લિઙ્ગપુરાણ · અધ્યાય 1.17

એવં સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તઃ સહ્યાદીનાં સમુદ્ભવઃ
યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ શ્રાવયેદ્વા દ્વિજોત્તમાન્ ॥

સ યાતિ બ્રહ્મસાયુજ્યં પ્રસાદાત્પરમેષ્ઠિનઃ
કથં લિઙ્ગમભૂલ્લિઙ્ગે સમભ્યર્ચ્યઃ સ શઙ્કરઃ ॥

કિં લિઙ્ગં કસ્ તથા લિઙ્ગી સૂત વક્તુમિહાર્હસિ
એવં દેવાશ્ ચ ઋષયઃ પ્રણિપત્ય પિતામહમ્ ॥

અપૃચ્છન્ ભગવંલ્લિઙ્ગં કથમાસીદિતિ સ્વયમ્
લિઙ્ગે મહેશ્વરો રુદ્રઃ સમભ્યર્ચ્યઃ કથં ત્વિતિ ॥

કિં લિઙ્ગં કસ્ તથા લિઙ્ગી સો ઽપ્યાહ ચ પિતામહઃ
પ્રધાનં લિઙ્ગમાખ્યાતં લિઙ્ગી ચ પરમેશ્વરઃ ॥

રક્ષાર્થમંબુધૌ મહ્યં વિષ્ણોસ્ત્વાસીત્ સુરોત્તમાઃ
વૈમાનિકે ગતે સર્ગે જનલોકં સહર્ષિભિઃ ॥

સ્થિતિકાલે તદા પૂર્ણે તતઃ પ્રત્યાહૃતે તથા
ચતુર્યુગસહસ્રાન્તે સત્યલોકં ગતે સુરાઃ ॥

વિનાધિપત્યં સમતાં ગતે ઽન્તે બ્રહ્મણો મમ
શુષ્કે ચ સ્થાવરે સર્વે ત્વ્ અનાવૃષ્ટ્યા ચ સર્વશઃ ॥

પશવો માનુષા વૃક્ષાઃ પિશાચાઃ પિશિતાશનાઃ
ગન્ધર્વાદ્યાઃ ક્રમેણૈવ નિર્દગ્ધા ભાનુભાનુભિઃ ॥

એકાર્ણવે મહાઘોરે તમોભૂતે સમન્તતઃ
સુષ્વાપાંભસિ યોગાત્મા નિર્મલો નિરુપપ્લવઃ ॥

સહસ્રશીર્ષા વિશ્વાત્મા સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્
સહસ્રબાહુઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વદેવભવોદ્ભવઃ ॥

હિરણ્યગર્ભો રજસા તમસા શઙ્કરઃ સ્વયમ્
સત્ત્વેન સર્વગો વિષ્ણુઃ સર્વાત્મત્વે મહેશ્વરઃ ॥

કાલાત્મા કાલનાભસ્તુ શુક્લઃ કૃષ્ણસ્તુ નિર્ગુણઃ
નારાયણો મહાબાહુઃ સર્વાત્મા સદસન્મયઃ ॥

તથાભૂતમહં દૃષ્ટ્વા શયાનં પઙ્કજેક્ષણમ્
માયયા મોહિતસ્તસ્ય તમવોચમમર્ષિતઃ ॥

કસ્ત્વં વદેતિ હસ્તેન સમુત્થાપ્ય સનાતનમ્
તદા હસ્તપ્રહારેણ તીવ્રેણ સ દૃઢેન તુ ॥

પ્રબુદ્ધો ઽહીયશયનાત્ સમાસીનઃ ક્ષણં વશી
દદર્શ નિદ્રાવિક્લિન્ન નીરજામલલોચનઃ ॥

મામગ્રે સંસ્થિતં ભાસા ધ્યાસિતો ભગવાન્ હરિઃ
આહ ચોત્થાય ભગવાન્ હસન્માં મધુરં સકૃત્ ॥

સ્વાગતંસ્વાગતં વત્સ પિતામહ મહાદ્યુતે
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સ્મિતપૂર્વં સુરર્ષભાઃ ॥

રજસા બદ્ધવૈરશ્ ચ તમવોચં જનાર્દનમ્
ભાષસે વત્સ વત્સેતિ સર્ગસંહારકારણમ્ ॥

મામ્ ઇહાન્તઃસ્મિતં કૃત્વા ગુરુઃ શિષ્યમિવાનઘ
કર્તારં જગતાં સાક્ષાત્ પ્રકૃતેશ્ ચ પ્રવર્તકમ્ ॥

સનાતનમજં વિષ્ણું વિરિઞ્ચિં વિશ્વસંભવમ્
વિશ્વાત્માનં વિધાતારં ધાતારં પઙ્કજેક્ષણમ્ ॥

કિમર્થં ભાષસે મોહાદ્ વક્તુમર્હસિ સત્વરમ્
સો ઽપિ મામાહ જગતાં કર્તાહમિતિ લોકય ॥

ભર્તા હર્તા ભવાન્ અઙ્ગાદ્ અવતીર્ણો મમાવ્યયાત્
વિસ્મૃતો ઽસિ જગન્નાથં નારાયણમનામયમ્ ॥

પુરુષં પરમાત્માનં પુરુહૂતં પુરુષ્ટુતમ્
વિષ્ણુમચ્યુતમીશાનં વિશ્વસ્ય પ્રભવોદ્ભવમ્ ॥

તવાપરાધો નાસ્ત્યત્ર મમ માયાકૃતં ત્વિદમ્
શૃણુ સત્યં ચતુર્વક્ત્ર સર્વદેવેશ્વરો હ્યયમ્ ॥

કર્તા નેતા ચ હર્તા ચ ન મયાસ્તિ સમો વિભુઃ
અહમેવ પરં બ્રહ્મ પરં તત્ત્વં પિતામહ ॥

અહમેવ પરં જ્યોતિઃ પરમાત્મા ત્વહં વિભુઃ
યદ્યદ્દૃષ્ટં શ્રુતં સર્વં જગત્યસ્મિંશ્ચરાચરમ્ ॥

તત્તદ્વિદ્ધિ ચતુર્વક્ત્ર સર્વં મન્મયમિત્યથ
મયા સૃષ્ટં પુરાવ્યક્તં ચતુર્વિંશતિકં સ્વયમ્ ॥

નિત્યાન્તા હ્યણવો બદ્ધાઃ સૃષ્ટાઃ ક્રોધોદ્ભવાદયઃ
પ્રસાદાદ્ધિ ભવાનણ્ડાન્ય્ અનેકાનીહ લીલયા ॥

સૃષ્ટા બુદ્ધિર્મયા તસ્યામ્ અહઙ્કારસ્ત્રિધા તતઃ
તન્માત્રાપઞ્ચકં તસ્માન્ મનઃ ષષ્ઠેન્દ્રિયાણિ ચ ॥

આકાશાદીનિ ભૂતાનિ ભૌતિકાનિ ચ લીલયા
ઇત્યુક્તવતિ તસ્મિંશ્ ચ મયિ ચાપિ વચસ્ તથા ॥

આવયોશ્ચાભવદ્યુદ્ધં સુઘોરં રોમહર્ષણમ્
પ્રલયાર્ણવમધ્યે તુ રજસા બદ્ધવૈરયોઃ ॥

એતસ્મિન્નન્તરે લિઙ્ગમ્ અભવચ્ચાવયોઃ પુરઃ
વિવાદશમનાર્થં હિ પ્રબોધાર્થં ચ ભાસ્વરમ્ ॥

જ્વાલામાલાસહસ્રાઢ્યં કાલાનલશતોપમમ્
ક્ષયવૃદ્ધિવિનિર્મુક્તમ્ આદિમધ્યાન્તવર્જિતમ્ ॥

અનૌપમ્યમનિર્દેશ્યમ્ અવ્યક્તં વિશ્વસંભવમ્
તસ્ય જ્વાલાસહસ્રેણ મોહિતો ભગવાન્ હરિઃ ॥

મોહિતં પ્રાહ મામત્ર પરીક્ષાવો ઽગ્નિસંભવમ્
અધોગમિષ્યામ્યનલ સ્તંભસ્યાનુપમસ્ય ચ ॥

ભવાનૂર્ધ્વં પ્રયત્નેન ગન્તુમર્હસિ સત્વરમ્
એવં વ્યાહૃત્ય વિશ્વાત્મા સ્વરૂપમકરોત્તદા ॥

વારાહમહમપ્યાશુ હંસત્વં પ્રાપ્તવાન્સુરાઃ
તદાપ્રભૃતિ મામાહુર્હ્ અંસં હંસો વિરાડિતિ ॥

હંસહંસેતિ યો બ્રૂયાન્ માં હંસઃ સ ભવિષ્યતિ
સુશ્વેતો હ્યનલાક્ષશ્ ચ વિશ્વતઃ પક્ષસંયુતઃ ॥

મનો ઽનિલજવો ભૂત્વા ગતો ઽહં ચોર્ધ્વતઃ સુરાઃ
નારાયણો ઽપિ વિશ્વાત્મા નીલાઞ્જનચયોપમમ્ ॥

દશયોજનવિસ્તીર્ણં શતયોજનમાયતમ્
મેરુપર્વતવર્ષ્માણં ગૌરતીક્ષ્ણાગ્રદંષ્ટ્રિણમ્ ॥

કાલાદિત્યસમાભાસં દીર્ઘઘોણં મહાસ્વરમ્
હ્રસ્વપાદં વિચિત્રાઙ્ગં જૈત્રં દૃઢમ્ અનૌપમમ્ ॥

વારાહમસિતં રૂપમ્ આસ્થાય ગતવાનધઃ
એવં વર્ષસહસ્રં તુ ત્વરન્વિષ્ણુરધોગતઃ ॥

નાપશ્યદલ્પમપ્યસ્ય મૂલં લિઙ્ગસ્ય સૂકરઃ
તાવત્કાલં ગતો હ્યૂર્ધ્વમ્ અહમપ્યરિસૂદનઃ ॥

સત્વરં સર્વયત્નેન તસ્યાન્તં જ્ઞાતુમિચ્છયા
શ્રાન્તો હ્યદૃષ્ટ્વા તસ્યાન્તમ્ અહઙ્કારાદધોગતઃ ॥

તથૈવ ભગવાન્ વિષ્ણુઃ શ્રાન્તઃ સંત્રસ્તલોચનઃ
સર્વદેવભવસ્તૂર્ણમ્ ઉત્થિતઃ સઃ મહાવપુઃ ॥

સમાગતો મયા સાર્ધં પ્રણિપત્ય મહામનાઃ
માયયા મોહિતઃ શંભોસ્ તસ્થૌ સંવિગ્નમાનસઃ ॥

પૃષ્ઠતઃ પાર્શ્વતશ્ચૈવ ચાગ્રતઃ પરમેશ્વરમ્
પ્રણિપત્ય મયા સાર્ધં સસ્માર કિમિદં ત્વિતિ ॥

તદા સમભવત્તત્ર નાદો વૈ શબ્દલક્ષણઃ
ઓમોમિતિ સુરશ્રેષ્ઠાઃ સુવ્યક્તઃ પ્લુતલક્ષણઃ ॥

કિમિદં ત્વિતિ સંચિન્ત્ય મયા તિષ્ઠન્મહાસ્વનમ્
લિઙ્ગસ્ય દક્ષિણે ભાગે તદાપશ્યત્સનાતનમ્ ॥

આદ્યવર્ણમકારં તુ ઉકારં ચોત્તરે તતઃ
મકારં મધ્યતશ્ચૈવ નાદાન્તં તસ્ય ચૌમિતિ ॥

સૂર્યમણ્ડલવદ્દૃષ્ટ્વા વર્ણમાદ્યં તુ દક્ષિણે
ઉત્તરે પાવકપ્રખ્યમ્ ઉકારં પુરુષર્ષભઃ ॥

શીતાંશુમણ્ડલપ્રખ્યં મકારં મધ્યમં તથા
તસ્યોપરિ તદાપશ્યચ્ છુદ્ધસ્ફટિકવત્ પ્રભુમ્ ॥

તુરીયાતીતમ્ અમૃતં નિષ્કલં નિરુપપ્લવમ્
નિર્દ્વન્દ્વં કેવલં શૂન્યં બાહ્યાભ્યન્તરવર્જિતમ્ ॥

સબાહ્યાભ્યન્તરં ચૈવ સબાહ્યાભ્યન્તરસ્થિતમ્
આદિમધ્યાન્તરહિતમ્ આનન્દસ્યાપિ કારણમ્ ॥

માત્રાસ્તિસ્રસ્ત્વર્ધમાત્રં નાદાખ્યં બ્રહ્મસંજ્ઞિતમ્
ઋગ્યજુઃસામવેદા વૈ માત્રારૂપેણ માધવઃ ॥

વેદશબ્દેભ્ય એવેશં વિશ્વાત્માનમચિન્તયત્
તદાભવદૃષિર્વેદ ઋષેઃ સારતમં શુભમ્ ॥

તેનૈવ ઋષિણા વિષ્ણુર્ જ્ઞાતવાન્ પરમેશ્વરમ્
ચિન્તયા રહિતો રુદ્રો વાચો યન્મનસા સહ ॥

અપ્રાપ્ય તં નિવર્તન્તે વાચ્યસ્ત્વેકાક્ષરેણ સઃ
એકાક્ષરેણ તદ્વાચ્યમ્ ઋતં પરમકારણમ્ ॥

સત્યમાનન્દમમૃતં પરં બ્રહ્મ પરાત્પરમ્
એકાક્ષરાદકારાખ્યો ભગવાન્કનકાણ્ડજઃ ॥

એકાક્ષરાદુકારાખ્યો હરિઃ પરમકારણમ્
એકાક્ષરાન્મકારાખ્યો ભગવાન્નીલલોહિતઃ ॥

સર્ગકર્તા ત્વકારાખ્યો હ્ય્ ઉકારાખ્યસ્તુ મોહકઃ
મકારાખ્યસ્ તયોર્ નિત્યમ્ અનુગ્રહકરો ઽભવત્ ॥

મકારાખ્યો વિભુર્બીજી હ્ય્ અકારો બીજમુચ્યતે
ઉકારાખ્યો હરિર્યોનિઃ પ્રધાનપુરુષેશ્વરઃ ॥

બીજી ચ બીજં તદ્યોનિર્ નાદાખ્યશ્ ચ મહેશ્વરઃ
બીજી વિભજ્ય ચાત્માનં સ્વેચ્છયા તુ વ્યવસ્થિતઃ ॥

અસ્ય લિઙ્ગાદભૂદ્બીજમ્ અકારો બીજિનઃ પ્રભોઃ
ઉકારયોનૌ નિક્ષિપ્તમ્ અવર્ધત સમન્તતઃ ॥

સૌવર્ણમભવચ્ચાણ્ડમ્ આવેષ્ટ્યાદ્યં તદક્ષરમ્
અનેકાબ્દં તથા ચાપ્સુ દિવ્યમણ્ડં વ્યવસ્થિતમ્ ॥

તતો વર્ષસહસ્રાન્તે દ્વિધા કૃતમજોદ્ભવમ્
અણ્ડમ્ અપ્સુ સ્થિતં સાક્ષાદ્ આદ્યાખ્યેનેશ્વરેણ તુ ॥

તસ્યાણ્ડસ્ય શુભં હૈમં કપાલં ચોર્ધ્વસંસ્થિતમ્
જજ્ઞે યદ્દ્યૌસ્તદપરં પૃથિવી પઞ્ચલક્ષણા ॥

તસ્માદણ્ડોદ્ભવો જજ્ઞે ત્વ્ અકારાખ્યશ્ચતુર્મુખઃ
સ સ્રષ્ટા સર્વલોકાનાં સ એવ ત્રિવિધઃ પ્રભુઃ ॥

એવમોમોમિતિ પ્રોક્તમ્ ઇત્યાહુર્યજુષાં વરાઃ
યજુષાં વચનં શ્રુત્વા ઋચઃ સામાનિ સાદરમ્ ॥

એવમેવ હરે બ્રહ્મન્ન્ ઇત્યાહુઃ શ્રુતયસ્તદા
તતો વિજ્ઞાય દેવેશં યથાવચ્છ્રુતિસંભવૈઃ ॥

મન્ત્રૈર્મહેશ્વરં દેવં તુષ્ટાવ સુમહોદયમ્
આવયોઃ સ્તુતિસંતુષ્ટો લિઙ્ગે તસ્મિન્નિરઞ્જનઃ ॥

દિવ્યં શબ્દમયં રૂપમ્ આસ્થાય પ્રહસન્ સ્થિતઃ
અકારસ્તસ્ય મૂર્ધા તુ લલાટં દીર્ઘમુચ્યતે ॥

ઇકારો દક્ષિણં નેત્રમ્ ઈકારો વામલોચનમ્
ઉકારો દક્ષિણં શ્રોત્રમ્ ઊકારો વામમુચ્યતે ॥

ઋકારો દક્ષિણં તસ્ય કપોલં પરમેષ્ઠિનઃ
વામં કપોલમ્ ૠકારો ઌ ૡ નાસાપુટે ઉભે ॥

એકારમ્ ઓષ્ઠમૂર્દ્ધ્વશ્ ચ ઐકારસ્ત્વધરો વિભોઃ
ઓકારશ્ ચ તથૌકારો દન્તપઙ્ક્તિદ્વયં ક્રમાત્ ॥

અમસ્તુ તાલુની તસ્ય દેવદેવસ્ય ધીમતઃ
કાદિપઞ્ચાક્ષરાણ્યસ્ય પઞ્ચ હસ્તાનિ દક્ષિણે ॥

ચાદિપઞ્ચાક્ષરાણ્યેવં પઞ્ચ હસ્તાનિ વામતઃ
ટાદિપઞ્ચાક્ષરં પાદસ્ તાદિપઞ્ચાક્ષરં તથા ॥

પકારમુદરં તસ્ય ફકારઃ પાર્શ્વમુચ્યતે
બકારો વામપાર્શ્વં વૈ ભકારં સ્કન્ધમસ્ય તત્ ॥

મકારં હૃદયં શંભોર્ મહાદેવસ્ય યોગિનઃ
યકારાદિસકારાન્તં વિભોર્વૈ સપ્ત ધાતવઃ ॥

હકાર આત્મરૂપં વૈ ક્ષકારઃ ક્રોધ ઉચ્યતે
તં દૃષ્ટ્વા ઉમયા સાર્ધં ભગવન્તં મહેશ્વરમ્ ॥

પ્રણમ્ય ભગવાન્ વિષ્ણુઃ પુનશ્ચાપશ્યદૂર્દ્ધ્વતઃ
ઓઙ્કારપ્રભવં મન્ત્રં કલાપઞ્ચકસંયુતમ્ ॥

શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં સુભાષ્ટત્રિંશદક્ષરમ્
મેધાકરમ્ અભૂદ્ભૂયઃ સર્વધર્માર્થસાધકમ્ ॥

ગાયત્રીપ્રભવં મન્ત્રં હરિતં વશ્યકારકમ્
ચતુર્વિંશતિવર્ણાઢ્યં ચતુષ્કલમનુત્તમમ્ ॥

અથર્વમસિતં મન્ત્રં કલાષ્ટકસમાયુતમ્
અભિચારિકમત્યર્થં ત્રયસ્ત્રિંશચ્છુભાક્ષરમ્ ॥

યજુર્વેદસમાયુક્તં પઞ્ચત્રિંશચ્છુભાક્ષરમ્
કલાષ્ટકસમાયુક્તં સુશ્વેતં શાન્તિકં તથા ॥

ત્રયોદશકલાયુક્તં બાલાદ્યૈઃ સહ લોહિતમ્
સામોદ્ભવં જગત્યાદ્યં વૃદ્ધિસંહારકારણમ્ ॥

વર્ણાઃ ષડધિકાઃ ષષ્ટિર્ અસ્ય મન્ત્રવરસ્ય તુ
પઞ્ચ મન્ત્રાંસ્ તથા લબ્ધ્વા જજાપ ભગવાન્ હરિઃ ॥

અથ દૃષ્ટ્વા કલાવર્ણમ્ ઋગ્યજુઃસામરૂપિણમ્
ઈશાનમીશમુકુટં પુરુષાસ્યં પુરાતનમ્ ॥

અઘોરહૃદયં હૃદ્યં વામગુહ્યં સદાશિવમ્
સદ્યઃ પાદં મહાદેવં મહાભોગીન્દ્રભૂષણમ્ ॥

વિશ્વતઃ પાદવદનં વિશ્વતો ઽક્ષિકરં શિવમ્
બ્રહ્મણો ઽધિપતિં સર્ગ સ્થિતિસંહારકારણમ્ ॥

તુષ્ટાવ પુનરિષ્ટાભિર્ વાગ્ભિર્ વરદમીશ્વરમ્ ॥