યં બહુક્લેશં જરાશોકસમન્વિતમ્
જીવનં મરણં ચૈવ સંભવશ્ ચ પુનઃ પુનઃ ॥

અલ્પભૂતં સુખં સ્વર્ગે દુઃખાનિ નરકે તથા
વિદિત્વા ચાગમં સર્વમ્ અવશ્યં ભવિતવ્યતામ્ ॥

ઋભું સનત્કુમારં ચ દૃષ્ટ્વા તવ વશે સ્થિતૌ
ત્રયસ્તુ ત્રીન્ ગુણાન્ હિત્વા ચાત્મજાઃ સનકાદયઃ ॥

વવર્તેન તુ જ્ઞાનેન પ્રવૃત્તાસ્તે મહૌજસઃ
તતસ્તેષુ પ્રવૃત્તેષુ સનકાદિષુ વૈ ત્રિષુ ॥

ભવિષ્યસિ વિમૂઢસ્ત્વં માયયા શઙ્કરસ્ય તુ
એવં કલ્પે તુ વૈવૃત્તે સંજ્ઞા નશ્યતિ તે ઽનઘ ॥

કલ્પે શેષાણિ ભૂતાનિ સૂક્ષ્માણિ પાર્થિવાનિ ચ
સર્વેષાં હ્યૈશ્વરી માયા જાગૃતિઃ સમુદાહૃતા ॥

યથૈષ પર્વતો મેરુર્ દેવલોકો હ્યુદાહૃતઃ
તસ્ય ચેદં હિ માહાત્મ્યં વિદ્ધિ દેવવરસ્ય હ ॥

જ્ઞાત્વા ચેશ્વરસદ્ભાવં જ્ઞાત્વા મામંબુજેક્ષણમ્
મહાદેવં મહાભૂતં ભૂતાનાં વરદં પ્રભુમ્ ॥

પ્રણવેનાથ સામ્ના તુ નમસ્કૃત્ય જગદ્ગુરુમ્
ત્વાં ચ માં ચૈવ સંક્રુદ્ધો નિઃશ્વાસાન્નિર્દહેદયમ્ ॥

એવં જ્ઞાત્વા મહાયોગમ્ અભ્યુત્તિષ્ઠન્મહાબલમ્
અહં ત્વામગ્રતઃ કૃત્વા સ્તોષ્યામ્યનલસપ્રભમ્ ॥