Lalitavistara · અધ્યાય 15

ઇતિ ॥
ઇતિ શ્રીલલિતવિસ્તરે સ્વપ્નપરિવર્તો નામ ચતુર્દશો ઽધ્યાયઃ ॥
સ્તર્ત્ પરિવર્ત 15
અભિનિષ્ક્રમણપરિવર્તઃ પઞ્ચદશઃ ।
અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વસ્યૈતદભૂત્ - અયુક્તમેતન્મમ સ્યાદકૃતજ્ઞતા ચ યદહમપ્રતિવેદ્ય મહારાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય અનનુજ્ઞાતશ્ચ પિત્રા નિષ્ક્રમેયમ્ । સ રાત્રૌ પ્રશાન્તાયાં સ્વકાદુપસ્થાનપ્રાસાદાદવતીર્ય રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય પ્રાસાદતલે પ્રતિષ્ઠિતો ઽભૂત્ । પ્રતિષ્ઠિતમાત્રસ્ય ચ પુનર્બોધિસત્ત્વસ્ય સર્વો ઽસૌ પ્રાસાદ આભયા સ્ફુટો ઽભૂત્ । તત્ર રાજા પ્રતિવિબુદ્ધસ્તાં પ્રભામદ્રાક્ષીત્ । દૃષ્ટ્વા ચ પુનસ્ત્વરિતં ત્વરિતં કાઞ્ચુકિયમામન્ત્રયામાસ - કિં ભોઃ કાઞ્ચુકીય સૂર્યો ઽભ્યુદ્ગતો યેનેયં પ્રભા વિરાજતે? કાઞ્ચુકીય આહ - અદ્યાપિ તાવદેવ રજન્યા ઉપાર્ધં નાતિક્રાન્તમ્ । અપિ ચ દેવ -
સૂર્યપ્રભાય ભવતે દ્રુમકુડ્યછાયા સંતાપયાતિ ચ તનું પ્રકરોતિ ધર્મમ્ ।
હંસા મયૂરશુકકોકિલચક્રવાકાઃ પ્રત્યૂષકાલસમયે સ્વરુતાં રવન્તિ

આભા ઇયં તુ નરદેવ સુખા મનોજ્ઞા પ્રહ્લાદની શુભકરી ન કરોતિ દાહમ્ ।
કુડ્યા ચ વૃક્ષ અભિભૂય ન ચાસ્તિ છાયા નિઃસંશયં ગુણધરો ઇહ અદ્ય પ્રાપ્તઃ

સો પ્રેક્ષતે દશદિશો નૃપતી વિષણ્ણો દૃષ્ટશ્ચ સો કમલલોચન શુદ્ધસત્ત્વઃ ।
સો ઽભ્યુત્થિતું શયનિ ઇચ્છતિ ન પ્રભોતિ પિતૃગૌરવં જનયતે વરશુદ્ધબુદ્ધિઃ

સો ચ સ્થિહિત્વ પુરતો નૃપતિં અવોચત્ મા ભૂયુ વિઘ્ન પ્રકરોહિ મ ચૈવ ખેદમ્ ।
નૈષ્ક્રમ્યકાલસમયો મમ દેવ યુક્તો હન્ત ક્ષમસ્વ નૃપતે સજનઃ સરાષ્ટ્રઃ

તં અશ્રુપૂર્ણનયનો નૃપતી બભાષે કિંચિત્પ્રયોજનુ ભવેદ્વિનિવર્તને તે ।
કિં યાચસે મમ વરં વદ સર્વ દાસ્યે અનુગૃહ્ણ રાજકુલુ માં ચ ઇદં ચ રાષ્ટ્રમ્

તદ બોધિસત્ત્વ અવચી મધુરપ્રલાપી ઇચ્છામિ દેવ ચતુરો વર તાન્ મિ દેહિ ।
યદિ શક્યસે દદિતુ મહ્ય વસે તિ તત્ર તદ્ દ્રક્ષ્યસે સદ ગૃહે ન ચ નિષ્ક્રમિષ્યે

ઇચ્છામિ દેવ જર મહ્ય ન આક્રમેય્યા
શુભવર્ણ યૌવનસ્થિતો ભવિ નિત્યકાલમ્ ।
આરોગ્યપ્રાપ્તુ ભવિ નો ચ ભવેત વ્યાધિઃ
અમિતાયુષશ્ચ ભવિ નો ચ ભવેત મૃત્યુઃ (સંપત્તિતશ્ચ વિપુલા નુ ભવેદ્વિપત્તિઃ)

રાજા શ્રુણિત્વ વચનં પરમં દુખાર્તો અસ્થાનુ યાચસિ કુમાર ન મે ઽત્ર શક્તિઃ ।
જરવ્યાધિમૃત્યુભયતશ્ચ વિપત્તિતશ્ચ કલ્પસ્થિતીય ઋષયો ઽપિ ન જાતુ મુક્તાઃ

યદિદાનિ દેવ ચતુરો વર નો દદાસિ જરવ્યાધિમૃત્યુભયતશ્ચ વિપત્તિતશ્ચ ।
હન્ત શૃણુષ્વ નૃપતે અપરં વરૈકં અસ્માચ્ચ્યુતસ્ય પ્રતિસંધિ ન મે ભવેયા

શ્રુત્વૈવ ચેમ વચનં નરપુંગવસ્ય તૃષ્ણા તનું ચ કરિ છિન્દતિ પુત્રસ્નેહમ્ ।
અનુમોદમી હિતકરા જગતિ પ્રમોક્ષં અભિપ્રાયુ તુભ્ય પરિપૂર્યતુ યન્મતં તે

અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વઃ પ્રતિક્રમ્ય સ્વકે પ્રાસાદે ઽભિરુહ્ય શયને નિષસાદ । ન ચાસ્ય કશ્ચિદ્ગમનં વા આગમનં વા સંજાનીતે સ્મ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો રાજા શુદ્ધોદનસ્તસ્યા રાત્ર્યા અત્યયેન સર્વં શાક્યગણં સંનિપાત્યૈનાં પ્રકૃતિમારોચયતિ સ્મ - અભિનિષ્ક્રમિષ્યતિ કુમારઃ । તત્કિં કરિષ્યામઃ? શાક્યા આહુઃ - રક્ષાં દેવ કરિષ્યામઃ । તત્કસ્માત્? અયં ચ મહાઞ્શાક્યગણઃ, સ ચૈકાકી । તત્કા તસ્ય શક્તિરસ્તિ બલાદભિનિષ્ક્રમિતુમ્?
તત્ર તૈઃ શાક્યૈ રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન ચ પઞ્ચ શાક્યકુમારશતાનિ કૃતાસ્ત્રાણિ કૃતયોગ્યાનિ ઇષ્વસ્ત્રશિક્ષિતાનિ મહાનગ્નબલોપેતાનિ પૂર્વે નગરદ્વારે સ્થાપિતાન્યભૂવન્ બોધિસત્ત્વસ્ય રક્ષણાર્થમ્ । એકૈકશ્ચ શાક્યકુમારઃ પઞ્ચરથશતપરિવારઃ, એકૈકં ચ રથં પઞ્ચપત્તિશતપરિવારં સ્થાપિતમભૂત્ ( વૈદ્ય 146 ) બોધિસત્ત્વસ્ય રક્ષણાર્થમ્ । એવં દક્ષિણે પશ્ચિમે ઉત્તરે નગરદ્વારે પઞ્ચ પઞ્ચ શાક્યકુમારશતાનિ કૃતાસ્ત્રાણિ કૃતયોગ્યાનિ ઇષ્વસ્ત્રશિક્ષિતાનિ મહાનગ્નબલોપેતાનિ । એકૈકશ્ચ શાક્યકુમારઃ પઞ્ચરથશતપરિવારઃ, એકૈકં ચ રથં પઞ્ચપત્તિશતપરિવારં સ્થાપિતમભૂત બોધિસત્ત્વસ્ય રક્ષાર્થમ્ । મહલ્લકમહલ્લિકાશ્ચ શાક્યાઃ સર્વચત્વરશૃઙ્ગાટકપૂગરથ્યાસ્વારક્ષાર્થં સ્થિતા અભવન્ । રાજા ચ શુદ્ધોદનઃ પઞ્ચભિઃ શાક્યકુમારશતૈઃ સાર્ધં પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતઃ સ્વકે ગૃહદ્વારે હયેષુ ચ ગજેષુ ચ સમભિરુહ્ય જાગર્તિ સ્મ । મહાપ્રજાપતી ચ ગોતમી ચેટીવર્ગમામન્ત્રયતે સ્મ -
જ્વાલેથ દીપ વિમલાં ધ્વજાગ્રિ મણિરત્ન સર્વિ સ્થાપેથા ।
ઓલમ્બયાથ હારાં પ્રભાં કુરુત સર્વિ ગેહેસ્મિન્

સંગીતિ યોજયેથા જાગરથ અતન્દ્રિતા ઇમાં રજનીમ્ ।
પ્રતિરક્ષથા કુમારં યથા અવિદિતો ન ગચ્છેયા

વર્મિતકલાપહસ્તા અસિધનુશરશક્તિતોમરગૃહીતાઃ ।
પ્રિયતનયરક્ષણાર્થં કરોથ સર્વે મહાયત્નમ્

દ્વારાં પિથેથ સર્વાં સુયન્ત્રિતાં નિર્ગડાં દૃઢકપાટાં ।
મુઞ્ચથ મા ચ અકાલે મા અગ્રસત્ત્વ ઇતુ ન વ્રજેયા

મણિહારમુક્તહારાં મુખપુષ્પકે અર્ધચન્દ્ર સશૃઙ્ખલાઃ ।
મેખલકર્ણિકમુદ્રિક સુનિબદ્ધાં નૂપુરાં કુરુત

યદિ સહસ નિષ્ક્રમેયા નરમરુહિત મત્તવારણવિચારી ।
તથ તથ પરાક્રમથા યથા વિઘાતં ન વિન્દેયા

યા નારિ શક્તિધારી શયનં પરિવારયન્તુ વિમલસ્ય ।
મ ચ ભવથ મિદ્ધવિહતાઃ પતંગ ઇવ રક્ષથા નેત્રૈઃ

છાદેથ રતનજાલૈ ઇદં ગૃહં પાર્થિવસ્ય રક્ષાર્થમ્ ।
વેણૂરવાંશ્ચ રવથા ઇમાં રજનિ રક્ષથા વિરજામ્

અન્યોન્ય બોધયેથા મ વસયથા રક્ષથા ઇમાં રજનીમ્ ।
મા હુ અભિનિષ્ક્રમેથા વિજહ્ય રાષ્ટ્રં ચ રાજ્યં ચ

એતસ્ય નિર્ગતસ્યા રાજકુલં સર્વિમં નિરભિરમ્યમ્ ।
ઉચ્છિન્નશ્ચ ભવેયા પાર્થિવવંશશ્ચિરનુબદ્ધઃ

લલ્_15.ઇતિ
અથ ખલુ ભિક્ષવો ઽષ્ટાવિંશતિમહાયક્ષસેનાપતયઃ પાઞ્ચિકયજ્ઞસેનાપતિપૂર્વંગમાનિ ચ પઞ્ચહારિતીપુત્રશતાન્યેકસ્મિન્ સંનિપાત્યૈવં મતં વિચારયન્તિ સ્મ - અદ્ય માર્ષા બોધિસત્ત્વો ઽભિનિષ્ક્રમિષ્યતિ । તસ્ય યુષ્માભિઃ પૂજાકર્મણે ઔત્સુક્યમાપત્તવ્યમ્ ॥
ચત્વારશ્ચ મહારાજાનો અલકવતીં રાજધાનીં પ્રવિશ્ય તાં મહતીં યક્ષપર્ષદમામન્ત્રયતે સ્મ - અદ્ય માર્ષા બોધિસત્ત્વો ઽભિનિષ્ક્રમિષ્યતિ । સ યુષ્માભિર્હ યવરચરણપરિગૃહીતો નિષ્ક્રામયિતવ્યઃ । સા ચ યક્ષપર્ષદાહ -
વજ્રદૃઢ અભેદ્ય નારાયણો આત્મભાવો ગુરુ વીર્યબલૌપેતુ સો ઽકમ્પિતો સર્વસત્ત્વોત્તમઃ ।
ગિરિવર મહમેરુ ઉત્પાટ્ય શક્યં નભે ધારિતું કેનચિત્ ન તુ જિનગુણમેરુ શૈલૈર્ગુરુઃ પુણ્યજ્ઞાનાશ્રિતઃ શક્ય નેતું ક્વચિત્

વૈશ્રવણ આહ -
યે માનગર્વિત નરા ગુરુ તેષુ શાસ્તા યે પ્રેમગૌરવસ્થિતા લઘુ તે વિજાનિ ।
અધ્યાશયેન અભિયુજ્યથ ગૌરવેણ લઘુ તં હિ વેત્સ્યથ ખગા ઇવ તૂલપેશિમ્

અહં ચ પુરતો યાસ્યે યૂયં ચ વહથા હયમ્ ।
નૈષ્ક્રમ્યે બોધિસત્ત્વસ્ય પુણ્યમાર્જયામો બહુમ્

અથ ખલુ ભિક્ષવઃ શક્રો દેવાનામિન્દ્રો દેવાંસ્ત્રાયત્રિંશાનામન્ત્રયતે સ્મ - અદ્ય માર્ષા બોધિસત્ત્વો ઽભિનિષ્ક્રમિષ્યતિ । તત્ર યુષ્માભિઃ સર્વૈઃ પૂજાકર્મણે ઔત્સુક્યેન ભવિતવ્યમ્ ॥
તત્ર શાન્તમતિર્નામ દેવપુત્રઃ સ એવમાહ - અહં તાવત્કપિલવસ્તુનિ મહાનગરે સર્વસ્ત્રીપુરુષદારકદારિકાણાં પ્રસ્વાપનં કરિષ્યામિ ।
લલિતવ્યૂહો નામ દેવપુત્રઃ સ એવમાહ - અહમપિ સર્વહયગજખરોષ્ટ્રગોમહિષસ્ત્રીપુરુષદારકદારિકાણાં શબ્દમન્તર્ધાપયિષ્યામિ ।
વ્યૂહમતિર્નામ દેવપુત્રઃ સ એવમાહ - અહં ગગનતલે સપ્તરથવિસ્તારપ્રમાણં રત્નવેદિકાપરિવૃતં સૂર્યકાન્તમણિરત્નપ્રભોજ્જ્વલિતમુછ્રિતછત્રધ્વજપતાકં નાનાપુષ્પાભિકીર્ણં નાનાગન્ધઘટિકાનિધૂપિતં માર્ગવ્યૂહં કરિષ્યામિ, યેન માર્ગેણ બોધિસત્ત્વો ઽભિનિષ્ક્રમિષ્યતિ ।
ઐરાવણો નામ નાગરાજા સ એવમાહ - અહમપિ ચ સ્વસ્યાં શુણ્ડાયાં દ્વાત્રિંશદ્યોજનપ્રમાણં કૂટાગારં માપયિષ્યામિ । યત્રાપ્સરસો ઽભિરુહ્ય તૂર્યસંગીતિસંપ્રભણિતેન મહતા ગીતવાદિતેન બોધિસત્ત્વસ્યોપસ્થાનપરિચર્યાં કુર્વન્ત્યો ગમિષ્યન્તિ ।
સ્વયં ચ શક્રો દેવાનામિન્દ્ર એવમાહ - અહં દ્વારાણિ વિવરિષ્યામિ । માર્ગં ચ સંદર્શયામિ ।
ધર્મચારી દેવપુત્ર આહ - અહં વિકૃતમન્તઃપુરમુપદર્શયિષ્યામિ ।
સંચોદકો દેવપુત્ર આહ - અહં બોધિસત્ત્વં શયનાદુત્થાપયિષ્યામિ ।
તત્ર વરુણશ્ચ નામ નાગરાજો મનસ્વી ચ નાગરાજઃ સાગરશ્ચ નાગરાજો ઽનવતપ્તશ્ચ નાગરાજો નન્દોપનન્દૌ નાગરાજાવેવમાહુઃ - વયમપિ બોધિસત્ત્વસ્ય પૂજાકર્મણે કાલાનુસારિમેઘમભિનિર્માય ઉરગસારચન્દનચૂર્ણવર્ષમભિવર્ષયિષ્યામઃ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો દેવનાગયક્ષગન્ધર્વૈશ્ચાયમેવંરૂપો નિશ્ચયાભિપ્રાયશ્ચિન્તિતો ઽભૂદ્ વ્યવસિતશ્ચ । બોધિસત્ત્વસ્યૈવં ધર્મચિન્તાનુપ્રવિષ્ટસ્ય સંગીતિપ્રાસાદેષુ સુખશયનગતસ્ય અન્તઃપુરમધ્યગતસ્ય પૂર્વબુદ્ધચરિત વિચિન્તયતઃ સર્વસત્ત્વહિતમનુચિન્તયતશ્ચત્વારિ પૂર્વપ્રણિધાનપદાન્યામુખીભવન્તિ સ્મ । કતમાનિ ચત્વારિ? પૂર્વં મયા સ્વયંભુવામાધિપતેયતામભિલષતા સર્વજ્ઞતાં પ્રાર્થયમાનેનૈવં સંનાહઃ સંનદ્ધો ઽભૂત્ - સત્ત્વાન્ દુઃખિતાન્ દૃષ્ટા અહો બતાહં સંસારમહાચારકબન્ધનપ્રક્ષિપ્તસ્ય લોકસંનિવેશસ્ય સંસારચારકં ભિત્ત્વા બન્ધનપ્રમોક્ષશબ્દં ચોદીરયેયં તૃષ્ણયા સનિગડગાઢબન્ધનબદ્ધાંશ્ચ સત્ત્વાન્ પ્રમોચયેયમ્ । ઇદં પ્રથમં પૂર્વપ્રણિધાનપદમામુખીભવતિ સ્મ ॥
અહો બતાહં સંસારમહાવિદ્યાન્ધકારગહનપ્રક્ષિપ્તસ્ય લોકસ્યાજ્ઞાનપટલતિમિરાવૃતનયનસ્ય પ્રજ્ઞાચક્ષુર્વિરહિતસ્યાવિદ્યામોહાન્ધકારસ્ય મહાન્તં ધર્માલોકં કુર્યામ્ । જ્ઞાનપ્રદીપં ચોપસંહરેયમ્ । ત્રિવિમોક્ષસુખજ્ઞાનવતૌષધિસંપ્રયોગેણ ચોપાયપ્રજ્ઞાજ્ઞાનસંપ્રયુક્તેન સર્વાવિદ્યાન્ધકારતમોહતં મહત્તિમિરપટલકાલુષ્યમપનીય પ્રજ્ઞાચક્ષુર્વિશોધયેયમ્ । ઇદં દ્વિતીયં પૂર્વપ્રણિધાનપદમામુખીભવતિ સ્મ ॥
અહો બતાહં માનધ્વજોચ્છ્રિતસ્ય લોકસ્યાહંકારમમકારાભિનિવિષ્ટસ્યાત્મનીયગ્રાહાનુગમાનસસ્ય સંજ્ઞાચિત્તદૃષ્ટિવિપર્યાસવિપર્યસ્તસ્યાસંગ્રહગૃહીતસ્યાર્યમાર્ગોપદેશેનાસ્મિમાનધ્વજપ્રપાતનં કુર્યામ્ । ઇતીદં તૃતીયં પૂર્વપ્રણિધાનપદમામુખીભવતિ સ્મ ।
અહો બતાહં વ્યુપશાન્તસ્ય લોકસ્ય તન્દ્રાકુલજાતસ્ય ગુણાવગુણ્ઠિતભૂતસ્યાજવંજવસમાપન્નસ્યાસ્માલ્લોકાત્ પરં લોકં પરલોકાદિમં લોકં સંઘાવતઃ સંસરતઃ સંસારાદભિનિવૃત્તસ્યાલાતચક્રસમારૂઢસ્યોપશમિકં પ્રજ્ઞાતૃપ્તિકરં ધર્મં સંપ્રકાશયેયમ્ । ઇતીદં ચતુર્થં પૂર્વપ્રણિધાનપદમામુખીભવતિ સ્મ । ઇમાનિ ચત્વારિ પૂર્વપ્રણિધાનપદાન્યામુખીભવન્તિ સ્મ ॥
તસ્મિંશ્ચ ક્ષણે ધર્મચારિણા દેવપુત્રેણ શુદ્ધાવાસકાયિકૈશ્ચ દેવપુત્રૈર્વિકૃતવિગલિતમન્તઃ - પુરમુપદર્શિતમભૂત્ । વિસંસ્થિતં બીભત્સરૂપમુપદર્શ્ય ચ ગગનતલસ્થાસ્તે બોધિસત્ત્વં ગાથાભિરધ્યભાષન્ત -
અથાબ્રુવન્ દેવસુતા મહર્દ્ધયો વિબુદ્ધપદ્માયતલોચનં તમ્ ।
કથં તવાસ્મિન્નુપજાયતે રતિઃ શ્મશાનમધ્યે સમવસ્થિતસ્ય

સંચોદિતઃ સો ઽથ સુરેશ્વરેભિઃ નિરીક્ષતે ઽન્તઃપુર તં મુહૂર્તમ્ ।
સંપ્રેષતે પશ્યતિ તાં બિભત્સાં શ્મશાનમધ્યે વસિતો ઽસ્મિ ભૂતમ્

અદ્રાક્ષીત્ ખલ્વપિ બોધિસત્ત્વઃ સર્વાવન્તં નારીગણમ્ । વ્યવલોકયન્ પશ્યતિ । તત્ર કાશ્ચિદ્વયપકૃષ્ટવસ્ત્રાઃ કાશ્ચિદ્વિધૂતકેશ્યઃ કાશ્ચિદ્વિકીર્ણાભરણાઃ કાશ્ચિદ્વિભ્રષ્ટમુકુટાઃ કાશ્ચિદ્વિહતૈરંસૈઃ કાશ્ચિદ્વિગોપિતગાત્ર્યઃ કાશ્ચિદ્વિસંસ્થિતમુખાઃ કાશ્ચિદ્વિપરિવર્તિતનયનાઃ કાશ્ચિત્પ્રસ્રવન્તી લાલાભિઃ કાશ્ચિચ્છ્વસન્ત્યઃ કાશ્ચિત્પ્રહસન્ત્યઃ કાશ્ચિત્કાશન્ત્યઃ કાશ્ચિત્પ્રલપન્ત્યઃ કાશ્ચિદ્દન્તાન્ કટકટાયન્ત્યઃ કાશ્ચિદ્વિવર્ણવદનાઃ કાશ્ચિદ્વિસંસ્થિતરૂપાઃ કાશ્ચિત્પ્રલમ્બિતબાહવઃ કાશ્ચિદ્વિક્ષિપ્તચરણાઃ કાશ્ચિદુદ્ધાટિતશીર્ષાઃ કાશ્ચિદવગુણ્ઠિતશીર્ષાઃ કાશ્ચિદ્વિપરિવર્તિતમુખમણ્ડલાઃ કાશ્ચિત્પ્રધ્વસ્તશરીરાઃ કાશ્ચિદ્વિભુગ્નગાત્ર્યઃ કાશ્ચિન્નિકુબ્જાઃ ખુરખુરાયમાણાઃ કાશ્ચિન્મૃદઙ્ગમુપગુહ્ય પરિવર્તિતશીર્ષશરીરાઃ કાશ્ચિદ્વીણાવલ્લક્યાદ્યપરિબદ્ધપાણયઃ કાશ્ચિદ્વેણું દન્તૈઃ કટકટાયન્ત્યઃ કાશ્ચિત્કિમ્પલનકુલસંપતાડાપકર્ષિતવાદ્યભાણ્ડાઃ કાશ્ચિન્નિમેષોન્મેષપરિવૃત્તનયનાઃ કાશ્ચિદ્વિવૃતાસ્યાઃ । એવં તદ્વિકૃતં ધરણીતલગતમન્તઃપુરં નિરીક્ષમાણો બોધિસત્ત્વઃ શ્મશાનસંજ્ઞામુત્પાદયતિ સ્મ ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
તાં દૃષ્ટ્વ ઉદ્વિગ્ન સ લોકનાથઃ કરુણં વિનિશ્વસ્ય ઇદં જગાદ ।
અહો બતા કૃચ્છ્રગતા વ્રજેયં કથં રતિં વિન્દતિ રાક્ષસીગણે

અતિમોહતમાવૃત દુર્મતિ કામગુણૈર્નિગુણૈર્ગુણસંજ્ઞિનઃ ।
વિહગ પઞ્જરમધ્યગતા યથા ન હિ લભન્તિ કદાચિ વિનિઃસૃતિમ્

અથ બોધસત્ત્વો ઽનેન પુનરપિ ધર્માલોકમુખેનાન્તઃપુરં પ્રત્યવેક્ષમાણો મહાકરુણાપરિદેવિતેન સત્ત્વાન્ પરિદેવતે સ્મ - ઇહ તે બાલા હન્યન્તે આઘાતન ઇવ વધ્યાઃ । ઇહ તે બાલા રજ્યન્તે ચિત્રઘટેષ્વિવામેધ્યપરિપૂર્ણેષ્વવિદ્વાંસઃ । ઇહ તે બાલા મજ્જન્તિ ગજા ઇવ વારિમધ્યે । ઇહ તે બાલા રુધ્યન્તે ચૌરા ઇવ ચારકમધ્યે । ઇહ તે બાલા અભિરતા વરાહા ઇવાશુચિમધ્યે । ઇહ તે બાલા અધ્યવસિતાઃ કુક્કુરા ઇવાસ્થિકરઙ્કમધ્યે । ઇહ તે બાલાઃ પ્રપતિતા દીપશિખાસ્વિવ પતંગાઃ । ઇહ તે બાલા બધ્યન્તે કપય ઇવ લેપેન । ઇહ તે બાલાઃ પરિદહ્યન્તે જાલોત્ક્ષિપ્તા ઇવ જલજાઃ । ઇહ તે બાલાઃ પરિક્રૂડ્યન્તે સૂનાકાષ્ઠેષ્વિવોરભ્રાઃ । ઇહ તે બાલા અવસજ્જન્તે કિલ્બિષકારિણ ઇવ શૂલાગ્રે । ઇહ તે બાલાઃ સંસીદન્તિ જીર્ણગજા ઇવ પઙ્કે । ઇહ તે બાલા વિપદ્યન્તે ભિન્નયાનપાત્ર ઇવ મહાસમુદ્રે । ઇહ તે બાલાઃ પ્રપતન્તે મહાપ્રપાત ઇવ જાત્યન્ધાઃ । ઇહ તે બાલાઃ પર્યાદાનં ગચ્છન્તિ પાતાલસંધિગતમિવ વારિ । ઇહ તે બાલા ધૂમાયન્તે કલ્પસંક્ષય ઇવ મહાપૃથિવી । આભિર્બાલા ભ્રામ્યન્તે કુમ્ભકારકચક્રમિવાવિદ્ધમ્ । ઇહ તે બાલાઃ પરિભ્રમન્તિ શૈલાન્તર્ગતા ( વૈદ્ય 150 ) ઇવ જાત્યન્ધાઃ । ઇહ તે બાલા વિપરિવર્તન્તે કુર્કુરા ઇવ શર્દૂલબદ્ધાઃ । ઇહ તે બાલા મ્લાયન્તે ગ્રીષ્મકાલ ઇવ તૃણવનસ્પતયઃ । ઇહ તે બાલાઃ પરિહીયન્તે શશીવ કૃષ્ણપક્ષે । આભિર્બાલા ભક્ષ્યન્તે ગરુડેનેવ પન્નગાઃ । આભિર્બાલા ગ્રસ્યન્તે મહામકરેણેવ પોતઃ । આભિર્બાલા લુપ્યન્તે ચોરસંઘેનેવ સાર્થઃ । આભિર્બાલા ભિદ્યન્તે મારુતેનેવ શાલાઃ । આભિર્બાલા હન્યન્તે દૃષ્ટીવિષૈરિવ જન્તવઃ । આસ્વાદસંજ્ઞિનો બાલાઃ ક્ષણ્યન્તે મધુદિગ્ધાભિરિવ ક્ષુરધારાભિર્બાલજાતીયાઃ । આભિર્બાલા ઉહ્યન્તે દારુસ્કન્ધા ઇવ જલૌઘૈઃ । આભિર્બાલાઃ ક્રીડન્તિ દારકા ઇવ સ્વમૂત્રપુરીષૈઃ । આભિર્બાલા આવર્ત્યન્તે ઽઙ્કુશેનેવ ગજાઃ । આભિર્બાલા બધ્યન્તે ધૂર્તકૈરિવ બાલજાતીયાઃ । ઇહ તે બાલાઃ કુશલમૂલાનિ ક્ષપયન્તિ દ્યતાભિરતા ઇવ ધનમ્ । આભિર્બાલા ભક્ષ્યન્તે રાક્ષસીભિરિવ વણિજાઃ । ઇત્યેભિર્દ્વાત્રિંશતાકારૈર્બોધિસત્ત્વો ઽન્તઃપુરં પરિતુલયિત્વા કાયે ઽશુભસંજ્ઞાં વિચારયન્ પ્રતિકૂલસંજ્ઞામુપસંહરન્ જુગુપ્સસંજ્ઞામુત્પાદયન્ સ્વકાયં પ્રતિવિભાવયન્ કાયસ્યાદીનવં સંપશ્યન્ કાયાત્કાયાભિનિવેશમુચ્ચારયન્ શુભસંજ્ઞાં વિભાવયન્ અશુભસંજ્ઞામવક્રામયન્ અધઃ પાદતલાભ્યાં યાવદૂર્ધ્વં મસ્તકપર્યન્તં પશ્યતિ સ્મ અશુચિસમુત્થિતમશુચિસંભવમશુચિસ્રવં નિત્યમ્ । તસ્યાં ચ વેલાયામિમાં ગાથામભાષત -
કર્મક્ષેત્રરુહં તૃષાસલિલજં સત્કાયસંજ્ઞીકૃતં
અશ્રુસ્વેદકફાર્દ્રમૂત્રવિકૃતં શોણીતબિન્દ્વાકુલમ્ ।
બસ્તીપૂયવસાસમસ્તકરસૈઃ પૂર્ણં તથા કિલ્બિષૈઃ
નિત્યપ્રસ્રવિતં હ્યમેધ્ય સકલં દુર્ગન્ધ નાનાવિધમ્

અસ્થીદન્તસકેશરોમવિકૃતં ચર્માવૃતં લોમશં
અન્તઃપ્લીહયકૃદ્વપોષ્ણરસનૈરેભિશ્ચિતં દુર્બલૈઃ ।
મજ્જાસ્નાયુનિબદ્ધયન્ત્રસદૃશં માંસેન શોભીકૃતં
નાનાવ્યાધિપ્રકીર્ણશોકકલિલં ક્ષુત્તર્ષસંપીડિતમ્ ।
જન્તૂનાં નિલયં અનેકસુષિરં મૃત્યું જરાં ચાશ્રિતં
દૃષ્ટ્વા કો હિ વિચક્ષણો રિપુનિભં મન્યે શરીરં સ્વકમ્

એવં ચ બોધિસત્ત્વઃ કાયે કાયાનુગતયા સ્મૃત્યા વિહરતિ સ્મ ॥
ગગનતલગતાશ્ચ દેવપુત્રા ધર્મચારિણં દેવપુત્રમેવમાહુઃ - કિમિદં માર્ષાઃ? સિદ્ધાર્થો વિલમ્બતે ઽન્તઃપુરં ચાવલોકયતિ સ્મ । તં ચોદપર્શયતિ ચિત્તં ચોદ્વેજયતિ । ભૂયશ્ચક્ષુર્નિવેશયતિ । અથવા જવજલનિધિગમ્ભીરો ઽયમ્, ન શક્યમસ્ય પ્રમાણં ગ્રહીતુમ્ । અથવા અસઙ્ગસ્ય મા ખલુ વિષયે સજ્જતે મનઃ । મા ખલ્વમરૈરસંચોદિતો વિસ્મરતિ પૂર્વપ્રતિજ્ઞામિતિ ॥
ધર્મચાર્યાહ - કિમેવં કથયત? નનુ યૂયમસ્ય પ્રત્યક્ષપૂવેમવ બોધાય ચરતસ્તથાવિધા નિઃસઙ્ગતાભૂત્ । નૈષ્ક્રમ્યત્યાગે ચ કિમઙ્ગ પુનરેતર્હિ ચરમભવાવસ્થિતસ્ય સઙ્ગો ભવિષ્યતિ?
અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વઃ કૃતનિશ્ચયઃ સંવેજિતમાનસો વ્યવસિતબુદ્ધિઃ સલીલમવિલમ્બિતં પર્યઙ્કાદવતીર્ય સઙ્ગીતિપ્રાસાદે પૂર્વાભિમુખઃ સ્થિત્વા દક્ષિણેન પાણિના રત્નજાલિકામવનામ્ય પ્રાસાદકોટીગતો દશનખકૃતકરપુટો ભૂત્વા સર્વબુદ્ધાન્ સમન્વાહૃત્ય સર્વબુદ્ધેભ્યશ્ચ નમસ્કારં કૃત્વા ગગનતલમવલોકયતિ સ્મ । સો ઽદ્રાક્ષીદ્ ગગનતલગતમમરાધિપતિં દશશતનયનં દેવશતસહસ્રપરિવૃતં પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરછત્રધ્વજપતાકાવતંસકરત્ન - હારદામપરિગૃહીતમવનતકાયં બોધિસત્ત્વં નમસ્યમાનં સ્થિતમ્ । ચતુરશ્ચ લોકપાલાન્ યક્ષરાક્ષસગન્ધર્વભુજગગણસંપરિવૃતાન્ સંનદ્ધદૃઢવર્મિતકવચિતાન્ અસિધનુશરશક્તિતોમરત્રિશૂલહસ્તાન્ સલીલં મણિમુકુટવિલમ્બિતચૂડાન્ બોધિસત્ત્વં નમસ્યમાનાન્ સ્થિતાન્ પશ્યતિ સ્મ । ચન્દ્રસૂર્યાવતિ દેવપુત્રૌ વામદક્ષિણયોઃ પાર્શ્વયોઃ સ્થિતાવપશ્યત્ । પુષ્યશ્ચ નક્ષત્રાધિપતિરુપસ્થિતો ઽભૂત્ । અર્ધરાત્રિં ચ સમયં સંપ્રાપ્તમ્ । દૃષ્ટ્વા ચ બોધિસત્ત્વશ્છન્દકમામન્ત્રયતે સ્મ -
છન્દકા ચપલુ મા વિલમ્બહે અશ્વરાજ દદ મે અલંકૃતમ્ ।
સર્વસિદ્ધિ મમ એતિ મઙ્ગલા અર્થસિદ્ધિ ધ્રુવમદ્ય ભેષ્યતે

અથ છન્દક ઇદં વચનં શ્રુત્વા ઉદ્વિગ્નમના એવમાહ -
ક્વ ગમિષ્યસે વિકસિતભ્રૂ કમલદલ શુભલોચન
નૃપસિંહ શરદિન્દુપૂર્ણ કુમુદશશાઙ્કમુદિતા

નવનલિનકોમલવિબુદ્ધપદ્મવદના
હાટકસુધાન્તરવિતરુણવિમલશશિતેજ ।
ધૃતહુતાર્ચિરગ્નિમણિવિદ્યુતત્પ્રભોજ્જ્વલિતતેજો ।
વારણમત્તલીલગજગામિ ।
ગોવૃષમૃગેન્દ્રહંસક્રમ સુક્રમા સુચરણા

બોધિસત્ત્વ આહ -
છન્દક યસ્ય અર્થિં મયિ પૂર્વ ત્યક્ત કરચરણનયન ।
તથ ઉત્તમાઙ્ગ તનય ભાર્ય પ્રિયાશ્ચ રાજ્યધનકનકવસન ।
રત્નપૂર્ણ ગજ તુરગાનિલજવવેગ વિક્રમબલાઃ

શીલુ મિ રક્ષિ ક્ષાન્તિ પરિભાવિ
વીર્યબલધ્યાનપ્રજ્ઞાનિરતશ્ચાસ્મિ બહુકલ્પકોટિનયુતા ।
કિં તુ સ્પૃશિત્વ બોધિશિવશાન્તિમ્
જરામરણપઞ્જરનિરષ્ટસત્ત્વપરિમોચનસ્ય સમયો ઽદ્યુપસ્થિતુ મમ

છન્દક આહ - શ્રુતં મયા આર્યપુત્ર યથા ત્વં જાતમાત્ર એવ નૈમિત્તિકાનાં બ્રાહ્મણાનામુપનામિતો દર્શનાય । તૈશ્ચાસિ રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્યાગ્રતો વ્યાકૃતઃ - દેવ વૃદ્ધિસ્તે રાજકુલસ્ય । આહ - કિમિતિ? તે આહુઃ -
અયં કુમારઃ શતપુણ્યલક્ષણો જાતસ્તવા આત્મજ પુણ્યતેજિતઃ ।
ચ ચક્રવર્તી ચતુદ્વીપઈશ્વરો ભવિષ્યતિ સપ્તધનૈરુપેતઃ

સ ચેત્પુનર્લોકમવેક્ષ્ય દુઃખિતં વિજહ્યમાન્તઃપુરિ નિષ્ક્રમિષ્યતિ ।
અવાપ્ય બોધિં અજરામરં પદં તર્પેષ્યતે ધર્મજલૈરિમાં પ્રજામ્

હન્ત આર્યપુત્ર અસ્તિ તાવદેવ તદ્વ્યાકરણં નેદં નાસ્તિ । કિં તુ શૃણુ તાવન્મમાર્થકામસ્ય વચનમ્ । આહ - કિમિતિ । અહ - દેવ યસ્યાર્થે ઇહ કેચિદનેકવિધાનિ વ્રતતપાંસ્યારભન્તે ઽજિનજટામકુટચીવરવલ્કલધરા દીર્ઘનખકેશસ્મશ્રુ ચ, અનેકવિધાનિ કાયસ્યાતાપનપરિતાપનાનિ સમુત્સહન્તે । તીવ્રં ચ વ્રતતપમારભન્તે । કિમિતિ? વયં દેવમનુષ્યસંપત્તિં પ્રતિલભેમહીતિ । સા ચ સંપત્ત્વયાર્યપુત્ર પ્રતિલબ્ધા । ઇદં ચ રાજ્યમૃદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં સુભિક્ષં રમણીયમાકીર્ણબહુજનમનુષ્યમ્ । ઇમાનિ ચોદ્યાનાનિ વરપ્રવરાણિ નાનાવિધપુષ્પફલમણ્ડિતાનિ નાનાશકુનિગણનિકૂજિતાનિ । પુષ્કરિણ્યશ્ચોત્પલપદ્મકુમુદપુણ્ડરીકોપશોભિતા હંસમયૂરકોકિલચક્રવાકક્રોઞ્ચસારસનિકૂજિતાઃ પુષ્પિતસહકારાશોકચમ્પકકુરબકતિલકકેશરાદિનાનાદ્રુમતીરોપરિબદ્ધા નાનારત્નવૃક્ષવાટિકાસમલંકૃતા અષ્ટાપદવિનિબદ્ધા રત્નવેદિકાપરિવૃતા રત્નજાલસંછન્ના યથર્તુકાલપરિભોગા ગ્રીષ્મવર્ષાશરદ્ધેમન્તસુખસંવાસાઃ । ઇમે ચ શરદભ્રનિભાઃ કૈલાસપર્વતસદૃશા મહાપ્રાસાદા વૈજયન્તસમા ધર્મસુધર્મક્ષેમસમા શોકવિગતપ્રભૃતયો વિતર્દિનિર્યૂહતોરણગવાક્ષહર્મ્યકૂટાગારપ્રાસાદતલસમલંકૃતા રત્નકિઙ્કિણીજાલસમીરિતાઃ । ઇદં ચાર્યપુત્ર અન્તઃપુરં તુણવપણવવીણાવેણુસંપતાડાવચરાકિમ્પલનકુલસુઘોષકમૃદઙ્ગપટહનૃત્યગીતવાદિત્રસંગીતિસંપ્રયોગસુશિક્ષિતં હાસ્યલાસ્યક્રીડિતરમિતસુખિલમધુરોપચારમ્ । ત્વં ચ દેવ યુવા અનભિક્રાન્તયૌવનો નવો દહરસ્તરુણઃ કોમલશરીરઃ શિશુઃ કૃષ્ણકેશઃ । ( વૈદ્ય 153 ) અવિક્રીડિતઃ કામૈઃ । અભિરમસ્વ તાવદમરાધિપતિરિવ દશશતનયનસ્ત્રિદશાધિપતિઃ । તતઃ પશ્ચાદ્ વૃદ્ધીભૂતા અભિનિષ્ક્રમિષ્યામઃ । તસ્યાં ચ વેલાયામિમાં ગાથામભાષત -
રમતાં ચ રતિવિધિજ્ઞાં અમરાધિપતિર્યથા ત્રિદશલોકે ।
પશ્ચાદ્વૃદ્ધીભૂતા વ્રતતપસં આરભિષ્યામઃ

બોધિસત્ત્વ આહ - અલં છન્દક । અનિત્યાઃ ખલ્વેતે કામા અધ્રુવા અશાશ્વતા વિપરિણામધર્માણઃ પ્રદ્રુતાશ્ચપલા ગિરિનદીવેગતુલ્યાઃ । અવશ્યાયબિન્દુવદચિરસ્થાયિન ઉલ્લાપના રિક્તમુષ્ટિવદસારાઃ કદલીસ્કન્ધવદ્દુર્બલા આમભાજનવદ્ભેદનાત્મકાઃ શરદભ્રનિભાઃ ક્ષણાદ્ભૂત્વા ન ભવન્તિ । અચિરસ્થાયિનો વિદ્યુત ઇવ નભસિ સવિષભોજનમિવ પરિણામદુઃખા માલુતાલતેવાસુખદા અભિલિખિતા બાલબુદ્ધિભિરુદકબુદ્બુદોપમાઃ ક્ષિપ્રં વિપરિણામધર્માણઃ । માયામરીચિસદૃશાઃ સંજ્ઞાવિપર્યાસસમુત્થિતાઃ । માયાસદૃશાશ્ચિત્તવિપર્યાસવિધાપિતાઃ । સ્વપ્નસદૃશા દૃષ્ટિવિપર્યાસપરિગ્રહયોગેનાતૃપ્તિકરાઃ । સાગર ઇવ દુષ્પૂરા લવણોદક ઇવ તૃષાકરાઃ । સર્પશિરોવદ્દુઃસ્પર્શનીયા મહાપ્રપાતવત્પરિવર્જિતાઃ પણ્ડિતૈઃ । સભયાઃ સરણાઃ સાદીનવઃ સદોષાઃ ઇતિ જ્ઞાત્વા વિવર્જિતાઃ પ્રાજ્ઞૈર્વિગર્હિતા વિદ્વદ્ભિર્જુગુપ્સિતા આર્યૈર્વિવર્જિતાઃ બુધૈઃ પરિગૃહીતા અબુધૈર્નિષેવિતા બાલૈઃ । તસ્યાં ચ વેલાયામિમાં ગાથામભાષત -
વિવર્જિતા સર્પશિરો યથા બુધૈઃ વિગર્હિતા મીઢઘટો યથાશુચિઃ ।
વિનાશકા સર્વશુભસ્ય છન્દકા જ્ઞાત્વા હિ કામાન્ન મિ જાયતે રતિ

તદા છન્દકઃ શલ્યવિદ્ધો યથા ક્રન્દમાનસ્તતો ઽશ્રુનેત્રો દુઃખી એવં વાક્યમવ્રવીત્ -
દેવા યસ્યાર્થિ કેચિદિહા તીવ્ર નેકવિધા આરભન્તે વ્રતાન્
અજિનજટાધર સુદીર્ઘકેશાનખા શ્મશ્રુચીરાસ્તથા ।
વલ્કલાધાર શુષ્કાઙ્ગ નેકે વ્રતાનાશ્રિતા
શાકસ્યામાકગર્દૂલભક્ષાશ્ચ ઓમૂર્ધકાશ્ચાપરે ગોવ્રતાં સંશ્રિતાઃ

કિં તુ વય ભવેમ શ્રેષ્ઠા વિશિષ્ટા જગે ચક્રવર્તિવરા લોકપાલાસ્તથા ।
શક્ર વજ્રંધરા યામ દેવાધિપા નિર્મિતા । બ્રહ્મલોકે ચ ધ્યાનાસુખાકાઙ્ક્ષિણઃ

તદિદ નરવરિષ્ઠ રાજ્યં તવ સ્ફીતમૃદ્ધં સુભિક્ષં તથા આરામોદ્યાનપ્રાસાદૌચ્છ્રેપિતં વૈજયન્તાસમમ્ ।
ઇસ્ત્રિગારસ્વયં વેણુવીણારવૈ ગીતવાદ્યૈ રતી નૃત્યસંગીતિ સંયોગિ સંશિક્ષિતં
ભુઞ્જ કામાનિમાન્ મા વ્રજા સૂરતા

બોધિસત્ત્વ આહ -
છન્દક શૃણુ યાનિ દુઃખાશતામર્પિતા પૂર્વિ જન્માન્તરે
બન્ધના રુન્ધના તાડના તર્જના કામહેતોર્મયા ।
નો ચ નિર્વિણ્ણભૂત્ સંસ્કૃતે માનસમ્

પ્રમદવશગતં ચ મોહાકુલં દૃષ્ટિજાલાવૃતં અન્ધભૂતં પુરા ।
આત્મસંજ્ઞાગ્રહાકારકા વેદનાવીતિવૃત્તા ઇમે ધર્મ અજ્ઞાનતઃ

સંભૂતા ચપલચલ ઽનિત્ય મેઘૈઃ સમા વિદ્યુભિઃ સદૃશાઃ ।
ઓસબિન્દૂપમા રિક્તતુચ્છા અસારા અનાત્મા ચ શૂન્યસ્વભાવા ઇમે સર્વશઃ
ન ચ મમ વિષયેષુ સંરજ્યતે માનસં
દેહિ મે છન્દકા કણ્ઠકાલંકૃતં અશ્વરાજોત્તમમ્ ।
પૂર્ણ મે મઙ્ગલા યે પુરા ચિન્તિતા
ભેષ્યિ સર્વાભિભૂ સર્વધર્મેશ્વરો ધર્મરાજો મુનિઃ

છન્દક આહ -
ઇમાં વિબુદ્ધામ્બુજપત્રલોચનાં વિચિત્રહારાં મણિરત્નભૂષિતામ્ ।
ઘનપ્રમુક્તામિવ વિદ્યુતાં નભે નોપેક્ષસે શયનગતાં વિરોચતીમ્

ઇમાંશ્ચ વેણૂન્ પણવાં સુઘોષકાં મૃદઙ્ગવંશાંશ્ચ સંગીતવાદિતામ્ ।
ચકોરસોરાં કલવિઙ્કનાદિતાં યથાલયં કિન્નરિણાં વિહાસ્યસે

સુમનોત્પલાં વાર્ષિકચમ્પકાંસ્તથા સુગન્ધમાલાં ગુણપુષ્પસંચયામ્ ।
કાલાગુરૂનુત્તમગન્ધધૂપનાં નોપેક્ષસે તાનનુલેપનાન્ વરાન્

સુગન્ધગન્ધાંશ્ચ રસાં પ્રણીતાં સુસાધિતાં વ્યઞ્જનભોજનાંસ્તથા ।
સશર્કરાં પાનરસાં સુસંસ્કૃતાં નોપેક્ષસે દેવ કહિં ગમિષ્યસિ

શીતે ચ ઉષ્ણાનનુલેપનામ્બરાં ઉષ્ણે ચ તાનુરગસારચન્દનાં ।
તાં કાશિકાવસ્ત્રવરામ્બરાં શુભાં નોપેક્ષસે દેવ કહિં ગમિષ્યસિ

ઇમે ચ તે (દેવ) કામગુણા હિ પઞ્ચ સમૃદ્ધ દેવેષ્વિવ દેવતાનામ્ ।
રમસ્વ તાવદ્રતિસૌખ્યઅન્વિતઃ તતો વનં યાસ્યતિ શાક્યપુઙ્ગવઃ

બોધિસત્ત્વ આહ -
અપરિમિતાનન્ત કલ્પા મયા છન્દકા ભુક્ત કામાનિ રૂપાશ્ચ શબ્દાશ્ચ ગન્ધા રસા સ્પર્શ નાનાવિધા ।
દિવ્ય યે માનુષા નો ચ તૃપ્તીરભૂત્ ।
નૃપતિવરસુતેન ઐશ્વર્ય કારાપિતં ચાતુદ્વીપે યદા રાજ ભૂચ્ચક્રવર્તી સમન્વાગતઃ સપ્તભી રત્નભિઃ ઇસ્ત્રિગારસ્ય મધ્યે ગતઃ ।
ત્રિદશપતિસુયામદેવાધિપત્યં ચ કારાપિતં યેભ્યશ્ચાહં ચ્યવિત્વા ઇહાભ્યાગતો નિર્મિતો નિર્મિતેષુ માનો આત્મિકા ચ શ્રિયા ઉત્તમા । ભુક્ત પૂર્વે મયા ।
સુરપુરિ વશવર્તિ મારેશ્વત્વં ચ કારાપિતં
ભુક્ત કામાઃ સમૃદ્ધા વરા નો ચ તૃપ્તીભૂત્ ।
કિં પુનો અદ્ય માં હીનસંસેવતસ્તૃપ્તિ ગચ્છેદહં સ્થાનમેતન્ન સંવિદ્યતે

અપિ ચ -
ઇમુ જંગ અપેક્ષામ્યહં છન્દકા દુઃખિતં શોકકાન્તારસંસારમધ્યે સ્થિતમ્ । ક્લેશવ્યાલાકુલે ઉહ્યમાનં સદા ।
અશરણમપરાયણં મોહવિદ્યાન્ધકારે જરાવ્યાધિમૃત્યૂભયૈઃ પીડિતમ્ ।
જન્મદુઃખૈઃ સમભ્યાહતં વ્યાહતં શત્રુભિઃ ।
અહમિહ સમુદાનિયા ધર્મનાવં મહાત્યાગશીલવ્રતક્ષાન્તિવીર્યાબલાં દારુસંભારસંઘાતિતાં સારમધ્યાશયૈર્વજ્રકૈઃ સંગૃહીતાં દૃઢામ્ । સ્વયમહમભિરુહ્ય નાવામિમાત્માનો ઽવતીર્ય સંસારઓઘે અહં તારયિષ્યે અનન્તં જગત્ ।
શોકસંસારકાન્તારરોષોર્મિરાગગ્રહાવર્તવૈરાકુલે દુસ્તરે । એવ ચિત્તં મમ

તદાત્મનોત્તીર્ય ઇદં ભવાર્ણવં સવૈરદૃષ્ટિગ્રહક્લેશરાક્ષસમ્ ।
સ્વયં તરિત્વા ચ અનન્તકં જગત્ સ્થલે સ્થપેષ્યે અજરામરે શિવે

તદા છન્દકો ભૂયસ્યા માત્રયા પ્રરુદન્નેવમાહ - દેવ એષ વ્યવસાયસ્ય નિશ્ચયઃ?
બોધિસત્ત્વ આહ -
શૃણુ છન્દક મહ્ય નિશ્ચયં મોક્ષસત્ત્વાર્થ હિતાર્થમુદ્યતમ્ ।
અચલાચલમવ્યયં દૃઢં મેરુરાજેવ યથા સુદુશ્ચલમ્

છન્દક આહ - કીદૃશ આર્યપુત્રસ્ય નિશ્ચયઃ?
બોધિસત્ત્વ આહ -
વજ્રાશનિઃ પરશુશક્તિશરાશ્ચ વર્ષે વિદ્યુત્પ્રતાનજ્વલિતઃ ક્વથિતં ચ લોહમ્ ।
આદીપ્તશૈલશિખરા પ્રપતેયુ મૂર્ધ્નિ નૈવા અહં પુન જનેય ગૃહાભિલાષમ્

તદા અમર નભગતાઃ કિલકિલા મુઞ્ચિષુ કુસુમવૃષ્ટિઃ ।
જય હે પરમમતિધરા જગતિ અભયદાયકા નાથ
ન રજ્યતે પુરુષવરસ્ય માનસં નભો યથા તમરજધૂમકેતુભિઃ ।
ન લિપ્યતે વિષયસુખેષુ નિર્મલો જલે યથા નવનલિનં સમુદ્ભવમ્

અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વસ્ય નિશ્ચયં વિદિત્વા શાન્તમતિશ્ચ દેવપુત્રો લલિતવ્યૂહશ્ચ દેવપુત્રઃ કપિલવસ્તુનિ મહાનગરે સર્વસ્ત્રીપુરુષદારકદારિકાનામપસ્વાપનમકુરુતામ્, સર્વશબ્દાંશ્ચાન્તર્ધાપયામાસતુઃ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વઃ સર્વં નગરજનં પ્રસુપ્તં વિદિત્વા અર્ધરાત્રિસમયં ચોપસ્થિતં જ્ઞાત્વા પુષ્યં ચ નક્ષત્રાધિપતિં યુક્તં જ્ઞાત્વા સાંપ્રતં નિષ્ક્રમણકાલ ઇતિ જ્ઞાત્વા છન્દકમામન્ત્રયતે સ્મ - છન્દક માં મેદાનીં ખેદય । પ્રયચ્છ મે કણ્ઠકં સમલંકૃત્ય, મા ચ વિલમ્બિષ્ઠાઃ ॥
સમનન્તરોદાહૃતા ચ બોધિસત્ત્વેનેયં વાક્ । અથ તત્ક્ષણમેવ ચત્વારો લોકપાલા બોધિસત્ત્વસ્ય વચનમુપશ્રુત્ય સ્વકસ્વકાનિ ચ ભવનાનિ ગત્વા બોધિસત્ત્વસ્ય પૂજાકર્મણે સ્વૈઃ સ્વૈર્વ્યૂહૈસ્ત્વરિતં ત્વરિતં પુનરપિ કપિલવસ્તુમહાનગરમાગચ્છન્તિ સ્મ ॥
તત્ર ધૃતરાષ્ટ્રો મહારાજો ગન્ધર્વાધિપતિઃ પૂર્વસ્યા દિશ આગતો ઽભૂત્ સાર્ધમનેકૈર્ગન્ધર્વકોટિનિયુતશતસહસ્રૈર્નાનાતૂર્યસંગીતિસંપ્રવાદિતેન । આગત્ય ચ કપિલવસ્તુમહાનગરં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય યથાગતઃ પૂર્વાં દિશમુપનિશ્રિત્યાસ્થાત્ બોધિસત્ત્વં નમસ્યમાનઃ ॥
દક્ષિણસ્યા દિશો વિરૂઢકો મહારાજો ઽભ્યાગતો ઽભૂત્ સાર્ધમનેકૈઃ કુમ્ભાણ્ડકોટિનિયુતશતસહસ્રૈર્નાનામુક્તાહારપાણિપ્રલમ્બિતૈર્નાનામણિરત્નપરિગૃહીતૈર્વિવિધ - ગન્ધોદકપૂર્ણઘટપરિગૃહીતૈઃ । આગત્ય ચ કપિલવસ્તુમહાનગરં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય યથાગત એવ દક્ષિણાં દિશમુપનિશ્રિત્યાસ્થાત્ બોધિસત્ત્વં નમસ્યમાનઃ ॥
પશ્ચિમાયા દિશો વિરૂપાક્ષો મહારાજ આગતો ઽભૂત્ સાર્ધમનેકૈર્નાગકોટિનિયુતશતસહસ્રૈર્નાનામુક્તાહારપાણિપ્રલમ્બિતૈર્નાનામણિરત્નપરિગૃહીતૈર્ગન્ધ - ચૂર્ણપુષ્પવર્ષમેઘસમુત્થિતૈશ્ચ મૃદુભિઃ સુગન્ધિભિર્નાનાવાતૈઃ પ્રવાયદ્ભિઃ । આગત્ય ચ કપિલવસ્તુમહાનગરં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય યથાગત એવ પશ્ચિમાં દિશમુપનિશ્રિત્યાસ્થાત્ બોધિસત્ત્વં નમસ્યમાનઃ ॥
ઉત્તરસ્યા દિશઃ કુબેરો મહારાજ આગતો ઽભૂત્ સાર્ધમનેકૈર્યક્ષકોટિનિયુતશતસહસ્રૈર્જ્યોતીરસમણિરત્નપરિગૃહીતૈર્દીપિકાપાણિપરિગૃહીતૈશ્ચ જ્વલિતોલ્કાપાણિપરિગૃહીતૈર્ધનુરસિશરશક્તિતોમરત્રિશૂલચક્રકણયભિન્દિપાલાદિનાનાપ્રહરણપરિગૃહીતૈર્દૃઢ - સંનદ્ધવર્ભિતકવચિતૈઃ । આગત્ય કપિલવસ્તુમહાનગરં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય યથાગત એવોત્તરાં દિશમુપનિશ્રિત્યાસ્થાત્ બોધિસત્ત્વં નમસ્યમાનઃ ॥
શક્રશ્ચ દેવાનામિન્દ્રઃ સાર્ધં ત્રાયત્રિંશદેવૈરાગતો ઽભૂત્ દિવ્યપુષ્પગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરછત્રધ્વજપતાકાવતંસકાભરણપરિગૃહીતૈઃ । આગત્ય કપિલવસ્તુમહાનગરં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય યથાગત એવ સપરિવાર ઉપર્યન્તરિક્ષે ઽસ્થાત્ બોધિસત્ત્વં નમસ્કુર્વન્ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવશ્છન્દકો બોધિસત્ત્વસ્ય વચનમુપશ્રુત્યાશ્રુપૂર્ણનયનો બોધિસત્ત્વમેવમાહ - આર્યપુત્ર ત્વં ચ કાલજ્ઞો વેલજ્ઞશ્ચ સમયજ્ઞઃ । અયં ચ અકાલો ઽસમયો ગન્તુમ્ । તત્કિમાજ્ઞાપયસિ ઇતિ ॥
બોધિસત્ત્વ આહ - છન્દક, અયં સ કાલઃ ।
છન્દક આહ - કસ્યાર્યપુત્ર કાલઃ?
બોધિસત્ત્વ આહ -
યત્તન્મયા પ્રાર્થિતુ દીર્ઘરાત્રં સત્ત્વાનમર્થં પરિમાર્ગતા હિ ।
અવાપ્ય બોધિં અજરામરં પદં મોચે જગત્તસ્ય ક્ષણો ઉપસ્થિતઃ

ઇયમત્ર ધર્મતા ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
ભૌમાન્તરીક્ષાશ્ચ તથૈવ પાલાઃ શક્રશ્ચ દેવાધિપતિઃ સયક્ષઃ ।
યામાશ્ચ દેવાસ્તુષિતાશ્ચ નિર્મિતાઃ પરનિર્મિતોદ્યુક્ત તથૈવ દેવાઃ

વરુણો મનસ્વી અપિ નાગરાજા અનાવતપ્તશ્ચ તથૈવ માગરઃ
અભિયુક્ત તે ચાપ્યભિપૂજનાર્થં નૈષ્ક્રમ્યકાલે નરપુંગવસ્ય

યે ચાપિ રૂપાવચરેષુ દેવાઃ પ્રશાન્તચારી સહ ધ્યાનગોચરાઃ ।
અભિયુક્ત તે ચાપ્યભિપૂજનાર્થં ત્રૈલોક્યપૂજ્યસ્ય નરોત્તમસ્ય

દશાદિશો ઽભ્યાગત શુદ્ધસત્ત્વાઃ સહાયકાઃ પૂર્વચરિં ચરન્તઃ ।
દ્રક્ષ્યામહે નિષ્ક્રમણં જિનસ્ય પૂજાં કરિષ્યામિ તથાનુરૂપામ્

સ ચાપિ ગુહ્યાધિપતિર્મહાત્મા પ્રદીપ્તવજ્રો નભસિ પ્રતિસ્થિતઃ ।
સંનદ્ધગાત્રો બલવીર્યવિક્રમઃ કરેણ ગુહ્ય જ્વલમાનુ વજ્રમ્

ચન્દ્રશ્ચ સૂર્યો ઉભિ દેવપુત્રૌ પ્રદક્ષિણં વામકુ સુપ્રતિસ્થિતૌ ।
દશાઙ્ગુલી અઞ્જલિભિર્ગૃહીત્વા નૈષ્ક્રમ્યશબ્દો ઽનુવિચારયન્તિ

પુષ્યશ્ચ નક્ષત્ર સપારિષદ્યો ઔદારિકં નિર્મિણિ આત્મભાવમ્ ।
સ્થિત્વાગ્રતસ્તસ્ય નરોત્તમસ્ય મનોજ્ઞઘોષાભિરુતં પ્રમુઞ્ચત્

સર્વે ઽદ્ય સિદ્ધાઃ શુભ તુભ્ય મઙ્ગલાઃ પુષ્યશ્ચ યુક્તઃ સમયશ્ચ ગન્તુમ્ ।
અહં પિ યાસ્યામિ ત્વયૈવ સાર્ધં । અનુત્તરાયો ભવ રાગસૂદનઃ

સંચોદકશ્ચોદયિ દેવપુત્ર ઉત્તિષ્ઠ શીઘ્રં બલવીર્યૌદ્ગતઃ ।
દુઃખૈર્હતાંસ્તારય સર્વસત્ત્વાન્ નૈષ્ક્રમ્યકાલઃ સમુપસ્થિતસ્તે

સમાગતા દેવસહસ્રકોટ્યઃ પ્રવર્ષમાણા કુસુમાન્ મનોજ્ઞાન્ ।
સ ચાપિ પર્યઙ્કવરે નિષણ્ણો દેવૈર્વૃતો ભ્રાજતિ દીપ્તતેજઃ

નગરે ઇસ્ત્રિક દારકાશ્ચ પુરુષા યાશ્ચાભવન્ દારિકાઃ
સર્વે તે શયિતા કિલાન્તમનસો ઈર્યાપથેભ્યશ્ચ્યુતાઃ ।
હસ્તિ અશ્વગવાશ્ચ સારિકશુકાઃ ક્રોઞ્ચા મયૂરાસ્તથા
સર્વે તે શયિતા કિલાન્તમનસઃ પશ્યન્તિ રૂપં ન તે

યે ચા તે દૃઢવજ્રતોમરધરા શાક્યૈઃ સુતાઃ સ્થાપિતાઃ
હસ્તિઅશ્વરથેષુ તોરણવરે તે ચાપ્યવસ્વાપિતાઃ ।
રાજા રાજકુમાર પાર્થિવજનઃ સર્વે પ્રસુપ્તા ભવન્
અપિ ચા નારિગણા વિનગ્નવસના સુપ્તા ન તે બુદ્ધિષૂ

સો ચ બ્રહ્મરુતો મનોજ્ઞવસનઃ કલવિઙ્કઘોષસ્વરો
રાત્રૌ નિર્ગત અર્ધરાત્રસમયે તં છન્દકં અબ્રવીત્ ।
સાધૂ છન્દક દેહિ કણ્ઠકુ મમ સ્વાલંકૃતં શોભનં
મા વિઘ્નં કુરુ મે દદાહિ ચપલં યદિ મે પ્રિયં મન્યસે

ક્વ ત્વં યાસ્યસિ સત્ત્વસારથિવરા કિં અશ્વકાર્યં ચ તે
કાલજ્ઞઃ સમયજ્ઞ ધર્મચરણો કાલો ન ગન્તુ ક્વચિત્ ।
દ્વારાસ્તે પિથિતા દૃઢાર્ગલકૃતા કો દાસ્યતે તાં તવ ।
શક્રેણા મનસાથ ચેતનવશાત્તે દ્વાર મુક્તા કૃતાઃ
દૃષ્ટ્વા છન્દક હર્ષિતો પુન દુખી અશ્રૂણિ સો ઽવર્તયી ।
હા ધિક્કો મિ સહાયુ કિં તુ કુરુમી ધાવામિ કાં વા દિશં
ઉગ્રંતેજધરેણ વાક્યુ ભણિતં શક્યં ન સંધારિતુમ્

સા સેના ચતુરઙ્ગિની બલવતી કિં ભૂ કરોતીહ હા
રાજા રાજકુમાર પાર્થિવ જનો નેમં હિ બુધ્યન્તિ તે ।
સ્ત્રીસંઘઃ શયિતસ્તથા યશવતી ઓસ્વાપિતા દેવતૈઃ
હા ધિગ્ગચ્છતિ સિધ્યતે ઽસ્ય પ્રણિધિર્યશ્ચિન્તિતઃ પૂર્વશઃ

દેવાઃ કોટિસહસ્ર હૃષ્ટમનસસ્તં છન્દકં અબ્રુવન્
સાધુ છન્દક દેહિ કણ્ઠકવરં મા ખેદયી નાયકમ્ ।
ભેરીશઙ્ખમૃદઙ્ગતૂર્યનયુતા દેવાસુરૈર્વાદિતા
નૈવેદં પ્રતિબુધ્યતે પુરવરં ઓસ્વાપિતં દેવતૈઃ

પશ્ય છન્દક અન્તરીક્ષ વિમલં દિવ્યા પ્રભા શોભતે
પશ્ય ત્વં બહુબોધિસત્ત્વનયુતાં યે પૂજનાયાગતાઃ ।
શક્રં પશ્ય શચીપતિં બલવૃતં દ્વારસ્થિતં ભ્રાજતે
દેવાંશ્ચાપ્યસુરાંશ્ચ કિન્નરગણાં યે પૂજનાર્થાગતાઃ

શ્રુત્વા છન્દક દેવતાન વચનં તં કણ્ઠકં આલપી
એષ્વાગચ્છતિ સત્ત્વસારથિવરઃ ત્વં તાવ હેષિષ્યસે ।
સો તં વર્ષિકુવર્ણ કાઞ્ચનખુરં સ્વાલંકૃતં કૃત્વના
ઉપનેતી ગુણસાગરસ્ય વહનં રોદન્તકો દુર્મના

એષા તે વરલક્ષણા હિતકરા અશ્વઃ સુજાતઃ શુભો
ગચ્છ સિધ્યતુ તુભ્ય એવ પ્રણિધિર્યશ્ચિન્તિતઃ પૂર્વશઃ ।
યે તે વિઘ્નકરા વ્રજન્તુ પ્રશમં આસાં વ્રતં સિધ્યતાં
ભવહી સર્વજગસ્ય સૌખ્યદદનઃ સ્વર્ગસ્ય શાન્ત્યાસ્તથા

સર્વા કમ્પિત ષડ્વિકાર ધરણી શયનાદ્યદા સોત્થિતઃ
આરૂઢઃ શશિપૂર્ણમણ્ડલનિભં તં અશ્વરાજોત્તમમ્ ।
પાલા પાણિવિશુદ્ધપદ્મવિમલા ન્યસયિંસુ અશ્વોત્તમે
શક્રો બ્રહ્મ ઉભૌ ચ તસ્ય પુરતો દર્શ્યન્તિ માર્ગો હ્યયમ્

આભા તેન પ્રમુક્ત અચ્છવિમલા ઓભાસિતા મેદિની
સર્વે શાન્ત અપાય સત્ત્વ સુખિતા ક્લેશૈર્ન બાધ્યી તદા ।
પુષ્પા વર્ષિષુ તૂર્યકોટિ રણિષૂ દેવાસુરાસ્તુષ્ટુવુઃ
સર્વે કૃત્વ પ્રદક્ષિણં પુરવરં ગચ્છન્તિ હર્ષાન્વિતાઃ

પુરવરોત્તમિ દેવત દીનમના ઉપગમ્ય ગચ્છતિ મહાપુરુષે ।
પુરતઃ સ્થિતા કરુણદીનમના ગિરયા સમાલપતિ પદ્મમુખમ્

તમસાકુલં ભુવિમુ સર્વપુરં નગરં ન શોભતિ ત્વય રહિતમ્ ।
ન મમાત્ર કાચિ રતિ પ્રીતિકરી ત્યક્તં ત્વયા ચ યદિદં ભવનમ્

ન પુનઃ શ્રુણિષ્યિ રુતુ પક્ષિગણે અન્તઃપુરે મધુરવેણુરવમ્ ।
મઙ્ગલ્યશબ્દ તથ ગીતરવં પ્રતિબોધનં તવ અનન્તયશઃ

દર્શે ન ભૂયુ સુરસિદ્ધગણાં કુર્વન્તુ પૂજ તવ રાત્રિદિવમ્ ।
ઘ્રાયિષ્યિ ગન્ધ ન ચ દિવ્ય પુનઃ ત્વયિ નિર્ગતે નિહતક્લેશગણે

નિર્ભુક્તમાલ્યમિવ પર્યુષિતં ત્યક્તં ત્વયાદ્ય ભવનં હિ તથા ।
નટરઙ્ગકલ્પ પ્રતિભાયતિ મે ત્વયિ નિર્ગતે ન ભુયુ તેજશિરિ

ઓજો બલં હરસિ સર્વપુરે ન ચ શોભતે અટવિતુલ્યમિદમ્ ।
વિતથં ઋષીણ વચનાદ્ય ભુતં યેહી વિયાકૃતુ ભુવિ ચક્રબલો

અબલં બલં ભુવિમુ શાક્યબલં ઉચ્છિન્ન વંશ ઇહ રાજકુલે ।
આશા પ્રનષ્ટ ઇહ શાક્યગણે ત્વયિ નિર્ગતે મહતિ પુણ્યદ્રુમે

અહમેવ તુભ્ય ગતિ ગચ્છયમી યથ ત્વં પ્રયાસિ અમલા વિમલા ।
અપિ ચા કૃપા કરુણ સંજનિય વ્યવલોકયસ્વ ભવનં ત્વમિદમ્

વ્યવલોક્ય ચૈવ ભવનં મતિમાન્ મધુરસ્વરો ગિરમુદીરિતવાન્ ।
નાહં પ્રવેક્ષિ કપિલસ્ય પુરં અપ્રાપ્ય જાતિમરણાન્તકરમ્

સ્થાનાસનં શયનચંક્રમણં ન કરિષ્યહં કપિલવસ્તુમુખમ્ ।
યાવન્ન લબ્ધ વરબોધિ મયા અજરામરં પદવરં હ્યમૃતમ્

યદસૌ જગત્પ્રધાનો નિષ્ક્રાન્તુ બોધિસત્ત્વો તસ્યા નભે વ્રજન્તો સ્તવયિંસુ અપ્સરાણામ્ ।
એષ મહ દક્ષિણીયો એષ મહ પુણ્યક્ષેત્રં પુણ્યર્થિકાન ક્ષેત્રં અમૃતાફલસ્ય દાતા

એન બહુકલ્પકોટી દાનદમસંયમેના સમુદાનિતાસ્ય બોધિઃ સત્ત્વકરુણાયમાના ।
એષ પરિશુદ્ધશીલો સુવ્રત અખણ્ડચારી ન ચ કામ નૈવ ભોગાં પ્રાર્થેન્તુ શીલરક્ષી

એષ સદ ક્ષાન્તિવાદી છિદ્યન્તિ અઙ્ગમઙ્ગે ન ચ ક્રોધુ નૈવ રોષઃ સત્ત્વપરિત્રાયણાર્થમ્ ।
એષ સદ વીર્યવન્તો અવિખિન્ન કલ્પકોટ્યઃ સમુદાનિતાસ્ય બોધિર્યષ્ટા ચ યક્ષકોટીઃ

એષ સદ ધ્યાનધ્યાયી શાન્તપ્રશાન્તચિત્તો ધ્યાયિત્વ સર્વક્લેશાં મોચેષ્યિ સત્ત્વકોટીઃ ।
એષો અસઙ્ગ પ્રાજ્ઞઃ કલ્પૈર્વિકલ્પમુક્તો કલ્પૈર્વિમુક્તચિત્તો જિનુ ભેષ્યતે સ્વયંભૂઃ

એષ સદ મૈત્રચિત્તો કરુણાય પારપ્રાપ્તો મુદિતો ઉપેક્ષધ્યાયી બ્રાહ્મે પથિ વિધિજ્ઞઃ ।
એષો ઽતિદેવદેવો દેવેભિ પૂજનીયો શુભવિમલશુદ્ધચિત્તો ગુણનિયુતપારપ્રાપ્તઃ

શરણં ભયાર્દિતાનાં દીપો અચક્ષુષાણાં લયનો ઉપદ્રુતાનાં વૈદ્યશ્ચિરાતુરાણામ્ ।
રાજેવ ધર્મરાજો ઇન્દ્રઃ સહસ્રનેત્રો બ્રહ્મસ્વયંભુભૂતઃ કાયપ્રશબ્ધચિત્તો

ધીરઃ પ્રભૂતપ્રજ્ઞો વીરો વિવિક્તચિત્તઃ શૂરઃ કિલેશઘાતી અજિતંજયો જિતારિઃ ।
સિંહો ભયપ્રહીણો નાગઃ સુદાન્તચિત્તો ઋષભો ગણપ્રધાનઃ ક્ષાન્તઃ પ્રહીણકોપઃ

ચન્દ્રઃ પ્રભાસયન્તઃ સૂર્યો ઽવભાસકારી
ઉલ્કા પ્રદ્યોતકારી સર્વતમોવિમુક્તઃ ।
પદ્મં અનોપલિપ્તં પુષ્પં સુશીલપત્રં
મેરૂરકમ્પિ શાસ્તા પૃથિવી યથોપજીવ્યો
રતનાકરો અક્ષોભ્યઃ

એન જિતુ ક્લેશમારો એન જિતુ સ્કન્ધમારો એન જિતુ મૃત્યુમારો નિહતો ઽસ્ય દેવ(પુત્ર)મારો ।
એષ મહ સાર્થવાહો કુપથપ્રતિસ્થિતાનાં અષ્ટાઙ્ગમાર્ગશ્રેષ્ઠં દેશેષ્યતે નચિરેણા

જરમરણક્લેશઘાતી તમતિમિરવિપ્રમુક્તો
ભુવિ દિવિ ચ સંપ્રઘુષ્ટો જિનુ ભેષ્યતે સ્વયંભૂઃ ।
સ્તુત સ્તવિતુ અપ્રમેયો વરપુરુષરૂપધારી
યત્પુણ્ય ત્વાં સ્તવિત્વા ભોમ યથ વાદિસિંહઃ

ઇતિ હિ ભિક્ષવો ઽભિનિષ્ક્રાન્તો બોધિસત્ત્વો ઽતિક્રમ્ય શાક્યાનતિક્રમ્ય ક્રોડ્યાનતિક્રમ્ય મલ્લાન્ મૈનેયાનામનુવૈનેયે નિગ મે ષટ્સુ યોજનેષુ । તત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય રાત્રિપ્રભાતો ઽભૂત્ । તતો બોધિસત્ત્વો કણ્ઠકાદવતીર્ય ધરણીતલે સ્થિત્વા તં મહાન્તં દેવનાગયક્ષગન્ધર્વાસુરગરુડકિન્નરમહોરગસંઘં વિસર્જયતિ સ્મ । વિસર્જ્ય ચાસ્યૈતદભૂત્ -ઇમાન્યાભરણાનિ કણ્ઠકં ચ છન્દકસ્ય હસ્તે વિસર્જયામીતિ ॥
અથ બોધિસત્ત્વશ્છન્દકમામન્ત્ર્યૈતદવોચત્ - ગચ્છ ત્વં છન્દક, ઇમાન્યાભરણાનિ કણ્ઠકં ચ ગૃહીત્વા નિવર્તયસ્વ । યત્ર ચ પ્રદેશે છન્દકો નિવૃત્તસ્તત્ર ચૈત્યં સ્થાપિતમભૂત્ । અદ્યાપિ તચ્ચૈત્યં છન્દકનિવર્તનમિતિ જ્ઞાયતે ॥
પુનશ્ચ બોધિસત્ત્વસ્યૈતદભવત્ - કથં ચ નામ ચૂડા ચ પ્રવ્રજ્યા ચેતિ । સ ખડ્ગેન ચૂડાં છિત્ત્વા અન્તરિક્ષે ક્ષિપતિ સ્મ । સા ચ ત્રાયત્રિંશતા દેવૈઃ પરિગૃહીતાભૂત્ પૂજાર્થમ્ । અદ્યાપિ ચ ત્રાયત્રિંશત્સુ દેવેષુ ચૂડામહો વર્તતે । તત્રાપિ ચૈત્યં સ્થાપિતમભૂત્ । અદ્યાપિ ચ તચ્ચૂડાપ્રતિગ્રહણમિતિ જ્ઞાયતે ॥
પુનરપિ બોધિસત્ત્વસ્યૈતદભૂત્ - કથં હિ નામ પ્રવ્રજ્યા ચ કાશિકાનિ વસ્ત્રાણિ । સચેદ્વનવાસાનુરૂપાણિ કાષાયાણિ વસ્ત્રાણિ લભેયમ્, શોભનં સ્યાત્ । અથ શુદ્ધવાસકાયિકાનાં દેવાનામેતદભૂત્ - કાષાયૈર્બોધિસત્ત્વસ્ય કાર્યમિતિ । તત્રૈકો દેવપુત્રો દિવ્યં રૂપમન્તર્ધાપ્ય લુબ્ધકરૂપેણ કાષાયવસ્ત્રપ્રાવૃતો બોધિસત્ત્વસ્ય પુરતો ઽસ્થાત્ । અથ બોધિસત્ત્વસ્તમેતદવોચત્ - સચેન્મે ત્વં માર્ષા કાષાયાણિ વસ્ત્રાણિ દદ્યાઃ, ઇમાનિ તે ઽહં કાશિકાનિ વસ્ત્રાણિ દદ્યામ્ । સો ઽવોચત્ - એતાનિ વસ્ત્રાણિ તવ શોભન્તે । ઇમાનિ મમ । બોધિસત્ત્વ આહ - અહં ત્વાં યાચામિ । તતસ્તેન લુબ્ધકરૂપિણા દેવપુત્રેણ બોધિસત્ત્વાય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણિ દત્તાન્યભૂવન્ । કાશિકાનિ ગૃહ્ણીતે સ્મ । અથ સ દેવપુત્રો ગૌરવજાતસ્તાનિ વસ્ત્રાણિ ઉભાભ્યાં પાણિભ્યાં શિરસિ કૃત્વા તત એવ દેવલોકમગમત્ તેષાં પૂજાર્થમ્ । તચ્છન્દકેન દૃષ્ટમભૂત્ । તત્રાપિ ચૈત્યં સ્થાપિતમ્ । અદ્યાપિ તચ્ચૈત્યં કાષાયગ્રહણમિત્યેવં જ્ઞાયતે ॥
યદા ચ બોધિસત્ત્વેન ચૂડાં છિત્ત્વા કાષાયાણિ વસ્ત્રાણિ પ્રાવૃતાનિ, તસ્મિન્ સમયે દેવપુત્રશતસહસ્રા હૃષ્ટાસ્તુષ્ટા ઉદગ્રા આત્તમનસઃ પરમપ્રમુદિતાઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાતા હીહીકારકિલિકિલાપ્રક્ષ્વેડિતાનિર્નાદનિર્ઘોષશબ્દમકાર્ષુઃ । સિદ્ધાર્થો ભો માર્ષાઃ કુમારઃ પ્રવ્રજિતઃ । સો ઽયમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્ય ધર્મચક્રં પ્રવર્તયિષ્યતિ । અસંખ્યેયાઞ્જાતિધર્માણઃ સત્ત્વાન્ જાત્યા પરિમોચયિષ્યતિ । યાવજ્જરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસેભ્યઃ પરિમોચ્ય સંસારસાગરાત્ પારમુત્તાર્યાનુત્તરે ક્ષેમે ઽભયે ઽશોકે નિરૂપદ્રવે શિવે વિરજસે ઽમૃતે ધર્મધાતૌ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યતીતિ । સ ચ શબ્દઃ શબ્દપરંપરયા યાવદકનિષ્ઠભવનમભ્યુદ્ગતો ઽભૂત્ ॥
તતો ઽન્તઃપુરિકાભિઃ કુમારમપશ્યન્તીભિઃ ગ્રીષ્મિકવાર્ષિકહૈમન્તિકેષુ પ્રાસાદેષ્વાસનેષુ ચ ગૃહેષુ પરિમાગમાણા યદા ન પશ્યન્તિ સ્મ, તદા એકીભૂતાભિઃ કુરરીભિરિવોત્ક્રૃષ્ટમભૂત્ । તત્ર કાશ્ચિત્સ્ત્રિયઃ પરમશોકાર્તા હા તાતેહિ ક્રન્દન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદ્ભ્રાતઃ કાશ્ચિદ્ભર્ત ઇતિ ક્રન્દન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદ્ધા નાથેતિ ક્રન્દન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદ્ધા સ્વામિન્નિતિ । કાશ્ચિન્નાનાપ્રિયવચનપ્રલાપૈઃ, કાશ્ચિન્નાનાકાયપરિસર્પિકયા રુદન્તિ સ્મ । કાશ્ચિચ્છીર્ષોપકર્ષિકયા, કાશ્ચિદન્યોન્યમુખાવલોકિતયા રુદન્તિ સ્મ । કાશ્ચિચ્ચક્ષુઃપરિવર્તિકયા, કાશ્ચિત્સ્વવદનાનિ વસ્ત્રૈરુચ્છાદ્ય રુદન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદૂરૂ પાણિભિઃ પ્રસ્ફોટયન્ત્યઃ, કાશ્ચિદ્ધૃદયઃ, પાણિભિસ્તાડયન્ત્યઃ, કાશ્ચિદ્બાહૂન્ પાણિભિઃ પ્રસ્ફોટયન્ત્યઃ, કાશ્ચિચ્છિરાંસિ, કાશ્ચિચ્છિરઃ પાંશુભિરવકિરન્ત્યો રુદન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદ્વિક્ષિપ્તકેશ્યઃ, કાશ્ચિત્કેશં વિલુઞ્ચન્ત્યઃ, કાશ્ચિદૂર્ધ્વબાહવઃ ઉચ્ચૈરુત્ક્રોશન્તિ સ્મ । કાશ્ચિન્મૃગ્ય ઇવ દિગ્ધવિદ્ધાઃ સહસા પ્રધાવન્ત્યો ( વૈદ્ય 165 ) રુદન્તિ સ્મ । કાશ્ચિન્મારુતકમ્પિતા ઇવ કદલ્યઃ પ્રવિકમ્પ્યમાના રુદન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદ્ધરણીતલે વિનિપતિતાઃ કિંચિત્પ્રાણાઃ, કાશ્ચિજ્જાલોત્ક્ષિપ્તમત્સ્યા ઇવ પૃથિવ્યાં પરિવર્ત્યમાના રુદન્તિ સ્મ । કાશ્ચિન્મૂલછિન્ના ઇવ વૃક્ષાઃ સહસા ધરણીતલે નિપત્ય રુદન્તિ સ્મ ॥
તં ચ શબ્દં રાજા શ્રુત્વા શાક્યાનામન્ત્રયતે સ્મ - કિમેતદુચ્ચૈરન્તઃપુરે શબ્દઃ શ્રૂયતે? શાક્યા વિજ્ઞાય કથયન્તિ સ્મ - કુમારઃ કિલ મહારાજ અન્તઃપુરે ન દૃશ્યતે । રાજા આહ - ક્ષિપ્રં નગરદ્વારાણિ પિથયત । કુમારમભ્યન્તરે મૃગયામઃ । તે સાન્તર્બહિર્મૃગયન્તે સ્મ । સાન્તર્બહિર્મૃગયમાના ન પશ્યન્તિ સ્મ ॥
મહાપ્રજાપત્યપિ ગૌતમી પરિદેવમાના મહીતલે પરિવર્તતે સ્મ । રાજાનં શુદ્ધોદનમેવમાહ ક્ષિપ્રં માં મહારાજ પુત્રેણ સમઙ્ગિનીં કુરુષ્વેતિ ॥
તતો રાજા ચતુર્દિશમશ્વદૂતાન્ પ્રેષયતિ સ્મ । ગચ્છત, યાવત્કુમારં ન પશ્યથ, તાવન્મા નિવર્તયથ ॥
નૈમિત્તિકૈર્વૈપઞ્ચિકૈશ્ચ વ્યાકૃતમભૂત્ - મઙ્ગલદ્વારેણ બોધિસત્ત્વો ઽભિનિષ્ક્રમિષ્યતીતિ । તે મઙ્ગલદ્વારેણ ગચ્છન્તઃ પશ્યન્તિ સ્મ અન્તરાપથિ પુષ્પવર્ષં પ્રપતિતમ્ । તેષામેતદભૂત્ - અનેન પથા કુમારો ઽભિનિર્ગત ઇતિ ॥
તે સ્વલ્પમન્તરં ગત્વા તં દેવપુત્રં પશ્યન્તિ સ્મ બોધિસત્ત્વસ્ય કાશિકવસ્ત્રાણિ શિરસિ કૃત્વા આગચ્છન્તમ્ । તેષામેતદભૂત્ - ઇમાનિ ખલુ કુમારસ્ય કાશિકવસ્ત્રાણિ । મા ખલ્વનેનૈષાં વસ્ત્રાણામર્થે કુમારો જીવિતાદ્વ્યપરોપિતઃ સ્યાત્ । ગૃહ્ણીતૈનમિતિ । ભૂયઃ પશ્યન્તિ સ્મ । તસ્ય પૃષ્ઠતશ્ચ્છન્દકં કણ્ઠકમાભરણાનિ ચાદાયાગચ્છન્તમ્ । તતસ્તે પરસ્પરમૂચુઃ - મા તાવદ્ભોઃ સાહસં મા કાર્ષ્ટ । એષ છન્દકો ઽભ્યાગચ્છતિ કણ્ઠકમાદાય, યાવદેનં પ્રક્ષ્યામઃ ॥
તે છન્દકં પરિપૃચ્છન્તિ સ્મ - હે છન્દક, મા ખલ્વનેનૈવ પુરુષેણ કાશિકાનાં વસ્ત્રાણામર્થાય કુમારો જીવિતાદ્વ્યપરોપિતઃ સ્યાત્ । છન્દક આહ - ન હ્યેતત્ । અપિ તુ અનેન કુમારાય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણિ દત્તાનિ । કુમારેણ ચાસ્યૈતાનિ કાશિકાનિ વસ્ત્રાણિ દત્તાનિ । અથ સ દેવપુત્રસ્તાનિ વસ્ત્રાણ્યુભાભ્યાં પાણિભ્યાં શિરસિ કૃત્વા તત એવ દેવલોકમગમત્ તેષાં પૂજાર્થમ્ ॥
એવં ચ તે ભૂયશ્છન્દકં પરિપૃચ્છન્તિ સ્મ - તત્કિં મન્યસે છન્દક ગચ્છામો વયમ્? શક્યઃ કુમારઃ પ્રતિનિવર્તયિતુમ્? સ આહ - મા ખલુ । અનિવર્ત્યઃ કુમારો દૃઢવીર્યપરાક્રમઃ । એવં ચ તેનોક્તમ્ - ન તાવદહં પુનરપિ કપિલવસ્તુમહાનગરં પ્રવેક્ષ્યામિ, યાવન્મે નાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેતિ । યથા ચ કુમારેણોક્તં તથૈવ તદ્ભવિષ્યતિ । તત્કસ્માત્? અનિવર્ત્યઃ કુમારો દૃઢવીર્યપરાક્રમઃ ॥

તતશ્છન્દકઃ કણ્ઠકમાભરણાનિ ચાદાયાન્તઃપુરં પ્રાવિક્ષત્ । તતસ્તાન્યાભરણાનિ ચિરેણ કાલેન ભદ્રિકસ્ય શાક્યકુમારસ્ય મહાનામ્નો ઽનિરુદ્ધસ્ય ચાબધ્યન્ત સ્મ । તાનિ મહાનારાયણસંઘટનકાયાર્થમન્યે ( વૈદ્ય 166 ) નારાયણસંહનના ન શક્નુવન્તિ સ્મ ધારયિતુમ્ । યદા ન કશ્ચિત્તાનિ ધારયિતું શક્નોતિ સ્મ, તદા મહાપ્રજાપત્યા ગૌતમ્યા ચિન્તિતમભૂત્ - યાવદહમિમાન્યાભરણાનિ પશ્યામિ, તાવન્મમ હૃદયે શોકો ભવિષ્યતિ । યન્ન્વહમિમાન્યાભરણાનિ પુષ્કરિણ્યાં પ્રક્ષિપેયમિતિ । તતો મહાપ્રજાપતી ગૌતમી તાન્યાભરણાનિ પુષ્કરિણ્યાં પ્રક્ષિપતિ સ્મ । અદ્યાપિ સા આભરણપુષ્કરિણીત્યેવં સંજ્ઞાયતે ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
નિષ્ક્રાન્તુ શૂરો યદ વિદુ બોધિસત્ત્વો નગરં વિબુદ્ધં કપિલપુરં સમગ્રમ્ ।
મન્યન્તિ સર્વે શયનગતો કુમારો અન્યોન્ય હૃષ્ટાઃ પ્રમુદિત આલભન્તે

ગોપા વિબુદ્ધા તથ અપિ ઇસ્ત્રિગારા શયનં નિરીક્ષી ન ચ દૃશિ બોધિસત્ત્વમ્ ।
ઉત્ક્રોશુ મુક્તો નરપતિનો અગારે હા વઞ્ચિતાઃ સ્મઃ કહિ ગતુ બોધિસત્ત્વો

રાજા શ્રુણિત્વા ધરણિતલે નિરસ્તો ઉત્ક્રોશુ કૃત્વા અહો મમ એકપુત્રો ।
સો સ્તેમિતો હિ જલઘટસંપ્રસિક્તો આશ્વાસયન્તી બહુશત શાકિયાનામ્

ગોપા શયાતો ધરણિતલે નિપત્ય કેશાં લુનાતી અવશિરિ ભૂષણાનિ ।
અહો સુભાષ્ટં મમ પુરિ નાયકેના સર્વપ્રિયેભિર્નચિરતુ વિપ્રયોગઃ

રૂપા સુરૂપા વિમલવિચિત્રિતાઙ્ગા અચ્છા વિશુદ્ધા જગતિ પ્રિયા મનાપા ।
ધન્યા પ્રશસ્તા દિવિ ભુવિ પૂજનીયા ક્વ ત્વં ગતો ઽસિ મમ શયિ છોરયિત્વા

ન પાસ્યિ પાનં ન ચ મધુ ન પ્રમાદં ભૂમૌ શયિષ્યે જટમકુટં ધરિષ્યે ।
સ્નાનં જહિત્વા વ્રતતપ આચરિષ્યે યાવન્ન દ્રક્ષ્યે ગુણધરુ બોધિસત્ત્વમ્

ઉદ્યાન સર્વે અફલ અપત્રપુષ્પા હારા વિશુદ્ધા તમરજપાંશુતુલ્યાઃ ।
વેશ્મં ન શોભી અટવિ પુરં પ્રકાશં યત્તેન ત્યક્તં નરવરપુંગવેન

હા ગીતવાદ્યાઃ સુમધુર મઞ્જુઘોષાઃ હા ઇસ્ત્રિગારા વિગલિત ભૂષણાભિઃ ।
હા હેમજાલૈઃ પરિસ્ફુટમન્તરિક્ષં ન ભૂયુ દ્રક્ષ્યે ગુણધરવિપ્રહીણા

માતૃસ્વસા ચા પરમસુકૃચ્છ્રપ્રાપ્તા આશ્વાસયાતિ મ રુદહિ શાક્યકન્યે ।
પૂર્વે ચ ઉક્તં નરવરપુંગવેન કર્તાસ્મિ લોકે જરમરણાત્પ્રમોક્ષમ્

સો ચા મહર્ષી કુશલસહસ્ર ચીર્ણઃ ષડ્ યોજનાનિ પ્રતિગતુ રાત્રિશેષે ।
છન્દસ્ય દેતી હયવરુ ભૂષણાનિ છન્દા ગૃહીત્વા કપિલપુરં પ્રયાહિ

માતાપિતણાં મમ વચનેન પૃચ્છે ગતઃ કુમારો ન ચ પુન શોચયેથા ।
બુદ્ધિત્વ બોધિં પુનરિહમાગમિષ્યે ધર્મં શ્રુણિત્વા ભવિષ્યથ શાન્તચિત્તાઃ

છન્દો રુદન્તો પ્રતિભણિ નાયકસ્ય ન મે ઽસ્તિ શક્તિર્બલત પરાક્રમો વા ।
હનેયુ મહ્યં નરવરજ્ઞાતિસંઘાઃ છન્દા ક્વ નીતો ગુણધરુ બોધિસત્ત્વો

મા તાહિ છન્દા પ્રતિભણિ બોધિસત્ત્વો તુષ્ટા ભવિત્વા અપિ મમ જ્ઞાતિસંઘાઃ ।
શાસ્તારસંજ્ઞા ત્વયિ સદ ભાવિષ્યન્તિ પ્રેમેણ મહ્યં ત્વયમપિ વર્તિષ્યન્તે

છન્દો ગૃહીત્વા હયવરુ ભૂષણાનિ ઉદ્યાનપ્રાપ્તો નરવરપુંગવસ્ય ।
ઉદ્યાનપાલઃ પ્રમુદિતુ વેગજાતો આનન્દશબ્દં પ્રતિભણિ શાકિયાનામ્

અયં કુમારો હયવરુ છન્દકશ્ચ ઉદ્યાનપ્રાપ્તો ન ચ પુન શોચિતવ્યો ।
રાજા શ્રણિત્વા પરિવૃતુ શાકિયેભિઃ ઉદ્યાનપ્રાપ્તો પ્રમુદિતુ વેગજાતો

ગોપા વિદિત્વા દૃઢમતિ બોધિસત્ત્વં નો ચાપિ હર્ષી ન ચ ગિર શ્રદ્દધાતિ ।
અસ્થાનમેતદ્વિનિગતુ યત્કુમારો અપ્રાપ્ય બોધિં પુનરિહ આગમેયા

દૃષ્ટ્વા તુ રાજા હયવરુ છન્દકં ચ ઉત્ક્રોશુ કૃત્વા ધરણિતલે નિરસ્તો ।
હા મહ્ય પુત્રા સુકુશલગીતવાદ્યા ક્વ ત્વં ગતો ઽસિ વિજહિય સર્વરાજ્યમ્

સાધૂ ભણાહિ વચન મમેહ છન્દા કિં વા પ્રયોગઃ ક્વ ચ ગતુ બોધિસત્ત્વઃ ।
કેનાથ નીતો વિવરિત કેન દ્વારા પૂજા ચ તસ્યા કથ કૃત દેવસંઘૈઃ

છન્દો ભણાતી શૃણુ મમ પાર્થિવેન્દ્રા રાત્રૌ પ્રસુપ્તે નગરિ સબાલવૃદ્ધે ।
સો મઞ્જુઘોષો મમ ભણિ બોધિસત્ત્વો છન્દા દદાહિ મમ લઘુ અશ્વરાજમ્

સો બોધયામિ નરગણિ નારિસંઘં સુપ્તા પ્રસુપ્તા ન ચ ગિર તે શ્રુણન્તિ ।
સો રોદમાનો દદિ અહુ અશ્વરાજં હન્ત વ્રજાહી હિતકર યેન કામમ્

શક્રેણ દ્વારા વિવરિત યન્ત્રયુક્તાઃ પાલાશ્ચતસ્રો હયચરણે શિલિષ્ટાઃ ।
આરૂઢિ શૂરે પ્રચલિત ત્રિસહસ્રાઃ માર્ગો નભે ઽસ્મિન્ સુવિપુલ યેન ક્રાન્તો

આભા પ્રમુક્તા વિહતતમોન્ધકારા પુષ્પા પતિંસૂ તુરિયશતા રણિંષૂ ।
દેવાઃ સ્તવિંસૂ તથપિ હિ ચાપ્સરાણિ નભસા પ્રયાતો પરિવૃતુ દેવસંઘૈઃ

છન્દો ગૃહીત્વા હયવરુ ભૂષણાનિ અન્તઃપુરે સો ઉપગતુ રોદમાનો ।
દૃષ્ટ્વા તુ ગોપા હયવરુ છન્દકં ચ સંમૂર્છયિત્વા ધરણિતલે નિરસ્તા

ઉદ્યુક્ત સર્વા સુવિપુલ નારિસંઘાઃ વારિં ગૃહીત્વા સ્નપયિષુ શાક્યકન્યામ્ ।
મા હૈવ કાલં કરિષ્યતિ શોકપ્રાપ્તા દ્વાભ્યાં પ્રિયાભ્યાં બહુ ભવિ વિપ્રયોગો

સ્થામં જનિત્વા સુદુઃખિત શાક્યકન્યા કણ્ઠે ઽવલમ્બ્યા હયવરઅશ્વરાજે ।
અનુસ્મરિત્વા પુરિમક કામક્રીડાં નાનાપ્રલાપી પ્રલપતિ શોકપ્રાપ્તા

હા મહ્ય પ્રીતિજનના હા મમ નરપુંગવા વિમલચન્દ્રમુખા ।
હા મમ સુરૂપરૂપા હા મમ વરલક્ષણા વિમલતેજધરા

હા મમ અનિન્દિતાઙ્ગા સુજાત અનુપૂર્વૌદ્ગતા અસમા ।
હા મમ ગુણાગ્રધારિં નરમરૂભિઃ પૂજિતા પરમકારૂણિકા

હા મમ બલોપપેતા નરાયણસ્થામવન્નિહતશત્રુગણા ।
હા મમ સુમાઞ્જઘોષા કલવિઙ્કરુતસ્વરા મધુરબ્રહ્મરુતા

હા મમ અનન્તકીર્તે શતપુણ્યસમુદ્ગતા વિમલપુણ્યધરા ।
હા મમ અનન્તવર્ણા ગુણગણપ્રતિમણ્ડિતા ઋષિગણપ્રીતિકરા

હા મમ સુજાતજાતા લુમ્બિનિવન ઉત્તમે ભ્રમરગીતરુતે ।
હા મમ વિઘુષ્ટશબ્દા દિવિ ભુવિ અભિપૂજિતા વિપુલજ્ઞાનદ્રુમા

હા મમ રસારસાગ્રા બિમ્બોષ્ઠા કમલલોચના કનકનિભા ।
હા મમ સુશુદ્ધદન્તા ગોક્ષીરતુષારસંનિભસહિતદન્તા

હા મમ સુનાસ સુભ્રૂ ઊર્ણાભ્રુ મુખાન્તરે સ્થિતા વિમલા ।
હા મમ સુવૃત્તસ્કન્ધા ચાપોદર એણેયજઙ્ઘવૃત્તકટી

હા મમ ગજહસ્તોરૂ કરચરણવિશુદ્ધશોભના તામ્રનખા ।
ઇતિ તસ્ય ભૂષણાનિ પુણ્યેહિ કૃતાનિ પાર્થિવે પ્રીતિકરા

હ મહ્ય ગીતવાદ્યા વરપુષ્પવિલેપના શુભઋતુપ્રવરે ।
હા મહ્ય પુષ્પગન્ધા અન્તઃપુરિ ગીતવાદિતૈર્હર્ષકરા

હા કણ્ઠકા સુજાતા મમ ભર્તુ સહાયકસ્ત્વયા ક્વ નીતો ।
હા છન્દકા નિકરુણા ન બોધયસિ ગચ્છમાનકે નરવરિષ્ઠે

ગચ્છત્યયં હિતકરો એકા ગિર તસ્મિન્નન્તરિ ન ભસિ કસ્માત્ ।
ઇતુ અદ્ય પુરવરાતો ગચ્છતિ નરદમ્યસારથિઃ કારુણિકઃ

કથ વા ગતો હિતકરો કેન ચ નિષ્ક્રમિતો ઇતુ સ રાજકુલાત્ ।
કતમાં દિશામનુગતો ધન્યા વનગુલ્મદેવતા યાસ્ય સખી

અતિદુઃખ મહ્ય છન્દા નિધિદર્શિય નેત્રૌદ્ધૃતા ચક્ષુદદા ।
સર્વૈર્જનૈશ્ચ છન્દા માતાપિતૃનિત્યવર્ણિતા પૂજનિયાઃ

તાનપિ જહિત્વ નિર્ગતુ કિં પુનરિમ ઇસ્ત્રિકામરતિમ્ ।
હા ધિક્ પ્રિયૈર્વિયોગો નટરઙ્ગસ્વભાવસંનિભા અનિત્યા

સંજ્ઞાગ્રહેણ બાલા દૃષ્ટિવિપર્યાસનિશ્રિતા જન્મચ્યુતિ ।
પ્રાગેવ તેન ભણિતં નાસ્તિ જરામરણસંસ્કૃતે કાશ્ચિ સખા

પરિપૂર્યતો ઽસ્ય આશા સ્પૃશતૂ વરબોધિસમુત્તમાં દ્રુમવરિષ્ઠે ।
બુદ્ધિત્વ બોધિવિરજાં પુનરપિ એતૂ ઇહા પુરવરેં અસ્મિન્

છન્દકઃ પરમદીનમાનસો ગોપિકાય વચનં શ્રુણિત્વના ।
સાશ્રુકણ્ઠ ગિર સંપ્રભાષતે સાધુ ગોપિ નિશૃણોહિ મે વચઃ

રાત્રિયે રહસિ યામિ મધ્યમે સર્વનારિગણિ સંપ્રસુપ્તકે ।
સો તદા ચ શતપુણ્યૌદ્ગતો આલપેતિ મમ દેહિ કણ્ઠકમ્

તં નિશામ્ય વચનં તદન્તરં તુભ્ય પ્રેક્ષમિ શયાનિ સુપ્તિકામ્ ।
ઉચ્ચઘોષુ અહુ તત્ર મુઞ્ચમી ઉત્થિ ગોપિ અયુ યાતિ તે પ્રિયો

દેવતા વચનુ તં નિરોધયિ એક ઇસ્ત્રિ નપિ કાચિ બુધ્યતે ।
રોદમાન સમલંકરિત્વના અશ્વરાજુ દદમી નરોત્તમે

કણ્ઠકો હિષતિ ઉગ્રતેજસ્વી ક્રોશમાત્રુ સ્વરુ તસ્ય ગચ્છતી ।
નો ચ કશ્ચિ શૃણુતે પુરોત્તમે દેવતાભિ ઓસ્વાપનં કૃતમ્

સ્વર્ણરૂપ્યમણિકોટિતા મહી કણ્ઠકસ્ય ચરણૈઃ પરાહતા ।
સા રણી મધુરભીષ્મશોભના નો ચ કેચિ શૃણુવન્તિ માનુષાઃ

પુષ્યયુક્તુ અભુ તસ્મિ અન્તરે ચન્દ્રજ્યોતિષ નભે પ્રતિસ્થિતા ।
દેવકોટિ ગગને કૃતાઞ્જલી ઓનમન્તિ શિરસાભિવન્દિષૂ

યક્ષરાક્ષસગણૈરુપસ્થિતા લોકપાલ ચતુરો મહર્દ્ધિકાઃ ।
કણ્ઠકસ્ય ચરણાં કરે ન્યસી પદ્મકેશરવિશુદ્ધનિર્મલમ્

સો ચ પુણ્યશતતેજૌદ્ગતો આરુહી કુમુદવર્ષિકોપમમ્ ।
ષડ્વિકાર ધરણી પ્રકમ્પિતા બુદ્ધક્ષેત્ર સ્ફુટ આભનિર્મલા

શક્ર દેવગુરુઃ શચીપતિઃ સ્વામ દ્વાર વિવરી તદન્તરે ।
દેવકોટિનયુતૈઃ પુરસ્કૃતો સો વ્રજી અમરનાગપૂજિતો

સંજ્ઞમાત્ર ઇહ જાતિ કણ્ઠકો લોકનાથુ વહતી નભો ઽન્તરે ।
દેવદાનવગણા સૈન્દ્રિકાઃ યે વહન્તિ સુગતસ્ય ગચ્છતઃ

અપ્સરા કુશલગીતવાદિતે બોધિસત્ત્વગુણભાષમાનિકાઃ ।
કણ્ઠકસ્ય બલુ તે દદન્તિકાઃ મુઞ્ચિ ઘોષુ મધુરં મનોરમમ્

કણ્ઠકા વહહિ લોકનાયકં શીઘ્ર શીઘ્ર મ જનેહિ ખેદતામ્ ।
નાસ્તિ મે ભયમપાયદુર્ગતિં લોકનાથમભિધારયિત્વના

એકમેક અભિનન્દતે સુરો વાહનં સ્મિ અહુ લોકનાયકે ।
નો ચ કિંચિદપિ દેશુ વિદ્યતે દેવકોટિચરણૈર્ન મર્દિતમ્

પશ્ય કણ્ઠક નભોન્તરે ઇમં માર્ગુ સંસ્થિતુ વિચિત્રશોભનમ્ ।
રત્નવેદિકવિચિત્રમણ્ડિતં દિવ્યસારવરગન્ધધૂપિતમ્

એન કણ્ઠક શુભેન કર્મણા ત્રાયત્રિંશભવને સુનિર્મિતો ।
અપ્સરૈ પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતો દિવ્યકામરતિભી રમિષ્યસે

સાધુ ગોપિ મ ખુ ભૂયુ રોદહી તુષ્ટ ભોહિ પરમપ્રહર્ષિતા ।
દ્રક્ષસે નચિરતો નરોત્તમં બોધિપ્રાપ્તમમરૈઃ પુરસ્કૃતમ્

યે નરાઃ સુકૃતકર્મકારકાઃ તે ન ગોપિ સદ રોદિતવ્યકાઃ ।
સો ચ પુણ્યશતતેજૌદ્ગતો હર્ષિતવ્ય ન સ રોદિતવ્યકઃ

સપ્તરાત્ર ભણભાનુ ગોપિકે સા વિયૂહ નપિ શક્ય ક્ષેપિતુમ્ ।
યા વિયૂહ અભુ તત્ર પાર્થિવે નિષ્ક્રમન્તિ નરદેવપૂજિતે

લાભ તુભ્ય પરમા અચિન્તિયા યં ત્યુપસ્થિતુ જગે હિતંકરો ।
મહ્ય સંજ્ઞિ સ્વકમેવ વર્તતે ત્વં હિ ભેષ્યસિ યથા નરોત્તમઃ