લક્ષ્મીતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 34

ચતુસ્રિંશોઽધ્યાયઃ - 34
શ્રીઃ---
મુદ્રાકોશં પ્રવક્ષ્યામિ મન્ત્રકોશસ્ય વાસવ।
યેન વિજ્ઞાતમાત્રેણ મન્ત્રસિદ્ધિર્મહીયસી

મુદ્રાં વૈ બન્ધયેન્મન્ત્રી સ્નાનકાલે જલાન્તરે।
આત્મનો ન્યાસકાલે ચ પૂજાન્તે મણ્ડલાવિધૌ

અર્ચાયાં મન્ત્રવિન્યાસે હ્યર્ઘ્યપાત્રેષુ ભોજને।
પૂર્ણાહુત્યવસાને ચ મન્ત્રે હ્યભ્યન્તરસ્થિતે

હિંસકાનાં વિઘાતાય સર્વવિઘ્નોપશાન્તયે।
સંમુખૌ તુ કરૌ કૃત્વા સુશ્લિષ્ઠૌ સુપ્રસારિતૌ

સંમુખં મધ્યમાયુગ્મનિક્ષિપ્તાઙ્‌ગુલયઃ પરાઃ।
અન્યોન્યાભિમુખાશ્ચૈવ ભુજબૃન્દેન કલ્પિતાઃ

મહાશ્રીરિતિ વિખ્યાતા સર્વસૌભાગ્યદાયિકા।
મોચની સર્વદોષાણાં શીઘ્રસિદ્ધિપ્રદાયિની

જડભૂતસ્ય વૈ જન્તોર્બોધનાભ્યુદયાત્મિકા।
પ્રસાર્ય વામમુત્તાનમઙ્‌ગુલ્યો વિરલાઃ સ્થિતા

કાર્યાસ્ત્વાકુઞ્ચિતપ્રાન્તા અઙ્‌ગુષ્ઠં સેતુવદ્ભવેત્।
સંમુખં તાસુ સંલગ્નં કરશાખાસુ મધ્યમામ્

હૃત્સંમુખં તુ બધ્નીયાચ્છક્તિમુદ્રાં સુખપ્રદામ્।
ઇમે મુદ્રે મહાભાગે યોગિબૃન્દોપવન્દિતે

પરસૂક્ષ્મપદસ્થે તુ મમ પ્રીતિપ્રદાયિકે।
મમ સ્થૂલપદસ્થાયા યોનિમુદ્રાં નિશામયા

સંમુખૌ તુ કરૌ કૃત્વા સુશ્લિષ્ટૌ સુપ્રસારિતૌ।
મધ્યતો મૂલતઃ પૃષ્ઠે વિપર્યસ્તે હ્યનામિકે

તર્જનીમૂલયોર્ન્યસ્ય તાભ્યામગ્રે નિગૂહયેત્।
મધ્યયોઃ શેષયોરગ્રે કનિષ્ઠાયુગલં પુરઃ

અન્યોન્યં પૃષ્ઠતો લગ્નં તલમધ્યોન્નતં ભવેત્।
અઙ્‌ગુષ્ઠાગ્રદ્વયં કુર્યાન્મધ્યયોરગ્રપર્વગમ્

મહાયોનિરિતિ ખ્યાતા મુદ્રા સર્વવશંકરી।
ત્રિવિધા ત્રિવિધાયા મે મુદ્રૈષા સંપ્રદર્શિતા

સૂક્ષ્માખ્યા શક્તિમુદ્રા યા વિકારસ્તત્ર વર્ણ્યતે।
પ્રદેશિન્યાદિતોઽઙ્‌ગુષ્ઠમૈકૈકશ્યેન સેતુવત્

વિન્યસ્યાઙ્‌ગુલિષુ જ્ઞેયાશ્ચતસ્રો મુદ્રિકા ઇમાઃ।
શક્તીનાં તુ મદીયાનાં લક્ષ્મ્યાદીનાં પુરંદર

લક્ષ્મીઃ કીર્તિર્જયા માયા દેવ્યો મચ્છક્તયો હિ તાઃ।
દક્ષિણેન તુ હસ્તેન મુષ્ટિબન્ધં પ્રકલ્પયેત્

અન્તઃસ્થમુન્નતં કૃત્વા વામાઙ્‌ગુષ્ઠં સુરોત્તમ।
સંમુખં હૃદિ હાર્દૈષા મુદ્રા બુદ્ધિવિવર્ધની

પ્રસૃતા અઙ્‌ગુલીઃ સર્વા અઙ્ગુષ્ઠેન તુ સંસ્પૃશેત્।
શૈરસ્યેષા ભવેન્મુદ્રા મન્ત્રસંનિધિકારિણી

મુષ્ટિં વિતર્જનીં કૃત્વા તર્જની હ્યૂર્ધ્વસંસ્થિતા।
શિખામુદ્રેતિ વિખ્યાતા સર્વુદષ્ટભયંકરી

દોષવિગ્નવિનાશાય સદા હ્યેતાં પ્રદર્શયેત્।
આદૌ તસ્માત્ પ્રયત્નેન યાગવેશ્મનિ દર્શયેત્

ઉત્સાદં સર્વવિઘ્નાનાં કુરુતે મન્ત્રસંયુતા।
ઉભયોરગ્રતઃ શાખાઃ સંસ્થાસ્તુ કરયોર્દ્વયોઃ

તાભ્યાં મધ્યમસંલગ્નં કરબન્ધાદિતો ભવેત્।
વાર્ણણ્યેષા ભવેન્મુદ્રા દ્વાવંસાવનયા સ્પૃશેત્

અભેદ્યા દુષ્ટસંઘેન ભૂતવેતાલયોગિભિઃ।
કર્મકાલે નિબધ્યૈષા મન્ત્રિણા ચ પ્રયત્નતઃ

કરયોર્ગ્રથિતાઙ્‌ગુલ્યઃ સંવૃતાઃ પાણિપૃષ્ઠગાઃ।
તર્જન્યૌ પ્રાન્તસંલગ્ને સુષિરે ચોચ્છ્રિતે તયોઃ

અઙ્‌ગુષ્ઠૌ મૂલસંલગ્નૌ વિપર્યસ્તૌ પરસ્પરમ્।
ચાક્ષુષ્યેષા ભવેન્મુદ્રા નિબધ્યા ચક્ષુરન્તિકે

તર્જનીં સ્ફોટયેદ્દિક્ષુ દશસ્વઙ્ગુષ્ઠકેન તુ।
દ્રુતં કરદ્વયેનૈવ ચક્ષુર્ભ્યાં સંનિરીક્ષયેત્

અસ્રમુદ્રેતિ વિખ્યાતા ત્રાસની દેવવિદ્વિષામ્।
અઙ્ગાનામિયમુદ્દિષ્ટા ષણ્મુદ્રી સર્વસાધની

ઉપાઙ્ગત્રિયુગસ્યાથ મુદ્રા એતા નિશામય।
અઙ્‌ગુલીઃ શ્લેષયેત્ સર્વાશ્ચતસ્રો દક્ષિણસ્થિતાઃ

તાસાં મૂલે તથાઙ્ગુષ્ઠં તિર્યઞ્ચં વિનિવેશયેત્।
ઉપાઙ્ગાનામિયં મુદ્રા તયા તત્તત્ સ્પૃશેત્ પદમ્

અલંકારાસ્રમન્ત્રાણાં મુદ્રા અથ નિશામય।
કનિષ્ઠાનામિકામધ્યા મુષ્ટિવત્ પાણિમધ્યગાઃ

ઉભયોર્હસ્તયોઃ પશ્ચાત્તૌ મુષ્ટી શ્લેષયેન્મિથઃ।
પ્રસાર્ય તર્જનીદ્વન્દ્વં શ્લેષયેદગ્રતસ્તતઃ

અઙ્‌ગુષ્ઠાગ્રે વિપર્યસ્ય તર્જન્યોર્મધ્યતો ન્યસેત્।
મુદ્રૈષા કૌસ્તુભી નામ માલામુદ્રામિમાં શૃણુ

કણ્ઠાદાપાદતઃ સ્વાંસૌ તર્જનીભ્યાં પરિભ્રમન્।
કુર્યાદ્યુગપદેવૈષા વનમાલામયી શુભા

વ્યઙ્ગુષ્ઠા અઙ્ગુલીરષ્ટૌ ગ્રથયેદગ્રતો મિથઃ।
લમ્બં બાહુદ્વયં કુર્યાદેષા વા વનમાલિકા

અઙ્ગુષ્ઠૌ પાર્શ્વતો લગ્નાવઙ્ગુલ્યો વિરલાઃ સ્થિતાઃ।
એષા પાઙ્કેરુહી મુદ્રા પુષ્ટિસૌભાગ્યવર્ધિની

ઉત્તાને દક્ષિણે પાણાવગ્રેઽઙ્ગુષ્ઠકનિષ્ઠયોઃ।
મેલયેત્ સેતુવચ્છિષષ્ટં સુસંશ્લિષ્ટં લતાત્રયમ્

આકુઞ્ચિતફણાકારા મુદ્રા પાશા ભવેદિયમ્।
મુષ્ટિં પૃષ્ઠસ્થિતાઙ્ગુષ્ઠં પાણ્યોર્મુષ્ટિદ્વયં પુરા

કુર્યાદધોમુખં વામં તત્પૃષ્ઠે દક્ષિણં તથા।
અથાધારાદિશક્તેઃ સ્યાન્મુદ્રોક્તા કૂર્મવહ્નિજા

અધોમુખસ્ય વામસ્ય હ્યનામાતર્જનીદ્વયમ્।
આકુઞ્ચ્ય મધ્યમાપૃષ્ઠે વિન્યસેત્તુ સુસંસ્થિતમ્

ઋજૂમધોમુખીં કુર્યાન્મધ્યમામઙ્ગુલીં તથા।
તતઃ કનિષ્ઠિકાઙ્ગુષ્ઠૌ વલવત્તુ પ્રસારયેત્

અનન્તાસનમુદ્રેયમનન્તોઽયં યથોત્થિતઃ।
ઇયમાસનમુદ્રાણાં પ્રધાના પરિકીર્તિતા

અવિબાગા પરા શક્તિરાધારાધારસંજ્ઞિતા।
કૂર્મમુદ્રા તદુન્મેષા નાદાત્માનન્તમુદ્રિકા

ભાવનીયમિદં શશ્વદિત્થમાસનકર્મણિ।
કરદ્વયેન બધ્નીયાલ્લગ્નમુષ્ટિદ્વયં પુરઃ

અઙ્ગુલીત્રિતયેનૈવ અઙ્ગુષ્ઠૌ તર્જનીદ્વયમ્।
પ્રાન્તલગ્નં તુ તત્ કુર્યાત્તદ્યુગં મેલયેત્ પુનઃ

એષા સા પાર્થિવી મુદ્રા સર્વભૂતવિધારિણી।
મણિબન્ધૌ તુ સંલગ્નૌ નખાગ્રાણિ કરદ્વયે

કાર્યાણિ સાઙ્ગુલીકાનિ પરસ્પરમુખાનિ તુ।
અઙ્ગુષ્ઠાગ્રે નિરાધારે તન્મધ્યે ચાલયેદ્ દ્રુતમ્

મદ્યે કુર્યાચ્ચ કરયોરગાધં સુષિરોપમમ્।
ક્ષીરાર્ણવસ્ય મુદ્રૈષા પાદ્મી પૂર્વં પ્રદર્શિતા

કરદ્વયમસંલગ્નં કૃત્વા તદનુ યોજયેત્।
મુખે મુખં તુ તર્જન્યોરેવં મધ્યમયોઃ ક્રમાત્

અનામયોસ્તતઃ પશ્ચાદ્વક્ત્રે વક્ત્રં કનિષ્ઠયોઃ।
અઙ્ગુષ્ઠયુગલં તત્તદઙ્ગુલીમુખયોર્ન્યસેત્

એતન્મુદ્રાચતુષ્કં તુ ધર્માદ્યે તુ ચતુષ્ટયે।
અધર્માદિચતુષ્કાણાં તદ્વન્મુદ્રાચતુષ્ટયમ્

તદૂર્ધ્વસ્થસ્ય પદ્મસ્ય મુદ્રા પાદ્મી પુરોદિતા।
દક્ષિણસ્ય તુ હસ્તસ્ય તર્જન્યઙ્ગુષ્ઠમેલનમ્

કૃત્વા તદનુ તદ્બન્ધં વિકાસ્ય ચ શનૈઃ શનૈઃ।
સમુત્તાનં પુનઃ કુર્યાચ્છાખાસંઘં પૃથક્ પૃથક્

ધામત્રયસ્ય મુદ્રૈષા ચિદ્ભાસનગતાં શૃણુ।
સ્ફુટૌ પ્રસારિતૌ હસ્તૌ કુર્યાદઞ્જલિરૂપકૌ

ચિદ્ભાસનસ્ય મુદ્રૈષા શુદ્ધસત્ત્વમયી પરા।
દ્વાત્રિંશદિતિ મુદ્રાણાં સર્વદોષવિનાશિની

ભૂષણઆસ્રાસનાદીનાં તવ શક્ર પ્રદર્શિતા।
ક્ષેત્રેશ્વરાદિમુદ્રાણામિદાનીં દશકં શૃણુ

ગ્રસ્તમઙ્ગુલિસંઘાતં કૃત્વા પાણિદ્વયેન તુ।
બલાત્સંપીડયેત્ કુર્વન્નઙ્ગુષ્ઠદ્વયમુચ્છ્રિતમ્

મુદ્રેયં ક્ષેત્રપાલસ્ય સર્વદુષ્ટનિબર્હણી।
ઉત્તાનૌ તુ કરૌ કૃત્વા નિકટસ્થૌ પુરંદર

અઙ્ગુલીનાં ગણં સર્વં કુઞ્ચિતં મધ્યસંસ્થિતમ્।
અઙ્ગુષ્ઠૌ પતિતૌ કૃત્વા ક્રમશઃ સ્ફુટતાં નયેત્

શ્રીબીજસ્ય તુ મુદ્રૈષા પ્રથમં કથિતા તવ।
સમુત્થાપ્ય કરાદ્વામાત્તર્જનીં ચણ્ડબીજજામ્

તામેવ દક્ષિણાદ્ધસ્તાત્ પ્રચણ્ડસ્ય નિદર્શયેત્।
મધ્યમાં વામહસ્તાદ્વૈ સમુત્થાપ્ય જયસ્ય સા

દક્ષિણાદ્ વિજયાખ્યસ્ય બીજસ્ય પરિકીર્તિતા।
વામાચ્ચાનામિકાં પ્રાગ્વત્કૃત્વા ગાઙ્ગસ્ય વિદ્ધિ તામ્

દક્ષિણાદ્યામુનસ્યોક્તા મુદ્રા બીજસ્ય વાસવ।
મુદ્રા શઙ્ખનિધેઃ પ્રોક્તા વામહસ્તાત્ કનિષ્ઠિકા

તથા પદ્મનિધેર્હસ્તાદ્ દક્ષિણાત્ સા કનિષ્ઠિકા।
દક્ષિણેન તુ હસ્તેન સાઙ્ગુષ્ઠેન તુ મુષ્ટિના

પ્રદેશિનીમનામાં ચ વામહસ્તસ્ય પીડયેત્।
પ્રયત્નીકૃતશાખાનાં પૃષ્ઠે યોજ્યાથ મધ્યમા

લમ્બમાનકરાકારા યથા સંદૃશ્યતે ચ સા।
મુષ્ટેર્નાતિસમીપસ્થાં વામહસ્તાત્ કનિષ્ઠિકામ્

દક્ષિણાઙ્ગુષ્ઠપાર્શ્વેન દંષ્ટ્રાવત્ પરિભાવયેત્।
ઈષત્તિર્યગ્ગતિસ્પષ્ટૌ વામોઽઙ્ગુષ્ઠસ્તથા પરઃ

યથા તૌ પરિદૃશ્યેતે ગજકર્ણોપમૌ શુભૌ।
ગણેશ્વરસ્ય મુદ્રૈષા સર્વવિઘ્નક્ષયંકરી

સંશ્લિષ્ટૌ મણિબન્ધૌ તુ કૃત્વા પાણિદ્વયે પુરા।
સંલગ્નમગ્રદેશાત્તુ પ્રોન્નતં મધ્યમાયુગમ્

પ્રદેશિનીયુગં તદ્વત્તથૈવાનામિકાદ્વયમ્।
અઙ્ગુષ્ઠં દ્વિગુણીકૃત્ય નમયેત્તદધોમુખમ્

શનૈઃ શનૈઃ સ્પૃશેદ્યાવત્ સ્વં સ્વં પાણિદ્વયીતલમ્।
સ્ફુટં સુવિરલં કુર્યાદઙ્ગુષ્ઠદ્વિતયં તથા

કનિષ્ઠિકાદ્વયં ચૈવ સમેન ધરણેન તુ।
ઇયં વાગીશ્વરી મુદ્રા વાણીવિભવદાયિની

સંમુખૌ સંપુટીકૃત્ય દ્વૌ હસ્તૌ સંપ્રસારિતૌ।
વિનિયોજ્યૌ લલાટાગ્રે શિરસાવનતેન તુ

ગુર્વાદિત્રિતયસ્યૈષા મુદ્રા ચેતઃપ્રસાદિની।
પ્રોત્તાનં દક્ષિણં પાણિં કૃત્વાઙ્‌ગુલિગણં તતઃ

સંલગ્નં કુઞ્ચયેત્ કિંચિદઙ્‌ગુષ્ઠં સંપ્રસાર્ય ચ।
તિયક્ શનૈઃ શનૈઃ કિંચિત્ કુર્યાચ્ચાધોમુખં તતઃ

મુદ્રા પિતૃગણસ્યૈષા નિત્યતૃપ્તિકરી સ્મૃતા।
ઇયં શ્રાદ્ધસહસ્રેભ્યઃ પિતૃપ્રીતિકરી સદા

દર્શનીયા પ્રયત્નેન પિતૄણાં પૂજને સદા।
કરદ્વયં સમુત્તાનં નાભિદેશે નિયોજયેત્

વામસ્ય દક્ષિણં પૃષ્ઠે મુદ્રૈષા સિદ્ધસંસદઃ।
સુસ્પૃષ્ટં દક્ષિણં હસ્તમાત્મનસ્તુ પરાઙ્મુખમ્

પરાઙ્મુખં લમ્બમાનં વામપાણિં પ્રકલ્પયેત્।
વરાભયદમુદ્રે દ્વે લોકેશાનામિમે સ્મૃતે

એકૈકેન તુ મન્ત્રેણ વજ્રાદ્યેવ ક્રમાદ્યુતમ્।
અસ્રાખ્યાં શક્તિસંયુક્તાં પ્રાગુક્તાં સંપ્રદર્શયેત્

લોકપાલાયુધાનાં તુ પૂજિતાનાં ક્રમાદિહ।
વામહસ્તકનિષ્ઠાદ્યાસ્તિસ્રઃ સ્વતલમધ્યગાઃ

તાસામઙ્ગુષ્ઠતઃ પૃષ્ઠે તર્જતી પ્રોન્નતા ભવેત્।
નાસાવંશપ્રદેશસ્થા તતો દક્ષિણપાણિના

અઙ્ગુલીત્રિતયેનૈવ મુષ્ટિં બદ્ધા તુ પૂર્વવત્।
તર્જનીં દ્વિગુણીકૃત્ય ત્વઙ્ગુષ્ઠાગ્રે નિયોજયેત્

પ્રોદ્યતો દક્ષિણો બાહુશ્ચક્રક્ષેપે યથોદ્યતઃ।
વિષ્વક્સેનસ્ય મુદ્રેયં વિશ્વબન્ધનકૃન્તતી

કિંચિદાકુઞ્ચયેદ્ધસ્તં દક્ષિણં હૃદયોપગમ્।
અઙ્ગુષ્ઠૌ વિરલૌ સ્પષ્ટૌ મુદ્રા હ્યાવાહને સ્મૃતા

ખડ્ગધારાસમાકારૌ વિરલાઙ્ગુલિકાવુભૌ।
અઙ્ગુષ્ઠૌ દણ્ડવત્ કૃત્વા મુષ્ટિબન્ધં શનૈઃ શનૈઃ

કુર્યાત્ કનિષ્ઠિકાદિભ્યો મુદ્રૈષા સ્યાદ્વિસર્જને।
પ્રસૃતૌ દ્વૌ કરૌ કૃત્વા સુશ્લિષ્ટૌ ચાપ્યધોમુખૌ

કનીયસ્યૌ તથાઙ્ગુષ્ઠૌ સુશ્લિષ્ટૌ ચ નિયોજ્ય ચ।
મધ્યમાઙ્ગુલિયુગ્મં ચાપ્યન્યોન્યકરપૃષ્ઠગમ્

પ્રક્ષિપ્યાનામિકાયુગ્મં તર્જનીયુગલં તથા।
મુદ્રૈષા કામધેન્વાખ્યા સર્વેચ્છાપરિપૂરણી

દ્વિપ્રકારં તુ મુદ્રાણાં પ્રયોગં વિદ્ધિ વાસવ।
અધ્યાત્મં સંવિદાકારં બાહ્યં વાક્કર્મચિત્તજમ્

અનેન વિધિના મુદ્રાં યો બધ્નાતિ વિધાનવિત્।
તેનેદં મુદ્રિતં સર્વમપુનર્ભવસિદ્ધયે

ઇતિ મુદ્રાગણઃ સર્વસ્તવોદ્દિષ્ટઃ પુરંદર।
આરાધનાધિકારાર્થં શૃણુ સ્નાનવિધિં પરમ્

અન્તર્બહિર્મલોપેતમલક્ષ્મીઃ પ્રતિપદ્યતે।
તસ્યા નિવારણાર્થાય સ્નાનં સર્વત્ર શિષ્યતે

તત્ પુનસ્રિવિધં સ્નાનં જલમન્ત્રસ્મૃતિક્રમાત્।
ત્રિવિધં પુરુહૂતૈતત્ સ્મૃતં શતગુણોત્તરમ્

પુષ્કરાદિષુ તીર્થેષુ યત્ સ્નાનં જલજં સ્મૃતમ્।
તતઃ શતગુણં સ્નાનં ભગવચ્છાસ્રચોદિતમ્

તસ્માચ્છતગુણં માન્ત્રં મન્ત્રાઙ્ગન્યાસસંભવમ્।
તસ્માચ્છતગુણં ધ્યાનં શુદ્ધસંવિન્મયં પરમ્

આદૌ સામાન્યવિધિના જલસ્નાનં સમાચરેત્।
વિશેષવિધિના પસ્ચાદ્વિશેષસ્ય વિધિસ્ત્વયમ્

પૂર્વં સ્નાત્વા મૃદામ્ભોભિઃ પશ્ચાદ્ગન્ધાદિલેપનપ્ત્।
સ્નાનં સ્યાત્તન્મલધ્વંસિ પ્રાણાયામૈઃ સમાચરેત્

દ્વાદશાવૃત્તયા કુર્યાત્ પૂરણં તારયા પુરા।
ધારયેત્ ષોડશાવૃત્ત્યા દ્વિષટ્‌કેન પુનસ્ત્યજેત્

સવ્યદક્ષિણપર્યાયૈ રેચનાન્તમરુત્ક્રમૈઃ।
મલાન્ ક્ષપયતિ પ્રાણનાડીસ્થાન્ પૂર્વસંચિતાન્

તતસ્તત્ત્વમયો ભૂત્વા મલિનં ભૂતપિણ્ડકમ્।
ષાટ્‌કોશિકમસારં ચ શોધયેદ્ધારણાવશાત્

પૃથિવ્યાદીનિ સર્વાણિ તત્ત્વાનિ સ્વસ્વકારણે।
ધારણાભિર્નયેદસ્તમવ્યક્તાન્તાનિ વૈ ક્રમાત્

ક્ષીરે ક્ષીરમિવાત્માનં મયિ સંમિશ્રયેત્તતઃ।
ભૂત્વા લક્ષ્મીમયઃ પશ્ચાદ્ભવેન્નારાયણાત્મકઃ

ધારણાબન્ધમાસાદ્ય શુદ્ધસત્ત્વેન ચેતસા।
પરમાત્માત્મકત્ત્વં યત્ સા શક્તિઃ પરમા મતા

તત્સ્થ એવ સ્વકં પિણ્‍ડં સંદહેદ્ધારણાગ્નિના।
ચિદાશુશુક્ષણેસ્તેજઃ પુઞ્જમર્ચિઃકણાલયમ્

પતન્તં સંસ્મરેન્મૂર્ધ્નિ પિણ્ડં પ્રજ્વલિતં તતઃ।
શાન્તમન્તઃસ્થસત્સત્ત્વં ભસ્મીભૂતરજસ્તમમ્

રજસ્તમોમયં ભસ્મ ત્વપોહ્યોદ્બોધવાયુના।
ચિદાનન્દમહામ્ભોધેરતરઙ્ગગુણાકરાત્

પ્રસૃતં સૃષ્ટિમાર્ગેણ સંસ્મરેદમૃતોદકમ્।
તેનાપ્યાયિતમન્તઃસ્થં તત્સત્ત્વં દેહતાં નયેત્

શુદ્ધં તત્સૃષ્ટિમાર્ગેણ સંશ્રયેદ્ભૌતિકં વપુઃ।
અન્તઃશુદ્ધિરિયં પ્રોક્તા બાહ્યશુદ્ધિમથો શ્રૃણુ

વક્ષ્યમાણક્રમૈરઙ્ગૈર્મન્ત્રન્યાસં સમાચરેત્।
બહિઃ શુદ્ધિર્ભવેદેવં તદા સ્નાનં સમાચરેત્

પવિત્રપાણિરાદાય મૃત્કલાં મન્ત્રમન્ત્રિતામ્।
તાં ત્રિધા વામહસ્તાગ્રે મૂલમધ્યાગ્રતો ન્યસેત્

બોધશક્ત્યાત્મના પૂર્વં તીર્થશુદ્ધિં સમાચરેત્।
તીર્થં તત્ ત્રિવિધં પ્રોક્તં સ્થૂલસૂક્ષ્મપરાત્મના

તર્પયત્યખિલં સ્થૂલં સ્થૂલરૂપેણ તજ્જગત્।
સત્ત્વાત્મના તુ સૂક્ષ્મેણ સસુરાંસ્તર્પયેત્પિતૄન્

પરેણાનન્દરૂપેણ નયેન્મત્કર્મયોગ્યતામ્।
તસ્માચ્છુદ્ધિઃ પુરા કાર્યા તીર્થે શાસ્રદૃશા સ્વયમ્

જ્ઞાનધારણયાકૃષ્ય તીર્થસત્તાં તુ વૈષ્ણવીમ્।
મયિ શક્તૌ લયં નીત્વા ચિદાનન્દમહાસ્પદે

સ્થૂલં જ્ઞાનાગ્નિના દગ્ધ્વા બ્રહ્માનન્દેન પૂરયેત્।
જ્ઞાનશક્ત્યાવરોપ્યાથ તીર્થે સત્ત્વં તુ વૈષ્ણવમ્

પ્રથમે મધ્યમેઽથાન્તે મૃદ્ભાગે ક્રમશઃ સુધીઃ।
અસ્રં ચ મૂલમન્ત્રં ચાપ્યઙ્ગમન્ત્રં ચ સંસ્મરેત્

દશ દિક્ષુ ક્ષિપેદસ્રં સર્વવિઘ્નોપશાન્તયે।
મૂલમન્ત્રાન્વિતં ભાગં તીર્થમધ્યે વિનિક્ષિપેત્

સંનિધાનં ભવેત્તેન મન્ત્રમૂર્તેર્મ ક્ષણાત્।
મૃદ્ભાગમાઙ્ગમન્ત્રં યત્તેનાઙ્ગાનિ વિલેપયેત્

જલમધ્યં સમાવિશ્ય નિમજ્જ્યોન્મજ્જ્ય વૈ પુનઃ।
કરાભ્યામસ્રજપ્તામ્ભઃ પૂર્વં મૂર્ધ્નિ વિનિક્ષિપેત્

દ્વિતીયં મૂલમન્ત્રેણ તૃતીયં ચાઙ્ગમન્ત્રકૈઃ।
તતસ્તીરં સમાસાદ્ય સમ્યગાચમ્ય વૈ તતઃ

સ્નાનં સમાચરેન્મન્ત્રૈર્યથાવન્ન્યાસકર્મણઆ।
ધ્યાનસ્નાનં તતઃ કુર્યાત્ સાવધાનેન ચેતસા

સ્વસ્થિતં પુણ્ડરીકાક્ષં સ્મૃત્વા લક્ષ્મીધરં પરમ્।
તત્પાદોદકજાં ધારાં સંસ્મરેચ્છિરસિ ચ્યુતામ્

તયા સંપ્લાવયેદન્તર્બહિશ્ચ સકલં વપુઃ।
એકૈકશો દ્વિશો વાપિ ત્રિશો વાપિ સમાહિતઃ

યથાશક્તિ યથાકાલં ત્રિવિધં સ્નાનમાચરેત્।
પ્રણવાદ્યૈર્નમોઽન્તૈશ્ચ નામભિર્મન્મયાન્ સુરાન્

ઋષીંશ્ચ તર્પયિત્વાથ સ્વધાન્તે તર્પયેત્ પિતૄન્।
એવં સ્નાનં વિધાયાથ તીર્થસ્થં મન્ત્રનાયકમ્

આકૃષ્ય પૂરકેણાથ સંસ્મરેદ્ધૃદયાન્તરે।
આકૃષ્ય મનસાશ્રં ચ દિગ્વિદિક્સ્થાપિતં પુરા

યાગાઙ્ગાનિ સમાદાય પ્રયાયાદ્યાગમન્દિરમ્।
સ્વયં સિદ્ધમથાર્ષં વા સિદ્ધૈર્વા પરિકલ્પિતમ્

મનુષ્યૈઃ કલ્પિતં વાથ મન્મયૈર્ભાવિતાન્તરૈઃ।
સર્વલક્ષણસંપૂર્ણં વિમાનં પાઞ્ચરાત્રિકમ્

શુભં કમલિનીતીરં વિજનં વા મનોહરમ્।
યદ્વા વિવિક્તમુદ્યાનં પુણ્યવૃક્ષોપશોબિતમ્

પુલિનં રમણીયં વા સિકતોપરિ વિસ્તૃતમ્।
અવાતમજનસ્પર્શમસમીપસ્થદોષવત્

યત્ર વા રોચતે ચિત્તં તત્ર યાયાન્મનોવશાત્।
હૃન્મધ્યસ્થે પરે મન્ત્રે પ્રબુદ્ધાનન્દવિગ્રહે

દિગન્તરમપશ્યન્ વૈ મૌની સંરોધિતાનિલઃ।
પ્રાપ્ય સ્થાનં શુભં તત્ર નાસાગ્રેણ વિરેચયેત્

મન્મન્ત્રં પરમાત્માનં પ્રદીપ્તાનલવિગ્રહમ્।
બહિરસ્રં ચ વિન્યસ્ય ચરણેનાહનેત્ ક્ષિતિમ્

સ્મરન્ મન્ત્રમયીં લક્ષ્મીં મામેકાં પરમેશ્વરીમ્।
એકાન્તદેશમાસાદ્ય બધ્નીયાદ્રુચિરાસનમ્

દર્ભે ચર્મણિ વસ્રે વા ફલકે યજ્ઞકાષ્ઠજે।
અભિવન્દ્ય હરિં માં ચ ભક્ત્યૈવ ગુરુસંતતિમ્

ગૃહીત્વા માનસીમાજ્ઞાં તેભ્યસ્તુ શિરસા નતઃ।
માનસીં નિર્વપેત્ સર્વાં ક્રિયાં જ્ઞાનસમાધિના

જ્ઞાનેન ક્રિયતે યદ્યત્ કર્મ બ્રહ્મસમાધિના।
શુદ્ધસત્ત્વમયં તત્તદક્ષયં ભવતિ ધ્રુવમ્

બાહ્યદ્રવ્યાશ્રિતા યસ્માદ્ દોષા રાજસતામસાઃ।
તતસ્તચ્છોધનમપિ કર્મણા મનસા ગિરા

તસ્માદેકાન્તનિર્દોષં ભાવનાવાસિતં તથા।
તસ્માજ્જ્ઞાનં સમાસ્થાય શુદ્ધં સંવિત્સમુદ્ભવમ્

જ્ઞાનભાવનયા કર્મ કુર્યાદ્વૈ પારમાર્થિકમ્।
ઇતિ સ્નાનવિધિઃ સમ્યક્ કીર્તિતસ્તે સુરેશ્વર।
અઙ્ગન્યાસાદિકં સ્થાનં તવ વક્ષ્યામ્યતઃ પરમ્

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રસારે લક્ષ્મીતન્ત્રે સ્નાનવિધિપ્રકાશો નામ ચતુસ્રિંશોઽધ્યાયઃ
********ઇતિ ચતુસ્રિંશોઽધ્યાયઃ********