Lalitavistara · અધ્યાય 8

ઇતિ ॥
ઇતિ શ્રીલલિતવિસ્તરે જન્મપરિવર્તો નામ સપ્તમો ઽધ્યાયઃ ॥
સ્તર્ત્ પરિવર્ત 8
દેવકુલોપનયનપરિવર્તો ઽષ્ટમઃ ।
ઇતિ હિ ભિક્ષવો યામેવ રાત્રિં બોધિસત્ત્વો જાતસ્તસ્યામેવ રાત્ર્યાં વિંશતિ કન્યાસહસ્રાણિ ક્ષત્રિયબ્રાહ્મણનૈગમગૃહપતિમહાશાલકુલેષુ જાતાઃ । તાશ્ચ સર્વા માતાપિતૃભિર્બોધિસત્ત્વાય દત્તા ઉપસ્થાનપરિચર્યાયૈ । વિંશતિ ચ કન્યાસહસ્રાણિ રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન દત્તાનિ બોધિસત્ત્વસ્યોપસ્થાનપરિચર્યાયૈ । વિંશતિ ચ કન્યાસહસ્રાણિ મિત્રામાત્યાત્મજ્ઞાતિસાલોહિતૈર્દત્તાનિ બોધિસત્ત્વસ્યોપસ્થાનપરિચર્યાયૈ । વિંશતિ ચ કન્યાસહસ્રાણિ અમાત્યપાર્ષદ્યૈર્દત્તાનિ બોધિસત્ત્વસ્યોપસ્થાનપરિચર્યાયૈ ॥
તદા ચ ભિક્ષવો મહલ્લકમહલ્લિકાઃ શાક્યાઃ સંનિપત્ય રાજાનં શુદ્ધોદનમુપસંક્રમ્યૈવમાહુઃ - યત્ખલુ દેવ જાનીયાઃ - દેવકુલં કુમાર ઉપનીયતામિતિ । રાજા આહ - સાધુ, ઉપનીયતાં કુમારઃ । તેન હિ મણ્ડ્યતાં નગરમ્ । ઉપશોભ્યન્તાં વીથિચત્વરશૃઙ્ગાટકાન્તરાપણરથ્યામુખાનિ । અપનીયન્તામમઙ્ગલ્યાઃ કાણકુબ્જબધિરાન્ધમૂકવિસંસ્થિતવિરૂપરૂપા અપરિપૂર્ણેન્દ્રિયાઃ । ઉપનામ્યન્તાં મઙ્ગલાનિ । ઘુષ્યન્તાં પુણ્યભેર્યઃ । તાડ્યન્તાં મઙ્ગલ્યઘણ્ટાઃ । સમલંક્રિયન્તાં પુરવરદ્વારાણિ । વાદ્યન્તાં સુમનોજ્ઞતૂર્યતાલાવચરાણિ । સંનિપાત્યન્તાં સર્વકોટ્ટરાજાનઃ । એકીભવન્તુ શ્રેષ્ઠિગૃહપત્યમાત્યદૌવારિકપારિષદ્યાઃ । યુજ્યન્તાં કન્યારથાઃ । ઉપનામ્યન્તાં પૂર્ણકુમ્ભાઃ । સંનિપાત્યન્તામધીયાના બ્રાહ્મણાઃ । અલંક્રિયન્તાં દેવકુલાનિ । ઇતિ હિ ભિક્ષવો યથોક્તપૂર્વં સર્વં કૃતમભૂત્ ॥
તતો રાજા શુદ્ધોદનઃ સ્વગૃહં પ્રવિશ્ય મહાપ્રજાપતીં ગૌતમીમામન્ત્ર્યૈવમાહ - અલંક્રિયન્તાં કુમારઃ દેવકુલમુપનેષ્યત ઇતિ । સાધ્વિતિ પ્રતિશ્રુત્ય મહાપ્રજાપતી ગૌતમી કુમારં મણ્ડયતિ સ્મ ॥
તતઃ કુમારો મણ્ડ્યમાનઃ પ્રહસિતવદનો વ્યપગતભૃકુટિકઃ પરમમધુરયા વાચા માતૃસ્વસારમેવમાહ - અમ્બ કુત્રાહમુપનેષ્યત ઇતિ । આહ - દેવકુલં પુત્રેતિ । તતઃ કુમારઃ સ્મિતમુપદર્શયન્ પ્રહસિતવદનો માતૃસ્વસારં ગાથાભિરધ્યભાષત -
જાતસ્ય મહ્યમિહ કમ્પિત ત્રિસહસ્રં શક્રશ્ચ બ્રહ્મ અસુરાશ્ચ મહોરગાશ્ચ ।
ચન્દ્રશ્ચ સૂર્ય તથ વૈશ્રવણઃ કુમારો મૂર્ધ્ના ક્રમેષુ નિપતિત્વ નમસ્યયન્તિ

કતમો ઽન્યુ દેવ મમ ઉત્તરિ યો વિશિષ્ટો યસ્મિન્ મમ પ્રણયસે ત્વમિહાદ્ય અમ્બ ।
દેવાતિદેવ અહુ ઉત્તમુ સર્વદેવૈઃ દેવો ન મે ઽસ્તિ સદૃશઃ કુત ઉત્તરં વા

લોકાનુવર્તન પ્રતી ઇતિ અમ્બ યાસ્યે દૃષ્ત્વા વિકુર્વિત મમા જનતા ઉદગ્રાઃ ।
અધિમાત્રુ ગૌરવ કરિષ્યતિ ચિત્રકારઃ જ્ઞાસ્યન્તિ દેવમનુજા સ્વય દેવદેવઃ

ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ સર્વૈર્વર્ણૈઃ સ્તુતિમઙ્ગલૈઃ પ્રત્યુપસ્થિતૈરપરિમિતાલંકારાલંકૃતેષુ વીથિચત્વરશૃઙ્ગાટકાન્તરાપણમુખેષ્વન્તઃપુરે કુમારસ્ય રથમલંકૃત્ય રાજા શુદ્ધોદનો બ્રાહ્મણનૈગમશ્રેષ્ઠિગૃહપત્યમાત્યકોટ્ટરાજદૌવારિકપારિષદ્યમિત્રજ્ઞાતિપરિવૃતઃ પુરસ્કૃતો ધૂપનધૂપિતેન મુક્તપુષ્પાભિકીર્ણેન હયગજરથપત્તિકલિલેનોચ્છ્રિતછત્રધ્વજપતાકેન નાનાતૂર્યસંપ્રવાદિતેન માર્ગેણ કુમારં ગૃહીત્વા ગચ્છતિ સ્મ । દેવતાશતસહસ્રાણિ બોધિસત્ત્વસ્ય રથં વહન્તિ સ્મ । અનેકાનિ ચ દેવપુત્રાપ્સરઃકોટિનિયુતશતસહસ્રાણિ ગગનતલગતાનિ પુષ્પવર્ષાણ્યભિપ્રવર્ષન્તિ સ્મ । તૂર્યાણિ ચ પ્રવાદયન્તિ સ્મ । ઇતિ હિ રાજા શુદ્ધોદનો મહતા રાજવ્યૂહેન મહતા રાજર્દ્ધ્યા મહતા રાજાનુભાવેન કુમારં ગૃહીત્વા દેવકુલં પ્રવિશતિ સ્મ । સમનન્તરપ્રતિષ્ઠાપિતશ્ચ બોધિસત્ત્વેન દક્ષિણશ્ચરણયોઃ ક્રમતલસ્તસ્મિન્ દેવકુલે અથ તા અચેતન્યો દેવપ્રતિમાઃ તદ્યથા - શિવસ્કન્દનારાયણકુબેરચન્દ્રસૂર્યવૈશ્રવણશક્રબ્રહ્મલોકપાલપ્રભૃતયઃ પ્રતિમાઃ - સર્વાઃ સ્વેભ્યઃ સ્વેભ્યઃ સ્થાનેભ્યો વ્યુત્થાય બોધિસત્ત્વસ્ય ક્રમતલયોર્નિપતન્તિ સ્મ । તત્ર દેવમનુષ્યશતસહસ્રાણિ હીહીકારકિલકિલાપ્રમુખૈઃ પ્રક્ષ્વેડિતશતસહસ્રાણિ પ્રામુઞ્ચન્ । ચૈલવિક્ષેપાણિ ચાકાર્ષુઃ । સર્વં ચ કપિલવસ્તુમહાનગરં ષઙ્વિકારં પ્રાકમ્પિતમ્ । દિવ્યાનિ ચ કુસુમાનિ પ્રાવર્ષન્ । તૂર્યશતસહસ્રાણિ ચાઘટ્ટિતાનિ પ્રણેદુઃ । યેષાં ચ દેવાનાં તાઃ પ્રતિમાઃ, તે સર્વે સ્વસ્વરૂપમુપદર્શ્યેમા ગાથા અભાષત -
નો મેરૂ ગિરિરાજ પર્વતવરો જાતૂ નમે સર્ષપે
નો વા સાગર નાગરાજનિલયો જાતૂ નમે ગોષ્પદે ।
ચન્દ્રાદિત્ય પ્રભંકરા પ્રભકરા ખદ્યોતકે નો નમે
પ્રજ્ઞાપુણ્યકુલોદિતો ગુણધરઃ કસ્માન્નમે દેવતે

યદ્વત્ સર્ષપ ગોષ્પદે વ સલિલં ખદ્યોતકા વા ભવેત્
એવં ચ ત્રિસહસ્ર દેવમનુજા યે કેચિ માનાશ્રિતાઃ ।
મેરૂસાગરચન્દ્રસૂર્યસદૃશો લોકે સ્વયંભૂત્તમો
યં લોકો હ્યભિવન્દ્ય લાભ લભતે સ્વર્ગં તથા નિર્વૃતિમ્