લક્ષ્મીતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 38

અષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ - 38
શ્રીઃ---
એકો નારાયણો દેવઃ પૂર્ણષાડ્‌ગુણ્યવિગ્રહઃ।
તસ્યાહં પરમા શક્તિરેકાહંતા સનાતની

સાધકાનુગ્રહાર્થાય સાહં સાકારતાં ગતા।
અઙ્કસ્થા દેવદેવસ્ય યથા પૂજ્યે તથા શૃણુ

પ્રાપ્યાનુજ્ઞાં ગણેશાદેર્હૃત્સ્થામાવાહયેત્તતઃ।
ભાવયેત્ પરમાત્માનમન્તર્યાગાભિપૂજિતમ્

પૂર્ણસ્તિમિતષાડ્‌ગુણ્યં મયા શક્ત્યાભિપૂરિતમ્।
તારકં તત્ ત્રિરુચ્ચાર્ય તારિકાં તુ ત્રિરુચ્ચરેત્

આવાહયેત્ તતો મન્ત્રં પુંલિઙ્ગં સમુદીરયન્।
પુરુષં પુણ્ડરીકાક્ષં પીનોદારચતુર્ભુજમ્

5. પુંલિઙ્ગં મન્ત્રમિતિ। પ્રણવમિત્યર્થઃ।
ઉચ્ચરન્ પરમં મન્ત્રં રેચકેન શનૈઃ શનૈઃ।
અગ્નીષોમદ્વયાન્તઃ સ્થવર્ત્મના નાસિકોદરાત્

દિવ્યશક્તિસમાવાસં લક્ષ્મીશમવતારયેત્।
અનાહતાત્ પદાદ્યદ્વા સર્વતઃ સમતાં ગતમ્

7. અનાહતં હૃદયસ્થં દ્વાદશદલં પદ્મમ્।
નિર્ગતં તુ સ્મરેદ્દેવં વિદ્યુત્પુઞ્ચમિવામ્બુદાત્।
સપુષ્પાઞ્જલિમધ્યસ્થં ભાવાસનગતં ન્યસેત્

સંનિધિં સંનિરોધં ચ સંસ્તમ્ભં સ્થાપનં તથા।
કુર્વન્ મુદ્રાચતુષ્કં તુ મનસા સમ્યગાચરેત્

9. સંનિધ્યાદીનાં મુદ્રા અનન્તરમેવ વક્ષ્યન્તે।
ઉત્તાનૌ સંહતૌ પાણી કૃત્વાઙ્ગુષ્ઠદ્વયેન તુ।
સ્વાં સ્વાં કનિષ્ઠિકાં મૃજ્યાત્ સંનિધીકરણં તુ તત્

અનામયોર્મધ્યમયોઃ કુર્યાદુન્માર્જનં તથા।
સંસ્તમ્ભસંનિરોધૌ ચ દ્વૌ કૃતૌ ભવતસ્તદા

કૃત્વા ચતસૃભિર્મુષ્ટિમઙ્‌ગુલીભિઃ કરદ્વયે।
તિર્યક્ ચ સંમુખીકૃત્ય ન્યસેન્મુષ્ટિદ્વયોપરિ

અઙ્‌ગુષ્ઠદ્વિતયં શક્ર સંસ્થાપનમિદં ભવેત્।
એવંભૂતો ભવત્યેવં તારાદિં મન્ત્રમુચ્ચરન્

કાલં પાદ્યાર્ઘ્યદાનાન્તમુત્થિતં ભાવયેદ્ધરિમ્।
સ્નાનાભરણવસ્રસ્રગ્દાનેઽલંકરણે તથા

14. કાલમિતિ। કાલે ઇત્યર્થઃ। અત્યન્તસંયોગે દ્વિતીયા।
અન્યત્ર ભોગયાગેષુ તત્તદ્ભોગાનુકૂલતઃ।
સ્મરેચ્છાસ્રીયસંસ્થાનં સાનુકમ્પં સુસંમુખમ્

15. સાનુકમ્પં સુસંમુખમિતિ ચ હરિવિશેષણમ્।
ક્લૃપ્તે તુ વિગ્રહે પૂર્વં તથારૂપોઽવતિષ્ઠતે।
ભોગેષુ દીયમાનેષુ શક્તિર્યા મન્મયી પરા

તત્રસ્થાં તાં સ્મરેત્ સાક્ષાદાદદાનો હરિર્યથા।
આહૂતસ્ય તતઃ સાર્ઘ્યં પુષ્પાણાં પૂર્ણમઞ્જલિમ્

17. આહૂતસ્યેતિ। સાંનિધ્યં પ્રાપિતસ્યેત્યર્થઃ।
વિક્ષિપ્યાધોમુખૈનૈવ પાણિયુગ્મેન મૂર્ધનિ।
તારેણ તારયા દ્વાભ્યાં નમસા ચાર્ચયેત્ ક્રમાત્

પુષ્પાર્ઘ્યધૂપલેપૈસ્તુ મૂલમન્ત્રાદિભિઃ ક્રમાત્।
સંક્ષેપં વિસ્તરં ચાપિ યથાકાલં સમાચરેત્

19. લેપઃ ચન્દનાદ્યનુલેપઃ।
શક્તિં તદઙ્ગસંપૂર્ણાં નિરાકારામનૂપમામ્।
તારયા પૂજયેત્ પસ્ચાત્તત્તદઙ્ગેષુ દેવતાઃ

20. અનૂપમામ્; અનુપમામિત્યર્થઃ।
અસ્રભૂષણશક્ત્યાદ્યાઃ સ્વૈઃ સ્વૈર્મન્ત્રૈઃ સમર્ચયેત્।
અયં યાગો લયો નામ મહાન્ સર્વાર્થસિદ્ધિદઃ

તતો ભગવતો વિષ્ણોઃ શક્તિસંપૂર્ણવિગ્રહાત્।
સર્વશક્તિમયીં દિવ્યામેકાં પરમભાસ્વરામ્

ષાડ્‌ગુણ્યવિગ્રહાં દેવીમનિર્દેશ્યામનૂપમામ્।
સર્વત્ર સર્વદા વિષ્ણોઃ સર્વથૈવાનપાયિનીમ્

કૃપયા સાધકાર્થાય સ્વયં સાકારતાં ગતામ્।
અવિહાયૈવ તં દેવમાકારં પૃથગેયુષીમ્

ઉક્તક્રમેણ માં પૂર્વં મન્ત્રેણાવાહયેત્ સુધીઃ।
આવાહનવિધૌ પ્રોક્તં ક્રમં સર્વં સમાચરેત્

વામોત્સઙ્ગે નિષણ્ણાં ચ વિષ્ણોર્માં ભાવયેત્ પ્રિયામ્।
ભાવનીયં ચ મદ્રૂપં પૂર્વમેવ નિદર્શિતમ્

તસ્યાં લયપ્રકારેણ મયિ સર્વં યજેત્ ક્રમાત્।
તતો વિનિઃસૃતં મત્તઃ સ્મરેચ્છક્ત્યાદિકં ક્રમાત્

જ્વાલાયાઃ સુપ્રદીપ્તાયાઃ સ્ફુલિઙ્ગનિચયં યથા।
ભોગસ્થાને યથૈકૈકં વિન્યસેત્તત્તથા શૃણુ

મધ્યાબ્જકર્ણિકામધ્યે ભાવાસનગતૌ સ્મરેત્।
પુરુષં પુણ્ડરીકાક્ષં તદઙ્કસ્થાં ચ પઙ્કજામ્

પ્રાચ્યાબ્જકર્ણિકામધ્યે લક્ષ્મીદેહાદ્વિનિર્ગતામ્।
દ્વિભુજાં ભાવયેલ્લક્ષ્મીં દ્વિનેત્રાં ચારુકુણ્ડલામ્

શ્વેતમાલ્યામ્બરધરાં હારકેયૂરભૂષિતામ્।
સર્વલક્ષણસંપન્નાં પીનોન્નતપયોધરામ્

પ્રબુદ્ધોત્પલવિસ્તીર્ણલોચનાં સુસ્મિતાનનામ્।
ચલદ્વિરેફપટલરમણીયાલકાવલિમ્

લસલ્લલાટતિલકામારક્તાધરપલ્લવામ્।
કૃષ્ણકુઞ્ચિતકેશાં ચ વંશમુક્તાફલદ્વિજામ્

પદ્માસનોપવિષ્ટાં ચ પાશાહ્કુશકરદ્વયીમ્।
પદ્મગર્ભોપમાકારાં સંમુખીમાવયોઃ સ્મરેત્

સ્મરેદ્દક્ષિણભાગાબ્જકર્ણિકોદરમધ્યગામ્।
વેષભૂષાદિભિસ્તુલ્યાં લક્ષ્મ્યાઃ કુન્દનિભાં તુ વા

કીર્તિં મદ્રૂપનિષ્ક્રાન્તાં સર્વકીર્તિમયીં પરામ્।
આવયોઃ પશ્ચિમાબ્જસ્થકર્ણિકાસનસંસ્થિતામ્

મદ્રૂપનિઃસૃતાં ધ્યાયેત્તાદૃશીમરુણાં જયામ્।
સ્મરેદુત્તરપદ્મસ્થકર્ણિકોદરમધ્યગામ્

માયાં મદ્રૂપનિષ્ક્રાન્તાં તાદૃશીમરુણાં તુ વા।
આગ્નેયે હૃદયં પદ્મે શિરો યાતુસરોરુહે

શિખાં તુ વાયવીયાબ્જે વર્મ ચેશાનપઙ્કજે।
મધ્યપદ્મપુરઃપત્રે નેત્રમસ્રં તુ કોણકે

નેત્રસ્ય પુરતો દેવં વાસુદેવં વિચિન્તયેત્।
મધ્યદક્ષિણદિક્પત્રે સ્મરેત્ સંકર્ષણં પ્રબુમ્

સ્મરેન્મધ્યસરોજસ્ય પ્રદ્યુમ્નં પશ્ચિમે દલે।
અનિરુદ્ધમુદક્સંસ્થે કોણપત્રયુગદ્વયે

અસ્રસ્ય પૃષ્ઠતો નાગાન્ સ્મરેત્ પીયૂષવર્ષ્મણઃ।
ગુલ્ગુલું ચ ગુરુણ્યં ચ મદનં શલલં તથા

42. ગુલ્ગુલ્વાદયઃ નાગાનાં સંજ્ઞાઃ।
સુધાકુમ્ભકરાન્ શઙ્ખકુન્દગૌરાંશ્ચતૂરદાન્।
લક્ષ્મીકમલપત્રેષુ સર્વતઃ સૌસ્તુભં ન્યસેત્

હૃત્પઙ્કજદલેષ્વેવં વનમાલાં નિવેશયેત્।
કીર્તિપઙ્કજપત્રેષુ ભૂષાપદ્મં નિવેશયેત્

જયાપઙ્કજપત્રેષુ વર્મ પદ્મદલેષુ ચ।
પદ્મેષુ વિન્યસેદેવં પદ્મપત્રચતુષ્ટયે

શિરઃપઙ્કજપત્રેષુ ન્યસેદઙ્‌કુશમુત્તમમ્।
ન્યસેદ્ દ્વારચતુષ્કાગ્રે ગરુડં પતતાં વરમ્

નાગાન્ વા તત આત્મીયદ્વારાગ્રેષુ નિયોજયેત્।
પૂર્વદ્વારભુવિ ન્યસ્યેત્ પદ્મહસ્તાં બલાકિકામ્

શ્વેતાં કમલપત્રાક્ષીં પ્રસન્નાં વામનાકૃતિમ્।
દક્ષિણદ્વારતસ્તદ્વન્નીલાં તુ વનમાલિકામ્

પશ્ચિમદ્વારમધ્યે તુ રક્તવર્ણાં વિભીષિકામ્।
ઉદીચ્યદ્વારમદ્યે તુ શંકરીં મધુદીધિતિમ્

પ્રાગાદીશાનપર્યન્તે બહિર્દ્વારપ્રદેશતઃ।
ઇન્દ્રાદીન્ સંસ્મરેદષ્ટૌ લોકપાલાન્ સવાહનાન્

અત ઊર્ધ્વં ચ નાગેશં બ્રહ્માણં ચ વિચિન્તયેત્।
તદ્બહિશ્ચ તદસ્રાણિ વજ્રાદીનિ વિચિન્તયેત્

સોમશંકરદિઙ્મધ્યે ખસ્થિતં સંસ્મરેત્ પ્રબુમ્।
વિષ્વક્સેનમુદારાઙ્ગમાયાન્તં ગગનાન્તરાત્

અનુક્તાનામિદાનીં મે ધ્યાનં શૃણુ પુરંદર।
અમૃતાત્માનમભ્રાઙ્ગં પુણ્ડરીકાયતેક્ષણમ્

શઙ્ખચક્રગદાપદ્મધરં શ્રીવત્સવક્ષસમ્।
પીતામ્બરં ચતુર્બાહું વાસુદેવં વિચિન્તયેત્

તુષારનિચયાકારં નીલવસ્રં ચતુર્ભુજમ્।
સ્મરેત્ સંકર્ષણં સીરસૌનન્દકધરં પરમ્

55. સૌનન્દકઃ કામપાલસ્ય ગદા।
વરદાભયહસ્તં ચ નિમગ્નોદ્ધરણક્ષમમ્।
પ્રદ્યુમ્નં સંસ્મરેદ્રક્તં રક્તવાસસમીશ્વરમ્

શાર્ઙ્ગં શરાંશ્ચ બિબ્રાણં વરદં ચાભયપ્રદમ્।
સંસ્મરેદનિરુદ્ધં ચ પીતં વિશદવાસસમ્

ખડ્‌ગખેટકહસ્તં ચ વરાભયકરં પરમ્।
આસીનાઃ સર્વ એવૈતે પુરુષાઃ પુષ્કરેક્ષણાઃ

પશ્યન્તો દિશમીશાનાં માં ચ વિષ્ણું ચ શાશ્વતમ્।
સિઞ્ચન્તોઽમૃતકુમ્ભૈર્નૌ હિમશૈલનિભા ગજાઃ

સિતશોણિતવર્ણાઙ્ગં શુક્લવસ્રં ચતુર્ભુજમ્।
પદ્માસનોપવિષ્ટં ચ પદ્મશઙ્ખકરાઙ્કિતમ્

હૃન્મુદ્રાલંકૃતકરં વામેનાભયદં સદા।
સિતાભરણવસ્રાઢ્યં કર્પૂરાલિપ્તવિગ્રહમ્

આવયોઃ સંમુખાસીનં હૃન્મન્ત્રં સંસ્મરેદ્ બુધઃ।
વન્ધુજીવોપમં રક્તં પદ્મચક્રધરં પરમ્

કાકાલિકજ્જલશ્યામં પદ્મકૌમોદકીધરમ્।
દક્ષિણેનાત્મમુદ્રાઢ્યં પરેણાભયદાયિનમ્

63. કાક ઇવ, અલિરિવ, કજ્જલમિવ ચ શ્યામઃ ; તમિત્યર્થઃ। અથવા કાકાલિઃ અત્યન્તકૃષ્ણવર્ણઃ કાકવિશેષઃ।
લિપ્તં મૃગમદેનૈવ પુષ્પાદ્યૈરસિતૈર્યુતમ્।
આવયોઃ સંમુખાસીનં કવચં સંસ્મરેત્ પ્રભુમ્

હરિદ્રારુણસંકાશં ગદાપદ્મધરં ક્રમાત્।
સ્વમુદ્રાકરણવ્યગ્રપૂર્વભાગકરદ્વયમ્

સૌવર્ણામ્બરભૂષાઢ્યં પ્રલયાનલવિક્રમમ્।
આવયોઃ સંમુખાસીનં સ્મરેદસ્રં મહોદ્યમમ્

નારીર્વા સંસ્મરેદેતાન્ હૃદાદીન્ સાધકોત્તમઃ।
ઉક્તભૂષણવેષાઢ્યાઃ સ્વાનુરૂપાનુલેપનાઃ

ઇત્યુક્તં ધ્યાનમઙ્ગાનાં સર્વપાપહરં શુભમ્।
કૌસ્તુભં દ્વિભુજં ધ્યાયેત્ સહસ્રાર્કસમપ્રભમ્

પ્રદીપ્તવેષભૂષાઢ્યં સ્વમુદ્રાં દધતં હૃદિ।
પઞ્ચવર્ણકૃતાં કાન્તાં વનમાલાં શુભેક્ષણામ્

69. વનમાલામિતિ। ધ્યાયેદિતિ શેષઃ।
પ્રૌઢસ્રીસદૃશીં મુદ્રાં દધતીં હસ્તયોર્દ્વયોઃ।
પદ્મં પદ્મમુખં ધ્યાયેત્ પ્રસન્નં ચન્દ્રસંનિભમ્

દ્વિભુજં ચારુસર્વાઙ્ગં કરાભ્યાં મુદ્રિકાં દધત્।
નવદૂર્વાઙ્કુરશ્યામં પાશેશં પન્નગાનનમ્

દ્વિભુજં યામ્યહસ્તેન સ્વાં મુદ્રાં દધતં પરમ્।
તથા વરદહસ્તં ચ ભીમરૂપં ભયાવહમ્

72. યામ્યહસ્તેન। દક્ષિણહસ્તેનેત્યર્થઃ।
સંસ્મરેદઙ્કુશં તીક્ષ્ણં દીર્ઘનાસં ભયાનકમ્।
યામ્યેન દધતં મુદ્રાં પાણિના સવ્યતો વરમ્

પ્રસિદ્ધા લોકપાલાસ્તે વેષાકૃતિવિભૂષણૈઃ।
નરાકૃતીનિ શસ્રાણિ ચિહ્નયુક્તાનિ મૂર્ધનિ

74. દ્વારપાલિકાઃ બલાકિકાદયઃ પૂર્વં 47,48,49 શ્લોકેષૂક્તાઃ।
શઙ્ખચક્રધરો ધ્યેયો વિષ્વક્સેનશ્ચતુર્ભુજઃ।
સાક્ષાદ્વિષ્ણુસમો મુદ્રાવ્યાપૃતોઽન્યકરદ્વયે

દ્વારાગ્રસ્થં તતો ધ્યાયેદ્ગરુડં બીમલોચનમ્।
રક્તતુણ્ડં મહાઘોણં તપ્તચામીકરપ્રભમ્

પૃથુદંષ્ટ્રં ગૃધ્રવક્ત્રં પક્ષમણ્ડલમણ્ડિતમ્।
ઇતિ તે પરિવારાણાં ધ્યાનમુક્તં સમાસતઃ

આવયોઃ સ્થૂલયોરૂર્ધ્વે સ્મરેત્ સૂક્ષ્માં તુ તારિકામ્।
દાંપત્યં બિભ્રતીં સૂક્ષ્માં લક્ષ્યાલક્ષ્યામિવાનઘામ્

તદૂર્ધ્વે તુ પરાં તારાં પૂર્ણષાડ્‌ગુણ્યચિન્મયીમ્।
દાંપત્યમાવયોર્દિવ્યં તત્પરં પારમેશ્વરમ્

સર્વતઃપાણિપાદં તત્ સર્વતોઽક્ષિશિરોમુખમ્।
શબ્દાર્થૌ ભાસયત્ સ્વેન તેજસા નિત્યમુદ્યતા

પ્રતિબિમ્બમિવૈતસ્મિન્ મન્ત્રચક્રમશેષતઃ।
એવં ક્રમોત્ક્રમાકારૈસ્તારિકાં વિતતાં પરામ્

ભાવેન તત્ત્વતો બુદ્ધ્વા યથાન્યાસં સમર્ચયેત્।
આદિતઃ સકલાવાસાવર્ચયેન્નૌ ધિયાનઘૌ

અર્ઘ્યાદિપ્રાપણાન્તેન ભોગજાલેન મન્ત્રવિત્।
શક્ત્યાદિવિષ્વક્સેનાન્તં પરિવારં તતોઽર્ચયેત્

સર્વાદૌ ગરુડં દેવીશ્ચતસ્રો દ્વારપાલિકાઃ।
ભોગયાગક્રમેણાયં ન્યાસસ્તે શક્ર દર્શિતઃ।
યાવન્તો યાદૃશા યે ચ ભોગાસ્તાંસ્ત્વં નિબોધ મે

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રસારે લક્ષ્મીતન્ત્રે બહિર્યાગપ્રકાશો નામાષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ
********ઇત્યષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ********