Lalitavistara · અધ્યાય 13

ઇતિ ॥
(અનુપૂર્વેણ યથાપૂર્વવદ્બોધિસત્ત્વપ્રમુખાઃ સ્વપુરં પ્રક્રામન્ત ) ॥
ઇતિ શ્રીલલિતવિસ્તરે શિલ્પસંદર્શનપરિવર્તો નામ દ્વાદશમો ઽધ્યાયઃ ॥
સ્તર્ત્ પરિવર્ત 13
સંચોદનાપરિવર્તસ્ત્રયોદશઃ ।
ઇતિ હિ ભિક્ષવ આત્મરુતહર્ષમુદીરયન્ત આગતા આસન્ બોધિસત્ત્વસ્યાન્તઃપુરમધ્યગતસ્ય અનેકૈર્દેવૈર્નાગયક્ષગન્ધર્વાસુરગરુડકિન્નરમહોરગશક્રબ્રહ્મલોકપાલાઃ, યે બોધિસત્ત્વસ્ય પૂજાકર્મણે ઔત્સુક્યમાપત્સ્યન્તે સ્મ ॥
તત્ર ભિક્ષવો અપરેણ સમયેન સંબહુલાનાં દેવનાગયક્ષગન્ધર્વાસુરગરુડકિન્નરમહોરગશક્રબ્રહ્મલોકપાલાનામેતદભવત્ - અતિચિરં બતાયં સત્પુરુષો ઽન્તઃપુરે વિલમ્બિતઃ । યે ચાસ્યેમે દીર્ઘરાત્રં પરિપાચિતાઃ સત્ત્વાશ્ચતુર્ભિઃ સંગ્રહવસ્તુભિર્દાનેન પ્રિયવાક્યેનાર્થક્રિયયા સમાનાર્થતયા, યસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્ય ધર્મદેશિતમાજ્ઞાસ્યન્તિ, તત્સહૈવ ચ તાનિ ધર્મભાજનાનિ સર્વાણ્યન્તર્હિતાનિ ભવિષ્યન્તિ । બોધિસત્ત્વશ્ચ પશ્ચાદભિનિષ્ક્રમ્યાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યતે ॥
તતસ્તે સગૌરવાઃ સપ્રતીક્ષાઃ પ્રાઞ્જલીભૂતા બોધિસત્ત્વં નમસ્યન્તિ સ્મ । એવમભિપ્રાયાશ્ચોદીક્ષમાણાઃ સ્થિતા અભૂવન્ - કદા ચ નામ તદ્ભવિષ્યતિ યદ્વયં વરપ્રવરં શુદ્ધસત્ત્વમભિનિષ્ક્રામન્તં પશ્યેમ, અભિનિષ્ક્રમ્ય ચ તસ્મિન્ મહાદ્રુમરાજમૂલે ઽભિનિષદ્ય સબલં મારં ધર્ષયિત્વા અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધં દશભિસ્તથાગતબલૈઃ સમન્વાગતં ચતુર્ભિશ્ચ તથાગતવૈશારદ્યૈઃ સમન્વાગતમષ્ટાદશભિશ્ચાવેણિકૈર્બુદ્ધધર્મૈઃ સમન્વાગતં ત્રિપરિવર્તં દ્વાદશાકારમનુત્તરં ધર્મચક્રં પ્રવર્તયન્તં મહતા બુદ્ધવિક્રીડિતેન સદેવમાનુષાસુરલોકં યથાધિમુક્ત્યા સુભાષિતેન સંતોષયન્તમિતિ ॥
તત્ર ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વો દીર્ઘરાત્રમસંખ્યેયાન્ કલ્પાનુપાદાય સતતં સમિતમપરપ્રણેયો ઽભૂત્ । સર્વલૌકિકલોકોત્તરેષુ ધર્મેષુ સ્વયમેવાચાર્યઃ સર્વકુશલમૂલધર્મચર્યાસુ દીર્ઘકાલં ચ કાલજ્ઞો વેલાજ્ઞઃ સમયજ્ઞો ઽભૂદચ્યુતો ઽભિજ્ઞઃ પઞ્ચાભિજ્ઞાભિઃ સમન્વાગતો ઽભૂત્ । ઋદ્ધિપાદવિક્રીડતઃ સર્વેન્દ્રિયકુશલઃ કાલાકાલજ્ઞઃ કાલવેષી મહાસાગર ઇવ પ્રાપ્તાં વેલાં નાતિક્રામતિ સ્મ । સો ઽભિજ્ઞજ્ઞાનબલેન સમન્વાગતઃ સ્વયમેવ સર્વં જાનાતિ સ્મ । અસ્યાયં કાલઃ પ્રગ્રહસ્ય, અયં કાલો નિગ્રહસ્ય, અયં કાલઃ સંગ્રહસ્ય, અયં કાલો ઽનુગ્રહસ્ય, અયં કાલ ઉપેક્ષાયાઃ, અયં કાલો ભાષિતસ્ય, અયં કાલસ્તૂષ્ણીંભાવસ્ય, અયં કાલો નિષ્ક્રમ્યસ્ય, અયં કાલઃ પ્રવ્રજ્યાયાઃ, અયં કાલઃ સ્વાધ્યાયસ્ય, અયં કાલો યોનિશોમનસ્કારસ્ય, અયં કાલઃ પ્રવિવેકસ્ય, અયં કાલઃ ક્ષત્રિયપર્ષદમુપસંક્રમિતું.............પેયાલં...............યાવદયં કાલો બ્રાહ્મણગૃહપતિપર્ષદમુપસંક્રમિતુમ્, અયં કાલો દેવનાગયક્ષગન્ધર્વાસુરગરુડકિન્નરમહોરગશક્રબ્રહ્મલોકપાલભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકાપર્ષદમુપસંક્રમિતુમ્, અયં કાલો ધર્મદેશનાયાઃ, અયં કાલઃ પ્રતિસંલયનસ્ય । સર્વત્ર બોધિસત્ત્વો નિત્યકાલં કાલજ્ઞો ભવતિ સ્મ કાલવેષી ॥
અથ ચ પુનર્ભિક્ષવો ધર્મતાપ્રતિલમ્ભ એષ ચ ચરમભાવિકાનાં બોધિસત્ત્વાનાં યદવશ્યં દશદિગ્લોકધાતુસ્થિતૈર્બુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિરન્તઃપુરમધ્યગતાઃ સંગીતિતૂર્યનિર્નાદિતૈરેભિરેવંરૂપૈર્ધર્મમુખૈઃ સંચોદિતવ્યા ભવન્તિ ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
યે સત્ત્વાગ્રા દશદિગ્લોકે તેષુ વિશેષાત્તત્ર રતિતુરિયૈઃ ।
ગાથા ગીતા ઇમ રતિમધુરા સંચોદેન્તી નરવરપ્રવરમ્

પૂર્વિ તુભ્યં અયુ કૃતુ પ્રણિધી દૃષ્ટ્વા સત્ત્વાન્ દુઃખશતભરિતાન્ ।
લેનં ત્રાણં જગનિજશરણે ભેષ્યે નાથુ હિતકરુ પરમઃ

સાધો વીરા સ્મર ચરિ પુરિમાં યા તે આસીજ્જગહિતપ્રણિધિઃ ।
કાલો વેલા અયુ તવ સમયો નિષ્ક્રમ્યાહી ઋષિવરપ્રવરા

યસ્યાર્થે તે ધનવર વિવિધા ત્યક્તા પૂર્વે શિરકરચરણા ।
ભેષ્યે બુદ્ધો નરમરુદમકો લોકસ્યાગ્રો ગુણશતનિચિતઃ

ત્વં શીલેન વ્રતતપચરિતઃ ત્વં ક્ષાન્તીયે જગહિતકરણઃ ।
ત્વં વીર્યેણા શુભગુણનિચિતો ધ્યાને પ્રજ્ઞે ન તુ સમુ ત્રિભવે

ક્રોધાવિષ્ટા ખિલમલબહુલા તે મૈત્રીયે ત્વયિ સ્ફુટ સુગતા ।
કારુણ્યં તે બહુવિધમબુધે મિથ્યાત્વેષૂ શુભગુણરહિતે

પુણ્યજ્ઞાને શુભાનિચિતાત્મા ધ્યાનાભિજ્ઞો પ્રતપસિ વિરજો ।
ઓભાસેસી દશ ઇમ દિશતો મેઘા મુક્તઃ શશિરિવ વિમલઃ

એતે ચાન્યે બહુવિધ રુચિરા તૂર્યૈર્ઘોષાં જિનરુતરવના ।
યે ચોદેન્તી સુરનરમહિતં નિષ્ક્રમ્યાહી અયુ તવ સમયુ

ઇતિ ॥
બોધિસત્ત્વસ્ય ખલુ પુનર્ભિક્ષવસ્તસ્મિન્ ગૃહવરપ્રધાને સર્વોપકરણસમૃદ્ધિસમુદિતે યથાભિપ્રાયસુખવિહારાનુકૂલે અમરપુરભવનપ્રકાશે વિતર્દિનિર્યૂહતોરણગવાક્ષહર્મ્યકૂટાગારપ્રાસાદવરપ્રવરે સર્વરત્નવિચિત્રાલંકારવિવિધભક્તિસુવિભક્તે ઉચ્છ્રિતછત્રધ્વજપતાકાનેકરત્નકિઙ્કિણીજાલસમલંકૃતે અનેકપટ્ઠદામશતસહસ્રાભિપ્રલમ્બિતે નાનારત્નપ્રત્યુપ્તે મુક્તાહારાભિપ્રલમ્બિતે વિચિત્રપટ્ટરત્નસંક્રમોપશોભિતે અવસક્તપટ્ટમાલ્યદામકલાપે ગન્ધઘટિકાનિર્ધૂપિતે અવશ્યાયપટવિતતવિતાનેસર્વર્તુકપુષ્પપરમસુગન્ધિસુરુચિરાભિપ્રકીર્ણપુષ્કરિણીપુણ્ડરીકનવનલિનીજાલ - સંસ્થાનપરિભોગબહુલે પત્રગુપ્તશુકસારિકકોકિલહંસમયૂરચક્રવાકકુનાલકલવિઙ્કજીવજીવકાદિનાનાવિધદ્વિજગણમધુર સ્વરનિકૂજિતેનીલવૈડૂર્યમયે ધરણીતલસંસ્થાનપરિભોગે સર્વરૂપપ્રતિભાસસંદર્શને અતૃપ્તનયનાભિરમ્યે ( વૈદ્ય 113 ) પરમપ્રીતિપ્રામોદ્યસંજનને તસ્મિન્ ગૃહવરપ્રધાને ઽધ્યાવસતો બોધિસત્ત્વસ્યોદારવરશરણભવનનિવાસિનો ઽમલવિમલનિર્મલાઙ્ગસ્યામુક્તમાલ્યાભરણસ્ય પ્રવરસુરભિગન્ધાનુલેપનાનુલિપ્તગાત્રસ્ય શુક્લશુભવિમલવિશુદ્ધનિર્મલવસ્ત્રપ્રાવૃતશરીરસ્ય અનેકદિવ્યદૂષ્યસૂક્ષ્મસુવિન્યસ્તમૃદુકાચિલિન્દિકસુખસંસ્પર્શવરાઙ્ગરચિતશયનતલાભિરૂઢસ્ય અમરવધૂભિરિવ સર્વતો અનવદ્યાપ્રતિકૂલદર્શનશુભોપચારચરિતસ્ય અભિરૂપાન્તઃપુરમધ્યગતસ્ય શઙ્ખભેરીમૃદઙ્ગપણવતુણવવીણાવલ્લકિસંપતાડકિપલનકુલસુઘોષકમધુરવેણુનિર્નાદિતઘોષરુતનાનાતૂર્યસંગીતિસંપ્રયોગપ્રતિબોધિતસ્ય યે ચ નારીગણાઃ સ્નિગ્ધમધુરમનોજ્ઞસ્વરવેણુનિર્નાદિતનિર્ઘોષરુતેન બોધિસત્ત્વં પ્રતિસંબોધયન્તિ સ્મ, તેષાં દશદિગવસ્થિતાનાં બુદ્ધાનાં ભગવતામધિસ્થાનેન તેભ્યો વેણુતૂર્યનિનાદનિર્ઘોષરુતેભ્ય ઇમા બોધિસત્ત્વસ્ય સંચોદના ગાથા નિશ્ચરન્તિ સ્મ -
યા નાર્યો મુદિતમનાઃ પ્રસન્નચિત્તા વેણુભ્યો મધુરમનોરમં રણન્તે ।
આવેશાદ્દશદિગ્ગતાં જિનોત્તમાનાં ગાથેમા વિવિધવિચિત્રચિત્રરૂપાઃ

પૂર્વે તે અયુ (કૃતુ) પ્રણિધી અભૂષિ વીરા દૃષ્ટ્વેમાં જનત સદા અનાથભૂતામ્ ।
શોચિષ્યે જરમરણાત્તથાન્યદુઃખાદ્ બુદ્ધિત્વા પદમજરં પરં અશોકમ્

તત્સાધો પુરવર ઇત શીઘ્રં નિષ્ક્રમ્યા પુરિમઋષિભિ ચીર્ણમ્ ।
આક્રમ્યા ધરણિતલપ્રદેશં સંબુદ્ધ્યા અસદૃશજિનજ્ઞાનમ્

પૂર્વે તે ધનરતન વિચિત્રા ત્યક્તાભૂત્ કરચરણપ્રિયાત્મા ।
એષો ઽદ્યા તવ સમયુ મહર્ષે ધર્મૌઘં જગિ વિભજ અનન્તમ્

શીલં તે શુભ વિમલખણ્ડં પૂર્વાન્તે વર સતતમભૂષી ।
શીલેનાનતિસદૃશુ મહર્ષે શોચેહી જગુ વિવિધકિલેશૈઃ

ક્ષાન્તીયે ભવ શતચરિતસ્ત્વં ક્ષાન્તાસ્તે જગિ વિવિધ દુરુક્તાઃ ।
ક્ષાન્તાયે ક્ષમદમનિરતાત્મ નૈષ્ક્રમ્યે મતિ કુરુ દ્વિપદેન્દ્રા

વીર્યં તે દૃઢમચલમકમ્પ્યં પૂર્વાન્તે પૃથુ સુગત અભૂવન્ ।
ધર્ષિત્વા નમુચિ શઠં સસૈન્યં શોષિષ્યે ત્રય સકલઅપાયાત્

યસ્યાર્થે વ્રતતપ ચરિતસ્ત્વં ધ્યાયિત્વા કલિકલુષકિલેશાં ।
ત્વં વર્ષા અમૃતજલમોઘં તર્પેહી ચિરતૃષિત અનાથાં

તાં પૂર્વાં ગિરવરમનુચિન્ત્યા નિષ્ક્રમ્યા પુરવર ઇત શીઘ્રમ્ ।
બુદ્ધિત્વા પદમમૃતમશોકં તર્પિષ્યે અમૃતરસિ તૃષાર્તાં

પ્રજ્ઞાયા પરિચરિકુશલ ત્વં જ્ઞાનં તે પૃથુ વિપુલમનન્તમ્ ।
મૂઢાનાં વિમતિપથસ્થિતાનાં પ્રજ્ઞાભાં શુભરુચિર કુરુ ત્વમ્

મૈત્રાયાં ભવ શતચરિતસ્ત્વં કારૂણ્યે વર મુદિત ઉપેક્ષે ।
યામેવા વરચરિ ચરિતસ્ત્વં તામેવા ચરિં વિભજ જગસ્ય

એવં દશ દિશ જિનતેજૈર્ગાથા વૈ ગુણકુસુમવિચિત્રાઃ ।
તૂર્યેભ્યો વિવિધમનુરવન્તે ચોદેન્તી શયનગતકુમારમ્

યદ પુન પ્રમુદિત રતિકર પ્રમદા સુરુચિર સુમધુર પ્રભણિષુ તુરિયૈઃ ।
અથ જિન દશદિશિ સુરનરદમકાઃ ગિરવરમનુરવિ તતુ રવિ તુરિયૈઃ

કૃત ત્વયિ હિતકર બહુગુણ જનતો નિજિનિતુ નિજગુણ વિચરતિ ગતિષૂ ।
સ્મર સ્મર પુરિમક બ્રતતપચરણ લઘુ વ્રજ દ્રુમવરુ સ્પૃશ પદમમૃતમ્

સુતૃષિત નરમરુ જિનગુણરહિતા ત્વયિ મતિ પ્રતિબલુ અમૃતરસદદા ।
દશબલગુણધર બુધજનમહિતં લઘુ ત્વયિ નરપતિ વિભજહિ અમૃતમ્

ત્યજિ ત્વયિ પુરિ ભવિ ધનમણિકનકા સખિ પ્રિય સુત મહિ સનગરનિગમા ।
શિરમપિ ત્યજિ સ્વકુ કરચરનયના જગતિ ય હિતકરુ જિનગુણનિરતા

પુરિ તુમ નરવરસુતુ નૃપુ યદભૂ નરુ તવ અભિમુખ ઇમ ગિરમવચી ।
દદ મમ ઇમ મહિ સનગરનિગમાં ત્યજિ તદ પ્રમુદિતુ ન ચ મનુ ક્ષુભિતો

પુરિ તુમ નરપતિ સ્વકુ દ્વિજ યદભૂ ગુરુજનિ પરિચરિ ન ચ દ્રુહિ પરતો ।
સ્થપયિસુ દ્વિજવર બહુજન કુશલે ચ્યુતુ તતુ ભવગતુ મરુપુરનિલયમ્

પુરિ તુમ નૃપસુત ઋષિવરુ યદભૂ છિનિ તવ તનુરુહ કલિનૃપુ રુષિતો ।
કૃત ત્વયિ કુલક્રિય ન ચ મનુ ક્ષુભિતો પયુ તવ સ્રવિ તદ કરતલચરણૈઃ

સ્યમુ પુન ઋષિસુત ત્વયિ પુરિ યદભૂ વ્રતરતુ ગુરુભરુ ગિરિવરનિલયે ।
હત ભવ નૃપતિન વિષકૃત ઈષુણા કૃપ તવ તહિ નૃપ ન ચ મનુ ક્ષુભિતો

પુરિ તુમ ગુણધર મૃગપતિ યદભૂ ગિરિનદિબહુજલિ દુયમનુ પુરુષો ।
હિત ભવ ત્વયિ નરુ સ્થલપથિ સ્થપિતો ઉપનયિ તવ અરિ ન ચ મનુ ક્ષુભિતો

પુરિ તુમ નરવર ત્યજિ સુતુ યદભૂ મણિ તવ પ્રપતિતુ જલધરિ વિપુલે ।
ચ્યવયિતુ ક્ષપયિતુ ત્વય મહૌદધિં લભિ તદ ધનમણિ દૃઢબલ વષભી

પુરિ તુમ સુપુરુષ ઋષિવરુ યદભૂ દ્વિજ તવ ઉપગતુ ભવ મમ શરણમ્ ।
ભણિ ઋષિ દ્વિજવર મમ રિપુઉપને ત્યજિ ત્વય સ્વકિ તનુ ન ચ દ્વિજ ત્યજસે

સ્યમુ ઋષિ ઉપગતુ પુરિ દ્રુમનિલયે રુચિ ભણિ તરુરુહ કતિ ઇમ ગણયે ।
સુવિદિત સુગણિત યથ તહિ કિશલા તથ તવ અવિતથ સમગિર રચિતા

સુકુલ સુગુણધર પુરિ દ્રુમિ વસતો ક્ષયગતુ ન ચ ત્યજિ કૃતુ સ્મરિ પુરિમમ્ ।
મરુપતિ પ્રમુદિતુ તવ ગુણ સ્મરતો શ્રિયકરિ દ્રુમવરિ યથરિવ પુરિમા

ઇતિ તવ અસદૃશ વ્રતતપચરણા બહુગુણ ગુણધર ગુણપથિ ચરતો ।
ત્યજિ મહિ સનગરિ અયુ તવ સમયો લઘુ જગુ સ્થપયહિ જિનગુણચરણે

યદ પ્રમદરતના શુભવસ્ત્રા ભૂષિતગાત્રા વરપ્રવરુ તુરિયા સુમનોજ્ઞા સંપ્રભણીષુ ।
અથ દશસૂ દિશતો જિનતેજૈર્ગાથ વિચિત્રા ઇતિ રવિષૂ મધુરા રુતઘોષા તૂર્યસ્વરેભ્યઃ

તવ પ્રણિધી પુરિમે બહુકલ્પાં લોકપ્રદીપા
જરમરણગ્રસિતે અહુ લોકે ત્રાણુ ભવિષ્યે ।
સ્મર પુરિમપ્રણિધિં નરસિંહા યા તિ અભૂષી
અયુ સમયો ત્વમિહા દ્વિપદેન્દ્રા નિષ્ક્રમણાય

ભવનયુતે ત્વમિહા બહુદાનં દત્તમનેકં
ધનકનકા રતના શુભવસ્ત્રા રત્નવિચિત્રા ।
કરચરણા નયના પ્રિયપુત્રા રાજ્ય સમૃદ્ધં
ત્વયિ ત્યજિતં ન ચ તે ખિલદોષા યાચનકેષુ

શિશુનૃપતિ ત્વમિહા શશિકેતો આસિ સુદંષ્ટ્રો કૃપ કરુણામનસો મણિચૂડો ચન્દ્રપ્રદીપઃ ।
ઇતિ પ્રમુખા કરિયા દૃઢશૂરો રાજસુનેત્રો બહુ નૃપતિ નયુતા રત દાને ત્વં સવિકુર્વન્

તવ સુગતા ચરિતો બહુકલ્પાં શીલચરીયે મણિરત્ના વિમલા સદૃશાભૂચ્છીલવિશુદ્ધિઃ ।
ત્વયિ ચરતા ચમરી યથ બાલં રક્ષિતુ શીલં કૃતુ ત્વમિહા જગતિ વિપુલાર્થં શીલરતેના

ગજવરુ ત્વમિહા રિપુલુબ્ધે વિદ્ધુ ઇષૂણા કૃપ કરુણા જનિયા અતિરૌદ્રે છાદિતુ શોભે ।
પરિત્યજિ તે રુચિરા શુભદન્તા ન ચ ત્યજિ શીલં ઇતિ પ્રમુખા કરિયા બહુ તુભ્યં શીલવિકુર્વી

ત્વયિ સહિતા જગતો ઽહિત અનેકા દુઃખસહસ્રા બહુકટુકાવચનં વધબન્ધા ક્ષાન્તિરતેના ।
પરિચારિત પુરિમે નર યે તે સર્વસુખેના પુન વધકાસ્તવ તેહ અભૂવન્ તચ્ચ તિ ક્ષાન્તમ્

ગિરિપ્રવરાનિલયે તુમ નાથા ઋક્ષુ યદાસી
હિમકિરણા સલિલા ભયભીતં ત્વં નરુ ગૃહ્ય ।
પરિચરસિ વિવિધા ફલમૂલૈઃ સર્વસુખેના
લઘુ વધકાં સ તવા ઉપનેત્રી તં ચ તિ ક્ષાન્તમ્

દૃઢુ સંસ્થિતમચલમકમ્પ્યં વીર્યુ તવાસીત્
વ્રતતપસા વિવિધા ગુણજ્ઞાનં એષત બોધિમ્ ।
કૃતુ અબલો નમુચી વશવર્તી વીયબલેના
અયુ સમયો ત્વમિહા નરસિંહા નિષ્ક્રમણાય

હયપ્રવરૂ ત્વમિહા પુરિ આસી હેમસુવર્ણો
લઘુ ગગને વજ્રસે કૃપજાતો રાક્ષસિદ્વીપમ્ ।
વ્યસનગત મનુજાં તદ ગૃહ્યા ક્ષેમિ થપેસી
ઇતિ પ્રમુખા કરિયા બહુ તુભ્યં વીર્યવિકુર્વા

દમશમથેઃ નિયમાહતક્લેશા ધ્યાયિન અગ્રા
લઘુ ચપલં વિષયૈ રતિલોલં ચિત્તુ દમિત્વા ।
કૃતુ સ્વગુણો ત્વમિહા જગતો ઽર્થે ધ્યાનરતેના
અયુ સમયો ત્વમિહા વરસત્ત્વા ધ્યાનવિકુર્વા

ત્વં પુરિમે ઋષિ સુસ્થિતુ આસી ધ્યાનરતીયે નૃપરહિતા મનુજા ત્વમુ ગૃહ્યા રાજ્યભિષિઞ્ચી ।
દશકુશલી જનિતા થપિતા તે બ્રહ્મપથેષુ ચ્યુત મનુજા વ્રજિષૂ તદ સર્વે બ્રહ્મનિકેતમ્

દિશિવિદિશિ વિવિધાગતિજ્ઞાને ત્વં સુવિધિજ્ઞો પરચરિતા જગતિ રુતજ્ઞાને ઇન્દ્રિયજ્ઞાને ।
નયવિનયે વિવિધામતિધારે પારગતસ્ત્વં અયુ સમયો ત્વમિહા નૃપસૂનો નિષ્ક્રમણાય

ત્વયિ પુરિમા જનતા ઇમ દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટિવિપન્ના જરમરણા વિવિધા બહુદુઃખે કૃછ્રગતા હિ ।
ભવવિભવંકરણો ઋજુમાર્ગે સ્વામનુબદ્ધા હતતમસ ત્વમિહા કૃતુ લોકે અર્થુ મહન્તો

ઇતિ વિવિધા રુચિરા ગુણયુક્તા ગાથ વિચિત્રા
તતુ રવિષુ તુરિયેભી જિનતેજા ચોદયિ વીરમ્ ।
દુઃખભરિતજનતે ઇહ દૃષ્ટ્વા મા ત્વમુપેક્ષા
અયુ સમયો ત્વમિહા વરબુદ્ધે નિષ્ક્રમણાય

વિચિત્રવસ્ત્રરત્નહારગન્ધમાલ્યભૂષિતા પ્રસન્નચિત્ત પ્રેમજાત નારિયો પ્રહર્ષિતા ।
પ્રબોધયન્તિ યે ઽગ્રસત્ત્વ તૂર્યસંપ્રવાદિતૈઃ જિનાનુભાવિ એકરૂપ ગાથ તૂર્ય નિશ્ચરી

યસ્યાર્થિ તુભ્ય કલ્પ નૈક ત્યક્તુ ત્યાગ દુસ્ત્યજા
સુચીર્ણ શીલુ ક્ષાન્તિ વીર્ય ધ્યાન પ્રજ્ઞ ભાવિતા ।
જગદ્ધિતાર્થ સો તિ કાલુ સાંપ્રતં ઉપસ્થિતો
નૈષ્ક્રમ્યબુદ્ધિ ચિન્તયાશુ મા વિલમ્બ નાયક

ત્યુક્તુ પૂર્વિ રત્નકોશ સ્વર્ણરૂપ્યભૂષણા યષ્ટા તિ યજ્ઞ નૈકરૂપ તાસુ તાસુ જાતિષુ ।
ત્યક્ત ભાર્ય પુત્ર ધીત કાયુ રાજ્યુ જીવિતં બોધિહેતુરપ્રમેય ત્યક્તુઃદુસ્ત્યજા ત્વયા

અભૂષિ ત્વં અદીનપુણ્ય રાજ વિશ્રુતશ્રિયો
નિમિંધરો નિમિશ્ચ કૃષ્ણ(બન્ધુ) બ્રહ્મદત્ત કેસરી ।
સહસ્રયજ્ઞ ધર્મચિન્તિ અર્ચિમાન્ દૃઢધનુ
સુચિન્તિતાર્થ દીનસત્ત્વ યેઃતિ ત્યક્ત દુસ્ત્યજા

સુતસોમ દીપ્તવીર્ય પુણ્યરશ્મિ યો સો ઽભૂ
મહત્યાગવન્તુ સ્થામવન્તુ યઃ કૃતજ્ઞ ત્વં અભૂઃ ।
રાજર્ષિ ચન્દ્રરૂપવન્તુ શૂર સત્યવર્ધનો
સુભાષિતંગવેષિ રાજિ અસિ સુમતિં ચ સૂરતો

ચન્દ્રપ્રભો વિશેષગામિ રેણુભૂ દિશાંપતિ પ્રદાનશૂર કાશિરાજુ રત્નચૂડ શાન્તગઃ ।
એતિ ચાન્યિ પાર્થિવેન્દ્ર યેભિ ત્યક્ત દુસ્ત્યજા યથા તિ વૃષ્ટ ત્યાગવૃષ્ટિ એષ ધર્મ વર્ષહી

દૃષ્ટા તિ પૂર્વિં સત્ત્વસાર ગઙ્ગવાલુકોપમા કૃતા તિ તેષ બુદ્ધપૂજ અપ્રમેયચિન્તિયા ।
વરાગ્રબોધિ એષમાણ સત્ત્વમોક્ષકારણાદૂ અયં સ કાલુ પ્રાપ્તુ સૂરુ નિષ્ક્રમા પુરોત્તમાત્

પ્રથમેન તે અમોઘદર્શિ શાલપુષ્પપૂજિતો વિરોચનઃ પ્રસન્નચિત્ત પ્રેક્ષિતઃ ક્ષણાન્તરમ્ ।
હરીતકી ચ એક દત્ત દુન્દુભિસ્વરાય તે તૃણોત્થ ગૃહ્ય ધારિતા તિ દૃષ્ટ ચન્દનં ગૃહમ્

પુરપ્રવેશિ રેણુ દૃષ્ટ ક્ષિપ્તુ ચૂર્ણમુષ્ટિકા ધર્મેશ્વરાય સાધુકારુ દત્તુ ધર્મ ભાષતો ।
નમો નમઃ સમન્તદર્શિ દૃષ્ટ વાચ ભાષિતા મહાર્ચિસ્કન્ધિ સ્વર્ણમાલ ક્ષિપ્ત હર્ષિતેન તે

ધર્મધ્વજો દશાપ્રદાનિ રોધુ મુઙ્ગ મુષ્ટિના અશોકપુષ્પિ જ્ઞાનકેતુ ય્વાગુપાન સારથિઃ ।
રત્નશિખી ચ દીપદાનિ પદ્મયોનિ ઓષધી સર્વાભિભૂશ્ચ મુક્તહારિ પદ્મદાનિ સાગરો

વિતાનદાનિ પદ્મગર્ભિ સિંહુ વર્ષસંસ્તરે શાલેન્દ્રરાજ સર્પિદાનિ ક્ષીરત્યાગિ પુષ્પિતી ।
યશોદત્તુ કુરુણ્ટપુષ્પિ સત્યદર્શિ ભોજને કાયુ પ્રણામિ જ્ઞાનમેરુ નાગદત્તુ ચીવરે

અત્યુચ્ચગામિ ચન્દનાગ્રિ તીક્ષ્ણલોહમુષ્ટિના મહાવિયૂહ પદ્મદાનિ રશ્મિરાજ રત્નભિઃ ।
શાક્યમુનિ ચ સુવર્ણમુષ્ટિ ઇન્દ્રકેતુ સંસ્તુતો સૂર્યાનનો વતંસકે હિ સ્વર્ણપટ્ટિ સૂમતી

નાગાભિભૂ મણિપ્રદાનિ પુષ્ય દૂષ્યસંસ્તરે ભૈષજ્યરાજુ રત્નછત્રિ સિંહકેતુ આસને ।
ગુણાગ્રધારિ રત્નજાલિ સર્વવાદિ કાશ્યપો ગન્ધાગ્રિ ચૂર્ણિ મુક્ત અર્ચિકેતુ પુષ્પચૈત્યકે

અક્ષોભ્યરાજ કૂટાગારિ માલ્ય લોકપૂજિતો તગરશિખિ ચ રાજ્યત્યાગિ સર્વગન્ધિ દુર્જયો ।
મહાપ્રદીપ આત્મત્યાગિ ભૂષણે પદ્મોત્તરો વિચિત્રપુષ્પિ ધર્મકેતુ દીપકારિ ઉત્પલૈઃ

એતિ ચાન્યિ સત્ત્વસાર યે તિ પૂર્વ પૂજિતા નાનારૂપ વિચિત્ર પૂજ અન્યજન્યકુર્વતા ।
સ્મરાહિ તે અતીત બુદ્ધ તા ચ પૂજ શાસ્તુનાં અનાથસત્ત્વ શોકપૂર્ણ મા ઉપેક્ષિ નિષ્ક્રમા

દીપંકરેતિ દૃષ્ટમાત્રિ લબ્ધ ક્ષાન્તિ ઉત્તમા અભિજ્ઞ પઞ્ચ અચ્યુતા તિ લબ્ધ આનુલોમિકા ।
અતોત્તરેણ એકમેક બુદ્ધ પૂજચિન્તિયા પ્રવર્તિતા અસંખ્યકલ્પ સર્વલોકધાતુષૂ

ક્ષીણા તિ કલ્પ અપ્રમેય તે ચ બુદ્ધ નિર્વૃતા તવાપિ સર્વ આત્મભાવિ તે ચ નામ ક્વ ગતા ।
ક્ષયાન્તધર્મિ સર્વિ ભાવુ નાસ્તિ નિત્યુ સંસ્કૃતે અનિત્ય કામ રાજ્યભોગ નિષ્ક્રમા પુરોત્તમાત્

જરા ચ વ્યાધિ મૃત્યુ એન્તિ દારુણા મહાભયા
હુતાશનો વ ઉગ્રતેજ ભીમ કલ્પસંક્ષયે ।
ક્ષયાન્તધર્મિ સર્વિ ભાવુ નાસ્તિ નિત્યુ સંસ્કૃતે
સુકૃચ્છ્ર પ્રાપ્ત સત્ત્વ* * નિષ્ક્રમા ગુણંધરા

યદ નારિગણસ્તુણવેણુરવૈઃ વિવિધૈસ્તુરિયૈઃ પ્રતિબોધયિષુ ।
સુખશયનગતં મનુજાધિપતિં તદ તૂર્યરવો અયુ નિશ્ચરતે

જ્વલિતં ત્રિભવં જરવ્યાધિદુખૈઃ મરણાગ્નિપ્રદીપ્તમનાથમિદમ્ ।
ભવનિ શરણે સદ મૂઢ જગત્ ભ્રમતી ભ્રમરો યથ કુમ્ભગતો

અધ્રુવં ત્રિભવં શરદભ્રનિભં નટરઙ્ગસમા જગિ રૂર્મિચુતી ।
ગિરિનદ્યસમં લઘુશીઘ્રજવં વ્રજતાયુ જગે યથ વિદ્યુ નભે

ભુવિ દેવપુરે ત્રિઅપાયપથે ભવતૃષ્ણઅવિદ્યવશા જનતા ।
પરિવર્તિષુ પઞ્ચગતિષ્વબુધાઃ યથ કુમ્ભકરસ્ય હિ ચક્રભ્રમી

પ્રિયરૂપવરૈઃ સહ સ્નિગ્ધરુતૈઃ શુભગન્ધરસૈ વરસ્પર્શસુખૈઃ ।
પરિષિક્તમિદં કલિપાશ જગત્ મૃગલુબ્ધકપાશિ યથૈવ કપિ

સભયા સરણાઃ સદ વૈરકરાઃ બહુશોક ઉપદ્રવ કામગુણાઃ ।
અસિધારસમા વિષપત્રનિભા જહિતાર્યજનૈર્યથ મીઢઘટાઃ

સ્મૃતિશોકકરાસ્તમસીકરણાઃ ભયહેતુકરા દુખમૂલ સદા ।
ભવતૃષ્ણલતાય વિવૃદ્ધિકરાઃ સભયા સરણા સદ કામગુણાઃ

યથ અગ્નિખદા જ્વલિતા સભયા તથ કામ ઇમે વિદિતાર્યજનઃ ।
મહપઙ્કસમા અસિસુન્ધુસમાઃ મધુદિગ્ધ ઇવ ક્ષુરધાર યથા

યથ સર્પિસરો યથ મીઢઘટાઃ તથ કામ ઇમે વિદિતા વિદુષામ્ ।
તથ શૂલસમા દ્વિજપેશિસમાઃ યથ શ્વાન કરઙ્ક સવૈરમુખાઃ

ઉદચન્દ્રસમા ઇમિ કામગુણાઃ પ્રતિબિમ્બ ઇવ ગિરિઘોષ યથા ।
પ્રતિભાસસમા નટરઙ્ગસમાઃ તથ સ્વપ્નસમા વિદિતાર્યજનૈઃ

ક્ષણિકા વશિકા ઇમિ કામગુણાઃ તથ માયમરીચિસમા અલિકાઃ ।
ઉદબુદ્બુદફેનસમા વિતથા પરિકલ્પસમુછિત બુદ્ધ બુધૈઃ

પ્રથમે વયસે વરરૂપધરઃ પ્રિય ઇષ્ટ મતો ઇય બાલચરી ।
જરવ્યાધિદુખૈ હતતેજવપું વિજહન્તિ મૃગા ઇવ શુષ્કનદીમ્

ધનધાન્યવરો બહુદ્રવ્યબલી પ્રિય ઇષ્ટ મતો ઇય બાલચરી ।
પરિહીનધનં પુન કૃચ્છ્રગતં વિજહન્તિ નરા ઇવ શૂન્યટવીમ્

યથ પુષ્પદ્રુમો સફલેવ દ્રુમો નરુ દાનરતસ્તથ પ્રીતિકરો ।
ધનહીન જરાર્તિતુ યાચનકો ભવતે તદ અપ્રિયુ ગૃધ્રસમઃ

પ્રભુ દ્રવ્યબલી વરરૂપધરઃ પ્રિયસંગમનેન્દ્રિયપ્રીતિકરો ।
જરવ્યાધિદુખાર્દિતુ ક્ષીણધનો ભવતે તદ અપ્રિયુ મૃત્યુસમઃ

જરયા જરિતઃ સમતીતવયો દ્રુમ વિદ્યુહતેવ યથા ભવતિ ।
જરજીર્ણ અગારુ યથા સભયો જરનિઃસરણં લઘુ બ્રૂહિ મુને

જર શોષયતે નરનારિગણં યથ માલુલતા ઘનશાલવનમ્ ।
જર વીર્યપરાક્રમવેગહરી જર પઙ્કનિમગ્ન યથા પુરુષો

જર રૂપસુરૂપવિરૂપકરી જર તેજહરી બલસ્થામહરી ।
સદ સૌખ્યહરી પરિભાવકરી જર મૃત્યુકરી જર ઓજહરી

બહુરોગશતૈ ઘનવ્યાધિદુખૈઃ ઉપસૃષ્ટ જગજ્જ્વલતેવ મૃગાઃ ।
જરવ્યાધિગતં પ્રસમીક્ષ્વ જગત્ દુખનિઃસરણં લઘુ દેશયહી

શિશિરે હિ યથા હિમધાતુ મહાન્ તૃણગુલ્મવનૌષધિઓજહરો ।
તથ ઓજહરો અહુ વ્યાધિજરો પરિહીયતિ ઇન્દ્રિય રૂપ બલમ્

ધનધાન્યમહાર્થક્ષયાન્તકરો પરિતાપકરઃ સહવ્યાધિજરો ।
પ્રતિઘાતકરઃ પ્રિયુ દ્વેષકરઃ પરિદાહકરો યથ સૂર્ય નભે

મરણં ચવનં ચુતિ કાલક્રિયા પ્રિયદ્રવ્યજનેન વિયોગુ સદા ।
અપુનાગમનં ચ અસંગમનં દ્રુમપત્રફલા નદિસ્રોત યથા

મરણં વશિતામવશીકુરુતે મરણં હરતે નદિ દારુ યથા ।
અસહાયુ નરો વ્રજતે ઽદ્વિતિયો સ્વકકર્મફલાનુગતો વિવશઃ

મરણો ગ્રસતે બહુપ્રાણિશતં મકરેવ જલા હરિ ભૂતગણમ્ ।
ગરુડો ઉરગં મૃગરાજુ ગજં જ્વલનેવ તૃણોષધિભૂતગણમ્

ઇમ ઈદૃશકૈ બહુદોષશતૈઃ જગુ મોચયિતું કૃત યા પ્રણિધિ ।
સ્મર તાં પુરિમાં પ્રણિધાનચરીં અયુ કાલુ તવા અભિનિષ્ક્રમિતુમ્

યદ નારિગણઃ પ્રહર્ષિતો બોધયતી તુરિયૈર્મહામુનિમ્ ।
તદ ગાથ વિચિત્ર નિશ્ચરી તૂર્યશબ્દાત્ સુગતાનુભાવતઃ

લઘુ તદ્ભઞ્જતિ સર્વસંસ્કૃતં અચિરસ્થાયિ નભેવ વિદ્યતઃ ।
અયુ કાલુ તવા ઉપસ્થિતઃ સમયો નિષ્ક્રમણાય સુવ્રત

સંસ્કાર અનિત્ય અધ્રુવાઃ આમકુમ્ભોપમ ભેદનાત્મકાઃ ।
પરકેરક યાચિતોપમાઃ પાંશુનગરોપમ તાવકાલિકાઃ

સંસ્કાર પ્રલોપધર્મિમે વર્ષકાલિ ચલિતં ચ લેપનમ્ ।
નદિકૂલ ઇવા સવાલુકં પ્રત્યયાધીન સ્વભાવદુર્બલાઃ

સંસ્કાર પ્રદીપઅચિવત્ ક્ષિપ્રૌત્પત્તિનિરોધધર્મિકાઃ ।
અનવસ્થિત મારુતોપમાઃ ફેનપિણ્ડવે અસાર દુર્બલાઃ

સંસ્કાર નિરીહ શૂન્યકાઃ કદલીસ્કન્ધસમા નિરીક્ષતઃ ।
માયોપમ ચિત્તમોહના બાલૌલ્લાપન ઉક્ત મુષ્ટિવત્

હેતૂભિ ચ પ્રત્યયેભિ ચા સર્વસંસ્કારગતં પ્રવર્તતે ।
અન્યોન્ય પ્રતીત્ય હેતુતઃ તદિદં બાલજનો ન બુધ્યતે

યથ મુઞ્જ પ્રતીત્ય બલ્વજં રજ્જુ વ્યાયામબલેન વર્તિતા ।
ઘટિયન્ત્ર સચક્ર વર્તતે એષ એકૈકશ નાસ્તિ વર્તના

તથ સર્વભવાઙ્ગવર્તિની અન્યમન્યોપચયેન નિશ્રિતા ।
એકૈકશ તેષુ વર્તિની પૂર્વપરાન્તત નોપલભ્યતે

બીજસ્ય સતો યથાઙ્કુરો ન ચ યો બીજ સ ચૈવ અઙ્કુરો ।
ન ચ તતો ન ચૈવ તત્ એવમનુચ્છેદ અશાશ્વત ધર્મતા

સંસ્કાર અવિદ્યપ્રત્યયાઃ તે સંસ્કારે ન સન્તિ તત્ત્વતઃ ।
સંસ્કાર અવિદ્ય ચૈવ હિ શૂન્ય એકે પ્રકૃતીનિરીહકાઃ

મુદ્રાત્પ્રતિમુદ્ર દૃશ્યતે મુદ્રસંક્રાન્તિ ન ચોપલભ્યતે ।
ન ચ તત્ર ન ચૈવ શાશ્વતો એવ સંસ્કારાનુચ્છેદશાશ્વતાઃ

ચક્ષુશ્ચ પ્રતીત્ય રૂપતઃ ચક્ષુવિજ્ઞાનમિહોપજાયતે ।
ન ચ ચક્ષુષિ રૂપ નિશ્રિત રૂપસંક્રાન્તિ ન ચૈવ ચક્ષુષિ

નૈરાત્મ્યશુભાશ્ચ ધર્મિમે પુનરાત્મેતિ શુભાશ્ચ કલ્પિતાઃ ।
વિપરીતમસદ્વિકલ્પિતં ચક્ષુવિજ્ઞાન તતોપજાયતે

વિજ્ઞાનનિરોધસંભવં વિજ્ઞાનોત્પાદવ્યયં વિપશ્યતિ ।
અકહિં ચ ગતં અનાગતં શૂન્ય માયોપમ યોગિ પશ્યતિ

અરણિં યથ ચોત્તરારણિં હસ્તવ્યાયામ ત્રયેભિ સંગતિ ।
ઇતિ પ્રત્યયતો ઽગ્નિ જાયતે જાતુ કૃતાર્થુ લઘુ નિરુધ્યતે

અથ પણ્ડિતુ કશ્ચિ માર્ગતે કુતયં આગતુ કુત્ર યાતિ વા ।
વિદિશો દિશિ સર્વિ માર્ગતો નાગતિ નાસ્ય ગતિશ્ચ લભ્યતે

સ્કન્ધધાત્વાયતનાનિ ધાતવઃ તૃષ્ણ અવિદ્યા ઇતિ કર્મપ્રત્યયા ।
સામગ્રિ તુ સત્ત્વસૂચના સ ચ પરમાર્થતુ નોપલભ્યતે

કણ્ઠોષ્ઠ પ્રતીત્ય તાલુકં જિહ્વાપરિવર્તિ અક્ષરા ।
ન ચ કણ્ઠગતા ન તાલુકે અક્ષરૈકૈક તુ નોપલભ્યતે

સામગ્રિ પ્રતીત્યતશ્ચ સા વાચમનબુદ્ધિવશેન નિશ્ચરી ।
મન વાચ અદૃશ્યરૂપિણી બાહ્યતો ઽભ્યન્તર નોપલભ્યતે

ઉત્પાદવ્યયં વિપશ્યતો વાચ રુતઘોષસ્વરસ્ય પણ્ડિતઃ ।
ક્ષણિકાં વશિકાં તદા દૃશી સર્વા વાચ પ્રતિશ્રુતકોપમામ્

યથ તન્ત્રિ પ્રતીત્ય દારૂ ચ હસ્તવ્યાયામ ત્રયેભિ સંગતિ ।
તુણવીણસુઘોષકાદિભિઃ શબ્દો નિશ્ચરતે તદુદ્ભવઃ

અથ પણ્ડિતુ કશ્ચિ માર્ગતે કુતયં આગતુ કુત્ર યાતિ વા ।
વિદિશો દિશિ સર્વિ માર્ગતઃ શબ્દગમનાગમનં ન લભ્યતે

તથ હેતુભિ પ્રત્યયેભિ ચ સર્વસંસ્કારગતં પ્રવર્તતે ।
યોગી પુન ભૂતદશનાત્ શૂન્ય સંસ્કાર નિરીહ પશ્યતિ

સ્કન્ધાયતનાનિ ધાતવઃ શૂન્ય અધ્યાત્મિક શૂન્ય બાહ્યકાઃ ।
સત્ત્વાત્મવિવિક્તમનાલયા ધર્માકાશસ્વભાવલક્ષણાઃ

ઇય ઈદૃશ ધર્મલક્ષણા બુદ્ધ દીપંકર દર્શને ત્વયા ।
અનુબુદ્ધ સ્વયં યથાત્મના તથ બોધેહિ સદેવમાનુષાં

વિપરીતઅભૂતકલ્પિતૈઃ રાગદોષૈઃ પરિદહ્યતે જગત્ ।
કૃપમેઘસમામ્બુશીતલાં મુઞ્ચ ધારામમૃતસ્ય નાયકા

ત્વયિ યસ્ય કૃતેન પણ્ડિતા દત્તુ દાનં બહુકલ્પકોટિષુ ।
સંપ્રાપ્ય હિ બોધિમુત્તમાં આર્યધનસંગ્રહ કરિષ્ય પ્રાણિનામ્

તાં પૂર્વચરીમનુસ્મરા નાર્ય ધનહીન દરિદ્ર દુઃખિતામ્ ।
મા ઉપેક્ષહિ સત્ત્વસારથે આર્યધનસંગ્રહિ તેષુ કુર્વહિ

ત્વયિ શીલ સદા સુરક્ષિતં પિથનાર્થાય અપાયભૂમિનામ્ ।
સ્વર્ગામૃતદ્વારમુત્તમાં દર્શયિષ્યે બહુસત્ત્વકોટિનામ્

તાં પૂર્વચરીમનુસ્મરા બદ્ધ્વા દ્વાર નિરયાય ભૂમિનામ્ ।
સ્વર્ગામૃતદ્વાર મુઞ્ચહી ઋદ્ધ્યહિ શીલવતો વિચિન્તિતમ્

ત્વયિ ક્ષાન્તિ સદા સુરક્ષિતા પ્રતિઘક્રોધશમાર્થ દેહિનામ્ ।
ભાવાર્ણવ સત્ત્વ તારિયા સ્થાપયિષ્યે શિવિ ક્ષેમિ નિર્જ્વલે

તાં પૂર્વચરીમનુસ્મરા વૈરવ્યાપાદવિહિંસઆકુલામ્ ।
મા ઉપેક્ષ વિહિંસચારિણઃ ક્ષાન્તિભૂમીય સ્થપે ઇમં જગત્

ત્વયિ વીર્ય યદર્થ સેવિતં ધર્મનાવં સમુદાનયિત્વના ।
ઉત્તાર્ય જગદ્ભવાર્ણવાત્ થપયિષ્યે શિવિ ક્ષેમિ નિર્જ્વલે

તાં પૂર્વચરીમનુસ્મરા ચતુરોઘૈરિવ મુહ્યતે જગત્ ॥
લઘુ વીર્યબલં પરાક્રમા સત્ત્વ સંતારયહી અનાયકાં

ત્વય ધ્યાનકિલેશધ્યેષણા ભાવિતા યસ્ય કૃતેન સૂરતા ।
ભ્રાન્તેન્દ્રિય પ્રાકૃતેન્દ્રિયાં ક્વપિ ચિત્તાર્યપથે સ્થપેષ્યહમ્

તાં પૂર્વચરીમનુસ્મરા ક્લેશજાલૈરિહમાકુલં જગત્ ।
મા ઉપેક્ષહિ ક્લેશુપદ્રુતાં ધ્યાનૈકાગ્રિ સ્થપેહિમાં પ્રજામ્

ત્વયિ પ્રજ્ઞ પુરા સુભાવિતા મોહવિદ્યાન્ધતમોવૃતે જગે ।
બહુધર્મશતાભિલોકને દાસ્યે ચક્ષુષિ તત્ત્વદર્શનમ્

તાં પૂર્વચરીમનુસ્મરા મોહવિદ્યાન્ધતમોવૃતે જગે ।
દદહી વરપ્રજ્ઞ સુપ્રભા ધર્મચક્ષું વિમલં નિરઞ્જનમ્

ઇયમીદૃશ ગાથ નિશ્ચરી તૂર્યસંગીતિરવાતુ નારિણામ્ ।
યં શ્રુત્વ મિદ્ધં વિવર્જિયા ચિત્તુ પ્રેષેતિ વરાગ્રબોધયે

ઇતિ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો ઽન્તઃપુરમધ્યગતો બોધિસત્ત્વો ઽવિરહિતો ઽભૂદ્ધર્મશ્રવણેન, અવિરહિતો ઽભૂદ્ધર્મમનસિકારેણ । તકસ્માદ્ધેતોઃ? તથા હિ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વો દીર્ઘરાત્રં સગૌરવો ઽભૂત્ । ધર્મેષુ ધર્મભાણકેષુ ચાધ્યાશયેન ધર્માર્થિકો ધર્મકામો ધર્મરતિરતો ઽભૂત્ । ધર્મપર્યેષ્ટ્યતૃપ્તો યથાશ્રુતધર્મસંપ્રકાશકઃ, અનુત્તરો મહાધર્મદાનપતિઃ, નિરામિષધર્મદેશકો ધર્મદાનેનામત્સરઃ, આચાર્યમુષ્ટિવિગતો ધર્માનુધર્મપ્રતિપન્નો ધર્મપ્રતિપત્તિશૂરઃ, ધર્મલયનો ધર્મત્રાણો ધર્મશરણો ધર્મપ્રતિશરણો ધર્મપરાયણઃ ધર્મનિધ્યાપ્તિઃ ક્ષાન્તિનિર્યાતઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાચરિત ઉપાયકૌશલ્યગતિં ગતઃ ॥
તત્ર ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વો મહોપાયકૌશલ્યવિક્રીડિતેન સર્વાન્તઃપુરસ્ય યથાધિમુક્ત્યા ઈર્યાપથમુપદર્શ્ય, પૌર્વિકાણાં ચ બોધિસત્ત્વાનાં લોકવિષયસમતિક્રાન્તાનાં લોકાનુવર્તનક્રિયાધર્મતામનુવર્ત્ય, દીર્ઘરાત્રં સુવિદિતકામદોષઃ સત્ત્વપરિપાકવશાદકામાત્કામોપભોગં સંદર્શ્ય, અપરિમિતકુશલમૂલોપચયપુણ્યસંભારબલવિશેષણાસદૃશીં લોકાધિપતેયતાં સંદર્શ્ય, દેવમનુષ્યાતિક્રાન્તં સારોદારવિવિધવિચિત્રરૂપશબ્દગન્ધરસસ્પર્શપરમરતિરમણીયં કામરતિરસૌખ્યમુપદર્શ્ય, સર્વકામરતિસ્વવિષયેષ્વપર્યન્તત્વાત્ સ્વચિત્તવશવર્તિતાં સંદર્શ્ય, પૂર્વપ્રણિધાનબલસહાયકુશલમૂલોપચિતાન્ સત્ત્વાન્ સમાનસંવાસતયા પરિપાચ્ય, સર્વલોકસંક્લેશમલાસંક્લિષ્ટચિત્તતયાન્તઃપુરમધ્યગતો યથાભિનિમન્ત્રિતસ્ય સત્ત્વધાતોઃ પરિપાકકાલમવેક્ષમાણો ભૂયસ્યા માત્રયા બોધિસત્ત્વસ્તસ્મિન્ સમયે પૂર્વપ્રતિજ્ઞામનુસ્મરતિ સ્મ, બુદ્ધધર્માંશ્ચામુખીકરોતિ સ્મ, પ્રણિધાનબલં ચાભિનિર્હરતિ સ્મ । સત્ત્વેષુ ચ મહાકરુણામવક્રામતિ સ્મ । સત્ત્વપ્રમોક્ષં ચ ચિન્તયતિ સ્મ । સર્વસંપદો વિપત્તિપર્યવસાના ઇતિ પ્રત્યવેક્ષતે સ્મ । અનેકોપદ્રવભયબહુલં ચ સંસારમુપપરીક્ષતે ( વૈદ્ય 131 ) સ્મ । મારકલિપાશાંશ્ચ સંછિનત્તિ સ્મ । સંસારપ્રબન્ધાચ્ચાત્માનમુચ્ચારયતિ સ્મ । નિર્વાણે ચ ચિત્તં સંપ્રેષયતિ સ્મ ॥
તત્ર ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વઃ પૂર્વાન્તત એવ સુવિદિતસંસારદોષઃ સંસ્કૃતેનાધ્યાશયેનાનર્થિકઃ સર્વોપાદાનપરિગ્રહૈરનર્થિકો બુદ્ધધર્મનિર્વાણાભિમુખઃ સંસારપરાઙ્મુખસ્તથાગતગોચરાભિરતઃ મારવિષયગોચરાસંસૃષ્ટઃ આદીપ્તભવદોષદર્શી ત્રૈધાતુકાન્નિઃશરણાભિપ્રાયઃ સંસારદોષાદીનવનિઃસરણકુશલઃ પ્રવ્રજ્યાભિલાષી નિષ્ક્રમણાભિપ્રાયો વિવેકનિમ્નો વિવેકપ્રવણો વિવેકપ્રાગ્ભારઃ આરણ્યપ્રારણ્યાભિમુખઃ પ્રવિવેકપ્રશમાભિકાઙ્ક્ષી આત્મપરહિતપ્રતિપન્નઃ અનુત્તરપ્રતિપત્તિશૂરો લોકસ્યાર્થકામો હિતકામઃ સુખકામો યોગક્ષેમકામો લોકાનુકમ્પકો હિતૈષી મૈત્રીવિહારી મહાકારુણિકઃ સંગ્રહવસ્તુકુશલઃ સતતસમિતમપરિખિન્નમાનસઃ સત્ત્વપરિપાકવિનયકુશલઃ સર્વસત્ત્વેષ્વેકપુત્રકપ્રેમાનુગતમનસિકારઃ સર્વવસ્તુનિરપેક્ષપરિત્યાગી દાનસંવિભાગરતઃ પ્રયુક્તત્યાગઃ પ્રયતપાણિઃ ત્યાગશૂરો યષ્ટયજ્ઞઃ સુસમૃદ્ધપુણ્યઃ સુસંગૃહીતપુણ્યઃ પરિષ્કારવિગતમલામાત્સર્યસુનિગૃહીતચિત્તો ઽનુત્તરો મહાદાનપતિર્દત્ત્વા ચ વિપાકાપ્રતિકાઙ્ક્ષી પ્રદાનશૂરઃ ઇચ્છામહેચ્છાલોભદ્વેષમદમાનમોહમાત્સર્યપ્રમુખસર્વારિક્લેશગણપ્રત્યર્થિકનિગ્રહાયાભ્યુત્થિતઃ સર્વજ્ઞતાચિત્તોત્પાદપ્રબન્ધાચ્ચલિતઃ મહાત્યાગચિત્તસંનાહસુસંનદ્ધઃ લોકાનુકમ્પકો હિતૈષીવ વર્મિતકવચિતવીર્યઃ સત્ત્વપ્રમોક્ષાલમ્બનમહાકરુણાબલવિક્રમપરાક્રમઃ અવૈવર્તિકસર્વસત્ત્વસમચિત્તત્યાગપ્રહરણો યથાભિપ્રાયસત્ત્વાશયસંતોષણો બોધિભાજનીભૂતઃ કાલાક્ષુણ્ણધર્મવેધી બોધિપરિણામપ્રણિધિઃ અનવનામિતધ્વજસ્ત્રિમણ્ડલપરિશોધનદાનપરિત્યાગી જ્ઞાનવરવજ્રદૃઢપ્રહરણઃ સુનિગૃહીતક્લેશપ્રત્યર્થિકઃ શીલગુણચારિત્રપ્રતિપન્નઃ સ્વારક્ષિતકાયવાઙ્ભનસ્કર્માન્તો ઽણુમાત્રાવદ્યભયદર્શી સુપરિશુદ્ધશીલઃ અમલવિમલનિર્મલચિત્તઃ સર્વદુરુક્તદુરાગતવચનપથાક્રોશપરિભાષણકુત્સનતાડનતર્જનવધબન્ધનાવરોધનપરિક્લેશાલુડિતચિત્તો ઽક્ષુભિતચિત્તઃ ક્ષાન્તિસૌરભ્યસંપન્નઃ અક્ષતો ઽનુપહતો ઽવ્યાપન્નચિત્તઃ સર્વસત્ત્વહિતાર્થાયોત્તપ્તવીર્યારમ્ભી દૃઢસમાદાનસર્વકુશલમૂલધર્મસમુદાનયનાપ્રત્યુદાવર્ત્યસ્મૃતિમાન્ સુસંપ્રજ્ઞાસુસમાહિતો ઽવિક્ષિપ્તચિત્તો ધ્યાનૈકાગ્રમનસિકારો ધર્મપ્રવિચયકુશલો લબ્ધાલોકો વિગતતમોન્ધકારઃ અનિત્યદુઃખાત્માશુભાકારપરિભાવિતચેતાઃ સ્મૃત્યુપસ્થાનસમ્યક્પ્રહાણઋદ્ધિપાદેન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગમાર્ગાર્ય સત્યસર્વબોધિપક્ષધર્મસુપરિકર્મકૃતમનસિકારઃ શમથવિપશ્યનાસુપર્યવદાતબુદ્ધિઃ પ્રતીત્યસમુત્પાદસત્યદર્શી સત્યાનુબોધાદપરપ્રત્યયસ્ત્રિવિમોક્ષસુખવિક્રીડિતો માયામરીચિસ્વપ્નોદકચન્દ્રપ્રતિશ્રુત્કાપ્રતિભાસોપમસર્વધર્મનયાવતીર્ણઃ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વસ્યૈવં ભવતિ પ્રતિકૃતિઃ - એવં ધર્મવિહારી એવં ગુણમાહાત્મ્યવિહારી એવં સત્ત્વાર્થાભિયુક્તવિહારી અભૂત્ । ભૂયસ્યા માત્રયા આભિર્દશદિગ્બુદ્ધાધિષ્ઠાનતૂર્યસંગીતિવિનિઃસૃતાભિર્ગાથાભિઃ સંચોદિતઃ સ તસ્યાં વેલાયાં પૂર્વેષાં ચ બોધિસત્ત્વાનાં ચરમભવોપગતાનામન્તઃપુરપરિપાચિતાનિ ( વૈદ્ય 132 ) ચત્વારિ ધર્મમુખાન્યામુખીકરોતિ સ્મ । કતમાનિ ચત્વારિ? યદિદં દાનં પ્રિયવચનમર્થક્રિયાં સમાનાર્થતાં ચ । ચતુઃસંગ્રહવસ્તુપ્રયોગનિર્હારવિશુદ્ધિં ચ નામ ધર્મમુખમામુખીકરોતિ સ્મ । ત્રિરત્નવંશસાધારણાભિપ્રાયો વિપ્રણાશસર્વજ્ઞતાચિત્તપ્રણિધાનબલાધાનાવૈવર્ત્યવિષયં ચ નામ ધર્મમુખમામુખીકરોતિ સ્મ । સર્વસત્ત્વાપરિત્યાગાધ્યાશયમહાકરુણાવતારતાં ચ નામ ધર્મમુખમામુખીકરોતિ સ્મ । સર્વબોધિપક્ષધર્મપદે પ્રભેદાર્થાભિનિશ્ચયજ્ઞાનસંસારબલવિશેષસમુદાનયમહાવ્યૂહં ચ નામ ધર્મમુખમામુખીકરોતિ સ્મ । ઇમાનિ ચત્વારિ ધર્મમુખાન્યામુખીકૃત્ય બોધિસત્ત્વઃ સર્વસ્યાન્તઃપુરસ્ય પરિપાચનાર્થં તસ્યાં વેલાયાં તથારૂપમૃદ્ધ્યભિસંસ્કારમભિસંસ્કરોતિ સ્મ, યથારૂપેણ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારેણાભિસંસ્કૃતેન તેભ્યઃ સંગીતિરુતેભ્યો બોધિસત્ત્વાનુભાવેનેમાન્યેવંરૂપાણિ ધર્મમુખશતસહસ્રાણિ નિશ્ચરન્તિ સ્મ । તદ્યથા -
ઉદારછન્દેન ચ આશયેન અધ્યાશયેના કરુણાય પ્રાણિષુ ।
ઉત્પદ્યતે ચિત્તુ વરાગ્રબોધયે શબ્દે ચ રૂપસ્તુરિયેભિ નિશ્ચરી

શ્રદ્ધા પ્રસાદો અધિમુક્તિ ગૌરવં નિર્માનતા ઓનમના ગુરૂણામ્ ।
પરિપૃચ્છના કિંકુશલંગવેષણા અનુસ્મૃતીભાવનુ શબ્દ નિશ્ચરી

દાને દભે સંયમશીલશબ્દઃ ક્ષાન્તીય શબ્દસ્તથ વીર્યશબ્દઃ ।
ધ્યાનાભિનિર્હારસમાધિશબ્દઃ પ્રજ્ઞા ઉપાયસ્ય ચ શબ્દ નિશ્ચરી

મૈત્રાય શબ્દઃ કરુણાય શબ્દો મુદિતાઉપેક્ષાય અભિજ્ઞશબ્દઃ ।
ચતુસંગ્રહાવસ્તુવિનિશ્ચયેન સત્ત્વાન પરિપાચનશબ્દ નિશ્ચરી

સ્મૃતેરુપસ્થાનપ્રભેદશબ્દઃ સમ્યક્પ્રહાણાસ્તથ ઋદ્ધિપાદા ।
પઞ્ચેદ્રિયા પઞ્ચબલપ્રભેદા બોધ્યઙ્ગશબ્દસ્તુરિયેભિ નિશ્ચરી

અષ્ટાઙ્ગિકો માર્ગબલપ્રભેદઃ શમથસ્ય શબ્દો ઽથ વિપશ્યનાયાઃ ।
અનિત્યદુઃખાર્તિઅનાત્મશબ્દઃ અશુભાર્તિશબ્દો તુરિયેભિ નિશ્ચરી

વિરાગશબ્દશ્ચ વિવેકશબ્દઃ ક્ષયજ્ઞાનશબ્દો અનુત્પાદશબ્દઃ ।
અનિરોધશબ્દશ્ચ અનાલયં ચ નિર્વાણશબ્દસ્તુરિયેભિ નિશ્ચરી

ઇમ એવરૂપાસ્તુરિયેભિ શબ્દાઃ સંબોધિશબ્દશ્ચનુભાવ નિશ્ચરી ।
યં શ્રુત્વ સર્વા પ્રમદા નુ શિક્ષિતા વરાગ્રસત્ત્વે પ્રણિધેન્તિ બોધયે

ઇતિ હિ ભિક્ષવો અન્તઃપુરમધ્યગતેન બોધિસત્ત્વેન તાનિ ચતુરશીતિસ્ત્રીસહસ્રાણિ પરિપાચિતાન્યભૂવન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ બહૂનિ ચ દેવતાશતસહસ્રાણિ યે તત્ર સંપ્રાપ્તા અભૂવન્ ॥
તથા અભિનિષ્ક્રમણકાલે તસ્મિન્ સમયે બોધિસત્ત્વસ્ય હ્રીદેવો નામ તુષિતકાયિકો દેવપુત્રો ઽનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ સ રાત્રૌ પ્રશાન્તાયાં દ્વાત્રિંશતા દેવપુત્રસહસ્રૈઃ પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતો યેન બોધિસત્ત્વસ્યોપસ્થાનપ્રાસાદસ્તેનોપસંક્રામત્ ।
ઉપસંક્રમ્ય ગગનતલગત એવ બોધિસત્ત્વં ગાથાભિરધ્યભાષત -
ચ્યુતિ દર્શિતા અતિયશા જન્મ ચ સંદર્શિતં પુરુષસિંહ ।
અન્તઃપુરં વિદર્શિતુ કૃતાનુવૃત્તિસ્ત્વયા લોકે

પરિપાચિતા તિ બહવો દેવ મનુજ લોકિ ધર્મમનુપ્રાપ્ય ।
અયમદ્ય કાલસમયો નિષ્ક્રમ્યે મતિ વિચિન્તેહિ

ન હિ બદ્ધ મોચયાતી ન ચાન્ધપુરુષેન દર્શિયતિ માર્ગઃ ।
મુક્તસ્તુ મોચયાતી સચક્ષુષા દર્શયતિ માર્ગઃ

યે સત્ત્વ કામદાસા ગૃહે ધને પુત્રભાર્યપરિશ્રદ્ધાઃ ।
તે તુભ્ય શિષ્યમાણા નૈષ્ક્રમ્યમતૌ સ્પૃહાં કુર્યુઃ

ઐશ્વર્ય કામક્રીડા ચતુદ્વીપા સપ્ત રત્ન વિજહિત્વા ।
નિષ્ક્રાન્ત ત્વાં વિદિત્વા સ્પૃહયેત્સનરામરો લોકઃ

કિં ચાપિ ધ્યાનસૌખ્યૈર્વિહરસિ ધર્મૈર્ન ચાસિ કામરતઃ ।
અથ પુન ચિરપ્રસુપ્તાં બોધય મરુમાનુષશતાનિ

અતિપતિત યૌવનમિદં ગિરિનદિ યથ ચઞ્ચલપ્રચલવેગા ।
ગતયૌવનસ્ય ભવતો નૈષ્ક્રમ્યમતિર્ન શોભેતે

તત્સાધુ તરુણરૂપે પ્રથમે વરયાવને ઽભિનિષ્ક્રમ્ય ।
ઉત્તારય પ્રતિજ્ઞાં કુરુષ્વ ચાર્થં સુરગણાનામ્

ન ચ કામગુણરતીભિસ્તૃપ્તિર્લવણોદધેર્યથામ્ભોભિઃ ।
તે તૃપ્ત યેષ પ્રજ્ઞા આર્યા લોકોત્તરા વિરજા

ત્વમિહ પ્રિયો મનાપો રાજ્ઞઃ શુદ્ધોદનસ્ય રાષ્ટ્રસ્ય ।
શતપત્રસદૃશવદના નૈષ્ક્રમ્યમતિં વિચિન્તેહિ

આદીપ્ત ક્લેશતાપૈરનિઃશરણૈર્ગાઢબન્ધનૈર્બદ્ધાં ।
શીઘ્રં પ્રમોક્ષમાર્ગે સ્થાપય શાન્તે અસમવીરા

ત્વં વૈદ્ય ધાતુકુશલશ્ચિરાતુરાં સત્ત્વરોગસંસ્પૃષ્ટાં ।
ભૈષજ્યધર્મયોગૈર્નિર્વાણસુખે સ્થપય શીઘ્રમ્

અન્ધાતમા અનયના મોહાકુલદૃષ્ટિજાલબદ્ધાઃ ।
પ્રજ્ઞાપ્રદીપચક્ષુઃ શોધય શીઘ્રં નરમરૂણામ્

સમુદીક્ષન્તે બહવો દેવાસુરનાગયક્ષગન્ધર્વાઃ ।
દ્રક્ષ્યામ બોધિપ્રાપ્તં નિરુત્તરં ધર્મ શ્રોષ્યામઃ

દ્રક્ષ્યતિ ચ ભુજગરાજો ભવનં અવભાસિતં તવ શિરીયે ।
કરિયતિ અનન્તપૂજા પૂરેહિ વ્રતાશયસ્તસ્ય

ચત્વારિ લોકપાલાઃ સસૈન્યકાસ્તે તવ પ્રદીક્ષન્તે ।
દાસ્યામ ચતુરિ પાત્રાં બોધિધ્વજિ પૂર્ણમનસસ્ય

બ્રહ્મ પ્રશાન્તચારી ઉદીક્ષતે મૈત્રવાક્વરુણલાભી ।
અધ્યોષિષ્યે નરેન્દ્રં વર્તેન્તિ નિરુત્તરં ચક્રમ્

બોધિપરિપાચિકાપિ ચ દેવત અભિવુસ્ત બોધિમણ્ડેસ્મિં ।
ઉત્પત્સ્યે ઽયં સત્ય તિ દ્રક્ષ્યામ્યભિબુધ્યતો બોધિમ્

સત્યં હિ બોધિસત્ત્વા અન્તઃપુરિયે ક્રિયા વિદર્શેન્તિ ।
પૂર્વંગમો ભવ ત્વં મા ભેષ્યસિ પશ્ચિમસ્તેષામ્

મઞ્જુરુત મઞ્જુઘોષા સ્મરાહિ દીપંકરસ્ય વ્યાકરણમ્ ।
ભૂતં તથા અવિતથા જિનઘોષરુતં ઉદીરેહિ