લક્ષ્મીતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 8

અષ્ટમોઽધ્યાયઃ - 8
શક્રઃ---
નમસ્તે સિન્ધુસંભૂતે નમસ્તે પદ્મસંભવે।
નમઃ સરોરુહાવાસે નારાયણકુટુમ્બિનિ

અવતારાસ્તુ યે પ્રોક્તાસ્ત્વદીયાઃ કોશપઞ્ચકે।
તાન્મે વિસ્તરતઃ પદ્મે પૃચ્છતે વક્તુમર્હસિ

2. પ્રથમઃ શક્તિકોશો ભગવતઃ પરરૂપસ્ય ચતુર્વ્યૂહાનાં ચ સંબદ્ધ ઇતિ સુવિદિતમિતિ કૃત્વા તમુપેક્ષ્ય માયાદિપઞ્ચકોશવિષયઃ પ્રશ્નઃ ક્રિયતેઽત્ર---કોશપઞ્ચક ઇતિ।
કિમર્થાઃ કિંપ્રકારાસ્તે કિયન્તઃ કિંસ્વરૂપકાઃ।
તત્ત્વં કથય મે દેવિ સર્વજ્ઞા હ્યસિ શાશ્વતી

શ્રીઃ---
અતરઙ્ગમનિર્દેશ્યમપ્રકમ્પ્યમનૂપમમ્।
અપ્રકારમસંભેદ્યમવિકલ્પમનાકુલમ્

4. પ્રસઙ્ગાદ્ભગવતઃ પરરૂપસ્ય શક્તિકોશાવસ્થિતિમાહ---અતરઙ્ગમિત્યાદિ। અત્ર ષષ્ઠાધ્યાયસપ્તદશસ્લોકોક્તમનુસંધેયમ્।
એકં નારાયણં બ્રહ્મ શૂન્યં શુદ્ધં નિરામયમ્।
યદિદં દૃશ્યતે કિંચિચ્છ્રૂયતે વાનુમીયતે

5. નારાયણ ઇત્યાખ્યાતં નારાયણમ્।
પ્રમાણત્રયસંબોધ્યં ભાવાબાવસ્વલક્ષણમ્।
ચરાચરણમુ સ્થૂલં ચેતનાચેતનં જગત્

6. પ્રમાણત્રયં પ્રત્યક્ષાનુમાનશબ્દાઃ।
તદિદં સકલં બ્રહ્મ નારાયણમનુત્તરમ્।
અવિદ્યાવિધુરાનન્દસ્વચ્છસ્વચ્છન્દિચદ્ધનમ્

ભવદ્ભાવાત્મકં દિવ્યમધ્વનઃ પારમુત્તમમ્।
શક્તિમચ્છક્તિભાવેન તદ્‌ દ્વિધા વ્યવતિષ્ઠતે

શક્તિમત્તત્ પરં બ્ર્હન નારાયણમહં ભવત્।
શક્તિર્નારાયણી સાહમહંતા ભાવરૂપિણી

9. અહમ્; અહંપ્રતીતિવિષયઃ।
સ પ્રદેશો ન તસ્યાસ્તિ યેન ભૂતં મયા વિના।
સ પ્રદેશો ન મે કશ્ચિદ્વિના તદ્યેન ભૂયતે

10. વિના તત્; તત્ બ્રહ્મ વિનેત્યર્થઃ।
એકધા ચ દ્વિધા ચૈવ તૈસ્તૈસ્તત્ત્વાબ્ધિપારગૈઃ।
વ્યપદિશ્યાવહે શાસ્રૈસ્તાવાવાં સર્વકારણમ્

ભાવોત્તરા વ્કચિત્સૃષ્ટિઃ વ્કચિત્સા ભવદુત્તરા।
ભવદ્ભાવોત્તરા વ્કાપિ વિદ્વાસ્તત્ર ન મુહ્યતિ

એક એવાવતીર્ણો હિ દેવાનાં કાર્યવત્તયા।
નારાયણો યદા સાહં તત્ર તદ્ભાવભાવિની

એકૈવ ચાવતીર્ણાહં યદા દેવહિતેપ્સયા।
અહંતાયાં મયિ વ્યક્તઃ સ દેવોઽહંપદાર્થવાન્

અવતીર્ણૌ યદા તુલ્યં દેવકાર્યચિકીર્ષયા।
અન્યોન્યયોઃ સ્થિતાવાવાં ભવદ્ભાવાત્મકૌ દ્વયોઃ

ઇત્થં વ્યવસ્થિતે તત્ત્વે હ્યવતારગતિં શૃણુ।
અનિરુદ્ધો વિભુર્દેવો દેવદેવઃ સનાતનઃ

મહાવિદ્યાસમુદ્ભૂતસ્તદાહમપિ વાસવ।
મત્ત એવ મહાલક્ષ્મ્યા અભૂવં કમલાખ્યયા

17. માયાકોશાવતારમાહ---મત્ત એવ મહાલક્ષ્મ્યા ઇતિ। અત્ર ષષ્ઠાધ્યાયાષ્ટાદશશ્લોકોક્તમનુસંધેયમ્।
તાવિમૌ દમ્પતી દિવ્યૌ પિતરૌ જગતાં મતૌ।
પદ્મનાભાવતારે તુ તાવેતૌ દ્વાવયોનિજૌ

18. પ્રસૂતિકોશાવતારમાહ---પદ્મનાભાવતાર ઇત્યાદિના। મહાલક્ષ્મીમહાવિદ્યામહામાયાનામવતારોઽત્ર ષષ્ઠાધ્યાયે વિંશશ્લોકે પૂર્વમુક્તઃ
નારાયણાવતારો યઃ શક્તીશો નામ નામતઃ।
પ્રકારા બહવસ્તસ્ય સર્વત્રાહમનુવ્રતા

એકધા દ્વિચતુર્ધા ચ ષોઢા ચૈવ તથાષ્ટધા।
પુનર્દ્વાદશધા ચૈવ તત્ર નામાનિ મે શૃણુ

શ્રીર્નામ દ્વિભુજસ્યાહમઙ્કસ્થા વરવર્ણિની।
તસ્યૈવોભયતોરૂપે શ્રીશ્ચ પુષ્ટિશ્ચ વાસવ

ચતુર્દિશં તુ તસ્યૈવ શ્રીઃ કીર્તિશ્ચ જયા તથા।
માયેતિ કૃત્વા રૂપાણિ ભુજ્યેઽહં તેન વિષ્ણુના

તસ્યૈવ કોણષટ્‌કસ્થા ષોઢાહં શૃણુ નામ ચ।
શુદ્ધિર્નિરઞ્જના નિત્યા જ્ઞાનશક્તિશ્ચ વાસવ

તથાપરાજિતા ચૈવ ષષ્ઠી તુ પ્રકૃતિઃ પરા।
તસ્યૈવ ચાષ્ટધા દિક્ષુ સાહં રૂપૈર્વ્યવસ્થિતા

લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી સર્વકામદા પ્રીતિવર્ધની।
યશસ્કરી શાન્તિદા ચ તુષ્ટિદા પુષ્ટિરષ્ટમી

કોણદ્વિષટ્‌કે તસ્યૈવ સ્થિતા દ્વાદશધારમ્યહમ્।
શ્રીશ્ચ કામેશ્વરી કાન્તિઃ ક્રિયાશક્તિવિભૂતયઃ

ઇચ્છા પ્રીતી રતિશ્ચૈવ માયા ધીર્મહિમેતિ ચ।
એવં ચતુર્ભુજસ્યાપિ ષોઢાહં ક્રમશઃ સ્થિતા

તસ્યૈવ ષડ્‌ભુજસ્યાહમષ્ટબાહોશ્ચ વાસવ।
દ્વિષડ્‌બાહોસ્તથા સાહં દ્વિસપ્તકભુજસ્ય ચ

તથા ષોડશહસ્તસ્ય ભુજદ્વિનવકસ્ય ચ।
વિભજ્ય બહુધાત્માનમિયદ્ભેદા વ્યવસ્થિતા

અવતારો હિ યો વિષ્ણોઃ સિન્ધુશાયીતિ સંજ્ઞિતઃ।
સ્થિતાહં પરિતસ્તસ્ય ચતુર્ધા રૂપમેયુષી

30. પ્રકૃતિકોશાવતારમાહ---સિન્ધુશાયીતિ। અત્ર પઞ્ચમાધ્યાયૈકવિંશશ્લોકોક્તમનુસંધેયમ્।
લક્ષ્મીર્નિદ્રા તથા પ્રીતિર્વિદ્યા ચેતિ વિભેદિની।
અવતારો હિ યો વિષ્ણોઃ શ્રીપતિર્નામ નામતઃ

શ્રીરિત્યેવાખ્યયા તત્ર તસ્યાહં વામતઃ સ્થિતા।
અવતારો હિ યો વિષ્ણોર્નામતઃ પારિજાતજિત્

તદંસસ્થકરા તસ્ય વામોત્સઙ્ગે હરેઃ સ્થિતા।
અવતારો હિ યો વિષ્ણોર્નામ્ના મીનધરઃ શુભઃ

33. બ્રહ્માણ્ડકોશાવતારમાહ---નામ્ના મીનધર ઇત્યાદિ।
અનુભ્રમામિ તં તત્ર સાહં નૌરૂપધારિણી।
ત્રૈવિક્રમોદયો વિષ્ણોરવતારઃ પરઃ સ્મૃતઃ

આહ્લાદજનની ગઙ્ગા તત્પાદાત્પ્રભવામ્યહમ્।
અનન્તશયનો નામ યોઽવતારો હરેરહમ્ । 35 ॥
સ્થિતા ચતુર્દિશં તસ્ય ચાતુરાત્મ્યમુપેયુષી।
લક્ષ્મીશ્ચિન્તા તથા નિદ્રા પુષ્ટિશ્ચેત્યાખ્યયા યુતા

ઇત્યેષુ સહ સિદ્ધાહમવતીર્ણાણ્ડમધ્યતઃ।
અવતારાઃ પૃથગ્ભૂતા યદા બ્રહ્માણ્ડમધ્યતઃ

અનુવ્રતા તથૈવાહમવતીર્ણા પૃથક્ પૃથક્।
અવતારો હિ યો નામ વરાહો વેદવિશ્રુતઃ

તદાહમપિ ભૂર્નામ પૃથગ્ભૂતા ભજામ્યહમ્।
અવતારો હિ યો નામ ધર્મો વિષ્ણુઃ પુરાતનઃ

તદાહં ભાર્ગવી નામ ખ્યાતિજા શ્રીઃ પ્રકીર્તિતા।
અવતારો હિ યો નામ દત્તાત્રેયોઽત્રિનન્દનઃ

તદા હિ તસ્ય ભોગાય સરસોઽહં સમુત્થિતા।
અવતારો હિ યો નામ વામનો વૈષ્ણવઃ શુભઃ

પદ્માદહં સમુત્પન્ના તદા પદ્મેતિ વિશ્રુતા।
અવતારો યદા વિષ્ણોર્ભાર્ગવો રામસંજ્ઞિતઃ

તદાહં ધરણી નામ શક્તિરાસમયોનિજા।
અવતારો હિ યો નામ રામો દાશરથિઃ શુભઃ

જાતા જનકયજ્ઞેઽહં ક્ષેત્રાદ્ધલમુખક્ષતાત્।
નામ્ના સીતેતિ વિખ્યાતા દશાનનવિનાશની

અવતારો હિ યો વિષ્ણોશ્ચતુર્ધા સંભવિષ્યતિ।
મધુરાયામહં વ્યક્તિં ચતુર્ધૈષ્યામિ વૈ તથા

રેવતી રુક્મિણી ચૈવ રતિર્નામ્ના તથા હ્યુષા।
અવતારાન્તરં યત્તુ મોહનં બુદ્ધસંજ્ઞકમ્

તારાહં તત્ર નામ્ના વૈ ધારા ચૈવ પ્રકીતિતા।
ધ્રુવાદયોઽવતારા યે કેવલા વૈષ્ણવાઃ સ્મૃતાઃ

47. જીવદેહકોશાવતારમાહ---ધ્રુવાદય ઇતિ।
તત્તચ્છરીરભૂતાહં તેષાં ભોગ્યા વ્યવસ્થિતા।
યત્તુ મે મોહનં રૂપં શ્રૂયતેઽમૃતધારકમ્

ભવદ્ભાવૌ તદા તત્ર રૂપે તુલ્યોપલક્ષિતૌ।
દેવૈઃ પુરુષરૂપેણ સ્રીરૂપેણ તથેતરૈઃ

સહ સિદ્ધં પૃથક્સિદ્ધમિત્યેતજ્જન્મ મેઽદ્ભુતમ્।
કીર્તિતં તવ દેવેશ કેવલં જન્મ મે શ્રૃણુ

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રસારે લક્ષ્મીતન્ત્રે લક્ષ્મ્યવતારપ્રકાશો નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ
********ઇત્યષ્ટમોઽધ્યાયઃ********