લક્ષ્મીતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 13

ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ - 13
શ્રીઃ---
અનુગ્રહાત્મિકા શક્ર શક્તિર્મે પઞ્ચમી સ્મૃતા।
તામિમાં તત્ત્વતો વત્સ વદામિ તવ સાંપ્રતમ્

અવિદ્યયા સમાવિદ્ધા અસ્મિતાદિવશીકૃતાઃ।
મચ્છક્ત્યૈવ તિરોભૂતાસ્તિરોધાનાભિધાનયા

ઉચ્ચાન્નીચે પતન્તસ્તે નીચાદુત્પતયાલવઃ।
નિબદ્ધાસ્ત્રિવિધૈર્બન્ધૈઃ સ્થાનત્રયવિવર્તિનઃ

સંસારાઙ્ગારમધ્યસ્થાઃ પચ્યમાનાઃ સ્વકર્મણા।
સુખાભિમાનિનો દુઃખે નિત્યમજ્ઞાનધર્ષિતાઃ

તા યોનીરનુધાવન્તશ્ચરાચરવિભેદિનીઃ।
અપૂર્વાપૂર્વભૂતાભિશ્ચિત્રિતાભિઃ સ્વહેતુભિઃ

દેહેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિવેદનાભિરહર્નિશમ્।
જનનાનિ પ્રબધ્નન્તો મરણાનિ તથા તથા

ક્લિશ્યમાના ઇતિ ક્લેશૈસ્તૈસ્તૈર્યોગવિયોગજૈઃ।
ઉદ્યત્કારુણ્યસંતાનનિર્વાપિતતદાગસા

મયા જીવાઃ સમીક્ષ્યન્તે શ્રિયા દુઃખવિવર્જિતાઃ।
સોઽનુગ્રહ ઇતિ પ્રોક્તઃ શક્તિપાતાપરાહ્વયઃ

કર્મસામ્યં ભજન્ત્યેતે પ્રેક્ષ્યમાણા મયા તદા।
અપશ્ચિમા તનુઃ સા સ્યાજ્જીવાનાં પ્રેક્ષિતા મયા

અહમેવ હિ જાનામિ શક્તિપાતક્ષણં ચ તમ્।
નાસૌ પુરુષકારેણ ન ચાપ્યન્યેન હેતુના

કેવલં સ્વેચ્છયૈવાહં પ્રેક્ષે કંચિત્ કદાપ્યહમ્।
તતઃ પ્રભૃતિ સ સ્વચ્છસ્વચ્છાન્તઃકરણઃ પુમાન્

કર્મસામ્યં સમાસાદ્ય શુક્લકર્મવ્યપાશ્રયઃ।
વેદાન્તજ્ઞાનસંપન્નઃ સાંખ્યયોગપરાયણઃ

સમ્યક્સાત્ત્વતવિજ્ઞાનાદ્વિષ્ણૌ સદ્ભક્તિમુદ્વહન્।
કાલેન મહતા યોગી નિર્ધૂતક્લેશસંચયઃ । 13 ॥
વિધૂય વિવિધં બન્ધં દ્યોતમાનસ્તતસ્તતઃ।
પ્રાપ્નોતિ પરમં બ્રહ્મ લક્ષ્મીનારાયણાત્મકમ્

એષા તુ પઞ્ચમી શક્તિર્મદીયાનુગ્રહાત્મિકા।
સ્વાચ્છન્દ્યમેવ મે હેતુસ્તિરોભાવાદિકર્મણિ

ઇત્થં શક્ર વિજાનીહિ નાનુયોજ્યમતઃ પરમ્।
શક્રઃ---
નમઃ સરોરુહાવાસે નમો નારાયણાશ્રયે

નમો નિત્યાનવદ્યાયૈ કલ્યાણગુણસિન્ધવે।
ત્વદ્વાગમૃતસંદોહક્ષાલિતં મે મહત્તમઃ

ભૂયોઽહં શ્રોતુમિચ્છામિ ચિચ્છ્કતે રૂપમુત્તમમ્।
શ્રીઃ---
એકો નારાયણો દેવઃ પરમાત્મા સનાતનઃ

સદા જ્ઞાનબલૈશ્વર્યવીર્યશક્ત્યોજસાં નિધિઃ॥
અનાદિરપરિચ્છેદ્યો દેશકાલસ્વરૂપતઃ

તસ્યાહં પરમા દેવી ષાડ્‌ગુણ્યમહિમોજ્જ્વલા।
સર્વકાર્યકરી શક્તિરહંતા નામ શાશ્વતી

સંવિદેકા સ્વરૂપં મે સ્વચ્છસ્વચ્છન્દનિર્ભરા।
સિદ્ધયો વિશ્વજીવાનામાયતન્તેઽખિલા મયિ

આત્મભિત્તૌ જગત્સર્વં સ્વેચ્છયોન્મીલયામ્યહમ્।
મયિ લોકાઃ સ્ફુરન્ત્યેતે જલે શકુનયો યથા

સ્વાચ્છન્દ્યાદવરોહામિ પઞ્ચકૃત્યવિધાયિની।
સાહં યદવરોહામિ સા હિ ચિચ્છક્તિરુચ્યતે

સંકોચો મામકઃ સોઽયં સ્વચ્છસ્વચ્છન્દચિદ્ધનઃ।
અસ્મિન્નપિ જગદ્ભાતિ દર્પણોદરશૈલવત્

વજ્રરત્નવદેવૈષ સ્વચ્છઃ સ્ફુરતિ સર્વદા।
ચૈતન્યમસ્ય ધર્મો યઃ પ્રભા ભાનોરિવામલા

તયા સ્ફુરતિ જીવોઽસૌ સ્વત એવાનુરૂપયા।
વિધત્તે પઞ્ચ કૃત્યાનિ જીવોઽયમપિ નિત્યદા

યા વૃત્તિર્નીલપીતાદૌ સૃષ્ટિઃ સા કથિતા બુધૈઃ।
સક્તિર્યા વિષયે તત્ર સા સ્થિતિઃ પરિકીર્ત્યતે

ગૃહીતાદ્વિષયાદ્યોઽસ્ય વિરામોઽન્યજિઘૃક્ષયા।
સા સંહૃતિઃ સમાખ્યાતા તત્ત્વશાસ્રવિશારદૈઃ

તદ્વાસના તિરોભાવોઽનુગ્રહસ્તદ્વિલાપનમ્।
ગ્રાહ્યગ્રસનશીલોઽયં વહ્નિવદ્ગ્રસનઃ સદા

પુષ્યત્યેષ સદા જીવો માત્રયા મે સમિન્ધનમ્।
આવિદ્યં મત્સ્વરૂપં તુ વ્યાક્યાતં તે પુરા મયા

શુદ્ધવિદ્યાસમાયોગાત્ સંકોચં યજ્જહાત્યસૌ।
તદા પ્રદ્યોતમાનોઽયં સર્વતો મુક્તબન્ધનઃ

જ્ઞાનક્રિયાસમાયોગાત્ સર્વવિત્સર્વકૃત્સદા।
અનણુશ્ચાપ્યસંકોચાન્મદ્ભાવાયોપપદ્યતે

યાવન્નિરીક્ષ્યતે નાયં મયા કારુણ્યવત્તયા।
તાવત્સંકુચિતજ્ઞાનઃ કરણૈર્વિશ્વમીક્ષતે

ચક્ષુષાલોક્ય વસ્તૂનિ વિકલ્પ્ય મનસા તથા।
અભિમત્યાપ્યહંકારાદ્ બુદ્ધયૈવ હ્યધ્યવસ્યતિ

જાગરાજામથ સ્વપ્ને કરણૈરાન્તરૈશ્ચરન્।
વિહાય તત્ સુષુપ્તૌ તુ સ્વરૂપેણાવતિષ્ઠતે

અવસ્થાસ્તા ઇમાસ્તિસ્રઃ પ્રાકૃત્યો નૈવ જીવગા।
તુર્યાપિ યા દશા જીવે સમાધિસ્થે પ્રજાયતે

સાપિ નૈવાસ્ય કિં ત્વેષા શુદ્ધસત્ત્વવ્યવસ્થિતિઃ।
અનવસ્થમનાઘ્રાતમખિલૈઃ પ્રાકૃતૈર્ગુણૈઃ

અનૌપાધિકમચ્છેદ્યં જીવરૂપં તુ ચિન્મયપ્ત્।
એવંરૂપમપિ ત્વેતચ્છાદ્યતેઽનાદ્યવિદ્યયા

સુદૃશ્યામાત્મભૂતાં માં નૈવ પશ્યત્યસૌ તતઃ।
શક્રઃ---
સુદૃશ્યાસિ કથં દેવિ ત્વં પ્રમાણાતિગા સતી

વેદાન્તા અપિ નૈવત્વાં વિદુરિત્થંતયામ્બુજે।
શ્રીઃ---
માં તુ શક્ર વિજાનીહિપ્રત્યક્ષાં સર્વદેહિનામ્।
સમાહિતમના ભૂત્વા શ્રૃણુષ્વેદં મતં મમ

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રસારે લક્ષ્મીતન્ત્રે જીવસ્વરૂપપ્રકાશો નામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ
********ઇતિ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ********