લક્ષ્મીતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 33

ત્રયસ્રિંશોઽધ્યાયઃ - 33
શ્રીઃ---
શૃણુ વત્સ સુરેશાન વિદ્યાયાસ્તારિકાકૃતેઃ।
અઙ્ગોપાઙ્ગાનિ મન્ત્રાણિ નાનામન્ત્રમયાનિ મે

ગોપનં પઞ્ચબિન્દું ચ હ્યૂર્જમૈરાવણં તથા।
ઔર્વં ચ પઞ્ચકં ચૈતે પ્રત્યેકં વ્યાપિનાન્વિતમ્

2. ગોપનઃ આકારઃ। પઞ્ચબિન્દુઃ ઈકારઃ। ઊર્જઃ ઊકારઃ। ઐરાવણ ઐકારઃ। ઔર્વઃ ઔકારઃ। વ્યાપી અનુસ્વારઃ।
પ્રાણાનલોપરિસ્થં તુ કૃત્વૈતત્‌ પિણ્ડપઞ્ચકમ્।
હૃદાદિનેત્રપર્યન્તમઙ્ગબીજમિદં સ્મરેત્

3. પ્રાણઃ હકારઃ। અનલઃ રેફઃ। પિણ્ડપઞ્ચકમ્; હ્રાં, હ્રીં, હ્રૂં, હ્રૈં, ર્હ્રૌ ઇતિ મન્ત્રપઞ્ચકમ્। હૃદાદીતિ। હૃદયશિરઃ શિખાકવચનેત્રાણીત્યર્થઃ।
હૃદ્બીજાત્ પરતો યોજ્યં જ્ઞાનાયેતિ પદં તતઃ।
હૃદયાય નમશ્ચૈવ મન્ત્રોઽયં ધારણપ્રદઃ

4. મન્ત્રં નિર્દિશતિ---હૃદિત્યાદિ। ઓં હ્રાં જ્ઞાનાય હૃદયાય નમઃ।
{2. ઇન્ થે પ્લચે ઓf થિસ્ અન્દ્ થે નેxત્ ત્wઓ લિનેસ્, બ્. રેઅદ્સ્ થે fઓલ્લોwઇન્ગ્:
પરં પ્રણવબીજાભ્યાં જ્ઞાનાય ચ પદં ન્યસેત્।
હૃદયાય નમશ્ચૈવં મનુરેકાદશાક્ષરઃ॥ }
પ્રણવાદિનમોઽન્તોઽયં મન્ત્ર એકાદશાક્ષરઃ।
પરં પ્રણવબીજાભ્યામૈશ્વર્યાય પદં ન્યસેત્

શિરસે ચ તથા સ્વાહા હ્યેષ એકાદશાક્ષરઃ।
પરં પ્રણવબીજાભ્યાં શક્તયે ચ પદં ન્યસેત્

શિખાયૈ વૌષડિત્યેવં શૈખોઽયં તુ દશાક્ષરઃ।
પરં પ્રણવબીજાભ્યાં બલાયેતિ પદં ન્યસેત્

કવચાય હિમિત્યેવં મન્ત્રોઽયં ચ દશાક્ષરઃ।
પરં પ્રણવબીજાભ્યાં તેજસે ચ પદં ન્યસેત્

નેત્રાભ્યાં બૌષડિત્યેવં નેત્રમન્ત્રો દશાક્ષરઃ।
પ્રાણાનલોપરિસ્થં તુ વિન્યસેત્ પરમેશ્વરમ્

તસ્માત્ પ્રણવપૂર્વાત્તુ પદં વીર્યાય વિન્યસેત્।
અસ્રાય ચ ફડિત્યેવં મન્ત્રોઽયં ચ દશાક્ષરઃ

5-10. ઓં હ્રીં ઐસ્વર્યાય શિરસે સ્વાહા। ઓં હ્રૂં શક્તયે શિખાયૈ વૌષટ્। ઓં હ્રૈં બલાય કવચાય હું। ઓં હ્રૌં તેજસે નેત્રાભ્યાં વૌષત્। ઓં હ્રઃ વીર્યાય અસ્રાય ચ ફટ્।
અઙ્ગષટ્‌કમિદં પ્રોક્તમુપાઙ્ગત્રિયુગં શૃણુ।
તારિકાન્તે ક્રમાદ્દદ્યાત્ પૂર્વવત્ ષડ્‌ગુણં પદમ્

જ્ઞાનાદિતેજઃપર્યન્તં તદન્તે ચ ક્રમાન્ન્યસેત્।
ઉદરાય ચ પૃષ્ઠાય બાહુભ્યામિતિ વૈ પદમ્

11,12. ઓં હ્રીં જ્ઞાનાય ઉદરાય નમઃ। ઓં હ્રીં શક્તયે પૃષ્ઠાય નમઃ। ઓં હ્રીં બલાય બાહુભ્યાં નમઃ।
ઊરુભ્યામથ જાનુભ્યાં ચરણાભ્યામિતિ ક્રમાત્।
નમશ્ચ પરતો યોજ્યમુપાઙ્ગાનામયં વિધિઃ

13. ઓં હ્રીં ઐશ્વર્યાય ઊરુભ્યાં નમઃ। ઓં હ્રીં વીર્યાય જાનુભ્યાં નમઃ। ઓં હ્રીં તેજસે ચરણાભ્યાં નમઃ।
ઇત્યેવમઙ્ગોપાઙ્ગાનાં મન્ત્રા દ્વાદશ કીર્તિતાઃ।
અલંકારાસ્રમન્ત્રાંસ્તુ બ્રુવત્યા મે નિશામય

કૌસ્તુભો વ્યોમસંભિન્નઃ પરમાત્મા તતઃ પરમ્।
ઊર્ધ્વાધોઽનલસંભિન્ન ઊર્જેનાપિ સમન્વિતઃ

સૃષ્ટિકૃત્સંયુતો મૂર્ધ્નિ કૌસ્તુભો વ્યાપિસંયુતઃ।
નમસ્કૃતિસ્તતઃ પશ્ચાત્તતઃ પશ્ચાત્ પ્રભાત્મને

કૌસ્તુભાય તતઃ સ્વાહા પ્રણવાદ્યસ્તુ કૌસ્તુભઃ।
મન્ત્રઃ ષોડશવર્ણોઽયં સર્વકર્મપ્રસાધકઃ

15-17. ઓં ઠં ર્હ્રૂઃ ઠં નમઃ પ્રભાત્મને કૌસ્તુભાય સ્વાહા।
ઉદ્ધરેત્ પ્રથમં તારં ધરેશં તત ઉદ્ધરેત્।
તદધસ્તૃપ્તિસંજ્ઞં ચ વરાહં તદધો ન્યસેત્

માયયા ભૂષયેત્ પશ્ચાદ્વ્યાપિના ચાઙ્કયેત્તતઃ।
પઞ્ચાત્મા વર્ણપિણ્ડોઽયં નમસ્કારં તતઃ પરમ્

તતઃ સ્થલજલોદ્ભૂતભૂષિતેપદમુદ્ધરેત્।
વનમાલે તતઃ સ્વાહા મન્ત્રઃ સર્વાર્થસાધકઃ

18-20. ઓં લ્સ્વીં નમઃ સ્થલજલોદ્ભૂતભૂષિતે વનમાલે સ્વાહા।
એકોનવિંશત્યર્ણોઽયં વનમાલામયો મહાન્।
તારકસ્યાવસાને તુ વામનાર્ણં સમુદ્ધરેત્

તદધસ્તૃપ્તિમાયોજ્ય ભૂષયેદુદયેન તુ।
વ્યાપિના ચાઙ્કિતઃ પિણ્ડશ્ચતુરર્ણો મહાદ્ભુતઃ

નમસ્કારસ્તતઃ પશ્ચાચ્છ્રીનિવાસપદં તતઃ।
પદ્માય વહ્નિજાયા ચ પાદ્મોઽયં ત્રિદશાક્ષરઃ

21-23. ઓં બ્સું નમઃ શ્રીનિવાસપદ્માય સ્વાહા। ત્ર્યધિકાઃ દશાક્ષરાઃ યસ્યેતિ બહુવ્રીહિઃ।
આદાયાદૌ તુ વૈકુણ્ઠં રેફં તદુપરિ ન્યસેત્।
આનન્દેનાન્વિતં પશ્ચાદ્વ્યાપિના ચાઙ્કયેત્તતઃ

કસ્થકસ્થપદં દદ્યાન્નેમિદ્વન્દ્વમતઃ પરમ્।
વરપાશાય વૈ સ્વાહા પ્રણવાદ્યસ્તુ પાશરાટ્

24,25. ઓં ર્ણાં કસ્થ કસ્થ ઠઠ વરપાશાય સ્વાહા।
મન્ત્રઃ પઞ્ચદશાર્ણોઽયં કામિનાં ક્ષિપ્રસિદ્ધિકૃત્।
પ્રણવાન્તે વિરાટ્‌સંજ્ઞં વ્યાપિના મૂર્ધ્નિ સંયુતમ્

દ્વયં પિણ્ડતયા યોજ્યં રેફં કમલમઙ્‌કુશમ્।
વ્યાપિના સંયુતં મૂર્ધ્નિ તૃતીયમિદમક્ષરમ્

પદં નિશિતઘોણાય ચાઙ્કુશાય શિખિપ્રિયા।
ઇતિ પઞ્ચદશાર્ણોઽયમાઙ્કુશઃ શીઘ્રસિદ્ધિદઃ

26-28. ઓં લૄંર્કૃં નિશિતઘોણાય અઙ્‌કુશાય સ્વાહા।
અલંકારાસ્રમન્ત્રાણામેતત્ પઞ્ચકમીરિતમ્।
આધારાસનમન્ત્રાણાં શૃણુ રૂપં પુરંદર

યદ્વિના તારિકાયાસ્તુ પૂરણં નૈવ જાયતે।
અનલદ્વયમધ્યસ્થઃ પ્રાણો માયી સ બિન્દુમાન્

તત આધારશક્ત્યૈ ચ પ્રણવાદિર્નમોઽન્તિમઃ।
આધારશક્તિમન્ત્રોઽયં વિજ્ઞેયસ્તુ નવાક્ષરઃ

29-31. ઓં હ્રીં આધારશક્ત્યૈ નમઃ।
અનલદ્વયમધ્યસ્થો બિન્દ્વન્તોઽપ્યૂર્જસંયુતઃ।
તતઃ કાલાગ્નિકૂર્માય નમોઽન્તઃ પ્રણવાદિકઃ

32. અનલદ્વયમધ્યસ્થ ઇતિ। પ્રાણ ઇત્યનુષજ્યતે। ઓં ર્હ્રૂં કાલાગ્નિકૂર્માય નમઃ।
મન્ત્રઃ કાલાગ્નિકૂર્મસ્ય વિજ્ઞેયોઽયં દશાક્ષરઃ।
ગોપનેનાઙ્કિતં પ્રાણં મૂર્ધ્નિ ચ વ્યાપિના યુતમ્

પ્રણવાન્તે સમુદ્ધૃત્ય હ્યનન્તાય નમસ્તતઃ।
અષ્ટાક્ષરો હ્યયં મન્ત્રો નાગરાજસ્ય કીર્તિતઃ

33,34. ઓં હાં અનન્તાય નમઃ।
કમલં ચાગ્નિરૂપં ચ પ્રધાનં પુરુષેશ્વરમ્।
પિણ્ડીકૃત્ય ચતુષ્કં તુ ગોપનવ્યાપિસંયુતમ્

વસુધાયૈ નમઃ પશ્ચાત્ પ્રણવાદિર્મનુસ્ત્વયમ્।
વિશ્વંભરાયા વિજ્ઞેય આધારઃ પરિકલ્પ્યતે

35,36. ઓં ક્ષ્મ્લાં વસુધાયૈ નમઃ।
અમૃતં વરુણં ચાર્ણદ્વયં પિણ્ડીકૃતં સહ।
ગોપનવ્યાપિસંયુક્તં પ્રણવાન્તે સમુદ્ધરેત્

37. ઓં સ્વાં ક્ષીરાર્ણવાય નમઃ।
ક્ષીરાર્ણવાય ચ નમઃ સોઽયં મન્ત્રો નવાક્ષરઃ।
પવિત્રં સોદયવ્યાપિસંયુતં પ્રણવાન્તગમ્

38. ઓં પું આધારપદ્માય નમઃ।
આધારપદ્માય નમઃ પદ્મસ્યાયં દશાક્ષરઃ।
ઇત્થમાધારષટ્‌કસ્ય મન્ત્રષટ્‌કં પ્રકીર્તિતમ્

આધારેશાખ્યમન્ત્રાણાં વિધિં શૃણુ પુરંદર।
ધર્તાજિતોઽમૃતાધારો વિબુધાખ્યશ્ચ વાસવ

એતાંશ્ચતુર ઉદ્ધૃત્ય વર્ણાનેષામથોપરિ।
વિન્યસેચ્ચતુરો વર્ણાન્ સત્યાદીન્ સાધકોત્તમઃ

ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યદં દદ્યાચ્ચત્વાર્યેતાનિ વાસવ।
બીજાનિ પ્રણવાદીનિ ધર્માદેઃ ષોડશાત્મનઃ

ધર્માદિકમધર્માદ્યમૃગાદ્યં ચ કૃતાદિકમ્।
ચતુષ્ટયાનિ ચત્વારિ યાનિ સિદ્ધાનિ લોકતઃ

40-43. ધર્તા ધકારઃ। અજિતો જકારઃ। અમૃતાધારો વકારઃ। વિબુધો લકારઃ। સત્યઃ ઋકારઃ। ઓં ધૃં, ઓં ધૄં, ઓં ધ્લૃં, ઓં ધ્લૄં ઇતિ ક્રમેણ ધર્મજ્ઞાનવૈરાગ્યૈશ્વર્યાખ્યાધારેશબીજમન્ત્રાઃ। ઓં જૃં, ઓં જૄં, ઓં જ્લૃં, ઓં જ્લૄં ઇતિ ક્રમેણ અધર્માજ્ઞાનાવૈરાગ્યાનૈશ્વર્યાખ્યાધારેશબીજમન્ત્રાઃ। ઓં વૃં, ઓં વૄં, ઓં વ્‌લૃં, ઓં વ્‌લૄં ઇતિ ઋગ્યજુઃસામાથર્વાખ્યાધારેશબીજમન્ત્રાઃ। ઓં લ્‌ઋં, ઓં લ્‌ૠં, ઓં લ્‌લૃં, ઓં લ્‌લૄં ઇતિ કૃતત્રેતાદ્વાપરકલ્યાખ્યાધારેશબીજમન્ત્રાઃ।
ચતુશ્ચતુર્વિભાગેન સંજ્ઞાઃ ષોડશ વિન્યસેત્।
બીજોપરિ નમસ્છાન્તે મન્ત્રાઃ ષોડશ તે સ્મૃતાઃ

44. અથ ધર્માદીનાં ષોડશાનાં શંજ્ઞામન્ત્રા ઉચ્યન્તે---ચતુરિત્યાદિના। ઓં ધૃં ધર્માય નમઃ। ઓં ધૄં જ્ઞાનાય નમઃ। ઇત્યાદિક્રમેણ જ્ઞેયાઃ।
સોદયં સામૃતં હ્રસ્વં પ્રણવોપરિ વિન્યસેત્।
અવ્યક્તપદ્માય નમઃ સ મન્ત્રોઽવ્યક્તપદ્મકઃ

45. હ્રસ્વઃ બકારઃ। ઓં બ્સું અવ્યક્તપદ્મમાય નમઃ।
સૂર્યેન્દ્વગ્નિપદેબ્યસ્તુ પ્રત્યેકં મણ્ડલાય ચ।
નમોઽન્તે પ્રણવશ્ચાદૌ તે મન્ત્રા મણ્ડલત્રયે

46. ઓં સૂર્યમણ્ડલાય નમઃ। ઓં ઇન્દુમણ્ડલાય નમઃ। ઓં અગ્નિમણ્ડલાય નમઃ। ઇતિ મણ્ડલત્રયમન્ત્રાઃ।
પ્રત્યગાત્મપરામર્શિશબ્દઃ સોમોઽથ સર્ગવાન્।
ચિદ્ભાસનાખ્યમન્ત્રોઽયં ત્ર્યક્ષરઃ પરિકીર્તિતઃ

47. અહં સઃ। ઇતિ ચિદ્ભાસનમન્ત્રઃ।
ઇત્યાસનાખ્યમન્ત્રાણાં કથિતા ત્વેકવિંશતિઃ।
ઇત્યયં પીઠપૂજાન્તો મન્ત્રગ્રામો મયેરિતઃ

48. એકવિંશતિરિતિ। ષોડશાધારેશમન્ત્રાઃ। એકઃ અવ્યક્તપદ્મમન્ત્રઃ। ત્રયો મણ્ડલમન્ત્રાઃ। એકઃ ચિદ્ભાસનમન્ત્ર ઇતિ જ્ઞેયમ્।
રહસ્યં પરમં ગુહ્યમિદાનીં પરમં શૃણુ।
ક્ષેત્રેશાદ્યં મન્ત્રચયં વિઘ્નનિર્મથનક્ષમમ્

ગરુડં કાલમનલં પિણ્ડીકૃત્યાઙ્કયેત્ તતઃ।
સવ્યાપિનાદિદેવેન ક્ષેત્રપાલાય વૈ નમઃ

50. ઓં ક્ષ્મ્રાં ક્ષેત્રપાલાય નમઃ।
પ્રણવાદ્યો મનુઃ સોઽયં ક્ષેત્રેશસ્ય નવાક્ષરઃ।
અનુતારા શ્રિયૈ પશ્ચાન્નમસ્ત્વાદૌ ચ તારકઃ

51. ઓં શ્રીં શ્રિયૈ નમઃ।
ષડક્ષરઃ શ્રિયો મન્ત્રશ્ચણ્ડાદીનપરાઞ્શૃણુ।
સચઞ્ચલાનલસ્તારઃ કેવલસ્ત્વાદિતો ભવેત્

52. ઓં ચ્રો ચણ્ડાય નમઃ।
ચણ્ડાય નમ ઇત્યેવ સપ્તવર્ણો મનૂત્તમઃ।
સપવિત્રાનલસ્તારઃ કેવલસ્ત્વાદિતો ભવેત્

53. ઓં પ્રોં પ્રચણ્જાય નમઃ।
પ્રચણ્ડાય નમો મન્ત્રઃ પ્રચણ્ડોઽયં ચતુર્યુગઃ।
સશાશ્વતાનલસ્તારઃ કેવલસ્ત્વાદિતો ભવેત્

54. ઓં જ્રોં જયાય નમઃ।
જયાય નમ ઇત્યેવં જયસ્ય મુનિવર્ણકઃ।
વરાહાનલસંયુક્તસ્તારઃ શુદ્ધસ્તથાદિગઃ

55. ઓં વ્રોં વિજયાય નમઃ।
વિજયાય નમઃ સોઽયં વિજયસ્ય ચતુર્યુગઃ।
ગોવિન્દઃ સાનલો માયી વ્યાપિમાન્ પ્રણવાન્તગઃ

56. ઓં ગ્રીં ગઙ્ગાયૈ નમઃ।
ગઙ્ગાયૈ નમ ઇત્યેવં ગઙ્ગાયા મુનિવર્ણકઃ।
સમાયઃ સાનલઃ સૂક્ષ્મો વ્યાપિમાન્ પ્રણવાન્તગઃ

57. ઓં ય્રીં યમુનાયૈ નમઃ।
યમુનાયૈ નમશ્ચાયં યામુનેયશ્ચતુર્યુગઃ।
શંકરઃ સાનલઃ સોર્જો વ્યાપિમાન્ પ્રણવાન્તગઃ

58. ઓં શ્રૂં શઙ્ખનિધયે નમઃ।
તતશ્ચ શઙ્ખનિધયે નમઃ સોઽયં નવાક્ષરઃ।
પવિત્રઃ સાનલઃ સોર્જો વ્યાપિમાન્ પ્રણવાન્તગઃ

59. ઓં પ્રૂં પદ્મનિધયે નમઃ।
તતશ્ચ પદ્મનિધયે નમઃ સોઽયં નવાક્ષરઃ।
ક્ષેત્રેશાત્ પદ્મનિધ્યન્તં મન્ત્રાણાં દશકં ત્વિદમ્

ગણેશાદ્યાદિસિદ્ધાન્તમથ મન્ત્રગણં શૃણુ।
ઊર્જવ્યાપિસમાયુક્તો ગોવિન્દઃ પ્રણવાન્તગઃ

તતો ગોવિન્દવૈકુણ્ઠૌ પવિત્રઃ સ્રગ્ધરસ્તથા।
જગદ્યોનિગતઃ શઙ્ખો નરઃ કાલો વિસર્ગવાન્

61,62. ગણેશાદીતિ। ગણેશમારભ્ય આદિસિદ્ધપર્યન્તાનાં મન્ત્રા ઇત્યર્થઃ। ઓં ગૂં ગણપતયે નમઃ।
નવાક્ષરો હ્યયં મન્ત્રો ગાણપત્યઃ પ્રકીર્તિતઃ।
ષોઢા સંયોજ્ય ગોવિન્દં યુગ્માદ્યૈર્ગોપનાદિભિઃ

63. ઓં ગાં હૃદયાય નમઃ। ઇત્યાદિ જ્ઞેયમ્।
અઙ્ગક્લૃપ્તિરમુષ્ય સ્યાન્નમઃ સ્વાહાદિસંયુતા।
આદ્યન્તાનલસંયુક્તં માયાવ્યાપિસમન્વિતમ્

ગરુડં તારકસ્યાન્તે તદન્તે તારિકાં સ્મરેત્।
રેફશઙ્ખાદિદેવાઢ્યં સોમં વ્યાપિસમન્વિતમ્

ચતુર્થં સંસ્મરેદ્બીજં તદિદં બલસૂદન।
વૈરાજાનલશઙ્ખાઢ્ચં ગોપનં વ્યાપિસંયુતમ્

સોમવર્ણં સ્મરેચ્છક્ર પઞ્ચમં પરમાદ્ભુતમ્।
અપ્રમેયાદિદેવાદિ યાવદ્ગરુડવર્ણકમ્

યથાપાઠં સમુચ્ચાર્ય વાગીશ્વર્યૈ તતો નમઃ।
એકષષ્ટ્યર્ણકો મન્ત્રો વાગીશ્વર્યા અયં સ્મૃતઃ

64-68. ઓં ર્ક્ષ્રીં હ્રીં સ્ય્રાં સ્ત્ર્યાં અ-ક્ષ (અકારાદિક્ષકારાન્તા વર્ણાઃ) વાગીશ્વર્યૈ નમઃ।
કુર્યાચ્ચતુર્થબીજેન ગોપનાદિવિભેદિના।
અન્તર્જાતિયુતાં સમ્યગઙ્ગક્લૃપ્તિં વિચક્ષણઃ

69. ઓં સ્ય્રાં હૃદયાય નમઃ ઇત્યાદયોઽઙ્ગમન્ત્રાઃ। જાતિરિત્યઙ્ગમુચ્યતે।
ગોપનાદિવિભિન્નસ્ય બીજસ્યાદ્યન્તયોર્ન્યસેત્।
પ્રણવં ચ નમશ્ચૈવ તતો જાતિં પ્રકલ્પયેત્

પ્રણવત્રિતયં વ્યાપિસંયુતઃ સોદયશ્ચ ગઃ।
ગુરવેઽથ નમઃ સોઽયં પ્રથિતો ગુરુપૂજને

પ્રણવત્રિતયસ્યાન્તે પવિત્રો વ્યાપિસંયુતઃ।
પરમગુરવે નમઃ પ્રથિતસ્તુ ગુરોર્ગુરુઃ

પ્રણવત્રિતયસ્યાન્તે વ્યાપ્યાનન્દયુતસ્તુ પઃ।
પરમેષ્ઠિનેઽથ ચ નમો મન્ત્રો ગુરુગુરોર્ગુરુઃ

71-73. ઓં ઓં ઓં ગું ગુરવે નમઃ। ઓં ઓં ઓં પં પરમગુરવે નમઃ ઓં ઓં ઓં પાં પરમેષ્ઠિને નમઃ।
તારપઞ્ચકમાહ્લાદં વ્યોમ પ્રાણોપરિ ન્યસેત્।
કાલાનલૌ તુ તદધઃ સર્વલોકેશ્વરોપરિ

યથાક્રમોદિતૈર્વર્ણૈઃ પિણ્ડં કૃત્વા તતઃ સ્વધા।
પિતૃભ્યોઽથ નમઃ સોઽયં પિતૃસંઘસ્ય મન્ત્રરાટ્‌

74,75. ઓં ઓં ઓં ઓં ઓં ટ્‌હ્‌મ્રૂં સ્વધા પિતૃભ્યો નમઃ।
ષટ્ તારા આદિદેવોઽથ વ્યોમવાન્ કેવલોઽથ સઃ।
રામવાન્ દમનશ્ચાથ સિદ્ધેભ્યોઽથ તતો નમઃ

મન્ત્રોઽયમાદિસિદ્ધાનાં ભગવદ્ભાવિતાત્મનામ્।
ક્ષેત્રેશાદ્યાદિસિદ્ધાન્તાન્ વિઘ્નનિર્મથનક્ષમાન્

76,77. ઓં ઓં ઓં ઓં ઓં ઓં આં આદિસિદ્ધેબ્યો નમઃ।
પ્રાગેવ પૂજયેન્મન્ત્રી સમારાધનકાલતઃ।
અથ લોકેશમન્ત્રાણાં લક્ષણં શૃણુ વાસવ

પ્રાણં ધરેશમાનન્દં પિણ્ડીકૃત્ય ક્રમસ્થિતાન્।
મૂર્ધ્નિ વ્યોમયુતં કૃત્વા તત ઇન્દ્રાય વૈ નમઃ

79. ઓં હ્લાં ઇન્દ્રાય નમઃ।
ઐન્દ્રોઽયમીરિતો મન્ત્રઃ પાવકાદીન્નિબોધ મે।
કુર્યાત્ પ્રાણાનલાનદૈર્વ્યાપિનાપિ ચ પિણ્‍કમ્

પ્રાણકાલાદિદેવૈશ્ચ વ્યાપિનાપિ ચ પિણ્ડક્મ્।
અગ્નયે નમ ઇત્યેવં યમાય નમ ઇત્યાપિ

80,81. ઓં હ્રાં અગ્નયે નમઃ। ઓં હ્નાં યમાય નમઃ।
નરઃ સ ભગવાન્ વ્યાપી પિણ્ડો નિરૃતયે નમઃ।
યાતુધાનેશમન્ત્રોઽયં જલેશસ્યાવધારાય

82. ઓં ન્લૃં નિરૃતયે નમઃ।
પ્રાણં વરુણમાનન્દં વ્યાપિનં પિણ્ડયેદ્ બુધઃ।
વરુણાય નમઃ પશ્ચાદ્વારુણોઽયં મનૂત્તમઃ

83. ઓં હ્વાં વરુણાય નમઃ।
પ્રાણં સૂક્ષ્મં તથાનન્દં વ્યાપિનં પિણ્ડયેદ્ બુધઃ।
વાયવે નમ ઇત્યેવં વાયવીયો મનૂત્તમ્

84. આં હ્યાં વાયવે નમઃ।
ઘર્માંશુવરુણાનન્દાન્ વ્યાપિના સહ પિણ્ડયેત્।
સોમાય નમ ઇત્યેવં સૌમ્યો મનુરુદાહૃતઃ

85. ઓં ઘ્વાં સોમાય નમઃ।
સૂર્યમૂર્જં તથા વ્યોમ ચક્રિણં પિણ્ડયેત્ ક્રમાત્।
ઈશાનાય નમઃ પશ્ચાદીશાનસ્ય મનૂત્તમઃ

86. ઓં હ્‌ચૂં ઈશાનાય નમઃ।
પ્રાણં વૈકુણ્ઠમાનન્દં વ્યાપિના પિણ્ડયેત્ ક્રમાત્।
અનન્તાય નમઃ પશ્ચાન્નાગરાજમનુસ્ત્વયમ્

87. ઓં હ્ણાં અનન્તાય નમઃ।
પ્રાણં ખર્વં તથાનન્દં વ્યાપિના પિણ્ડયેત્ ક્રમાત્।
બ્રહ્મણે નમ ઇત્યેવં બ્રહ્મણો મનુરુત્તમઃ

88. ઓં હ્‌રવાં બ્રહ્મણે નમઃ।
સર્વેષાં પ્રણવઃ પૂર્વમાયુધાનામથો શૃણુ।
અનલં જન્મહન્તારં પ્રધાનમનલોર્જકૌ

89. ઓં ર્જ્મ્રૂઃ કુલિશાય નમઃ।
સર્ગેણ પિણ્ડયેત્ સંજ્ઞાં નમઃ કુલિશમન્ત્રરાટ્।
ઊર્જં વિહાય તત્સ્થાને માયયા પરિભૂષિતમ્

90. ઓં જ્મ્રીઃ શક્તયે નમઃ।
તદેવ પિણ્ડં સંજ્ઞા ચ નમઃ શક્તિમનુસ્ત્વયમ્।
અખણ્ડવિક્રમં કાલં લોકેશં પરમેશ્વરમ્

91. ઓં ડ્‌મૂઃ દણ્ડાય નમઃ।
પિણ્ડીકૃત્ય તતઃ સંજ્ઞા નમો દણ્ડમનુસ્ત્વયમ્।
વિશ્વાપ્યાયકરં કાલં લોકેશં પરમેશ્વરમ્

92. ઓં ટ્‌મ્રૂઃ ખડ્‌ગાય નમઃ।
પિણ્ડીકૃત્ય તતઃ સંજ્ઞા નમઃ ખડ્‌ગમનુસ્ત્વયમ્।
ચન્દ્રી શાન્તાદિદેવૌ ચ સૃષ્ટિકૃત્ પિણિડતા ઇમે

93. ઓં ટ્‌શાઃ પાશાય નમઃ।
પાશાય નમ ઇત્યેવં પાશમન્ત્રોઽયમદ્ભુતઃ।
અજિતો વરુણાનન્દૌ સૃષ્ટિકૃત્‌ પિણ્ડિતા ઇમે

94. ઓં જ્વાઃ ધ્વજાય નમઃ।
ધ્વજાય નમ ઇત્યેવં ધ્વજમન્ત્ર ઉદીરિતઃ।
પરમાત્માનલોદ્દામાન્‌ પિણ્ડયેત્ સૃષ્ટિકૃદ્યુતાન્

95. ઓં હ્રૂઃ મુસલાય નમઃ।
મુસલાય નમઃ પશ્ચાન્મૌસલોઽયં મનૂત્તમઃ।
અનલં જન્મહન્તારમુદયં સૃષ્ટિકૃદ્યુતમ્

96. ઓં ર્જુઃ શૂલાય નમઃ।
પિણ્ડીકૃત્ય તતઃ સંજ્ઞા નમઃ શૂલમનુસ્ત્વયમ્।
કરાલમનલારૂઢમોદનં સૃષ્ટિકૃદ્યુતમ્

97. ઓં ક્રોઃ સીરાય નમઃ।
પિણ્ડીકૃત્ય તતઃ સંજ્ઞા નમઃ સીરમનુસ્ત્વયમ્।
વરુણં ચ નરં ચૈવ ગોપનં સૃષ્ટિકૃદ્યુતમ્

98. ઓં વ્નાઃ પદ્માય નમઃ।
પિણ્ડીકૃત્ય તતઃ સંજ્ઞા નમઃ પદ્મમનુસ્ત્વયમ્।
સર્વેષાં પ્રણવઃ પૂર્વો વિષ્વક્સેનમનું શૃણુ

અનલપ્રાણલોકેશાન્ વ્યાપિના પિણ્ડયેત્ ક્રમાત્।
વરુણં ભૂધરં ચૈવ વ્યાપિના પિણ્ડયેત્ ક્રમાત્

100. ઓં ર્હૂં ર્વૌ જ્ઞાનદાય નમઃ।
પિણ્ડોઽયં જ્ઞાનદઃ પશ્ચાદ્વિષ્વક્સેનસ્ય મન્ત્રરાટ્।
પ્રણવાદિસ્ત્વયં મન્ત્રઃ સર્વાર્થકૃદુદીરિતઃ

ઊર્જહીનં તુ યત્ પૂર્વં તેનાનન્દાદિયોગિના।
અઙ્ગક્લૃપ્તિરમુષ્ય સ્યાજ્જાતિમુદ્રાસમન્વિતા

102. ઓં ર્હ્રાં હૃદયાય નમઃ ઇત્યાદિ।
સોમં વરુણમીકારં વ્યાપિના પિણ્ડયેત્ ક્રમાત્।
સુરભ્યૈ નમ ઇત્યેવં તારપૂર્વો મનુસ્ત્વયમ્

103. ઓં સ્વીં સુરભ્યૈ નમઃ।
સુરભ્યાઃ કથિતઃ સર્વભોગસંપૂરણાર્થકઃ।
પ્રણવદ્વિતયસ્યાન્તે તારિકાદ્વયમુદ્ધરેત્

તતઃ પરમધામા ચાવસ્થિતે મદનુગ્રહા।
અભિયોગોદ્યતે ચેહ તથૈવાવતરેતિ ચ

ઇહાભિમતશબ્દં ચ સિદ્ધિદે ઇતિ ચ ત્રયમ્।
તતો મન્ત્રશરીરે ચ તારસ્તારા નમો નમઃ

104-106. ઓં ઓં હ્રીં હ્રીં પરમધામાવસ્થિતે મદનુગ્રહાભિયોગોદ્યતે ઇહાવતરેહાભિમતસિદ્ધિદે મન્ત્રશરીરે ઓં હ્રીં નમો નમઃ। ઇત્યાવાહનમન્ત્રઃ।
પઞ્ચચત્વારિંશદર્ણો મન્ત્ર આવાહનાર્થકઃ।
પ્રણવસ્તારિકા પ્રાણાસ્રયઃ સવ્યાપિનસ્તતઃ

તિસ્રશ્ચ તારિકાઃ પશ્ચાદિદં શબ્દં ત્રિરુચ્ચરેત્।
ગૃહાણ વહ્નિજાયા ચ ભોગદાનમનુસ્ત્વયમ્

107,108. ઓં હ્નીં હં હં હં હ્નીં હ્નીં હ્નીં ઇદમિદમિદમર્ઘ્યં ગૃહાણ સ્વાહા ઇત્યાદિ।
ઓંકારમુદ્ધરેત્ પૂર્વં વિષ્ણું વ્યોમાન્વિતં તતઃ।
તારિકામુદ્ધરેત્ પશ્ચાદ્ભૂયો વિષ્ણું તથાવિધમ્

તતો વ્યોમાન્વિતં પ્રાણં સોમનામસમન્વિતમ્।
પરે ચ પરમેશે ચ પ્રસીદ પ્રણવં તતઃ

109,110. ઓં ઈં હ્રીં ઈં હંસપરે પરમેશે પ્રસીદ ઓં હ્નીં નમઃ। ઇતિ પ્રસાદનમન્ત્રઃ।
તારિકા ચ નમશ્ચાન્તે પ્રસાદનમનુસ્ત્વયમ્।
પ્રણવસ્તારિકા ચૈવ તતો ભગવતીતિ ચ

મન્ત્રમૂર્તેઽથ સ્વપદં સમાસાદય તદ્‌દ્વયમ્।
ક્ષમસ્વેતિ દ્વિરુચ્ચાર્ય તારસ્તારા નમો નમઃ

111,112. ઓં હ્રીં ભગવતિ મન્ત્રમૂર્તે સ્વપદં સમાસાદય સમાસાદય ક્ષમસ્વ ક્ષમસ્વ ઓં હ્રી નમો નમઃ। ઇતિ વિસર્જનમન્ત્રઃ।
વૈસર્જનમનુઃ સોઽયમિત્યેતે મન્ત્રનાયકાઃ।
કથિતાઃ સુરશાર્દૂલ સર્વપાપમલાપહાઃ

અભક્તાનાં ચ યે નૈવ પ્રદેયાઃ ક્રૂરકર્મણામ્।
નાસ્તિકાનામસાધૂનાં ધૂર્તાનાં વઞ્ચનાજુષામ્

ભક્તાનામાસ્તિકાનાં ચ શ્રદ્ધાસંયમસેવિનામ્।
મદીયક્રમસક્તાનાં સંસ્કૃતાનાં વિશેષતઃ

તત્ત્વતશ્ચોપસન્નાનાં દૃઢશ્રદ્ધાવલમ્બિનામ્।
વૈષ્ણવાનામિદં વાચ્યમવાચ્યમિતરેષુ તુ

અન્યથા વક્તિ યો મોહાલ્લોભાત્ કામાદથાપિ વા।
અજ્ઞાનાદ્બાલભાવાદ્વા સ યાતિ નરકાન્ બહૂન્

તસ્માદાલક્ષ્ય વૈ સર્વં ગુણજાતં યથોદિતમ્।
પ્રબ્રૂયાદુપસન્નાય ધર્મેણ ન્યાયતસ્તથા

પ્રબ્રૂયાદ્યો હ્યધર્મેણ યો વાધર્મેણ પૃચ્છતિ।
તાવુભૌ નરકં ઘોરમૃચ્છતઃ કાલમક્ષયમ્

119. અત્ર "અધર્મેણ ચ યઃ પ્રાહ યશ્ચાધર્મેણ પૃચ્છતિ। તયોરન્યતરઃ પ્રૈતિ વિદ્વેષં વાધિગચ્છતિ॥" (2.111) ઇતિ મનુવચનમવધેયમ્।
પૃથિવીં રત્નસંપૂર્ણાં દદ્યાદ્યદ્યપિ વાસવ।
નૈવ દેયં હ્યભક્તાય નાપરીક્ષિતશીલિને

ઇતિ તે ભવતો ભક્તિર્મયિ શક્ર મહીયસી।
તત્ત્વતશ્ચોપસન્નસ્ય મયેહ પ્રીયમાણયા

અઙ્ગોપાઙ્ગાદિમન્ત્રાણાં મન્ત્રકોશઃ પ્રકાશિતઃ।
મુદ્રાકોશમિદાનીં ત્વં ગદન્ત્યા મે નિશામય

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રસારે લક્ષ્મીતન્ત્રે અઙ્ગોપાઙ્ગાદિમન્ત્રપ્રકાશો નામ ત્રયસ્રિંશોઽધ્યાયઃ
********ઇતિ ત્રયસ્રિંશોઽધ્યાયઃ********