લીલાવતી · શ્લોક 239-260

છાયા-અગ્રયોસ્ અન્તર-સંગુણા ભા છાયા-પ્રમાણ-અન્તર-હૃત્ @ભવેત્ ભૂસ્।
ભૂ-શઙ્કુ-ઘાતસ્ પ્રભયા વિભક્તસ્ @પ્રજાયતે દીપ-શિખ-ઔચ્ચ્યમ્ એવમ્।
ત્રૈરાશિકેન એવ યત્ એતત્ ઉક્તમ્ વ્યાપ્તમ્ સ્વ-ભેદૈસ્ હરિણા ઇવ વિશ્વમ્॥

શઙ્કોસ્ ભા #અર્ક-મિત-અઙ્ગુલસ્ય સુ-મતે દૃષ્ટા કિલ %અષ્ટ-અઙ્ગુલા છાયા-અગ્ર-અભિમુખે કર-%દ્વય-મિતે ન્યસ્તસ્ય દેશે પુનર્।
તસ્ય એવ #અર્ક-મિત-અઙ્ગુલા યદિ તદા છાયા-પ્રદીપ-અન્તરમ્ દીપ-ઔચ્ચ્યમ્ ચ કિયત્ @વદ વ્યવહૃતિમ્ છાયા-અભિધામ્ @વેત્સિ ચેત્॥

યત્ કિંચિત્ ગુણ-ભાગ-હાર-વિધિના બીજે અત્ર વા @ગણ્યતે તત્ ત્રૈરાશિકમ્ એવ નિર્મલ-ધિયામ્ એવ અવગમ્યમ્ વિદામ્। [શર્મ: અવગમ્યા ભિદા]
એતત્ યત્ બહુધા અસ્મદ્-આદિ-જડ-ધી-ધી-વૃદ્ધિ-બુદ્ધ્યા બુધૈસ્ તદ્-ભેદાન્ સુ-ગમાન્ @વિધાય રચિતમ્ પ્રાજ્ઞૈસ્ પ્રકીર્ણ-આદિકમ્॥ [શર્મ: -બુદ્ધિ-પ્રવૃદ્ધ્યૈ < -વૃદ્ધિ-બુદ્ધ્યા, -ભેદ-અનુગમાન્ < -ભેદાન્ સુગમાન્]
ઇતિ શ્રી-ભાસ્કર-આચાર્ય-વિરચિતાયામ્ લીલાવત્યામ્ છાયા-અધિકારસ્ સમાપ્તિમ્ @અગાત્॥

ભાજ્યસ્ હારસ્ ક્ષેપકસ્ ચ અપવર્ત્યસ્ કેન અપિ આદૌ સંભવે કુટ્ટક-%અર્થમ્।
યેન છિન્નૌ ભાજ્ય-હારૌ ન તેન ક્ષેપસ્ ચ એતત્ દુષ્ટમ્ ઉદ્દિષ્ટમ્ એવ॥

પરસ્પરમ્ ભાજિતયોસ્ યયોસ્ યસ્ શેષસ્ તયોસ્ @સ્યાત્ અપવર્તનમ્ સસ્।
તેન અપવર્તેન વિભાજિતૌ યૌ તૌ ભાજ્ય-હારૌ દૃઢ-સંજ્ઞિતૌ @સ્તસ્॥

મિથસ્ @ભજેત્ તૌ દૃઢ-ભાજ્ય-હારૌ યાવત્ વિભાજ્યે @ભવતિ ઇહ #રૂપમ્।
ફલાનિ અધસ્ અધસ્ તદ્-અધસ્ નિવેશ્યસ્ ક્ષેપસ્ તતસ્ શૂન્યમ્ ઉપાન્તિમેન॥

સ્વ-ઊર્ધ્વે હતે અન્ત્યેન યુતે તદ્-અન્ત્યમ્ @ત્યજેત્ મુહુસ્ @સ્યાત્ ઇતિ રાશિ-#યુગ્મમ્।
ઊર્ધ્વસ્ વિભાજ્યેન દૃઢેન તષ્ટસ્ ફલમ્ ગુણસ્ @સ્યાત્ અધરસ્ હરેણ॥

એવમ્ તદા એવ અત્ર યદા સમાસ્ તાસ્ @સ્યુસ્ લબ્ધયસ્ ચેદ્ વિષમાસ્ તદાનીમ્।
યથા આગતૌ લબ્ધિ-ગુણૌ વિશોધ્યૌ સ્વ-તક્ષણાત્ શેષ-મિતૌ તુ તૌ @સ્તસ્॥

%એકવિંશતિ-યુતમ્ %શત-%દ્વયમ્ યદ્-ગુણમ્ ગણક %પઞ્ચષષ્ટિ-યુક્।
%પઞ્ચ-વર્જિત-%શત-%દ્વય-ઉદ્ધૃતમ્ શુદ્ધિમ્ @એતિ ગુણકમ્ @વદ આશુ તમ્॥

@ભવતિ કુટ્ટ-વિધેર્ યુતિ-ભાજ્યયોસ્ સમપવર્તિતયોસ્ અપિ વા ગુણસ્।
@ભવતિ યસ્ યુતિ-ભાજકયોસ્ પુનર્ સસ્ ચ @ભવેત્ અપવર્તન-સંગુણસ્॥

%શતમ્ હતમ્ યેન યુતમ્ %નવત્યા વિવર્જિતમ્ વા વિહૃતમ્ %ત્રિષષ્ટ્યા।
નિસ્-અગ્રકમ્ @સ્યાત્ @વદ મે ગુણમ્ તમ્ સ્પષ્ટમ્ પટીયાન્ યદિ કુટ્ટકે @અસિ॥

યદ્-ગુણા ગણક %ષષ્ટિસ્ અન્વિતા વર્જિતા ચ %દશભિસ્ %ષષ્-ઉત્તરૈસ્।
@સ્યાત્ %ત્રયોદશ-હૃતા નિસ્-અગ્રકા તત્ ગુણમ્ @કથય મે પૃથક્ પૃથક્॥

ગુણ-લબ્ધ્યોસ્ સમમ્ ગ્રાહ્યમ્ ધી-મતા તક્ષણે ફલમ્।
હર-તષ્ટે ધન-ક્ષેપે ગુણ-લબ્ધી તુ પૂર્વ-વત્।
ક્ષેપ-તક્ષણ-લાભ-આઢ્યા લબ્ધિસ્ શુદ્ધૌ તુ વર્જિતા॥

યેન સંગુણિતાસ્ %પઞ્ચ %ત્રયોવિંશતિ-સંયુતાસ્।
વર્જિતાસ્ વા %ત્રિભિસ્ ભક્તાસ્ નિસ્-અગ્રાસ્ @સ્યુસ્ સ કસ્ ગુણસ્॥

ક્ષેપ-અભાવસ્ અથ વા ક્ષેપસ્ શુદ્ધસ્ હર-ઉદ્ધૃતસ્।
જ્ઞેયસ્ #શૂન્યમ્ ગુણસ્ તત્ર ક્ષેપસ્ હાર-હૃતસ્ ફલમ્॥

યેન %પઞ્ચ-ગુણિતાસ્ #ખ-સંયુતાસ્ %પઞ્ચષષ્ટિ-સહિતાસ્ ચ તે અથ વા।
@સ્યુસ્ %ત્રયોદશ-હૃતાસ્ નિસ્-અગ્રકાસ્ તમ્ ગુણમ્ ગણક કીર્તય આશુ મે॥

ક્ષેપે તુ #રૂપે યદિ વા વિશુદ્ધે @સ્યાતામ્ ક્રમાત્ યે ગુણ-કાર-લબ્ધી।
અભીપ્સિત-ક્ષેપ-વિશુદ્ધિ-નિઘ્ને સ્વ-હાર-તષ્ટે @ભવતસ્ તયોસ્ તે॥

કલ્પ્યા અથ શુદ્ધિસ્ વિકલા-અવશેષસ્ %ષષ્ટિસ્ ચ ભાજ્યસ્ કુ-દિનાનિ હારસ્।
તદ્-જમ્ ફલમ્ @સ્યુસ્ વિકલા ગુણસ્ તુ લિપ્તા-અગ્રમ્ અસ્માત્ ચ કલા લવ-અગ્રમ્।
એવમ્ તદ્-ઊર્ધ્વમ્ ચ તથા અધિમાસ-અવમ-અગ્રકાભ્યામ્ દિવસાસ્ રવિ-ઇન્દ્વોસ્॥

%એકસ્ હરસ્ ચેદ્ ગુણકૌ વિભિન્નૌ તદા ગુણ-ઐક્યમ્ @પરિકલ્પ્ય ભાજ્યમ્।
અગ્ર-ઐક્યમ્ અગ્રમ્ કૃતસ્ ઉક્ત-વત્ યસ્ સંશ્લિષ્ટ-સંજ્ઞસ્ સ્ફુટ-કુટ્ટકસ્ અસૌ॥

કસ્ %પઞ્ચ-નિઘ્નસ્ વિહૃતસ્ %ત્રિષષ્ટ્યા %સપ્ત અવશેષસ્ અથ સસ્ એવ રાશિસ્।
%દશ-આહતસ્ @સ્યાત્ વિહૃતસ્ %ત્રિષષ્ટ્યા %ચતુર્દશ અગ્રસ્ @વદ રાશિમ્ એનમ્॥
અત્ર ગુણ-ઐક્યમ્ ભાજ્યસ્। અગ્ર-ઐક્યમ્ શુદ્ધિસ્ ઇતિ। ન્યાસસ્। ભાજ્યસ્ 15 હારસ્ 63 શુધિસ્ 21। પૂર્વ-વત્ જાતસ્ શુદ્ધસ્ ગુણસ્ 14॥ ઇતિ લીલાવત્યામ્ કુટ્ટક-અધ્યાયસ્॥