Lalitavistara · અધ્યાય 7

ઇતિ શ્રીલલિતવિસ્તરે ગર્ભાવક્રાન્તિપરિવર્તો નામ ષષ્ઠમો ઽધ્યાયઃ ॥
સ્તર્ત્ પરિવર્ત 7
જન્મપરિવર્તઃ સપ્તમઃ ।
ઇતિ હિ ભિક્ષવો દશમાસેષુ નિગતેષુ બોધિસત્ત્વસ્ય જન્મકાલસમયે પ્રત્યુપસ્થિતે રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય ગૃહોદ્યાને દ્વાત્રિંશત્પૂર્વનિમિત્તાનિ પ્રાદુરભૂવન્ । કતમાનિ દ્વાત્રિંશત્? સર્વપુષ્પાણિ સુઙ્ગીભૂતાનિ ન પુષ્પન્તિ સ્મ । પુષ્કરિણીષુ ચોત્પલપદ્મકુમુદપુણ્ડરીકાણ્યભ્યુદ્ગતાનિ કુડ્મલીભૂતાનિ ન પુષ્પન્તિ સ્મ । તદા ચ પુષ્પફલવૃક્ષા ધરણીતલાદભ્યુદ્ગમ્ય ક્ષારકજાતા ન ફલન્તિ સ્મ । અષ્ટૌ ચ રત્નવૃક્ષાઃ પ્રાદુરભૂવન્ । વિંશતિ ચ રત્નનિધાનશતસહસ્રાણ્યુત્પ્લત્ય વ્યવસ્થિતાનિ દૃશ્યન્તે સ્મ । અન્તઃપુરે ચ રત્નાઙ્કુરાઃ પ્રાદુરભૂવન્ । સુગન્ધિતૈલપરિવાસિતાશ્ચ ગન્ધોદકશીતોષ્ણાઃ પ્રસ્રવન્તિ સ્મ । હિમવત્પર્વતપાર્શ્વાચ્ચ સિંહપોતકા આગત્યાગત્યાભિનદન્તઃ કપિલાહ્વયપુરવરં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય દ્વારમૂલેષ્વવતિષ્ઠન્તે સ્મ, ન કંચિત્સત્ત્વં વિહેઠયન્તિ સ્મ । પઞ્ચશતાનિ પાણ્ડરાણાં હસ્તિશાવકાનામાગત્ય રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્યાગ્રકરૈશ્ચરણાવભિલિખન્તિ સ્મ । મેખલીબદ્ધકાશ્ચ દેવદારકા રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્યાન્તઃપુરે ઉત્સઙ્ગેનોત્સઙ્ગમનુપરિવર્તમાનાઃ સંદૃશ્યન્તે સ્મ । ગગનતલગતાર્ધકાયા નાગકન્યા નાનાપૂજોપકરણપરિગૃહીતા અધ્યાલમ્બમાનાઃ સંદૃશ્યન્તે સ્મ । દશ ચ નાગકન્યાસહસ્રાણિ મયૂરાઙ્ગહસ્તકપરિગૃહીતા ગગતતલે ઽવસ્થિતાઃ સંદૃશ્યન્તે સ્મ । દશ ચ પૂર્ણકુમ્ભસહસ્રાણિ કપિલવસ્તુ મહાનગરં પ્રદક્ષિણીકુર્વન્તિ સંદૃશ્યન્તે સ્મ । દશ ચ દેવકન્યાસહસ્રાણિ ગન્ધોદકભૃઙ્ગારપરિગૃહીતા મૂર્ધ્નિ ધારયન્ત્યો ઽવસ્થિતાઃ સંદૃશ્યન્તે સ્મ । દશ ચ દેવકન્યાસહસ્રાણિ છત્રધ્વજપતાકાપરિગૃહીતા અવસ્થિતાઃ સંદૃશ્યતે સ્મ । બહૂનિ ચાપ્સરઃશતસહસ્રાણિ શઙ્ખભેરીમૃદઙ્ગપણવૈઃ ઘણ્ટાવસક્તૈઃ પ્રતીક્ષમાણાન્યવસ્થિતાનિ સંદૃશ્યન્તે સ્મ । સર્વે વાયવશ્ચાવસ્થિતા ન વાન્તિ સ્મ । સર્વનદી ચ પ્રસ્રવણાનિ ચ ન વહન્તિ સ્મ । ચન્દ્રસૂર્યવિમાનાનિ નક્ષત્રજ્યોતિર્ગણાશ્ચ ન વહન્તિ સ્મ । પુષ્યં ચ નક્ષત્રયુક્તમભૂત્ । રત્નજાલપરિસ્ફુટં ચ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય ગૃહં સંસ્થિતમભૂત્ । વૈશ્વાનરશ્ચ ન જ્વલતિ સ્મ । કૂટાગારપ્રાસાદતોરણદ્વારકતલેષુ ચ મણિરત્નાન્યભિપ્રલમ્બમાનાનિ ચ સંદૃશ્યન્તે સ્મ । દૂષ્યગઞ્જાશ્ચ વિવિરત્નગઞ્જાશ્ચ પ્રાવૃતાઃ સંદૃશ્યન્તે સ્મ । કાકોલૂકગૃધ્રવૃકશૃગાલશબ્દાશ્ચાન્તર્હિતા અભૂવન્ । સુજાતજાતશબ્દાશ્ચ શ્રૂયન્તે સ્મ । સર્વજનપદકર્માન્તાશ્ચ સમુચ્છિન્ના અભૂવન્ । ઉત્કૂલનિકૂલાશ્ચ પૃથિવીપ્રદેશાઃ સમાઃ સમવસ્થિતાઃ સર્વવીથીચત્વરશૃઙ્ગાટકરથ્યાન્તરાપણમુખાનિ ચ પાણિતલમૃષ્ટાનીવ પુષ્પાભિકીર્ણાનિ વિરોચન્તે સ્મ । સર્વાશ્ચ ગુર્વિણ્યઃ સમ્યક્સુખેન પ્રસૂયન્તે સ્મ । સર્વશાલવનદેવતાશ્ચ પત્રેષ્વર્ધકાયાનભિનિર્માય નમ્યમાનાઃ સ્થિતાઃ સંદૃશ્યન્તે સ્મ । ઇમાનિ દ્વાત્રિંશત્પૂર્વનિમિત્તાનિ પ્રાદુરભૂવન્ ॥
અથ ખલુ માયાદેવી બોધિસત્ત્વસ્ય જન્મકાલસમયં જ્ઞાત્વા બોધિસત્ત્વસ્યૈવ તેજોનુભાવેન રાત્ર્યાં પ્રથમે યામે રાજાનં શુદ્ધોદનમુપસંક્રમ્ય ગાથાભિરભ્યભાષત -
દેવ શૃણુ હિ મહ્યં ભાષતો યં મતં મે અચિરચિરચિરેણા જાત ઉદ્યાનબુદ્ધિઃ ।
યદિ ચ તવ ન રોષો નૈવ દોષો ન મોહઃ ક્ષિપ્રમહુ વ્રજેયા ક્રીડૌદ્યાનભૂમિમ્

ત્વમિહ તપસિ ખિન્નો ધર્મચિત્તપ્રયુક્તો અહુ ચ ચિરપ્રવિષ્ટા શુદ્ધસત્ત્વં ધરેન્તી ।
દ્રુમવર પ્રતિબુદ્ધાઃ ફુલ્લિતા શાલવૃક્ષાઃ યુક્ત ભવિય દેવા ગન્તુમુદ્યાનભૂમિમ્

ઋતુપ્રવર વસન્તો યોષિતાં મણ્ડનીયો ભ્રમરવરવિઘુષ્ટાઃ કોકિલબર્હિગીતાઃ ।
શુચિરુચિરવિચિત્રા ભ્રામ્યતે પુષ્પરેણુઃ સાધુ દદહિ આજ્ઞાં ગચ્છમો મા વિલમ્બઃ

વચનમિમુ શ્રુણિત્વા દેવિયે પાર્થિવેન્દ્રઃ
તુષ્ટો મુદિતચિત્તઃ પારિષદ્યાનવોચત્ ।
હયગજરથં પઙ્ક્ત્યા વાહના યોજયધ્વં
પ્રવરગુણસમૃદ્ધાં લુમ્બિનીં મણ્ડયધ્વમ્

નીલગિરિનિકાશાં મેઘવર્ણાનુબદ્ધાં વિંશતિ ચ સહસ્રાન્ યોજયધ્વં ગજાનામ્ ।
મણિકનકવિચિત્રાં હેમજાલોપગૂઢાં ઘણ્ટરુચિરપાર્શ્વાન્ ષડ્વિષાણાં ગજેન્દ્રાન્

હિમરજતનિકાશાં મુઞ્જકેશાં સુકેશાં વિંશતિ ચ સહસ્રાન્ યોજયધ્વં હયાનામ્ ।
કનકરચિતપાર્શ્વા કિઙ્કિણીજાલલમ્બા પવનજવિતવેગા વાહના પાર્થિવસ્ય

નરગણ રણશૌણ્ડાન્ શૂર સંગ્રામકામાન્ અસિધનુશરશક્તિપાશખડ્ગાગ્રહસ્તાન્ ।
વિંશતિ ચ સહસ્રાન્ યોજયધ્વં સુશીઘ્રં માય સપરિવારાં રક્ષથા અપ્રમત્તા

મણિકનકનિષિક્તાં લુમ્બિનીં કારયધ્વં વિવિધવસનરત્નૈઃ સર્વવૃક્ષાં પ્રવેથા ।
વિવિધકુસુમચિત્રં નન્દનં વા સુરાણાં વદથ ચ મમ શીઘ્રં સર્વમેતં વિધાય

વચનમિમુ નિશમ્યા પારિષદ્યૈઃ ક્ષણેન વાહન કૃત સજ્જા લુમ્બિની મણ્ડિતા સા ।
પારિષદ્ય આહ -
જય જય હિ નરેન્દ્રા આયુ પાલેહિ દીર્ઘં સર્વ કૃતુ યથોક્તં કારુ દેવ પ્રતીક્ષ

સો ચ નરવરેન્દ્રો હૃષ્ટચિત્તો ભવિત્વા ગૃહવરમનુવિષ્ટો ઇષ્ટિકાનેવમાહ ।
યસ્ય અહુ મનાપો યા ચ મે પ્રીતિકામા સા મિ કુરુત આજ્ઞાં મણ્ડયિત્વાત્મભાવમ્

વરસુરભિસુગન્ધાં ભાવરઙ્ગાં વિચિત્રાં વસન મૃદુમનોજ્ઞાં પ્રાવૃણોથા ઉદગ્રાઃ ।
ઉરસિ વિગલિતાનાં મુક્તહારા ભવેથા આભરણવિભૂષાં દર્શયેથાદ્ય સર્વાઃ

તુણપણવમૃદઙ્ગાં વીણવેણૂમુકુણ્ડાં તૂર્યશતસહસ્રાન્ યોજયધ્વં મનોજ્ઞાં ।
ભૂય કુરુત હર્ષં દેવકન્યાન યૂયં શ્રુત્વ મધુરઘોષં દેવતાપિ સ્પૃહેયુઃ

એકરથવરેસ્મિં તિષ્ઠતાં માયદેવી મા ચ પુરુષ ઇસ્ત્રી અન્ય તત્રારુહેયા ।
નારિ વિવિધવર્મા તં રથં વાહયન્તાં મા ચ પ્રતિકૂલં મા મનાપં શ્રુણેષ્યા

હયગજરથપત્તીં સૈન્યશ્રીમદ્વિચિત્રાં દ્વારિ સ્થિત નૃપસ્યા શ્રૂયતે ઉચ્ચઘોષાઃ ।
ક્ષુભિતજલનિધિર્વા શ્રૂયતે એવ શબ્દો * * * *

માય યદ ગૃહાતો નિર્ગતા દ્વારમૂલં ઘણ્ટ શતસહસ્રા તાડિતા મઙ્ગલાર્થમ્

સો ચ રથ વિચિત્રો મણ્ડિતઃ પાર્થિવેન અપિ ચ મરુસહસ્રૈર્દિવ્યસિંહાસનેભિઃ ।
ચતુરિ રતનવૃક્ષા પત્રપુષ્પોપપેતા અભિનદિતમનોજ્ઞાં હંસક્રૌઞ્ચાન્ મયૂરાન્

છત્રધ્વજપતાકાશ્ચોચ્છ્રિતા વૈજયન્ત્યઃ કિઙ્કિણિવરજાલૈશ્છાદિતં દિવ્યવસ્ત્રૈઃ ।
મરુવધુ ગગનેસ્મિં તં રથં પ્રેક્ષયન્તે દિવ્યમધુરઘોષં શ્રાવયન્ત્યઃ સ્તુવન્તિ

ઉપવિશતિ યદા સા માય સિંહાસનાગ્રે પ્રચલિત ત્રિસહસ્રા મેદિની ષડ્વિકારમ્ ।
પુષ્પ મરુ ક્ષિપિંસૂ અમ્બરાં ભ્રામયિંસૂ અદ્ય જગતિ શ્રેષ્ઠો જાયતે લુમ્બિનીયે

ચતુરિ જગતિપાલાસ્તં રથં વાહયન્તે ત્રિદશપતિરપીન્દ્રો માર્ગશુદ્ધિં કરોતિ ।
બ્રહ્મ પુરતુ ગચ્છી દુર્જનાં વારયન્તો અમરશતસહસ્રાઃ પ્રાઞ્જલીકા નમન્તે

નૃપતિ મુદિતચિત્તો વીક્ષતે તાં વિયૂહાં તસ્ય ભવતિ એવં વ્યક્ત યં દેવદેવો ।
યસ્ય ચતુરિ પાલા બ્રહ્મ સેન્દ્રાશ્ચ દેવાઃ કુરુત વિપુલપૂજાં વ્યક્ત યં શુદ્ધભાવી

નાસ્તિ ત્રિભવિ સત્ત્વો યઃ સહેત્પૂજમેતાં દેવ અથ ચ નાગાઃ શક્ર બ્રહ્મા ચ પાલાઃ ।
મૂર્ધ તદ ફલેયા જીવિતં ચાસ્ય નશ્યેત્ અયુ પુન અતિદેવઃ સર્વપૂજાં સહાતિ

અથ ખલુ ભિક્ષવો માયાદેવી ચતુરશીત્યા હયરથસહસ્રૈઃ સર્વાલંકારવિભૂષિતૈઃ પરિવૃતા ચતુરશીત્યા ગજરથસહસ્રૈઃ સર્વાલંકારવિભૂષિતૈઃ ચતુરશીત્યા ચ પત્તિસહસ્રૈઃ શૂરૈર્વીરૈર્વરાઙ્ગરૂપિભિઃ સુસંનદ્ધદૃઢવર્મકવચિતૈરનુપરિગૃહીતા ષષ્ટ્યા ચ શાક્યકન્યાસહસ્રૈઃ પુરસ્કૃતા ચત્વારિંશતા ચ સહસ્રૈ ( વૈદ્ય 61 ) રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય જ્ઞાતિકુલપ્રસૂતૈઃ શાક્યૈઃ વૃદ્ધદહરમધ્યમૈઃ સંરક્ષિતા, ષષ્ટ્યા ચ સહસ્રૈ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્યાન્તઃપુરેણ ગીતવાદ્યસમ્યક્તૂર્યતાડાવચરસંગીતિસંપ્રવાદિતેન પરિવૃતા, ચતુરશીત્યા ચ દેવકન્યાસહસ્રૈઃ પરિવૃતા, ચતુરશીત્યા ચ નાગકન્યાસહસ્રૈઃ ચતુરશીત્યા ચ ગન્ધર્વકન્યાસહસ્રૈઃ ચતુરશીત્યા ચ કિન્નરકન્યાસહસ્રૈઃ ચતુરશીત્યા ચાસુરકન્યાસહસ્રૈઃ નાનાવ્યૂહાલંકારાલંકૃતાભિઃ નાનાગીતવાદ્યવર્ણભાષિણીભિરનુગમ્યમાના નિર્યાતિ સ્મ । સર્વં ચ લુમ્બિનીવનં ગન્ધોદકસિક્તં દિવ્યપુષ્પાભિકીર્ણીકૃતમભૂત્ । સર્વવૃક્ષાશ્ચ તસ્મિન્ વનવરે અકાલપત્રપુષ્પફલાનિ દદન્તિ સ્મ । દેવૈશ્ચ તથા તદ્વનં સમલંકૃતમભૂત્ તદ્યથાપિ નામ મિશ્રકાવનં દેવાનાં સમલંકૃતમ્ ॥
અથ ખલુ માયાદેવી લુમ્બિનીવનમનુપ્રવિશ્ય તસ્માદ્રથવરાદવતીર્ય નરમરુકન્યાપરિવૃતા વૃક્ષેણ વૃક્ષં પર્યટન્તી વનાદ્વનં ચંક્રમ્યમાણા દ્રુમાદ્ દ્રુમં નિરીક્ષમાણા અનુપૂર્વેણ યેનાસૌ પ્લક્ષો મહાદ્રુમરત્નવરપ્રવરઃ સુવિભક્તશાખઃ સમપત્રમઞ્જરીધરો દિવ્યમાનુષ્યનાનાપુષ્પસંપુષ્પિતો વરપ્રવરસુરભિગન્ધિનાનાગન્ધિનાનારઙ્ગવસ્ત્રાભિપ્રલમ્બિતો વિવિધમણિવિચિત્રપ્રભોજ્જ્વલિતઃ સર્વરત્નમૂલદણ્ડશાખાપત્રસમલંકૃતઃ સુવિભક્તવિસ્તીર્ણશાખઃ કરતલનિભે ભૂમિભાગે સુવિભક્તવિસ્તીર્ણનીલતૃણમયૂરગ્રીવાસંનિભે કાચિલિન્દિકસુખસંસ્પર્શે ધરણીતલે સંસ્થિતઃ પૂર્વજિનજનેત્ર્યાભિનિવાસિતઃ દેવસંગીત્યનુગીતઃ શુભવિમલવિશુદ્ધઃ શુદ્ધાવાસદેવશતસહસ્રૈઃ પ્રશાન્તચિત્તૈરભિનતજટામકુટાવલમ્બિતાવનતમૂર્ધભિરભિનન્દ્યમાનસ્તં પ્લક્ષવૃક્ષમુપજગામ ॥
અથ સ પ્લક્ષવૃક્ષો બોધિસત્ત્વસ્ય તેજોનુભાવેનાવનમ્ય પ્રણમતિ સ્મ । અથ માયાદેવી ગગનતલગતેવ વિદ્યુત્ દૃષ્ટિં દક્ષિણં બાહું પ્રસાર્ય પ્લક્ષશાખાં ગૃહીત્વા સલીલં ગગનતલં પ્રેક્ષમાણા વિજૃમ્ભમાના સ્થિતાભૂત્ । અથ તસ્મિન્ સમયે ષષ્ટ્યપ્સરઃશતસહસ્રાણિ કામાવચરદેવેભ્ય ઉપસંક્રમ્ય માયાદેવ્યા ઉપસ્થાને પરિચર્યાં કુર્વન્તિ સ્મ ॥
એવંરૂપેણ ખલુ પુન ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યેણ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો માતુઃ કુક્ષિગતો ઽસ્થાત્ । સ પરિપૂર્ણાનાં દશાનાં માસાનામત્યયેન માતુર્દક્ષિણપાર્શ્વાન્નિષ્ક્રમતિ સ્મ સ્મૃતઃ સંપ્રજાનન્નનુપલિપ્તો ગર્ભમલૈર્યથા નાન્યઃ કશ્ચિદુચ્યતે ઽન્યેષાં ગર્ભમલ ઇતિ ॥
તસ્મિન્ ખલુ પુનર્ભિક્ષવઃ સમયે શક્રો દેવાનામિન્દ્રો બ્રહ્મા ચ સહાપતિઃ પુરતઃ સ્થિતાવભૂતામ્, યૌ બોધિસત્ત્વં પરમગૌરવજાતૌ દિવ્યકાશિકવસ્ત્રાન્તરિતં સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગૈઃ સ્મૃતૌ સંપ્રજ્ઞૌ પ્રતિગૃહ્ણાતે સ્મ ॥
યસ્મિંશ્ચ કૂટાગારે બોધિસત્ત્વો માતુઃ કુક્ષિગતો ઽસ્થાત્, તં બ્રહ્મા સહાપતિર્બ્રહ્મકાયિકાશ્ચ દેવપુત્રા અભ્યુત્ક્ષિપ્ય બ્રહ્મલોકં ચૈત્યાર્થં પૂજાર્થં ચોપનામયામાસુઃ । અપરિગૃહીતઃ ખલુ પુનર્બોધિસત્ત્વઃ કેનચિન્મનુષ્યભૂતેન, અથ તહિ બોધિસત્ત્વં દેવતાઃ પ્રથમતરં પ્રતિગૃહ્ણન્તિ સ્મ ॥
અથ બોધિસત્ત્વો જાતમાત્રઃ પૃથિવ્યામવતરતિ સ્મ । સમનન્તરાવતીર્ણસ્ય ચ બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય મહાપૃથિવીં ભિત્ત્વા મહાપદ્મં પ્રાદુરભૂત્ । નન્દોપનન્દૌ ચ નાગરાજાનૌ ગગનતલે ઽર્ધકાયૌ ( વૈદ્ય 62 ) સ્થિત્વા શીતોષ્ણે દ્વે વારિધારે ઽભિનિર્ભિંત્ત્વા બોધિસત્ત્વં સ્નાપયતઃ સ્મ । શક્રબ્રહ્મલોકપાલાઃ પૂર્વંગમાશ્ચાન્યે ચ બહવો દેવપુત્રાઃ શતસહસ્રા યે બોધિસત્ત્વં જાતમાત્રં નાનાગન્ધોદકમુક્તકુસુમૈઃ સ્નાપયન્ત્યભ્યવકિરન્તિ સ્મ । અન્તરિક્ષે ચ દ્વે ચામરે રત્નચ્છત્રં ચ પ્રાદુર્ભૂતમ્ । સ તસ્મિન્ મહાપદ્મે સ્થિત્વા ચતુર્દિશમવલોકયતિ સ્મ । (ચતુર્દિશમવલોક્ય) સિંહાવલોકિતં મહાપુરુષાવલોકિતં વ્યવલોકયતિ સ્મ ॥
તસ્મિન્ ખલુ પુનઃ સમયે બોધિસત્ત્વઃ પૂર્વકુશલમૂલવિપાકજેનાપ્રતિહતેન દિવ્યચક્ષુપ્રાદુર્ભૂતેન દિવ્યેન ચક્ષુષા સર્વાવન્તં ત્રિસાહસ્ત્રં મહાસાહસ્ત્રં લોકધાતું સનગરનિગમજનપદરાષ્ટ્રરાજધાનીં સદેવમાનુષં પશ્યતિ સ્મ । સર્વસત્ત્વાનાં ચ ચિત્તચરિતં ચ પ્રજાનાતિ સ્મ । જ્ઞાત્વા ચ વ્યવલોકયતિ સ્મ - અસ્તિ ત્વસૌ કશ્ચિત્સત્ત્વો યો મયા સદૃશઃ શીલેન વા સમાધિના વા પ્રજ્ઞયા વા કુશલમૂલચર્યયા વા । યદા ચ બોધિસત્ત્વઃ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતૌ ન કંચિત્સત્ત્વમાત્મતુલ્યં પશ્યતિ સ્મ, અથ તસ્મિન્સમયે બોધિસત્ત્વઃ સિંહ ઇવ વિગતભયભૈરવો ઽસંત્રસ્તઃ અસ્તમ્ભી સુચિન્તિતં સ્મૃત્વા ચિન્તયિત્વા સર્વસત્ત્વાનાં ચિત્તચરિતાનિ જ્ઞાત્વા અપરિગૃહીતો બોધિસત્ત્વઃ પૂર્વાં દિશમભિમુખઃ સપ્ત પદાનિ પ્રક્રાન્તઃ - પૂર્વંગમો ભવિષ્યામિ સર્વેષાં કુશલમૂલાનાં ધર્માણામ્ । તસ્ય પ્રક્રમત ઉપર્યન્તરીક્ષે ઽપરિગૃહીતં દિવ્યશ્વેતવિપુલછત્રં ચામરશુભે ગચ્છન્તમનુગચ્છન્તિ સ્મ - યત્ર યત્ર ચ બોધિસત્ત્વઃ પદમુત્ક્ષિપતિ સ્મ, તત્ર તત્ર પદ્માનિ પ્રાદુર્ભવન્તિ સ્મ । દક્ષિણાં દિશમભિમુખઃ સપ્ત પદાનિ પ્રક્રાન્તઃ - દક્ષિણીયો ભવિષ્યામિ દેવમનુષ્યાણામ્ । પશ્ચિમાં દિશમભિમુખઃ સપ્ત પદાનિ પ્રકાન્તઃ । સપ્તમે સ્થિત્વા સિંહ ઇવાહ્લાદનાત્મિકાં વાચં ભાષતે સ્મ - અહં લોકે જ્યેષ્ઠો ઽહં લોકે શ્રેષ્ઠઃ । ઇયં મે પશ્ચિમા જાતિઃ । કરિષ્યામિ જાતિજરામરણદુઃખસ્યાન્તમ્ । ઉત્તરાં દિશમભિમુખઃ સપ્ત પદાનિ પ્રક્રાન્તઃ - અનુત્તરો ભવિષ્યામિ સર્વસત્ત્વાનામ્ । અધસ્તાદ્દિશમભિમુખઃ સપ્ત પદાનિ પ્રક્રાન્તઃ - નિહનિષ્યામિ મારં ચ મારસેનાં ચ । સર્વનૈરયિકાણાં ચ નિરયાગ્નિપ્રતિઘાતાય સહ ધર્મમેઘવૃષ્ટિં વર્ષિષ્યામિ, યેન તે સુખસમર્પિતા ભવિષ્યન્તિ । ઉપરિષ્ટાદ્દિશમભિમુખઃ સપ્ત પદાનિ પ્રક્રાન્તઃ, ઉર્ધ્વં ચાવલોકયતિ સ્મ - ઉલ્લોકનીયો ભવિષ્યામિ સર્વસત્ત્વાનામ્ । સમનન્તરભાષિતા ચેયં બોધિસત્ત્વેન વાકૂ । અથ તસ્મિન્ સમયે અયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતુઃ સ્વરેણાભિવિજ્ઞાપ્તો ઽભૂત્ । ઇયં બોધિસત્ત્વસ્ય કર્મવિપાકજા અભિજ્ઞાધર્મતા ॥

યદા બોધિસત્ત્વશ્ચરમભવિક ઉપજાયતે, યદા ચાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યતે, તદા અસ્યેમાન્યેવંરૂપાણિ ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યાણિ ભવન્તિ - તસ્મિન્ ખલુ પુનર્ભિક્ષવઃ સમયે સંહૃષિતરોમકૂપજાતાઃ સર્વસત્ત્વા અભૂવન્ । મહતશ્ચ પૃથિવીચાલસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવો ઽભૂત્ ભૈરવસ્ય રોમહર્ષણસ્ય । અઘટ્ટિતાનિ ચ દિવ્યમાનુષ્યકાનિ તૂર્યાણિ સંપ્રવાદિતાનિ । સર્વર્તુકાલિકાશ્ચ ( વૈદ્ય 63 ) વૃક્ષાસ્તસ્મિન્ સમયે ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતૌ સંકુસુમિતાઃ ફલિતાશ્ચ । વિશુદ્ધાચ્ચ ગગનતલાન્મેઘશબ્દઃ શ્રૂયતે સ્મ । અપગતમેઘાચ્ચ ગગનાચ્છનૈઃ સૂક્ષ્મસૂક્ષ્મો દેવઃ પ્રવર્ષતિ સ્મ । નાનાવર્ષદિવ્યકુસુમવસ્ત્રાભરણગન્ધચૂર્ણવ્યામિશ્રાઃ પરમસુખસંસ્પર્શાશ્ચ સૌમ્યાઃ સુગન્ધવાતાઃ પ્રવાયન્તિ સ્મ । વ્યપગતતમોરજોધૂમનીહારાશ્ચ સર્વદિશઃ સુપ્રસન્ના વિરાજન્તે સ્મ । ઉપરિષ્ટાચ્ચાન્તરિક્ષાદદૃશ્યા ગમ્ભીરા મહાબ્રહ્મઘોષાઃ સંશ્રૂયન્તે સ્મ । સર્વચન્દ્રસૂર્યશક્રબ્રહ્મલોકપાલપ્રભાશ્ચાભિભૂતા અભૂવન્ । પરમસુખસંસ્પર્શયા ચ સર્વસત્ત્વકાયચિત્તસુખસંજનન્યા લોકોત્તરયા અનેકશતસહસ્રવર્ણપ્રભયા સર્વત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતુઃ પરિસ્ફુટો ઽભૂત્ । સમન્તરજાતસ્ય ખલુ પુનર્બોધિસત્ત્વસ્યૈકાન્તસુખસમર્પિતાઃ સર્વસત્ત્વા બભૂવુઃ । સર્વરાગદ્વેષમોહદર્પારતિવિષાદભયલોભેર્ષ્યામાત્સર્યવિગતાઃ સર્વાકુશલક્રિયાપ્રતિવિરતા વ્યાધિતાનાં સત્ત્વાનાં વ્યાધય ઉપશાન્તાઃ । ક્ષુત્પિપાસિતાનાં સત્ત્વાનાં ક્ષુત્પિપાસા પ્રસ્રબ્ધાભૂત્ । મદ્યમદમત્તાનાં ચ સત્ત્વાનાં મદાપગમઃ સંવૃત્તઃ । ઉન્મત્તૈશ્ચ સ્મૃતિઃ પ્રતિલબ્ધા । ચક્ષુર્વિકલૈશ્ચ સત્ત્વૈશ્ચક્ષુઃ પ્રતિલબ્ધમ્, શ્રોત્રવિકલૈશ્ચ સત્ત્વૈઃ શ્રોત્રમ્ । અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગવિકલેન્દ્રિયાશ્ચાવિકલેન્દ્રિયાઃ સંવૃત્તાઃ । દરિદ્રૈશ્ચ ધનાનિ પ્રતિલબ્ધાનિ । બન્ધનબદ્ધાશ્ચ બન્ધનેભ્યો વિમુક્તાઃ । આવીચિમાદિં કૃત્વા સર્વનૈરયિકાણાં સત્ત્વાનાં સર્વકારણાદ્ દુઃખં તસ્મિન્સમયે પ્રસ્રબ્ધમ્ । તિયગ્યોનિકાનામન્યોન્યભક્ષણાદિ દુઃખમ્, યમલોકિકાનાં સત્ત્વાનાં ક્ષુત્પિપાસાદિદુઃખં વ્યુપશાન્તમભૂત્ ॥
યદા ચ બોધિસત્ત્વો જાતમાત્રઃ સપ્ત પદાનિ પ્રક્રાન્તો ઽભૂત્, અસંખ્યેયાકલ્પકોટિનયુતશતસહસ્રૈઃ સુચરિતચરણૈર્મહાવીર્યમહાસ્થામધર્મતાપ્રતિલમ્ભેન તસ્મિન્ સમયે દશદિગ્લોકધાતુસ્થિતા બુદ્ધા ભગવન્તસ્તં પૃથ્વીપ્રદેશં વજ્રમયધિતિષ્ઠન્તિ સ્મ । યેન મહાપૃથિવી તસ્મિન્ પ્રદેશે નાવતીર્યત, તાવન્મહાબલવેગસમન્વાગતો હિ ભિક્ષવો જાતમાત્રો બોધિસત્ત્વઃ સપ્ત પદાનિ પ્રક્રાન્તો ઽભૂત્ । સર્વલોકાન્તરિકાશ્ચ તસ્મિન્ સમયે મહતાવભાસેન સ્ફુટા અભૂવન્ । મહાંશ્ચ તસ્મિન્ સમયે ગીતશબ્દો ઽભૂન્નૃત્યશબ્દઃ । અપ્રમેયાશ્ચ તસ્મિન્ સમયે પુષ્પચૂર્ણગન્ધમાલ્યરત્નાભરણવસ્ત્રમેઘા અભિપ્રવર્ષન્તિ સ્મ । પરમસુખસમર્પિતાશ્ચ સર્વસત્ત્વા અભૂવન્ । સંક્ષેપાદચિન્ત્યા સા ક્રિયાભૂત્, યદા બોધિસત્ત્વો લોકે પ્રાદુરભૂત્ સર્વલોકાભ્યુદ્ગતઃ ॥
અથ ખલ્વાયુષ્માનાનન્દઃ ઉત્થાયાસનાદેકાંસમુત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા દક્ષિણજાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેન ભગવાંસ્તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ભગવન્તમેતદવોચત્ - સર્વસત્ત્વાનાં ભગવંસ્તથાગત આશ્ચર્યભૂતો ઽભૂત્, બોધિસત્ત્વભૂત્ એવાદ્ભુતધર્મસમન્વાગતશ્ચ । કઃ પુનર્વાદઃ એવં હ્યનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધઃ । એષો ઽહં ભગવંશ્ચતુષ્પઞ્ચકૃત્વો ઽપિ દશકૃત્વો ઽપિ યાવત્પઞ્ચાશત્કૃત્વો ઽપિ શતકૃત્વો ઽપિ યાવદનેકશતસહસ્રશો ઽપ્યહં ભગવન્ બુદ્ધં ભગવન્તં શરણં ગચ્છામિ ॥
એવમુક્તે ભગવાનાયુષ્મન્તમાનન્દમેતદવોચત્ - ભવિષ્યન્તિ ખલુ પુનરાનન્દ અનાગતે ઽધ્વનિ કેચિદ્ભિક્ષવો ઽભાવિતકાયા અભાવિતચિત્તા અભાવિતશીલા અભાવિતપ્રજ્ઞા બાલા અપણ્ડિતા આભિમાનિકા ઉદ્ધતા ઉન્નતા અસંવૃતા વિક્ષિપ્તચિત્તાઃ કાઙ્ક્ષાપરીત્તા વિચિકિત્સાબહુલા અશ્રદ્ધાઃ શ્રમણમલાઃ શ્રમણપ્રતિરૂપકાઃ । તે ન શ્રદ્દાસ્યન્તિ ઇમામેવંરૂપાં બોધિસત્ત્વસ્ય ગર્ભાવક્રાન્તિપરિશુદ્ધિમ્ । તે ઽન્યોન્યમેકાન્તે સંનિપાત્યૈવં વક્ષ્યન્તિ - પશ્યત ભો યૂયમેતદપૂજ્યમાનં બોધિસત્ત્વસ્ય કિલ માતુઃ કુક્ષિગતસ્યોચ્ચારપ્રસ્રાવમણ્ડોપરિમિશ્રસ્ય ઈદૃશી વિભૂતિરાસીત્ । સ ચ કિલ અભિનિષ્ક્રામન્ માતુર્દક્ષિણાયાઃ કુક્ષેરનુપલિપ્તો ગર્ભમલેનાભૂદિતિ । કથમેતદ્યોજ્યતે? ન પુનસ્તે મોહપુરુષા એવં જ્ઞાસ્યન્તિ - ન સુકૃતકર્મણાં સત્ત્વાનામુચ્ચારપ્રસ્રાવમણ્ડે કાયઃ સંભવતીતિ । ભદ્રિકા ખલ્વપિ તથારૂપાણાં સત્ત્વાનાં ગર્ભાવક્રાન્તિર્ભવતિ । ગર્ભાવસ્થિતશ્ચ સત્ત્વાનુકમ્પયા હિ બોધિસત્ત્વો મનુષ્યલોકે ઉપપદ્યતે, ન દેવભૂત એવ ધર્મચક્રં પ્રવર્તયતિ । તત્કસ્માત્? મા ખલ્વાનન્દ સત્ત્વાઃ કૌસીદ્યમાપત્સ્યન્તે । દેવભૂતઃ સ ભગવાન્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ, વયં તુ મનુષ્યમાત્રાઃ । ન વયં સમર્થાસ્તત્સ્થાનં પરિપૂરયિતુમિતિ કૌસીદ્યમાપદ્યેરન્ । ન ખલુ પુનસ્તેષાં મોહપુરુષાણાં ધર્મસ્તૈન્યકાનામેવં ભવિષ્યતિ - અચિન્ત્યો હિ સ સત્ત્વઃ, નાસાવસ્માભિઃ પ્રામાણિકઃ કર્તવ્ય ઇતિ । અપિ તુ ખલ્વાનન્દ બુદ્ધઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યમપિ તે તસ્મિન્ કાલે નાવકલ્પયિષ્યન્તિ, કિમઙ્ગ પુનર્બોધિસત્ત્વભૂતસ્ય તથાગતસ્ય બોધિસત્ત્વપ્રાતિહાર્યાણિ । પશ્ય આનન્દ કિયન્તં તે મોહપુરુષા બહ્વપુણ્યાભિસંસ્કારમભિસંસ્કરિષ્યન્તિ, યે બુદ્ધધર્માન્ પ્રતિક્ષેપ્સ્યન્તિ લાભસત્કારશ્લોકાભિભૂતા ઉચ્ચારલગ્ના લાભસત્કારાભિભૂતા ઇતરજાતીયાઃ ॥
આનન્દ આહ - મા મૈવંરૂપા ભગવન્ અનાગતે ઽધ્વનિ ભિક્ષવો ભવિષ્યન્તિ ય ઇમામેવં ભદ્રિકાં સૂત્રાન્તાં પ્રતિક્ષેપ્સ્યન્તિ પ્રતિપક્ષં પક્ષન્તિ ચ ॥
ભગવાનાહ - એવંરૂપાશ્ચ તે આનન્દ સૂત્રાન્તાં પ્રપિક્ષેપ્સ્યન્તિ, પ્રતિવક્ષ્યન્તિ ચાનેકપ્રકારાન્ ચાન્યાન્ પાપકાનભિસંસ્કારાનભિસંસ્કરિષ્યન્તિ । અનર્થિકાશ્ચ તે શ્રામણ્યેન ભવિષ્યન્તિ ॥
આનન્દ આહ - કા પુનર્ભગવન્ તેષાં તથારૂપાણામસત્પુરુષાણાં ગતિર્ભવિષ્યતિ? કો ઽભિસંપરાયઃ?
ભગવાનાહ - યા ગતિર્બુદ્ધબોધિમન્તર્ધાયાપ્યતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નાંશ્ચ બુદ્ધાન્ ભગવતો ઽત્યાખ્યાય તાં તે ગતિં ગમિષ્યન્તિ ॥
અથ ખલ્વાયુષ્માનાનન્દઃ સંહર્ષિતરોમકૂપજાતો નમો બુદ્ધાય ઇત્યુક્ત્વા ભગવન્તમેતદવોચત્મૂર્છા મે ભગવન્ કાયસ્યાભૂદિમં તેષામસત્પુરુષાણાં સમુદાચારં શ્રુત્વા ॥

ભગવાનાહ - ન તેષામાનન્દ સમાચારો ભવિષ્યતિ । વિષમસમુદાચારાઃ ખલુ પુનસ્તે સત્ત્વા ભવિષ્યન્તિ । તે તેન વિષમેન સમુદાચારેણવીચૌ મહાનરકે પ્રપતિષ્યન્તિ । તત્કસ્ય હેતોઃ? યે કેચિદાનન્દ ભિક્ષવો વા ભિક્ષુણ્યો વા ઉપાસકો વા ઉપાસિકા વા ઇમાનેવંરૂપાન્ સૂત્રાન્તાન્ શ્રુત્વા નાધિમોક્ષ્યન્તિ ન શ્રદ્ધાસ્યન્તિ ન પ્રતિવેત્સ્યન્તિ, તે ચ્યુતાઃ સમાના અવીચૌ મહાનરકે પ્રપતિષ્યન્તિ । મા આનન્દ તથાગતાપ્રામાણિકં અકાર્ષુઃ । તત્કસ્માદ્ધેતોઃ? અપ્રમેયો હ્યાનન્દ તથાગતો ગમ્ભીરો વિપુલો દુરવગાહઃ । યેષાં કેષાંચિદાનન્દ ઇમાનેવંરૂપાન્ સૂત્રાન્તાઞ્છ્રુત્વોપપત્સ્યતે પ્રીતિપ્રામોદ્યમ્, પ્રસાદલાભાસ્તૈઃ સત્ત્વૈઃ સુલબ્ધાઃ । અમોઘં ચ તેષાં જીવિતમ્, અમોઘં ચ તેષાં માનુષ્યમ્, સુચરિતચરણાશ્ચ તે, આદત્તં ચ તૈઃ સારમ્, મુક્તાશ્ચ તે ત્રિભ્યો ઽપાયેભ્યઃ, ભવિષ્યન્તિ ચ તે પુત્રાસ્તથાગતસ્ય, પરિપ્રાપ્તં ચ તૈઃ સર્વકાર્યમ્, અમોઘશ્ચ તેષાં શ્રદ્ધાપ્રતિલમ્ભઃ, સુવિભક્ત ચ તૈ રાષ્ટ્રપિણ્ડમ્, પ્રસન્નાશ્ચ તે ઽગ્રસત્ત્વૈઃ, સંછિન્નાસ્તૈર્મારપાશાઃ, નિસ્તીર્ણશ્ચ તૈઃ સંસારાટવીકાન્તારઃ, સમુદ્ધૃતશ્ચ તૈઃ શોકશલ્યઃ, અનુપ્રાપ્તં ચ તૈઃ પ્રામોદ્યવસ્તુ, સુગૃહીતાનિ ચ તૈઃ શરણગમનાનિ, દક્ષિણીયાશ્ચ તે પૂજાર્હાઃ, દુર્લભપ્રાદુર્ભાવાશ્ચ તે લોકે, દક્ષિણીયાશ્ચ તે ધારયિતવ્યાઃ । તત્કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ - તે સર્વલોકે ઇમમેવં સર્વલોકવિપ્રત્યનીકં તથાગતધર્મં શ્રદ્દધન્તિ । ન તે આનન્દ સત્ત્વા અવરકેણ કુશલમૂલેન સમન્વાગતા ભવન્તિ । તે ચાનન્દ સત્ત્વા મમૈકજાતિપ્રતિબદ્ધાનિ મિત્રાણિ ભવિષ્યન્તિ । તત્કસ્માદ્ધેતોઃ? કશ્ચિદાનન્દ શ્રવણાદેવ પ્રિયો ભવતિ મનાપશ્ચ ન તુ દર્શનેન । કશ્ચિદાનન્દ દર્શનેનાપિ પ્રિયો ભવતિ મનાપશ્ચ ન તુ ખલુ પુનઃ શ્રવણેન । કશ્ચિદાનન્દ દર્શનેનાપિ શ્રવણેનાપિ પ્રિયો ભવતિ મનાપશ્ચ । તેષાં કેષાંચિદાનન્દ અહં દર્શનેન વા શ્રવણેન વા પ્રિયો મનાપો ભવેયં નિષ્ઠાં ત્વં તત્ર ગચ્છેથાઃ - ન તાનિ મમૈકજાતિપ્રતિબદ્ધાનિ મિત્રાણિ । દૃષ્ટાસ્તે તથાગતેન, મોચયિતવ્યાસ્તે તથાગતેન, તે સમગુણપ્રત્યંશાઃ, તે તથાગતગુણપ્રત્યંશાઃ, તે તથાગતેન કર્તવ્યા ઉપાસકાઃ, તે તથાગતં શરણં ગતાઃ, ઉપાત્તાસ્તે તથાગતેન । મમાન્તિકાત્ ખલ્વપ્યાનન્દ પૂર્વં બોધિસત્ત્વચર્યામેવ તાવચ્ચરતો યે કેચિદ્ભયાર્દિતાઃ સત્ત્વા આગત્ય અભયં પ્રતિયાચન્તે સ્મ, તેભ્યો ઽહં સત્ત્વેભ્યો ઽભયં દત્ત્વાન્, કિમઙ્ગ પુનરેતર્હ્યનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધઃ । શ્રદ્ધાયામાનન્દ યોગઃ કરણીયઃ । ઇદં તથાગતો વિજ્ઞાપયતિ । યદાનન્દ તથાગતેન યુષ્માકં કરણીયં કૃતમ્, તત્તથાગતેન શોધિતો માનશલ્યઃ । શ્રવણેનાપ્યાનન્દ મિત્રસ્ય નનુ યોજનશતાન્તરમપિ ગચ્છન્તિ, ગત્વા ચ સુખિતા ભવન્તિ અદૃષ્ટપૂર્વં મિત્રં દૃષ્ટ્વા । કઃ પુનર્વાદો યે માં નિશ્રિત્ય કુશલમૂલાન્યવરોપયન્તિ । જ્ઞાસ્યન્ત્યાનન્દ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ - પૂર્વ મિત્રાણ્યેતે સત્ત્વાસ્તથાગતાનામ્, અસ્માકમપ્યેતે મિત્રાણિ ભવન્તીતિ । તત્કસ્માત્ ખલુ પુનરાનન્દ મિત્રં મિત્રસ્ય પ્રિયં ચ મનાપં ચ ભવતિ? તસ્યાપિ (તદપિ) પ્રિયમેવ ભવતિ, મિત્રસ્ય યત્પ્રિયં મિત્રમ્, તદપિ પ્રિયમેવ ભવતિ મનાપં ચ । તસ્માત્તર્હ્યાનન્દ આરોચયામિ ચ પ્રતિવેદયામિ ચ । શ્રદ્ધામાત્રકમુત્પાદયથ । અનુપરિન્દિષ્યામો ( વૈદ્ય 66 ) વયમનાગતાનાં તથાગતાનામર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનામન્તિકે, તે ઽસ્માકમપિ મિત્રાણીતિ વિદિત્વા યથાભિપ્રાયં પરિપૂરયિષ્યન્તિ । તદ્યથાપિ નામ આનન્દ કસ્યચિદેવ પુરુષસ્યૈકપુત્રકો ભવેત્ સુવયાઃ પ્રદક્ષિણગ્રાહી । સ ચ પુરુષો બહુમિત્રો ભવેત્ । સ તસ્મિન્ પિતરિ કાલગતે ન હિ વિહન્યેત પિતૃમિત્રસુપરિગૃહીતઃ । એવભેવ આનન્દ યે કેચિન્મમ શ્રદ્ધાસ્યન્તિ તાનહમુપાદદામિ । મિત્રાણીવ મમ તાનિ । (તે) મમ શરણં ગતાઃ । બહુમિત્રશ્ચ તથાગતઃ । તાનિ ચ તથાગતસ્ય મિત્રાણિ ભૂતવાદીનિ ન મૃષાવાદીનિ । અનુપરિન્દામ્યહં ભૂતવાદીનામ્ । યાનિ તથાગતસ્ય મિત્રાણ્યનાગતાસ્તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધા । શ્રદ્ધાયામાનન્દ યોગઃ કરણીયઃ । અત્રાહં યુષ્માન્ વિજ્ઞાપયામીતિ ॥
ઇતિ હિ જાતે બોધિસત્ત્વે ગગનતલગતાન્યપ્સરઃકોટિનયુતશતસહસ્રાણિ દિવ્યૈઃ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનવસ્ત્રાભરણૈર્માયાદેવીમભ્યવકિરન્તિ સ્મ । તત્રેદમુચ્યતે -
શુભવિમલવિશુદ્ધહેમપ્રભા ચન્દ્રસૂર્યપ્રભા
ષષ્ટિ દશસહસ્ર દેવાપ્સરા મઞ્જુઘોષસ્વરાઃ ।
તસ્મિ ક્ષણિ ઉપેત્ય તાં લુમ્બિનીં માયદેવ્યબ્રુવન્
મા ખુ જનિ વિષાદુ તુષ્ટા ભવોપસ્થાયિકાષ્તે વયમ્

ભણહિ કિં કરણીયુ કિં કુર્મહે કેન કાર્યં ચ તે
વયં તવ સુસમર્થોપસ્થાયિકા પ્રેમભાવસ્થિતાઃ ।
અપિ ચ ભવ ઉદગ્ર હર્ષાન્વિતા મા ચ ખેદં જનેહિ
જરામરણવિઘાતિ વૈદ્યોત્તમં અદ્ય દેવી જનેષી લઘુમ્

યથ દ્રુમ પરિફુલ્લ સંપુષ્પિતા શાલવૃક્ષા ઇમે
યથ ચ મરુસહસ્ર પાર્શ્વે સ્થિતા ભ્રામયન્તો ભુજાન્ ।
યથ ચ ચલિ સસાગરા મેદિની ષડ્વિકારા ઇયં
દિવિ દિવિ ચ વિઘુષ્ટ લોકોત્તરં ત્વં જનેષી સુતમ્

યથ ચ પ્રભ વિશુદ્ધ વિભ્રાજતે સ્વર્ણવર્ણ શુભા
તૂર્યશત મનોજ્ઞા ચાઘટ્ટિતા ઘુષ્યયન્તે ઽમ્બરે ।
યથ ચ શતસહસ્ર શુદ્ધા શુભા વીતરાગાઃ સુરા
નમિષુ મુદિતચિત્તા અદ્યો જને સર્વલોકે હિતમ્

શક્રમપિ ચ બ્રહ્મપાલાપિ ચાન્યા ચ યા દેવતા
તુષ્ટમુદિતચિત્તા પાર્શ્વે સ્થિતા નામયન્તો ભુજામ્ ।
સો ચ પુરુષસિંહ શુદ્ધવ્રતો (ભિત્ત્વ) કુક્ષિનિર્ધાવિતો
કનકગિરિનિકાશ શુદ્ધવ્રતો નિષ્ક્રમી નાયકઃ

શક્રમપિ ચ બ્રહ્મ તૌ પાણિભિઃ સંપ્રતીચ્છા મુનિં
ક્ષેત્ર શતસહસ્ર સંકમ્પિતા આભ મુક્તા શુભા ।
અપિ ચ ત્રિષુ અપાયિ સત્ત્વા સુખી નાસ્તિ દુઃખં પુન
અમરશતસહસ્ર પુષ્પાં ક્ષિપી ભ્રામયન્ત્યમ્બરાન્

વીર્યબલૌપેત વજ્રાત્મિકા મેદિની સંસ્થિતા (ઽભુત્તદા)
પદ્મુ રુચિરચિત્રુ અભ્યુદ્ગતો યત્ર (ચક્રાઙ્ગચિત્રેભિઃ) પદ્ભ્યાં સ્થિતો (ઽપિ) નાયકઃ ।
સપ્ત પદ ક્રમિત્વ બ્રહ્મસ્વરો મુઞ્ચિ ઘોષોત્તમં
જરમરણવિઘાતિ વૈદ્યોત્તમો ભેષ્યિ સત્ત્વોત્તમઃ

ગગનતલ સ્થિહિત્વ બ્રહ્મોત્તમો શક્રદેવોત્તમઃ
શુચિરુચિરપ્રસન્નગન્ધોદકૈર્વિસ્નપી નાયકમ્ ।
અપિ ચ ઉરગરાજા શીતોષ્ણ દ્વે વારિધારે શુભે (વ્યમુઞ્ચતાન્તરીક્ષે સ્થિતાઃ)
અમર શતસહસ્ર ગન્ધોદકૈર્વિસ્નપી નાયકમ્

લોકપાલાશ્ચ સંભ્રાન્ત સંધારયન્તી કરૈઃ શોભનૈઃ ।
ત્રિસહસ્રા ઇયં ભૂમિઃ કમ્પતે સચરાચરા

પ્રભા ચ રુચિરા મુક્તા અપાયાશ્ચ વિશોધિતાઃ ।
ક્લેશદુઃખાશ્ચ તે શાન્તા જાતે લોકવિનાયકે

ક્ષિપન્તિ મરુતઃ પુષ્પં જાતે ઽસ્મિન્નરનાયકે ।
ક્રમ સપ્ત પદાં વીરઃ ક્રમતે બલવીર્યવાન્

પાદૌ નિક્ષિપતે યત્ર ભૂમૌ પદ્મવરાઃ શુભાઃ ।
અભ્યુદ્ગચ્છંસ્તતો મહ્યાં સર્વરત્નવિભૂષિતાઃ

યદા સપ્ત પદાં ગત્વા બ્રહ્મસ્વરમુદાહરિ ।
જરામરણવિઘાતિ ભિષગ્વર ઇવોદ્ગતઃ

વ્યવલોકયિત્વા ચ વિશારદો દિશઃ તતો ગિરાં મુઞ્ચતિ અર્થયુક્તામ્ ।
જ્યેષ્ઠો ઽહં સર્વલોકસ્ય શ્રષ્ઠો (લોકે વિનાયકઃ) ઇયં ચ જાતિર્મમ પશ્ચિમા (ઇતિ)

હાસ્યં ચ મુક્તં નરનાયકેન સલોકપાલૈર્મરુભિશ્ચ સેન્દ્રૈઃ ।
પ્રસન્નચિત્તૈર્વરગન્ધવારિભિઃ સંસ્કારિતો લોકહિતાર્થકારી

અપિ ચોરગેન્દ્રૈઃ સહિતૈઃ સમગ્રૈઃ ગન્ધોગ્રધારાવિસરૈઃ સ્નપિંસુ ।
અન્યે ઽપિ દેવા નયુતા (સ્થિતાઃ) ઽન્તરીક્ષે સ્નપિંસુ ગન્ધાગ્રજિને સ્વયંભુમ્

શ્વેતં ચ વિપુલં છત્રં ચામરાંશ્ચ શુભામ્બરાન્ ।
અન્તરીક્ષે ગતા દેવાઃ સ્નાપયન્તિ નરર્ષભમ્

પઞ્ચકુલિકશતાનિ પ્રસૂયન્તે સ્મ ।
પુરુષ ત્વરિતુ ગત્વ શુદ્ધોદનમબ્રવીત્ હર્ષિતો
વૃદ્ધિ વિપુલ જાતુ દેવા સુતો ભૂષિતો લક્ષણૈઃ ।
મહકુલરતનસ્ય (વૃદ્ધિભૂતા) વ્યક્તો અસૌ ચક્રવર્તીશ્વરઃ
ન ચ ભવિ પ્રતિશત્રુ જમ્બુધ્વજે એકછત્રો ભવેત્

દ્વિતિયુ પુરુષુ ગત્વ (રાજ્ઞિ) શુદ્ધોદને શ્લેષયિત્વા ક્રમે
વૃદ્ધિ વિપુલ દેવ જાતા નૃપે શાકિયાનાં કુલે ।
પઞ્ચવિંશતિસહસ્ર જાતાઃ સુતાઃ શાકિયાનાં ગૃહે
સર્વિ બલૌપેત નગ્નાઃ સમા દુષ્પ્રધર્ષા પરૈઃ

અપરુ પુરુષ આહ દેવા શ્રુણા નન્દશબ્દં મમા
છન્દકપ્રમુખાનિ ચેટીસુતા જાત અષ્ટૌ શતા ।
અપિ ચ દશસહસ્ર જાતા હયાઃ કણ્ઠકસ્ય સખા
તુરગવરપ્રધાન હેમપ્રભા મઞ્જુકેશા વરાઃ

વિંશતિ ચ સહસ્ર પર્યન્તકાઃ કોટ્ટરાજાસ્તથા
નૃપતિ ક્રમતલેભિ ચાન્વાક્રમી સાધુ દેવા જયા ।
આજ્ઞા ખલુ દદાહિ ગચ્છામ કિં વા કરોમો નૃપા
ત્વમિહ વશિતુ પ્રાપ્તુ ભૃત્યા વયં ભટ્ટ દેવા જયા

વિંશતિ ચ સહસ્ર નાગોત્તમા હેમજાલોજ્જ્વલા
ત્વરિતમુપગમિંસુ રાજ્ઞો ગૃહં ગર્જમાના નભે ।
કૃષ્ણશબલ વત્સ ગોપામુખા જાત ષષ્ટિશતા
ઇયમપિ સુતિ દેવદેવોત્તમે વૃદ્ધિ રાજ્ઞો ગૃહે

અપિ ચ નૃપતિ ગચ્છ પ્રેક્ષ સ્વયં સર્વમેવ પ્રભો (પુણ્યતેજ પ્રભો)
નરમરુતસહસ્ર યે હર્ષિતા દૃષ્ટ્વ જાતે ગુણાં ।
બોધિવર અશોક સંપ્રસ્થિતાઃ ક્ષિપ્ર ભોમા જિનાઃ

ઇતિ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો જાતે બોધિસત્ત્વે તત્ક્ષણં દાનનિસર્ગઃ પુનરુત્તરિ પ્રવર્તતે સ્મ । પઞ્ચ ચ કુલિકાશતાનિ પ્રસૂયન્તે સ્મ, દશ ચ કન્યાસહસ્રાણિ યશોવતીપ્રમુખાનિ । અષ્ટૌ દાસીશતાનિ અષ્ટૌ દાસશતાનિ છન્દકપ્રમુખાનિ । દશ વડવાસહસ્રાણિ દશ કિશોરસહસ્રાણિ કણ્ઠકપ્રમુખાનિ । પઞ્ચ કરેણુસહસ્રાણિ પઞ્ચ પિઙ્ગસહસ્રાણિ પ્રસૂયન્તે સ્મ । તાનિ સર્વાણિ રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન પુસ્તવરોપિતાનિ કુમારસ્ય ક્રીડાર્થં દત્તાન્યભૂવન્ ॥
ચતુર્ણાં ચ દ્વીપકોટીશતસહસ્રાણાં મધ્યે પૃથિવીપ્રદેશે અશ્વત્થયષ્ટિઃ પ્રાદુરભૂદન્તર્દ્વીપે ચ ચન્દનવનં પ્રાદુર્બભૂવ બોધિસત્ત્વસ્ય પરિભોગાર્થં બોધિસત્ત્વસ્યૈવાનુભાવેન । પઞ્ચ ચોદ્યાનશતાનિ સમન્તાન્નગરસ્ય પ્રાદુર્બભૂવુર્બોધિસત્ત્વસ્ય પરિભોગાય । પઞ્ચ ચ નિધાનસહસ્રાણિ ધરણીતલાદુત્પ્લુત્ય મુખં દર્શયન્તિ સ્મ । ઇતિ હિ યે કેચિદ્રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્યાર્થાભિપ્રેતા અભૂવન્, તે સર્વે સમૃદ્ધાભિપ્રેતા અભૂવન્ સંસિદ્ધાઃ ॥
તતો રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્યૈતદભૂત્ - કિમહં કુમારસ્ય નામધેયં કરિષ્યામીતિ । તતો ઽસ્યૈતદભૂત્ - અસ્ય હિ જાતમાત્રેણ મમ સર્વાર્થાઃ સંસિદ્ધાઃ । યન્ન્વહમસ્ય સર્વાર્થસિદ્ધ ઇતિ નામ કુર્યામ્ । તતો રાજા બોધિસત્ત્વં મહતા સત્કારેણ સત્કૃત્ય સર્વાર્થસિદ્ધો ઽયં કુમારો નામ્ના ભવતુ ઇતિ નામાસ્યાકાર્ષીત્ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો જાતે બોધિસત્ત્વે માતુઃ કુક્ષિપાર્શ્વમક્ષતમનુપહતમભવદ્યથા પૂર્વં તથા પશ્ચાત્ । ત્રિતવિષ્યન્દામ્બુકૂપાઃ પ્રાદુરભૂવન્ અપિ ચ સુગન્ધતૈલપુષ્કરિણ્યઃ । પઞ્ચાપ્સરઃ - સહસ્રાણિ દિવ્યગન્ધપરિવાસિતતૈલપરિગૃહીતાનિ બોધિસત્ત્વમાતરમુપસંક્રમ્ય સુજાતજાતે તામક્લાન્તકાયતાં ચ પરિપૃચ્છન્તિ સ્મ । પઞ્ચાપ્સરઃસહસ્રાણિ દિવ્યાનુલેપનપરિગૃહીતાનિ બોધિસત્ત્વમાતરમુપસંક્રમ્ય સુજાતજાતે તામક્લાન્તકાયતાં ચ પરિપૃચ્છન્તિ સ્મ । પઞ્ચાપ્સરઃસહસ્રાણિ દિવ્યગન્ધોદકપરિપૂર્ણઘટાપરિગૃહીતાનિ બોધિસત્ત્વમાતરમુપસંક્રમ્ય સુજાતજાતે તામક્લાન્તકાયતાં ચ પરિપૃચ્છન્તિ સ્મ । પચ્ચાપ્સરઃસહસ્રાણિ દિવ્યાનુલેપનપરિગૃહીતનિ બોધિસત્ત્વમાતરમુપસંક્રમ્ય સુજાતજાતે તામક્લાન્તકાયતાં ચ પરિપૃચ્છન્તિ સ્મ । પઞ્ચાપ્સરઃસહસ્રાણિ દિવ્યદારકાચીવરપરિગૃહીતાનિ બોધિસત્વમાતરમુપસંક્રમ્ય સુજારજાતે તામક્લાન્તકાયતાં ચ પરિપૃચ્છન્તિ સ્મ । પઞ્ચાપ્સરઃ - સહસ્રાણિ દિવ્યદારકાભરણપરિગૃહીતાનિ બોધિસત્ત્વમાતરમુપસંક્રમ્ય સુજાતજાતે તામક્લાન્તકાયતાં ચ પરિપૃચ્છન્તિ સ્મ । પઞ્ચાપ્સરઃસહસ્રાણિ દિવ્યતૂર્યસંગીતિસંપ્રભણિતેન બોધિસત્ત્વમાતરમુપસંક્રમ્ય સુજાતજાતે તામક્લાન્તકાયતાં ચ પરિપૃચ્છન્તિ સ્મ । યાવન્તશ્ચેહ જમ્બુદ્વીપે બાહ્યાઃ પઞ્ચભિજ્ઞા ઋષયસ્તે સર્વે ગગનતલેનાગત્ય રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય પુરતઃ સ્થિત્વા જયવૃદ્ધિશબ્દમનુશ્રાવયન્તિ સ્મ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો જાતમાત્રો બોધિસત્ત્વઃ સપ્તરાત્રઃ લુમ્બિનીવને દિવ્યમાનુષ્યકૈસ્તૂર્યતાલાવચરૈઃ સત્ક્રિયતે સ્મ, ગુરુક્રિયતે સ્મ, માન્યતે સ્મ, પૂજ્યતે સ્મ, ખાદ્યભોજ્યસ્વાદનીયાનિ ( વૈદ્ય 70 ) વિશ્રાણ્યન્તે સ્મ । સર્વશાક્યગણાશ્ચ સંનિપાત્યાનન્દશબ્દમુદીરયન્તિ સ્મ, દાનાનિ ચ દદન્તિ સ્મ, પુણ્યાનિ ચ કુર્વન્તિ સ્મ । દ્વાત્રિંશચ્ચ બ્રાહ્મણશતસહસ્રાણિ દિને દિને સંતર્પ્યન્તે સ્મ । યેષાં ચ યેનાર્થેન તેભ્યસ્તદ્દીયતે સ્મ । શક્રશ્ચ દેવાનામિન્દ્રો બ્રહ્મા ચ તસ્યાં બ્રાહ્મણપર્ષદિ માણવકરૂપમભિનિર્માયાગ્રાસને નિષદ્યેમાં મઙ્ગલ્યાં ગાથામભ્યભાષતામ્ -
અપાયાશ્ચ યથા શાન્તા સુખી સર્વં યથા જગત્ ।
ધ્રુવં સુખાવહો જાતઃ સુખે સ્થાપયિતા જગત્

યથા વિતિમિરા ચાભા રવિચન્દ્રસુરપ્રભાઃ ।
અભિભૂતા ન ભાસન્તે ધ્રુવં પુણ્યપ્રભોદ્ભવઃ

પશ્યન્ત્યનયના યદ્વચ્છ્રોત્રહીનાઃ શ્રુણન્તિ ચ ।
ઉન્મત્તકાઃ સ્મૃતીમન્તો ભવિતા લોકચેતિયઃ

ન બાધન્તે યથા ક્લેશા જાતં મૈત્રજનં જગત્ ।
નિઃસંશયં બ્રહ્મકોટીનાં ભવિતા પૂજનારહઃ

યથા સંપુષ્પિતાઃ શાલા મેદિની ચ સમા સ્થિતા ।
ધ્રુવં સર્વજગત્પૂજ્યઃ સર્વજ્ઞો ઽયં ભવિષ્યતિ

યથા નિરાકુલો લોકો મહાપદ્મો યથોદ્ભવઃ ।
નિઃસંશયં મહાતેજા લોકનાથો ભવિષ્યતિ

યથા ચ મૃદુકા વાતા દિવ્યગન્ધોપવાસિતાઃ ।
શમેન્તિ વ્યાધિં સત્ત્વાનાં વૈદ્યરાજો ભવિષ્યતિ

વીતરાગા યથા ચેમે રૂપધાતૌ મરુચ્છતાઃ ।
કૃતાઞ્જલિં નમસ્યન્તે દક્ષિણીયો ભવિષ્યતિ

યથા ચ મનુજા દેવાન્ દેવાઃ પશ્યન્તિ માનુષાન્ ।
હેઠયન્તિ ન ચાન્યોન્યં સાર્થવાહો ભવિષ્યતિ

યથા ચ જ્વલનઃ શાન્તઃ સર્વા નદ્યશ્ચ વિસ્થિતાઃ ।
સૂક્ષ્મં ચ કમ્પતે ભૂમિઃ ભવિતા તત્ત્વદર્શકઃ

ઇતિ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ સપ્તરાત્રજાતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય માતા માયાદેવી કાલમકરોત્ । સા કાલગતા ત્રાયત્રિંશતિ દેવેષૂપપદ્યત । સ્યાત્ ખલુ પુનર્ભિક્ષવો યુષ્માકમેવં બોધિસત્ત્વાપરાધેન માયાદેવી કાલગતેતિ? ન ખલ્વેવં દ્રષ્ટવ્યમ્ । તત્કસ્માદ્ધેતોઃ? એતત્ પરમં હિ તસ્યા આયુષ્પ્રમાણમભૂત્ । અતીતાનામપિ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વાનાં સપ્તરાત્રજાતાનાં જનેત્ર્યઃ કાલમકુર્વન્ત । તત્કસ્માદ્ધેતોઃ? વિવૃદ્ધસ્ય હિ બોધિસત્ત્વસ્ય પરિપૂર્ણેન્દ્રિયસ્યાભિનિષ્ક્રામતો માતુર્હૃદયં સ્ફુટેત્ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ સપ્તમે દિવસે યાદૃશેનૈવ વ્યૂહેન માયાદેવી કપિલવસ્તુનો મહાનગરાદુદ્યાનભૂમિમભિનિષ્ક્રાન્તાભૂત્, તતઃ કોટીશતસહસ્રગુણોત્તરેણ મહાવ્યૂહેન બોધિસત્ત્વઃ કપિલવસ્તુ મહાનગરં પ્રાવિક્ષત્ । તસ્ય ચ પ્રવિશતઃ પઞ્ચ પૂર્ણકુમ્ભસહસ્રાણિ ગન્ધોદકપરિપૂર્ણાનિ પુરતો નીયન્તે સ્મ । એવં પઞ્ચકન્યાસહસ્રાણિ મયૂરહસ્તકમ્પરિગૃહીતાનિ પુરતો ગચ્છન્તિ સ્મ । પઞ્ચ ચ કન્યાસહસ્રાણિ તાલવૃક્ષકપરિગૃહીતાનિ પુરતો ગચ્છન્તિ સ્મ । પઞ્ચ સ કન્યાસહસ્રાણિ ગન્ધોદકભૃઙ્ગારપરિગૃહીતાનિ પુરતો ગચ્છન્તિ સ્મ, માર્ગમવસિઞ્ચન્તિ સ્મ । પઞ્ચ ચ કન્યાસહસ્રાણિ વિચિત્રપટલકપરિગૃહીતાનિ પુરતો ગચ્છન્તિ સ્મ । પઞ્ચ ચ કન્યાસહસ્રાણિ નવવિચિત્રપ્રલમ્બનમાલાપરિગૃહીતાનિ પુરતો ગચ્છન્તિ સ્મ । પઞ્ચ ચ કન્યાસહસ્રાણિ રત્નભદ્રાલંકારપરિગૃહીતાનિ પુરતો ગચ્છન્તિ સ્મ, માર્ગં શોધયન્તિ સ્મ । પઞ્ચ ચ કન્યાસહસ્રાણિ ભદ્રાસનપરિગૃહીતાનિ પુરતો ગચ્છન્તિ સ્મ । પઞ્ચ ચ બ્રાહ્મણસહસ્રાણિ ઘણ્ટાપરિગૃહીતાનિ માઙ્ગલ્યશબ્દં શ્રાવયન્તઃ પુરતો ગચ્છન્તિ સ્મ । વિંશતિ નાગસહસ્રાણિ સર્વાલંકારવિભૂષિતાનિ પુરતો ગચ્છન્તિ સ્મ । વિંશતિ હયસહસ્રાણિ સુવર્ણાલંકારસંછન્નાનિ સર્વાલંકારવિભૂષિતાનિ પુરતો ગચ્છન્તિ સ્મ । અશીતિ રથસહસ્રાણિ ઉછ્રિતછત્રધ્વજપતાકાકિઙ્કિણીજાલસમલંકૃતાનિ બોધિસત્ત્વસ્ય પૃષ્ઠતો ઽનુચ્છન્તિ સ્મ । ચત્ત્વારિંશત્પદાતિસહસ્રાણિ શૂરાણાં વીરાણાં વરાઙ્ગુરૂપિણાં સંનદ્ધદૃઢવર્મકવચાનાં બોધિસત્ત્વં ગચ્છન્તમનુગચ્છન્તિ સ્મ । ગગનતલગતાનિ ચાપ્રમેયાસંખ્યેયાન્યભિજ્ઞાતાનિ કામાવચરાણાં રૂપાવચરદેવપુત્રકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ નાનાપ્રક્રારમનેકવ્યૂહૈર્બોધિસત્ત્વસ્ય પૂજાં કુર્વન્તો ઽનુગચ્છન્તિ સ્મ । યસ્મિંશ્ચ વરપ્રવરરથે બોધિસત્ત્વઃ સમભિરૂઢો ઽભૂત્, સ કામાવચરૈર્દેવૈરનેકૈર્મહાવ્યૂહૈઃ સમલંકૃતો ઽભૂત્ । વિંશતિ ચ દેવકન્યાસહસ્રાણિ સર્વાલંકારવિભૂષિતાનિ રત્નસૂત્રપરિગૃહીતાનિ તં રથં વહન્તિ સ્મ । દ્વયોશ્ચાપ્સરસોર્મધ્યે એકા માનુષી કન્યા દ્વયોર્માનુષીકન્યયોર્મધ્યે એકાપ્સરા । ન ચાપ્સરસો માનુષીણામામગન્ધં જિઘ્રન્તિ સ્મ । ન ચ માનુષા અપ્સરસાં રૂપં દૃષ્ટ્વા પ્રમાદમાપદ્યન્તે સ્મ યદિદં બોધિસત્ત્વસ્ય તેજોનુભાવેન ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ કપિલાહ્વયે પુરવરે સર્વાર્થસિદ્ધાય પઞ્ચમાત્રૈઃ શાક્યશતૈઃ પઞ્ચગૃહશતાનિ નિર્માપિતાન્યભૂવન્ બોધિસત્ત્વમુદ્દિશ્ય । તે બોધિસત્ત્વં નગરં પ્રવિશન્તં સ્વસ્વગૃહદ્વારમૂલે સ્થિત્વા કૃતાઞ્જલિપુટા અભિનતકાયાઃ સગૌરવા એવમાહુઃ - ઇહ ભોઃ સર્વાર્થસિદ્ધ પ્રવિશ । ઇહ ભો દેવાતિદેવ પ્રવિશ । ઇહ ભોઃ શુદ્ધસત્ત્વ પ્રવિશ । ઇહ ભોઃ સારથિવર પ્રવિશ । ઇહ ભોઃ પ્રીતિપ્રામોદ્યકર પ્રવિશ । ઇહ ભો અનિન્દિતયશઃ પ્રવિશ । ઇહ ભોઃ સમન્તચક્ષુ પ્રવિશ । ઇહ ભો અસમસમ પ્રવિશ । ઇહ ભો અસદૃશગુણતેજોધર લક્ષણાનુવ્યઞ્જનસ્વલંકૃતકાય પ્રવિશેતિ । તતશ્ચોપાદાય કુમારસ્યેહ સર્વાર્થસિદ્ધઃ સર્વાર્થસિદ્ધ ઇતિ સંજ્ઞામગમત્ ॥
તત્ર રાજા શુદ્ધોદનસ્તેષાં સર્વેષામનુવર્તનાર્થં બોધિસત્ત્વં સર્વગૃહેષુ પ્રવેશ્ય ચતુર્ણાં માસાનામત્યયાદ્બોધિસત્ત્વં સ્વગૃહે પ્રવેશયતિ સ્મ । તત્ર ચ નાનારત્નવ્યૂહો નામ ( વૈદ્ય 72 ) મહાપ્રાસાદસ્તં બોધિસત્ત્વઃ સમારૂઢો ઽભૂત્ । તત્ર તે બૃદ્ધવૃદ્ધાઃ શાક્યાઃ સંનિપત્યૈવં મતં ચારયન્તિ સ્મ - કા નુ ખલુ સમર્થા બોધિસત્ત્વં ગોપાયિતું કેલયિતું મમાયિતું હિતચિત્તતયા મૈત્રચિત્તતયા ગુણચિત્તતયા સૌમ્યચિત્તતયા ચેતિ । તત્ર પઞ્ચમાત્રાણિ શાક્યવધૂશતાનિ । એકૈકા એવમાહૂઃ - અહં કુમારમુપસ્થાસ્ય ઇતિ । તત્ર મહલ્લકમહલ્લિકાઃ શાક્યા એવમાહુઃ - સર્વા એતા વધૂકા નવા દહ્નાસ્તરુણ્યઃ રૂપયૌવનમદમત્તાઃ । નૈતાઃ સમર્થા બોધિસત્ત્વં કાલેન કાલમુપસ્થાપયિતુમ્ । અથ ચ પુનરિયં મહાપ્રજાપતી ગૌતમી કુમારસ્ય માતૃસ્વસા । એષા સમર્થા કુમારં સમ્યક્સુખેન સંવર્ધયિતુમ્, રાજાનં ચ શુદ્ધોદનમભિધારયિતુમ્ । ઇતિ હિ તે સર્વે સમગ્રા ભૂત્વા મહાપ્રજાપતીં ગૌતમીમુત્સાહયન્તિ સ્મ । ઇતિ હિ મહાપ્રજાપતી ગૌતમી કુમારં સંવર્ધયતિ સ્મ । તત્ર બોધિસત્ત્વસ્યાર્થે દ્વાત્રિંશદ્ધાત્ર્યઃ સંસ્થાપિતા અભુવન્ અષ્ટાવઙ્ગધાત્ર્યઃ, અષ્ટૌ ક્ષીરધાત્ર્યઃ, અષ્ટૌ મલધાત્ર્યઃ, અષ્ટૌ ક્રીડાધાત્ર્યઃ ॥
તતો રાજા શુદ્ધોદનઃ સર્વં શાક્યગણં સંનિપાત્યૈવં મીમાંસતે સ્મ - કિં નુ ખલ્વયં કુમારો રાજા ભવિષ્યતિ ચક્રવર્તી, આહોસ્વિદભિનિષ્ક્રમિષ્યતિ પ્રવ્રજ્યાયૈ?
તેન ચ સમયેન હિમવતઃ પર્વતરાજસ્ય પાર્શ્વે અસિતો નામ મહર્ષિઃ પ્રતિવસતિ સ્મ પઞ્ચાભિજ્ઞઃ સાર્ધં નરદત્તેન ભાગિનેયેન । સ બોધિસત્ત્વસ્ય જાતમાત્રસ્ય બહૂન્યાશ્ચર્યાદ્ભુતપ્રાતિહાર્યાણ્યદ્રાક્ષીત્ । ગગનતલગતાંશ્ચ દેવપુત્રાન્ બુદ્ધશબ્દમનુશ્રાવયતો ઽમ્બરાણિ ચ ભ્રામયત ઇતસ્તતઃ પ્રમુદિતાન્ ભ્રમતો ઽદ્રાક્ષીત્ । તસ્યૈતદભૂત્ - યન્ન્વહં વ્યવલોકયેયમિતિ । સ દિવ્યેન ચક્ષુષા સર્વં જમ્બુદ્વીપમનુવિલોકયન્નદ્રાક્ષીત્ કપિલાહ્વયે મહાપુરવરે રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય ગૃહે કુમારં જાતં શતપુણ્યતેજસ્તેજિતં સર્વલોકમહિતં દ્વાત્રિંશન્મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલંકૃતગાત્રમ્ । દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્નરદત્તં માણવકમામન્ત્રયતે સ્મ - યત્ ખલુ માણવક જાનીયા જમ્બુદ્વીપે મહારત્નમુત્પન્નમ્ । કપિલવસ્તુનિ મહાનગરે રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય ગૃહે કુમારો જાતઃ શતપુણ્યતેજસ્તેજિતઃ સર્વલોકમહિતો દ્વાત્રિંશન્મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમન્વાગતઃ । સચેત્સો ઽગારમધ્યાવસિષ્યતિ, રાજા ભવિષ્યતિ ચતુરઙ્ગશ્ચક્રવર્તી વિજિતવાન્ ધાર્મિકો ધર્મરાજો જાનપદસ્થામવીર્યપ્રાપ્તઃ સપ્તરત્નસમન્વાગતઃ । તસ્યેમાનિ સપ્ત રત્નાનિ ભવન્તિ । તદ્યથા - ચક્રરત્નં હસ્તિરત્નં અશ્વરત્નં મણિરત્નં સ્ત્રીરત્નં ગૃહપતિરત્નં પરિણાયકરત્નમ્ । એવં સપ્તરત્નસંપૂર્ણશ્ચ । અસ્ય પુત્રસહસ્રં ભવિષ્યતિ શૂરાણાં વીરાણાં વરાઙ્ગરૂપિણાં પરસૈન્યપ્રમર્દકાનામ્ । સ ઇમં મહાપૃથિવીમણ્ડલં સમુદ્રપરિખમદણ્ડેનાશસ્ત્રેણ સ્વેન (ધર્મેણ) બલેનાભિભૂયાભિનિર્જિત્ય રાજ્યં કરિષ્યત્યૈશ્વર્યાધિપત્યેન । સચેત્પુનરગારાદનગારિકાં પ્રવ્રજિષ્યતિ, તથાગતો ભવિષ્યતિ અર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો નેતા અનન્યનેયઃ શાસ્તા લોકે સંબુદ્ધઃ । તદેતર્હ્યુપસંક્રમિષ્યાવસ્તદ્ દ્રષ્ટુમિતિ ॥

અથ ખલ્વસિતો મહર્ષિઃ સાર્ધં નરદત્તેન ભાગિનેયેન રાજહંસ ઇવ ગગનતલાદભ્યુદ્ગમ્ય સમુત્પ્લુત્ય યેન કપિલવસ્તુ મહાનગરં તેનોપસંક્રામત્ । ઉપસંક્રમ્ય ઋદ્ધિં પ્રતિસંહૃત્ય પદ્ભ્યામેવ કપિલવસ્તુ મહાનગરં પ્રવિશ્ય યેન રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય નિવેશનં તેનોપસંક્રામત્ । ઉપસંક્રમ્ય રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય ગૃહદ્વારે ઽસ્થાત્ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો ઽસિતો મહર્ષિઃ પશ્યતિ સ્મ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય ગૃહદ્વારે ઽનેકાનિ પ્રાણિશતસહસ્રાણિ સંનિપતિતાનિ । અથ ખલ્વસિતો મહર્ષિર્દૌવારિકમુપસંક્રમ્યૈવમાહ - ગચ્છ ત્વં ભોઃ પુરુષ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય, નિવેદય દ્વારે ઋષિર્વ્યવસ્થિત ઇતિ । પરમેતિ દૌવારિકો ઽસિતસ્ય મહર્ષેઃ પ્રતિશ્રુત્ય યેન રાજા શુદ્ધોદનસ્તેનોપસંક્રામત્ । ઉપસંક્રમ્ય કૃતાઞ્જલિપુટો રાજાનં શુદ્ધોદનમેવમાહ - યત્ ખલુ દેવ જાનીયા ઋષિર્જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકો દ્વારે સ્થિતઃ । એવં ચ વદતિ - રાજાનમહં દ્રષ્ટુકામ ઇતિ । અથ રાજા શુદ્ધોદનો ઽસિતસ્ય મહર્ષેરાસનં પ્રજ્ઞાપ્ય તં પુરુષમેવમાહ - પ્રવિશતુ ઋષિરિતિ । અથ સ પુરુષો રાજકુલાન્નિષ્ક્રમ્યાસિતં મહર્ષિમેવમાહ - પ્રવિશેતિ ॥
અથ ખલ્વસિતો મહર્ષિર્યેન રાજા શુદ્ધોદનસ્તેનોપસંક્રામત્ । ઉપસંક્રમ્ય પુરતઃ સ્થિત્વા રાજાનં શુદ્ધોદનમેવમાહ - જય જય મહારાજ, ચિરમાયુઃ પાલય, ધર્મેણ રાજ્યં કારયેતિ ॥
અથ સ રાજા શુદ્ધોદનો ઽસિતસ્ય મહર્ષેરર્ઘપાદ્યમર્ચનં ચ કૃત્વા સાધુ સુષ્ઠુ ચ પરિગૃહ્ય આસનેનોપનિમન્ત્રયતે સ્મ । સુખોપવિષ્ટં ચૈનં જ્ઞાત્વા સગૌરવઃ સુપ્રતીત એવમાહ - ન સ્મરામ્યહં તવ ઋષે દર્શનમ્ । તત્કેનાર્થેનેહાભ્યાગતો ઽસિ, કિં પ્રયોજનમ્?
એવમુક્તે ઽસિતો મહર્ષી રાજાનં શુદ્ધોદનમેતદવોચત્ - પુત્રસ્તે મહારાજ જાતસ્તમહં દ્રષ્ટુકામ ઇહાગત ઇતિ ॥
રાજા આહ - સ્વપિતિ મહર્ષે કુમારઃ । મુહૂર્તમાગમય યાવદુત્થાસ્યતીતિ ॥
ઋષિરવોચત્ - ન મહારાજ તાદૃશા મહાપુરુષાશ્ચિરં સ્વપન્તિ । જાગરશીલાસ્તાદૃશાઃ સત્પુરુષા ભવન્તિ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો બોધસત્ત્વો ઽસિતસ્ય મહર્ષેરનુકમ્પયા જાગરણનિમિત્તમકરોત્ । અથ ખલુ રાજા શુદ્ધોદનઃ સર્વાર્થસિદ્ધં કુમારમુભાભ્યાં પાણિભ્યાં સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચાનુપરિગૃહ્ય અસિતસ્ય મહર્ષેરન્તિકમુપનામયતિ સ્મ ॥
ઇતિ હિ અસિતો મહર્ષિર્બોધિસત્ત્વમવલોક્ય દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમન્વાગતમશીત્યનુવ્યઞ્જનસુવિચિત્રગાત્રં શક્રબ્રહ્મલોકપાલાતિરેકવપુષં દિનકરશતસહસ્રાતિરેકતેજસં સર્વાઙ્ગસુન્દરં દૃષ્ટ્વા ચોદાનમુદાનયતિ સ્મ - આશ્ચર્યપુદ્ગલો બતાયં લોકે પ્રાદુર્ભૂત, મહાશ્ચર્યપુદ્ગલો બતાયં લોકે પ્રાદુર્ભૂતઃ ઇત્યુત્થાયાસનાત્કૃતાઞ્જલિપુટો બોધિસત્ત્વસ્ય ચરણયોઃ પ્રણિપત્ય પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ચ બોધિસત્ત્વમઙ્કેન પરિગૃહ્ય નિધ્યાયન્નવસ્થિતો ઽભૂત્ । સો ઽદ્રાક્ષીદ્બોધિસત્ત્વસ્ય દ્વાત્રિંશન્મહાપુરુષલક્ષણાનિ યૈઃ સમન્વાગતસ્ય પુરુષપુદ્ગલસ્ય દ્વે ગતી ભવતો નાન્યા । સચેદગારમધ્યાવસતિ રાજા ભવતિ ચતુરઙ્ગશ્ચક્રવર્તી પૂર્વવદ્યાવદેવૈશ્વર્યાધિપત્યેન । સચેત્પુનરગારાદનગારિકાં પ્રવ્રજતિ તથાગતો ભવિષ્યતિ વિઘુષ્ટશબ્દઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ । સ તં દૃષ્ટ્વા પ્રારોદીદશ્રૂણિ ચ પ્રવર્તયન્ ગમ્ભીરં ચ નિશ્વસતિ સ્મ ॥
અદ્રાક્ષીદ્રાજા શુદ્ધોદનો ઽસિતં મહર્ષિં રુદન્તમશ્રૂણિ ચ પ્રવર્તયમાનં ગમ્ભીરં ચ નિશ્વસન્તમ્ । દૃષ્ટ્વા ચ સંહર્ષિતરોમકૂપજાતસ્ત્વરિતત્વરિતં દીનમના અસિતં મહર્ષિમેતદવોચત્ - કિમિદમૃષે રોદસિ અશ્રૂણિ ચ પ્રવર્તયસિ ગમ્ભીરં ચ નિશ્વસસિ? મા ખલુ કુમારસ્ય કાચિદ્વિપ્રતિપત્તિઃ ॥
એવમુક્તે ઽસિતો મહર્ષી રાજાનં શુદ્ધોદનમેવમાહ - નાહં મહારાજ કુમારસ્યાર્થેન રોદિમિ, નાપ્યસ્ય કાચિદ્વિપ્રતિપત્તિઃ । કિં ત્વાત્માનમહં રોદિમિ । તત્કસ્માદ્ધેતોઃ? અહં ચ મહારાજ જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકઃ । અયં ચ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારો ઽવશ્યમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યતિ । અભિસંબુધ્ય ચાનુત્તરં ધર્મચક્રં પ્રવર્તયિષ્યતિ અપ્રવર્તિતં શ્રમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેણ વા અન્યેન વા પુનઃ કેનચિલ્લોકે સહધર્મેણ । સદેવકસ્ય લોકસ્ય હિતાય સુખાય ધર્મં દેશયિષ્યતિ આદૌ કલ્યાણં મધ્યે કલ્યાણં પર્યવસાને કલ્યાણમ્ । સ્વર્થં સુવ્યઞ્જનં કેવલં પરિપૂર્ણં પરિશુદ્ધં પર્યવદાતં બ્રહ્મચર્યં સત્ત્વાનાં સંપ્રકાશયિષ્યતિ । અસ્માત્તં ધર્મં શ્રત્વા જાતિધર્માણઃ સત્ત્વા જાત્યા પરિમોક્ષન્તે । એવં જરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસેભ્યઃ પરિમોક્ષન્તે । રાગદ્વેષમોહાગ્નિસંતપ્તાનાં સત્ત્વાનાં સદ્ધર્મજલવર્ષેણ પ્રહ્લાદનં કરિષ્યતિ । નાનાકુદૃષ્ટિગ્રહણપ્રસ્કન્ધાનાં સત્ત્વાનાં કુપથપ્રયાતાનામૃજુમાર્ગેણ નિર્વાણપથમુપનેષ્યતિ । સંસારપઞ્જરચારકાવરુદ્ધાનાં ક્લેશબન્ધનબદ્ધાનાં બન્ધનનિર્મોક્ષં કરિષ્યતિ । અજ્ઞાનતમસ્તિમિરપટલપર્યવનદ્ધનયનાનાં સત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાચક્ષુરુત્પાદયિષ્યતિ । ક્લેશશલ્યવિદ્ધાનાં સત્ત્વાનાં શલ્યોદ્ધરણં કરિષ્યતિ । તદ્યથા મહારાજ ઔદુમ્બરપુષ્પં કદાચિત્કર્હિચિલ્લોકે ઉત્પદ્યતે, એવમેવ મહારાજ કદાચિત્કર્હિચિદ્બહુભિઃ કલ્પકોટિનયુતૈર્બુદ્ધા ભગવન્તો લોકે ઉત્પદ્યન્તે । સો ઽયં કુમારો ઽવશ્યમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યતે । અભિસંબુધ્ય ચ સત્ત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ સંસારસાગરાત્ પારમુત્તારયિષ્યતિ, અમૃતે ચ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યતિ । વયં ચ તં બુદ્ધરત્નં ન દ્રક્ષ્યામઃ । ઇત્યેવ તદહં મહારાજ રોદિમિ પરિદીનમના દીર્ઘં ચ નિશ્વસામિ યદહમિમં નારોગ્યે ઽપિ રાધયિષ્યામિ ॥

યથા હ્યસ્માકં મહારાજ મન્ત્રવેદશાસ્ત્રેષ્વાગચ્છતિ - નાર્હતિ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારો ઽગારમધ્યાવસિતુમ્ । તત્કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ મહારાજ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારો દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમાન્વાગતઃ । કતમૈર્દ્વાત્રિંશતા? તદ્યથા । ઉષ્ણીષશીર્ષો મહારાજ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારઃ । અનેન મહારાજ પ્રથમેન મહાપુરુષલક્ષણેન સમન્વાગતઃ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારઃ । ભિન્નાઞ્જનમયૂરકલાપાભિનીલવલ્લિતપ્રદક્ષિણાવર્તકેશઃ । સમવિપુલલલાટઃ । ઊર્ણા મહારાજ સર્વાર્થસિદ્ધસ્ય કુમારસ્ય ભ્રુવો ર્મધ્યે જાતા હિમરજતપ્રકાશા । ગોપક્ષ્મનેત્રઃ । અભિનીલનેત્રઃ । સમચત્ત્વારિંશદ્દન્તઃ । અવિરલદન્તઃ । શુક્લદન્તઃ । બ્રહ્મસ્વરો મહારાજ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારઃ । રસરસાગ્રવાન્ । પ્રભૂતતનુજિહ્વઃ । સિંહહનુઃ । સુસંવૃત્તસ્કન્ધઃ । સપ્તોત્સદઃ । ચિતાન્તરાંસઃ । સૂક્ષ્મસુવર્ણવર્ણચ્છવિઃ । સ્થિતો ઽનવનતપ્રલમ્બબાહુ । સિંહપૂર્વાર્ધકાયઃ । ન્યગ્રોધપરિમણ્ડલો મહારાજ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારઃ । એકૈકરોમા । ઊર્ધ્વાગ્રાભિપ્રદક્ષિણાવર્તરોમાઃ । ( વૈદ્ય 75 ) કોશોપગતબસ્તિગુહ્યઃ । સુવિવર્તિતોરુઃ । એણેયમૃગરાજજઙ્ઘઃ । દીર્ઘાઙ્ગુલિઃ । આયતપાર્ષ્ણિપાદઃ । ઉત્સઙ્ગપાદઃ । મૃદુતરુણહસ્તપાદઃ । જાલાઙ્ગુલિહસ્તપાદઃ । દીર્ઘાઙ્ગુલિરધઃક્રમતલયોર્મહારાજ સર્વાર્થસિદ્ધસ્ય કુમારસ્ય ચક્રે જાતે ચિ (અર્ચિષ્મતી પ્રભાસ્વરે સિતે) સહસ્રારે સનેમિકે સનાભિકે । સુપ્રતિષ્ઠિતસમપાદો મહારાજ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારઃ । અનેન મહારાજ દ્વાત્રિંશત્તમેન મહાપુરુષલક્ષણેન સમન્વાગતઃ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારઃ । ન ચ મહારાજ ચક્રવર્તિનામેવંવિધાનિ લક્ષણાનિ ભવન્તિ । બોધિસત્ત્વાનાં ચ તાદૃશાનિ લક્ષણાનિ ભવન્તિ ॥
સંવિદ્યન્તે ખલુ પુનર્મહારાજ સર્વાર્થસિદ્ધસ્ય કુમારસ્ય કાયે ઽશીત્યનુવ્યઞ્જનાનિ, યૈઃ સમન્વાગતઃ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારો નાર્હત્યગારમધ્યાવસિતુમ્ । અવશ્યમભિનિષ્ક્રમિષ્યતિ પ્રવ્રજ્યાયૈ । કતમાનિ ચ મહારાજ તાન્યશીત્યનુવ્યઞ્જનાનિ? તદ્યથા - તુઙ્ગનખશ્ચ મહારાજ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારઃ । તામ્રનખશ્ચ સ્નિગ્ધનખશ્ચ વૃત્તાઙ્ગુલિશ્ચ અનુપૂર્વચિત્રાઙ્ગુલિશ્ચ ગૂઢશિરશ્ચ ગૂઢગુલ્ફશ્ચ ઘનસંધિશ્ચ અવિષમસમપાદશ્ચ આયતપાર્ષ્ણિશ્ચ મહારાજ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારઃ । સ્નિગ્ધપાણિલેખશ્ચ તુલ્યપાણિલેખશ્ચ ગમ્ભીરપાણિલેખશ્ચ અજિહ્મપાણિલેખશ્ચ અનુપૂર્વપાણિલેખશ્ચ બિમ્બોષ્ઠશ્ચ નોચ્ચવચનશબ્દશ્ચ મૃદુતરુણતામ્રજિહ્વશ્ચ ગજગર્જિતાભિસ્તનિતમેઘસ્વરમધુરમઞ્જુઘોષશ્ચ પરિપૂર્ણવ્યઞ્જનશ્ચ મહારાજ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારઃ । પ્રલમ્બબાહુશ્ચ શુચિગાત્રવસ્તુસંપન્નશ્ચ મૃદુગાત્રશ્ચ વિશાલગાત્રશ્ચ અદીનગાત્રશ્ચ અનુપૂર્વોન્નતગાત્રશ્ચ સુસમાહિતગાત્રશ્ચ સુવિભક્તગાત્રશ્ચ પૃથુવિપુલસુપરિપૂર્ણજાનુમણ્ડલશ્ચ વૃત્તગાત્રશ્ચ મહારાજ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારઃ । સુપરિમૃષ્ટગાત્રશ્ચ અજિહ્મવૃષભગાત્રશ્ચ અનુપૂર્વગાત્રશ્ચ ગમ્ભીરનાભિશ્ચ અજિહ્મનાભિશ્ચ અનુપૂર્વનાભિશ્ચ શુચ્યાચારશ્ચ ઋષભવત્સમન્તપ્રાસાદિકશ્ચ પરમસુવિશુદ્ધવિતિમિરાલોકસમન્તપ્રભશ્ચ નાગવિલમ્બિતગતિશ્ચ મહારાજ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારઃ । સિંહવિક્રાન્તગતિશ્ચ ઋષભવિક્રાન્તગતિશ્ચ હંસવિક્રાન્તગતિશ્ચ અભિપ્રદક્ષિણાવર્તગતિશ્ચ વૃત્તકુક્ષિશ્ચ મૃષ્ટકુક્ષિશ્ચ અજિહ્મકુક્ષિશ્ચ ચાપોદરશ્ચ વ્યપગતછન્દદોષનીલકાલકાદુષ્ટશરીરશ્ચ વૃત્તદંષ્ટ્રશ્ચ મહારાજ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારઃ । તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રશ્ચ અનુપૂર્વદંષ્ટ્રશ્ચ તુઙ્ગનાસશ્ચ શુચિનયનશ્ચ વિમલનયનશ્ચ પ્રહસિતનયનશ્ચ આયતનયનશ્ચ વિશાલનયનશ્ચ નીલકુવલયદલસદૃશનયનશ્ચ સહિતભ્રૂશ્ચ મહારાજ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારઃ । ચિત્રભ્રૂશ્ચ અસિતભ્રૂશ્ચ સંગતભ્રૂશ્ચ અનુપૂર્વભ્રૂશ્ચ પીનગણ્ડશ્ચ અવિષમગણ્ડશ્ચ વ્યપગતગણ્ડદોષશ્ચ અનુપહતક્રુષ્ટશ્ચ સુવિદિતેન્દ્રિયશ્ચ સુપરિપૂર્ણેન્દ્રિયશ્ચ મહારાજ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારઃ । સંગતમુખલલાટશ્ચ પરિપૂર્ણોત્તમાઙ્ગશ્ચ અસિતકેશશ્ચ સહિતકેશશ્ચ (સુસંગતકેશશ્ચ) સુરભિકેશશ્ચ અપરુષકેશશ્ચ અનાકુલકેશશ્ચ અનુપૂર્વકેશશ્ચ સુકુઞ્ચિતકેશશ્ચ શ્રીવત્સસ્વસ્તિકનન્દ્યાવર્તવર્ધમાનસંસ્થાનકેશશ્ચ મહારાજ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારઃ । ઇમાનિ તાનિ મહારાજ સર્વાર્થસિદ્ધસ્ય કુમારસ્યાશીત્યનુવ્યઞ્જનાનિ, ( વૈદ્ય 76 ) યૈઃ સમન્વાગતઃ સર્વાર્થસિદ્ધઃ કુમારો નાર્હત્યગારમધ્યાવસિતુમ્ । અવશ્યમભિનિષ્ક્રમિષ્યતિ પ્રવ્રજ્યાયૈ ॥
અથ ખલુ રાજા શુદ્ધોદનો ઽસિતસ્ય મહર્ષેઃ સકાશાત્કુમારસ્યેદં વ્યાકરણં શ્રુત્વા સંતુષ્ટ ઉદગ્ર આત્તમનાઃ પ્રમુદિતઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાત ઉત્થાયાસનાદ્બોધિસત્ત્વસ્ય ચરણયોઃ પ્રણિપત્યેમાં ગાથામભાષત -
વન્દિતસ્ત્વં સુરૈઃ સેન્દ્રૈઃ ઋષિભિશ્ચાસિ પૂજિતઃ ।
વૈદ્ય સર્વસ્ય લોકસ્ય વન્દે ઽહમપિ ત્વાં વિભો

ઇતિ હિ ભિક્ષવો રાજા શુદ્ધોદનો ઽસિતં મહર્ષિ સાર્ધં નરદત્તેન ભાગિનેયેનાનુરૂપેણ ભક્તેન સંતર્પયતિ સ્મ । સંતર્પ્યાભિચ્છાદ્ય પ્રદક્ષિણમકરોત્ । અથ ખલ્વસિતો મહર્ષિસ્તત એવર્દ્ધ્યા વિહાયસા પ્રાક્રમત્, યેન સ્વાશ્રમસ્તેનોપાસંક્રામત્ ॥
અથ ખલુ દ્વયં સંક્રમ્ય તત્ર ખલ્વસિતો મહર્ષિર્નરદત્તં માણવકમેતદવોચત્ - યદા ત્વં નરદત્ત શૃણુયા બુદ્ધો લોકે ઉત્પન્ન ઇતિ, તદા ત્વ ગત્વા તસ્ય શાસને પ્રવ્રજેઃ । તત્તે ભવિષ્યતિ દીર્ઘરાત્રમર્થાય હિતાય સુખાયેતિ ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
દૃષ્ટ્વા દેવગણાન્નભસ્તલગતાન્ બુદ્ધશ્રવોદ્ગારિણો
દેવર્ષીરસિતો ઽદ્રિકન્દરગતઃ પ્રીતિં પરાં પ્રાપ્તવાન્ ।
બુદ્ધો નામ પદં કિમેતદિહ ભો હર્ષાવહં પ્રાણિનાં
પ્રહ્લાદ મમ કાય એતિ સુખિતં શાન્તં ચ ચિત્તં પરમ્

કિં દેવો ત્વસુરો ઽથવાપિ સ ભવેદ્ ગરુડો ઽથવા કિન્નરઃ
બુદ્ધો નામ કિમેતદશ્રુતપદં પ્રીતિકરં મોદનમ્ ।
દિવ્યા ચક્ષુષ પ્રેક્ષતે દશ દિશઃ શૈલાન્ મહીં સાગરાન્
ભૂયઃ પશ્યતિ ચાદ્ભુતં બહુવિધં ભૂમૌ ગિરૌ સાગરે

આભેયં પ્રવિરાજતે સુરુચિરા પ્રહ્લાદયન્તી તનું
જાતાશ્ચૈવ યથા હિ શૈલશિખરે સ્નિગ્ધાઃ પ્રવાલાઙ્કુરાઃ ।
વૃક્ષાશ્ચૈવ યથા સુપુષ્પભરિતા નાનાફલૈર્મણ્ડિતાઃ
સુવ્યક્તં ત્રિભવે ભવિષ્યતિ લઘુ રત્નોદ્ભવઃ શોભનઃ

ભૂમિર્ભાતિ યથા ચ પાણિસદૃશા સર્વા સમા નિર્મલા
દેવાશ્ચૈવ યથા પ્રહૃષ્ટમનસઃ ખે ભ્રામયન્ત્યમ્બરાન્ ।
યદ્વત્ સાગરનાગરાજનિલયે રત્નાઃ પ્લવન્તે ઽદ્ભુતાઃ
સુવ્યક્તં જિનરત્ન જમ્બુનિલયે ધર્માકરસ્યોદ્ભવઃ

યદ્વચ્છાન્ત અપાય દુઃખવિગતાઃ સત્ત્વાશ્ચ સૌખ્યાન્વિતાઃ
યદ્વદ્દેવગણા નભસ્તલગતા ગચ્છન્તિ હર્ષાન્વિતાઃ ।
યથ ચ સ્નિગ્ધરવં મનોજ્ઞ શૃણુયા દિવ્યાન સંગીતિનાં
રતનસ્યા ઇવ પ્રાદુર્ભાવુ ત્રિભવે યસ્યા નિમિત્તા ઇમે

અસિતઃ પ્રેક્ષતિ જમ્બુસાહ્વયમિદં દિવ્યેન વૈ ચક્ષુષા
સો ઽદ્રાક્ષીત્ કપિલાહ્વયે પુરવરે શુદ્ધોદનસ્યાલયે ।
જાતો લક્ષણપુણ્યતેજભરિતો નારાયણસ્થામવાન્
દૃષ્ટ્વા ચાત્તમના ઉદગ્રમનસઃ સ્થામાસ્ય સંવર્ધિતઃ

ઉદ્યુક્તસ્ત્વરિતો ઽતિવિસ્મિતમના ચાસૌ સ્વશિષ્યાન્વિતઃ
આગત્વા કપિલાહ્વયં પુરવરં દ્વારિ સ્થિતો ભૂપતેઃ ।
અનુબદ્ધા બહુપ્રાણિકોટિનયુતા દૃષ્ટ્વા ઋષિર્જીર્ણકઃ
અવચી સારથિ રાજ્ઞ વેદય લઘું દ્વારે ઋષિસ્તિષ્ઠતિ

શ્રુત્વા ચાશુ પ્રવિશ્ય રાજભવનં રાજ્ઞસ્તમાખ્યાતવાન્
દ્વારે દેવ તપસ્વિ તિષ્ઠતિ મહાન્ જીર્ણો ઋષિર્જર્જરઃ ।
સો ચાપી અભિનન્દતે ઋષિવરઃ પ્રાવેષ્ટુ રાજ્ઞો ગૃહં
આજ્ઞા દીયતુ તાવ પાર્થિવવરા દેમિ પ્રવેશં તેસા

સ્થાપ્યા ચાસનમસ્ય ચાહ નૃપતિઃ ગચ્છ પ્રવેશં દદ
અસિતઃ સારથિવાક્ય શ્રુત્વ મુદિતઃ પ્રીત્યા સુખેનાન્વિતઃ ।
શીતં વારિ યથાભિકાઙ્ક્ષિ તૃષિતો ભુક્ત્વાદિતો ચાશનં
તદ્વત્સુખ્યભિનન્દિતો ઋષિવરઃ તં દ્રષ્ટુ સત્ત્વોત્તમમ્

જય ભોઃ પાર્થિવ ઇત્યુવાચ મુદિતો ચાયું ચિરં પાલય
વૃદ્ધિં કૃત્વ નિષણ્ણ દાન્તમનસઃ શાન્તેન્દ્રિયઃ સૂરતઃ ।
રાજા વૈ અભિવાદ્ય તં સુનિભૃતં પ્રોવાચ કિં કારણં
આગામસ્તવ પાર્થિવેન્દ્ર નિલયે તદ્ બ્રૂહિ શીઘ્રં મુને

પુત્રસ્તે વરરૂપ પારમિગતો જાતો મહાતેજવાન્
દ્વાત્રિંશદ્વરલક્ષણૈઃ કવચિતો નારાયણસ્થામવાન્ ।
તં દ્રષ્ટું હિ મમેપ્સિતં નરપતે સર્વાર્થસિદ્ધં શિશુમ્
ઇત્યર્થં સમુપાગતો ઽસ્મિ નૃપતે નાસ્ત્યન્યકાર્યં મમ

સાધુ સ્વાગતુ યાચસે કિલમિતઃ પ્રીતો ઽસ્મિ તે દર્શનાત્
એષો ઽસૌ શયિતઃ કુમાર વરદો દ્રષ્ટું ન શક્યો ઽધુના ।
સાધૂ તાવ મૂહૂર્તમાગમ ઇહા યદ્ દ્રક્ષ્યસે નિર્મલં
ચન્દ્રં વા યથ પૂર્ણમાસિ વિમલં તારાગણૈર્મણ્ડિતમ્

યદ ચાસૌ પ્રતિબુદ્ધ સારથિવરઃ પરિપૂર્ણચન્દ્રપ્રભઃ
તદ રાજા પ્રતિગૃહ્ય વહ્નિવપુષં સૂર્યાતિરેકપ્રભમ્ ।
હન્તા પશ્ય ઋષે નૃદેવમહિતં હેમાગ્રબિમ્બોપમમ્
અસિતો દૃષ્ટ્વ ચ તસ્ય તૌ સુચરણૌ ચક્રાઙ્કિતૌ શોભનૌ

પ્રત્યુત્થાય તતઃ કૃતાઞ્જલિપુટો ચરણાનિ સો વન્દતે
અઙ્કે ગૃહ્ય મહાત્મશાસ્ત્રકુશલો નિધ્યાયતો પ્રેક્ષતે ।
સો ઽપશ્યદ્વરલક્ષણૈઃ કવચિતં નારાયણસ્થામવં
શીર્ષં કમ્પ્ય સ વેદશાસ્ત્રકુશલો દ્વે તસ્ય પશ્યદ્ગતી

રાજા વા ભવિ ચક્રવર્તિ બલવાન્ બુદ્ધો વ લોકોત્તમઃ
બાષ્પં ત્યક્ત સુદીનકાયમનસો ગમ્ભીર નિશ્વસ્ય ચ ।
ઉદ્વિગ્નશ્ચ બભૂવ પાર્થિવવરઃ કિં બ્રાહ્મણો રોદિતી
મા વિઘ્નં ખલુ પશ્યતે ઽયમસિતઃ સર્વાર્થસિદ્ધસ્ય મે

ભૂતં વ્યાહર કિં તુ રોદિષિ ઋષે શ્રેયો ઽથ કિં પાપકં
પાપં નાસ્તિ ન ચાન્તરાયમિહ ભોઃ સર્વાર્થસિદ્ધસ્ય તે ।
આત્માનં બહુ શોચમી નરપતે જીર્ણો ઽસ્મિ યજ્જર્જરઃ
યદયં ભેષ્યતિ બુદ્ધ લોકમહિતો ધર્મં યદા વક્ષ્યતે

ન દ્રક્ષે અહુ લબ્ધપ્રીતિમનસો ઇત્યર્થ રોદામ્યહં
યસ્યા કાયિ ભવન્તિ લક્ષણવરા દ્વાત્રિંશતિ નિર્મલા ।
દ્વે તસ્યા ગતયો ન અન્ય તૃતિયા જાનીષ્વ એવં નૃપ
રાજા વા ભવિ ચક્રવર્તિ બલવાન્ બુદ્ધો ઽથ લોકોત્તમઃ

નાયં કામગુણેભિરર્થિકુ પુનઃ બુદ્ધો અયં ભેષ્યતિ
શ્રુત્વા વ્યાકરણં ઋષેઃ સ નૃપતિઃ પ્રીતિં સુખં લબ્ધવાન્ ।
પ્રત્યુત્થાય તતઃ કૃતાઞ્જલિપુટો ચરણાવસૌ વન્દતે
દેવૈસ્ત્વં સ્વભિપૂજિતઃ સુબલવાન્ ઋષિભિશ્ચ સંવર્ણિતઃ

વન્દે ત્વાં વરસાર્થવાહ ત્રિભવે સર્વે જગે પૂજિતં
અસિતઃ પ્રાહ ચ ભાગિનેય મુદિતઃ સંશ્રૂયતાં ભાષતો ।
બુદ્ધા બોધિ યદા શૃણોષિ જગતો વર્તેતિ ચક્રં હ્યયં
શીઘ્રં પ્રવ્રજ શાસને ઽસ્ય મુનયે તત્પ્રાપ્સ્યસે નિર્વૃતિમ્

વન્દિત્વા ચરણૌ હ્યસૌ મુનિવરઃ કૃત્વા ચ પ્રાદક્ષિણં
લાભા તે નૃપતે સુલબ્ધ વિપુલા યસ્યેદૃશસ્તે સુતઃ ।
એષો લોક સદેવકં સમનુજં ધર્મેણ તર્પેષ્યતિ
નિષ્ક્રામં કપિલાહ્વયાદૃષિવરો ઽરણ્યે સ્થિતઃ સ્વાશ્રમે

ઇતિ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો જાતમાત્રસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહેશ્વરો દેવપુત્રઃ શુદ્ધાવાસકાયિકાન્ દેવપુત્રાનામન્ત્ર્યૈવમાહ - યો ઽસૌ માર્ષા અસંખ્યેયકલ્પકોટિનિયુતશતસહસ્રસુકૃતકર્મદાનશીલક્ષાન્તિવીર્યધ્યાનપ્રજ્ઞોપાયશ્રતચરણવ્રતતપઃસુચરિતચરણઃ મહામૈત્રીમહાકરુણામહામુદિતાસમન્વાગતઃ ઉપેક્ષાસમુદ્ગતચિત્તઃ સર્વસત્ત્વહિતસુખોદ્યતઃ દૃઢવીર્યકવચસુસંનાહસંનદ્ધઃ પૂર્વજિનકૃતકુશલમૂલોદિતઃ શતપુણ્યલક્ષણસમલંકૃતઃ સુકૃતનિશ્ચયપરાક્રમઃ પરચક્રપ્રમથનઃ સુવિમલશુદ્ધાશયસંપન્નઃ સુચરિતચરણો મહાજ્ઞાનકેતુધ્વજઃ મારબલાન્તકરણઃ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રસાર્થવાહઃ દેવમનુષ્યપૂજિતમહાયજ્ઞયષ્ટઃ સુસમૃદ્ધપુણ્યનિચયનિઃસરણાભિપ્રાયો જાતિજરામરણાન્તકરઃ સુજાતજાતઃ ઇક્ષ્વાકુરાજકુલસંભૂતો જગદ્વિબોધયિતા બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો મનુષ્યલોક ઉપપન્નઃ । ન ચિરાદસાવનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યતે । હન્ત ગચ્છામસ્તમભિવન્દિતું માનયિતું પૂજયિતુમભિસ્તોતુમન્યેષાં ચ માનાભિભૂતાનાં દેવપુત્રાણાં માનમદદર્પચ્છેદનાર્થમ્ । તે ઽસ્માનભિવન્દમાનાન્ દૃષ્ટ્વા તે ઽપિ બોધિસત્ત્વં વન્દિષ્યન્તિ માનયિષ્યન્તિ પૂજયિષ્યન્તિ ચ । તત્તેષાં ભવિષ્યતિ દીર્ઘરાત્રમર્થાય હિતાય સુખાય યાવદમૃતાધિગમાય । રાજ્ઞશ્ચ શુદ્ધોદનસ્ય જયવૃદ્ધિરનુશ્રાવિતા ભવિષ્યતિ । તત્ત્વવ્યાકરણેન ચ બોધિસત્ત્વં વ્યાકૃત્ય પુનરપ્યાગમિષ્યામ ઇતિ ॥
અથ ખલુ મહેશ્વરો દેવપુત્રો દ્વાદશભિર્દેવપુત્રશતસહસ્રૈઃ પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતઃ સર્વકપિલવસ્તુમહાનગરમવભાસેન સ્ફુરયિત્વા યેન રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય નિવેશનં તેનોપસંક્રામત્ । ઉપસંક્રમ્ય દૌવારિકે નિવેદ્ય રાજ્ઞાભ્યનુજ્ઞાતો રાજકુલં પ્રવિશ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય પાદૌ શિરસાભિવન્દ્યૈકાંસમુત્તરાસઙ્ગં કૃત્વાં અનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય બોધિસત્ત્વમઙ્કે સમારોપ્ય રાજાનં શુદ્ધોદનમાશ્વાસયતિ સ્મ - તુષ્ટો મહારાજ ભવ પરમપ્રીતશ્ચ । તત્કસ્માદ્ધેતોઃ? યથા મહારાજ બોધિસત્ત્વસ્ય લક્ષણૈરનુવ્યઞ્જનૈશ્ચ કાયઃ સમલંકૃતઃ, યથા ચ કુમારો ઽભિભવતિ સદેવમાનુષાસુરલોકં વર્ણેન તેજસા ચ યશસા લક્ષ્મ્યા ચ, નિઃસંશયં મહારાજ બોધિસત્ત્વો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યતે ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો મહેશ્વરો દેવપુત્રઃ સાર્ધં શુદ્ધાવાસકાયિકૈર્દેવપુત્રૈર્બોધિસત્ત્વસ્ય મહત્પૂજોપસ્થાનં કૃત્વા બોધિસત્ત્વં તત્ત્વવ્યાકરણેન વ્યાકૃત્ય પુનરપિ સ્વભવનં પ્રાક્રામત્ ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
જાતસ્ય તસ્ય ગુણસાગરસાગરસ્ય જ્ઞાત્વા સુરેશ્વરમરુદ્ બ્રુવતે ઉદગ્રઃ ।
યસ્યા સુદુર્લભશ્રવો બહુકલ્પકોટ્યા હન્તેથ તં વ્રજમ પૂજયિતું મુનીન્દ્રમ્

પરિપૂર્ણદ્વાદશસહસ્ર મરુદ્વિશુદ્ધા મણિરત્નચૂડસમલંકૃત ઇર્યવન્તઃ ।
કપિલાહ્વયં પુરવરં સમુપેત્ય શીઘ્રં દ્વારિ સ્થિતા નરપતેઃ સુવિલમ્બચૂડાઃ

તે દ્વારપાલમવદન્ સુમનોજ્ઞઘોષાઃ પ્રતિવેદયસ્વ નૃપતે ભવનં પ્રવિશ્ય ।
દૌવારિકો વચન શ્રુત્વ ગૃહં પ્રવિષ્ટઃ પ્રહ્વઃ કૃતાઞ્જલિપુટો નૃપતિં બભાષે

જય દેવ નિત્યમનુપાલય દીર્ઘમાયુઃ દ્વારે સ્થિતા વિપુલપુણ્યવિશુદ્ધભાસઃ ।
મણિરત્નચૂડસુવિભૂષિત ઇર્યવન્તઃ પરિપૂર્ણચન્દ્રવદના શશિનિર્મલાભાઃ

છાયાં ન તેષ નૃપતે ક્વચિદપ્યપશ્યન્ શબ્દં ન ચૈવ ચરણોત્ક્ષિપણે શૃણોમિ ।
ન ચ મેદિનીં વિચરતો રજમુત્ક્ષિપન્તિ તૃપ્તિં ન યાન્તિ ચ જનાઃ સમુદીક્ષતાં વૈ

કાયપ્રભા સુવિપુલા ચ વિભાતિ તેષાં વાચા મનોજ્ઞ યથ નાસ્તિ હ માનુષાણામ્ ।
ગમ્ભિરશ્લક્ષ્ણસુશિલા ચ સુઆકરા ચ શઙ્કા હિ મે સુરગણા ન હિ તે મનુષ્યાઃ

વરપુષ્પમાલ્યઅનુલેપનપટ્ટદામા પાણી ગૃહીત્વન ઉદીક્ષિષુ ગૌરવેણ ।
નિઃસંશયં નૃપતિ દ્રષ્ટુ કુમારમેતે દેવાધિદેવ મરુતાગત પૂજનાર્થમ્

રાજા નિશામ્ય વચનં પરમં ઉદગ્રો ગચ્છા ભણાહિ પ્રવિશન્તુ ગૃહં ભવન્તઃ ।
ન હિ માનુષાણ ઇયમીદૃશ ઋદ્ધિ કાચિ યથ ભાષસે ચ ગુણ તેષ યથા ચ ઇર્યા

દૌવારિકઃ કૃતપુટો મરુતૈવમાહ પ્રવિશી ભવન્ત અનુજ્ઞાતુ નરાધિપેન ।
તે હૃષ્ટતુષ્ટમનસો વરમાલ્યહસ્તા ગેહં પ્રવિષ્ટ નૃપતેરમરાલયં વા

દૃષ્ટ્વા ચ તાં સુરવરાં પ્રવિશન્ત ગેહં પ્રત્યુત્થિતો નૃપતિરઞ્જલિ સંપ્રગૃહ્ય ।
સંવિદ્યયન્ત ઇમ આસન રત્નપાદા અત્રા નિષીદત ભવન્નનુકમ્પ્ય બુદ્ધ્યા

તે માનદર્પવિગતા સ્થિત આસનેષુ યસ્યાર્થિ આગત ઇહા નૃપતે શૃણુષ્વ ।
પુત્રસ્તવાતિપૃથુપુણ્યવિશુદ્ધકાયો જાતઃ સુજાતચરણં વય દ્રષ્ટુકામાઃ

અસ્મો વિધિજ્ઞ વરલક્ષણલક્ષણજ્ઞા યેષાં તથા ભવતિ યા ગતિ યઃ પ્રયોગઃ ।
તત્સાધુ પાર્થિવવર પ્રજહસ્વ ખેદં પશ્યામ લક્ષણવિચિત્રવિભૂષિતાઙ્ગમ્

સ સ્ત્રીગણૈઃ પરિવૃતો નૃપતિઃ પ્રહૃષ્ટો ગૃહ્ય કુમારમસમં જ્વલનાર્ચિવર્ણમ્ ।
ઉપનામયન્ સુરવરાં સુવિલમ્બચૂડાં દ્વારાત્તુ નિષ્ક્રમતુ કમ્પિત ત્રિસહસ્રાઃ

દૃષ્ટ્વૈવ તે સુરવરા ક્રમ નાયકસ્ય તામ્રા નખાં વિમલપત્રવિશુદ્ધતેજા ।
તે ઉત્થિતા ત્વરિત રૂપવિલમ્બચૂડા મૂર્ધ્નાભિવન્દિષુ ક્રમાં વિમલપ્રભસ્ય

યથ લક્ષણા યથ ચ દર્શિત લક્ષિતા ચ યથ પુણ્યતેજિ શિરિ મૂર્ધ વિલોકિતં ચ ।
યથ ઇર્ય નેત્ર વિમલાપ્રભ ઊર્ણકોશા નિઃસંશયં સ્પૃશતિ બોધિ વિજિત્ય મારમ્

તે તં સ્તુવન્તિ ગુણભૂત યથાર્થદર્શી ધ્યાયી ગુણાં વિગતક્લેશતમોનુદસ્ય ।
સુચિરેણ સત્ત્વરતનસ્ય હિ પ્રાદુર્ભાવો જાતીજરામરણક્લેશરણંજહસ્ય

આદીપ્ત સર્વત્રિભવં ત્રિભિરગ્નિતપ્તં સંકલ્પરાગવિષયારણિઉચ્છ્રિતેન ।
ત્વં ધર્મમેઘ ત્રિસહસ્ર સ્ફરિત્વ ધીરા અમૃતોદકેન પ્રશમેષ્યસિ ક્લેશતાપમ્

ત્વં મૈત્રવાક્ય કરુણાન્વિત શ્લક્ષ્ણવાક્ય બ્રહ્મસ્વરારચિતઘોષ મનોજ્ઞવાણિ ।
ત્રિસહસ્ર આજ્ઞપરિવિજ્ઞપની જગસ્ય ક્ષિપ્રં પ્રમુઞ્ચ ભગવન્ મહબુદ્ધઘોષમ્

ભગ્ના કુતીર્થિકગણા વિપરીતદૃષ્ટિઃ ભવરાગબન્ધનનિમગ્ન સ્થિતા ભવાગ્રે ।
હેતુ પ્રતીત્ય ભવ શૂન્ય શ્રુણિત્વ ધર્મા સિંહસ્ય ક્રોષ્ટુકગણૈવ પલાયિનાસ્તે

ભિત્ત્વા અવિદ્યપટલં મહક્લેશધૂમં પર્યુત્થિતા જનતયે નિયતપ્રકાશે ।
જ્ઞાનાર્ચિપ્રજ્ઞપ્રભવિદ્યુવિલોકિતેન સર્વં જગે વિધમયે મહદન્ધકારમ્

લાભા સુલબ્ધ વિપુલા મરુમાનુષાણાં યત્રોદ્ભવા ઽદ્ભુત ઇહેદૃશિ શુદ્ધસત્ત્વે ।
પિથિતા અપાયપથ સ્ફીત મરુત્પથાનિ ભેષ્યન્તિ સત્ત્વરતનેન વિબોધકેન

વર્ષિત્વ દિવ્યકુસુમાં કપિલાહ્વયે ઽસ્મિન્ કૃત્વા પ્રદક્ષિણ સ્તવિત્વ ચ ગૌરવેણ ।
બુદ્ધ સુબુદ્ધ ઇતિ વાક્યમુદીરયન્તઃ પ્રક્રાન્ત તે સુરગણા ગગને સલીલાઃ